1.1 Overstromingsscenario s

Transcriptie

1 Afgedrukt: 28 november 2016 memorandum Project : Kaartbeelden overstromingsrisico s t.b.v. vitale en kwetsbare infrastructuur Datum : 28 juni 2016 Onderwerp : Duiding scenario s en toelichting op toelichting op de kaarten Van : Abe Klaas de Jong, Marjolein de Jong (HKV) Aan : Durk Riedstra (RWS), Edwin Voogd (RWS) PR Om de overstromingsgevolgen en risico s voor de BRZO in beeld te brengen zijn binnen dit project verschillende waterdieptekaarten gemaakt. Dit memo beschrijft de verschillende kaarten die gemaakt zijn, de omstandigheden per overstromingsdreiging en een beknopte toelichting op de basisdata waarmee deze kaarten gemaakt zijn. 1.1 Overstromingsscenario s Verschillende overstromingsscenario s Een overstroming kan oneindig veel vormen aannemen. Het is onmogelijk alle denkbare overstromingsscenario s te doorgronden. Maar welk scenario vormt dan de beste basis om een besluit te nemen? De omstandigheden waaronder waterkeringen bezwijken, verschillen per scenario. In deze studie zijn drie gebiedstype s te onderscheiden kustgebied, riviergebied en overgangsgebied (Figuur 1). Figuur 1 Indeling scenario s naar gebiedstype Kust, Rivier en Overgang HKV lijn in water 1 van 5

2 Kustgebied Overstromingen ontstaan hier als een depressie met winden van orkaankracht, die over de Noordzee trekken en ten minste anderhalve dag aanhoudt. Hierdoor ontstaan grote windsnelheden aan de Nederlandse kust, die hoge waterstanden veroorzaken. Voorafgaande aan de overstromingen moet er al enkele dagen rekening worden gehouden met storm omstandigheden en een beperkt handelingsperspectief Rivierengebied Een overstroming ontstaat hier als het zeer lang en intensief geregend heeft in het stroomgebied van de Rijn en er extreem veel water door de Rijn en de Maas stroomt. De waterkeringen langs de Maas en in Duitsland bezwijken het eerst. Het overstroomde water zoekt zich over land een weg naar de Waal en de IJssel en vormt daar een extra belasting op de dijken. Overgangsgebied De overstroming ontstaat hier door de combinatie van een extreem hoge afvoer op de rivieren Rijn en Maas en een zeer zware storm. In de kustscenario s vormt een stormvloed als gevolg van een wind met orkaankracht de grootste bedreiging voor de waterkeringen. De ligging van de depressie bepaalt of het westelijke kustgebied wordt getroffen (van Zeeland tot en met Noord-Holland) of het noordelijk kustgebied (van de kop van Noord-Holland tot en met Groningen). Ook voor het IJsselmeergebied is een wind met orkaankracht de belangrijkste oorzaak van grootschalige overstromingen. In het rivierengebied worden hoge waterstanden veroorzaakt door extreme neerslag in het stroomgebied van de Maas en de Rijn. De hoge rivierafvoer kan een bedreiging vormen voor zowel het gebied langs de IJssel als het gebied langs de Waal. In het benedenrivierengebied spelen beide oorzaken een rol: daar vormt de combinatie van een minder extreme stormvloed met een minder extreme rivierafvoer een bedreiging. Het laaggelegen deel van Nederland bestaat uit zogenaamde dijkringen: gebieden die geheel omringd zijn door primaire waterkeringen zoals dijken, duinen, dammen of kunstwerken. In totaal zijn er 99 dijkringen in Nederland. Als de waterkering rond de dijkring op enige plaats doorbreekt, zal de dijkring geheel of gedeeltelijk onder water stromen. Uit het verleden blijkt dat de dijken vrijwel altijd op meerdere plaatsen breken. In dat geval zal het achterliggende gebied sneller volstromen. De totale omvang van de overstroming hangt dan ook vooral af van het aantal dijkringen dat doorbreekt en het aantal bressen per dijkring Data overstromingskaarten De kaarten voor dit project zijn samengesteld met overstromingsscenario s uit de database van het Landelijk Informatiesysteem Water en Overstromingen (LIWO). Hierin staan voor de primaire keringen, regionale keringen en buitendijks gebied in Nederland verschillende overstromingsscenario s bij verschillende locaties en buitenwaterstanden. Het overstromingspatroon en de gevolgen van een overstroming zijn niet alleen afhankelijk van de doorbraaklocatie maar ook van de belastingcondities waarbij de doorbraak plaatsvindt. In theorie zijn er oneindig veel belastingcombinaties mogelijk, maar in de praktijk is het onmogelijk deze allemaal te beschouwen. In LIWO staan voor de primaire keringen scenario s met belastingcombinaties bij: - toetspeil minus een decimeringhoogte (tp-1d) - toetspeil (tp) - toetspeil plus één decimeringhoogte (tp+1d) - toetspeil plus twéé decimeringhoogten (tp+2d) HKV lijn in water 2 van 5

3 Hierbij is toetspeil de waterstanden waarop de (huidige) waterkeringen zijn gedimensioneerd. Dit wordt ook wel maatgevende omstandigheden genoemd. De d staat voor decimeringshoogte. Dat is het verschil in waterstand bij een situatie met een 10x lagere of grotere kans van voorkomen. Bijvoorbeeld in het benedenrivierengebied waar de huidige norm 1/2000 per jaar bedraagt is: - TP = waterstand met kans van voorkomen van 1/2000 per jaar - TP-1d: idem 1/200 per jaar - TP+1d: 1/ per jaar In LIWO staan ook ergst denkbare overstromingen. Dit zijn scenario s met meervoudige dijkdoorbraken bij TP+1D. Voor de buitendijkse gebieden staan in LIWO overstromingsscenario s met drie terugkeertijden, van 10 jaar, 100 jaar en 1000 jaar. Met een terugkeer tijd van bijvoorbeeld 10 jaar wordt de kans van 1/10 per jaar bedoeld. Voor de regionale keringen is in LIWO per breslocatie de beschikbare terugkeertijd opgenomen. Deze terugkeertijd verschilt per regionale kering en breslocatie en ligt tussen de 10 jaar en 1000 jaar. HKV lijn in water 3 van 5

4 1.2 De BRZO kaarten De volgende kaarten gegenereerd: 1) Maximale waterdiepte voor kust voor primaire keringen bij maatgevende omstandigheden (Toetspeil) Bestand: PR3312_a_kust_Toetspeil.pdf dreigingstype Kustgebied (met uitzondering van de gevoeligheidsanalyses) van primaire keringen. Voor dijkring 7 is meerpeil 0m + NAP en voor dijkring 8-0,4m + NAP meegenomen. De primaire keringen zijn de keringen die volgens Deltabeslissing Waterveiligheid vanaf 2017 zijn aangemerkt als primaire kering. Dit betekent dat de kaarten inclusief de C- keringen zijn, die vanaf 2017 tot de primaire keringen worden gerekend. Bron: LIWO 2) Maximale waterdiepte voor bovenrivieren voor primaire keringen bij maatgevende omstandigheden (Toetspeil) Bestand: PR3312_a_bovenrivieren_Toetspeil.pdf dreigingstype Rivierengebied (met uitzondering van de gevoeligheidsanalyses) van primaire keringen. 3) Maximale waterdiepte voor overgangsgebied voor primaire keringen bij maatgevende omstandigheden (Toetspeil) Bestand: PR3312_a_overgangsgebied_Toetspeil.pdf dreigingstype Overgangsgebied (met uitzondering van de gevoeligheidsanalyses) van primaire keringen. 4) Maximale waterdiepte voor regionale keringen Bestand: PR3312_b_regionaal.pdf Kaart met de maximale waterdiepte voor regionale keringen bij maatgevende omstandigheden. NB: De aangeleverde data en bijbehorende terugkeertijd verschilt per waterschap. Sommige waterschappen hebben inmiddels nieuwe kaarten welke bij komende releases in het LIWO zullen worden opgenomen 5) Maximale waterdiepte voor buitendijkse gebieden bij overstromingsscenario 1/1000 per jaar Bestand: PR3312_c_buitendijks_T1000.pdf LIWO-kaart met de maximale waterdiepte in buitendijkse gebieden met een herhalingstijd van 1000 jaar en (voor Limburg) de Maasdal en Maasbrabant-scenario s. HKV lijn in water 4 van 5

5 6) Een gecombineerd kaartbeeld van kaarten 1 t/m 5 Bestand: PR3312_d_maxwd_gecombineerd.pdf LIWO-kaart met de maximale waterdiepte die kan optreden rekening houdend met alle overstromingsscenario s opgenomen in de database: primair (kaart 1/2/3), regionaal (kaart 4) en buitendijks 1/1000 (kaart 5). 7) Een kaart met generieke waarschuwingstijden voor dreigend hoogwater Bestand: PR3312_e_waarschuwingstijden.pdf In de LIWO-kaart is de verwachte tijdsduur voorafgaand aan de doorbraak van een primaire kering. De waarschuwingstijd is ingeschat door waterexperts op basis van de verwachte omstandigheden voorafgaand aan een hoogwater- of stormvloedperiode. 8) Een kaart met de te verwachten aankomsttijd van het water Bestand: PR3312_f_aankomsttijd.pdf In de LIWO-kaart wordt de aankomsttijd van het water aangegeven als het minimale moment waarop het water een locatie bereikt (de locatie nat wordt) door een willekeurige bres in een primaire kering. Deze kaart geeft een totaaloverzicht voor alle typen overstromgingsdreiging (zee, rivieren en overgangsgebied). De kaart is samengesteld op basis van beschikbare basisinformatie zoals AHN, kaart met berekende waterdiepte bij overstromingen, buurten bestand en expertinschatting van zonering aankomsttijd. De aankomsttijd van water is zeer variabel en wordt voornamelijk bepaald door de buitenwaterstand op moment van doorbraak en eventuele combinatie van doorbraken. Daarnaast spelen de exacte locatie van de bres, de bresgrootte / bresgroei en de verspreiding van het water over land een rol. Voor deze variabelen zijn in de simulaties aannames gedaan die in de praktijksituatie zeer moeilijk te voorspellen zijn en anders kunnen uitpakken. Deze kaart geeft de aankomsttijd van de meest ongunstige breslocatie weer, omdat vooraf niet bekend is of en waar een waterkering zal bezwijken. 9) Een kaart met de verwachten duur van de overstroming Bestand: PR3312_g_duur.pdf Kaart is afkomstig van Deltares en heeft als bron Overstromingsrisicobeheerplannen EU- ROR en geeft aan hoe lang het duurt voordat het overstroomde gebied naar verwachting weer droog is na een overstroming HKV lijn in water 5 van 5