Het burgerlijk procesrecht na KEI

Transcriptie

1 Het burgerlijk procesrecht na KEI Karlijn Teuben 10 december 2015

2 Programma Algemene achtergronden wetsvoorstellen Stand van zaken wetgevingstraject Digitaal procederen Wijzigingen burgerlijk procesrecht 2

3 Wat vooraf ging Regeerakkoord 2012: "Het civiele proces wordt vergaand vereenvoudigd en gedigitaliseerd. Het onderscheid tussen verzoekschrift en dagvaarding kan vervallen. Hoger beroep wordt gestroomlijnd." Kamerbrief 11 juni 2013 (29 279, nr. 164): introductie programma "KEI" 3

4 Wat is "KEI"? Programma "Kwaliteit en Innovatie Rechtspraak": Vereenvoudiging civiele procedure / procesinnovatie Digitalisering civiele en bestuursrechtelijke procedure Overige projecten (o.a. op gebied van strafrecht) 4

5 Wetsvoorstellen in voorbereiding WV : Vereenvoudiging en digitalisering van procesrecht WV 34138: Hoger beroep en cassatie WV 34212: Invoeringswet WV : Rijksinvoeringswet Besluit digitalisering burgerlijk procesrecht en bestuursprocesrecht Daarnaast: landelijk(e) procesreglement(en) 5

6 Stand van zaken wetgevingstraject WV : aangenomen door TK; in behandeling bij EK WV 34138: idem WV 34212: wacht op plenaire behandeling TK WV : idem Besluit digitalisering: bij RvS Toezegging minister: zes maanden tussen plaatsing eerste drie wetten in Staatsblad en inwerkingtreding 6

7 Geplande tijdlijn 7

8 Wettelijke regeling digitaal procederen Art. 30c 30f nieuw Rv Art. 8:36a 8:36g nieuw Awb Besluit digitalisering burgerlijk procesrecht en bestuursprocesrecht 8

9 Verplichting tot digitaal procederen Vanaf inwerkingtreding nieuwe wetgeving zijn partijen in civiele en bestuursrechtelijke procedures verplicht digitaal te procederen: Civiele procedures: alle stukken langs elektronische weg indienen bij de rechter (art. 30c lid 1 nieuw Rv) Bestuursrechtelijke procedures: beroep langs elektronische weg instellen (art. 8:36a lid 1 nieuw Awb) en ook overige stukken langs elektronische weg indienen, tenzij bestuursrechter anders bepaalt (art. 8:36a lid 2 nieuw Awb) 9

10 Uitzonderingen op verplichting tot digitaal procederen Natuurlijke personen Verenigingen waarvan statuten niet zijn opgenomen in een notariële akte (tenzij bijgestaan door beroepsmatige rechtsbijstandverlener; art. 30c lid 4 nieuw Rv; art. 8:36b lid 1 nieuw Awb) Buitenlandse rechtspersonen/entiteiten (tenzij bijgestaan door beroepsmatige rechtsbijstandverlener; art. 8 concept-besluit digitalisering) 10

11 Wat als toch op papier wordt geprocedeerd? Partijen die niet verplicht zijn tot digitaal procederen: griffier stelt papieren stukken digitaal ter beschikking aan overige partijen en stelt digitaal ingediende stukken op papier ter beschikking aan de niet digitaal procederende partij (art. 30c lid 5 nieuw Rv; art. 8:36b lid 3 nieuw Awb) Ten onrechte stuk op papier ingediend: rechter biedt gelegenheid tot herstel verzuim (art. 30c lid 6 nieuw Rv; art. 8:36a lid 5 nieuw Awb) 11

12 Tijdstip ontvangst digitale berichten Bericht verzonden aan rechter: tijdstip ontvangst door rechter = tijdstip waarop bericht het digitale systeem heeft bereikt (art. 30d lid 1 nieuw Rv; art. 8:36c lid 1 nieuw Awb). Bericht geplaatst door rechter: tijdstip ontvangst door pp. = tijdstip waarop kennisgeving is verzonden buiten het digitale systeem (art. 30d lid 2 nieuw Rv; art. 8:36c lid 2 nieuw Awb) Bericht geplaatst door partij: tijdstip ontvangst door andere pp. = tijdstip waarop kennisgeving is verzonden buiten het digitale systeem (art. 30d lid 3 nieuw Rv; art. 8:36c lid 3 nieuw Awb) 12

13 Notificaties Na elke indiening langs elektronische weg ontvangstbevestiging in digitale systeem (art. 30d lid 1 nieuw Rv; art. 8:36c lid 1 nieuw Awb) Bij alle verstuurde berichten en geüploade stukken wordt kennisgeving verstuurd aan opgegeven adres (art. 30d lid 2/3 nieuw Rv; art. 8:36c lid 2/3 nieuw Awb) Notificaties bevatten geen zaaksinhoudelijke informatie 13

14 Afzien van notificaties Er kan worden afgezien van notificatieberichten vanuit het digitale systeem In dat geval: berichten van rechter en andere partijen gelden als ontvangen op tijdstip waarop deze berichten toegankelijk zijn geworden in het digitale systeem (art. 30d lid 4 nieuw Rv; art. 8:36c lid 4 nieuw Awb) 14

15 Inloggen Mijn Rechtspraak Advocaten: advocatenpas Partijen: - DigiD (natuurlijke personen) - eherkenning (rechtspersonen en bestuursorganen) Vraagpunt: hoe zit het met machtigingen? 15

16 Toegang partijen tot Mijn Rechtspraak Partijen krijgen zelf ook toegang tot digitale dossier Natuurlijke personen: advocaat/gemachtigde moet BSNnummer opgeven bij starten procedure Rechtspersonen: KvK-nummer? Zaken met verplichte procesvertegenwoordiging: partijen kunnen niet zelf proceshandelingen verrichten in digitale systeem 16

17 Elektronische ondertekening Elektronische ondertekening van digitaal ingediende stukken moet voldoen aan vereisten Besluit digitalisering (art. 30c lid 3 nieuw Rv; art. 8:36d lid 2 nieuw Awb) Invulling eisen in art. 3 en 4 (concept-)besluit digitalisering; nader in te vullen via procesregelingen? Bij inloggen via Advocatenpas, DigiD, eherkenning in elk geval aan deze eisen voldaan 17

18 Digitale uitspraak Uitspraak rechter wordt in digitale dossier ter beschikking gesteld Door rechter ondertekend met elektronische handtekening Voorlopig nog geen digitale grosse; executie dus nog op basis van papieren grosse 18

19 Wat is er nodig om Mijn Rechtspraak te kunnen gebruiken? Goede internetverbinding / browser Scanvoorziening Conversiesoftware naar PDF A Advocatenpas / DigiD / E-herkenning Tijdens zitting: "Bring your own device"? 19

20 'Mijn Rechtspraak' en het 'Aansluitpunt' 'Mijn Rechtspraak' als standaard-ingang voor digitaal procederen Rechtspraak ontwikkelt "aansluitpunt waar ketenpartijen die aan de aansluitcriteria voldoen op kunnen aansluiten" Aansluitpunt mogelijkheid tot geautomatiseerde gegevensuitwisseling met de Rechtspraak ("system-tosystem"-koppeling) Ontwikkeling koppeling met aansluit punt vraagt eigen investering van de ketenpartijen 20

21 Bestandsformaten Vermoedelijk niet alle formaten toegelaten (bijvoorbeeld: niet Word, wel PDF A) Lijst met toegestane formaten komt waarschijnlijk in procesreglement Ook formaten voor audio-/videobestanden? Eisen aan maximale aantallen / omvang bestanden? 21

22 Storingen en termijnen systeemfout in de portal of tijdelijke lokale, regionale of landelijke storing (server) wetgever gaat uit van verschoonbare termijnoverschrijding Kamerstukken II 2014/15, 34059, nr. 3, p. 37 art. 30c lid 8 nieuw Rv art. 6:11 Awb voor beroepschriften art. 8:36 lid 5 Awb (nieuw) voor andere stukken 22

23 Beoordeling termijnoverschrijding door storing registratie/publicatie storing systeem door de rechtspraak verlenging termijn met één werkdag handreikingen in AMvB? (Besluit digitalisering burgerlijk procesrecht en bestuursprocesrecht) 23

24 Openstaande vragen Hoe locatie storing vaststellen (op laatste dag termijn)? Wat wordt het noodkanaal? Fax? ? Is het noodkanaal ook toegankelijk zolang de locatie van de storing niet vaststaat? Blijft een stuk tijdig ontvangen als storing later aan zijde verzender blijkt te hebben gelegen? 24

25 Overzicht wijzigingen civiele procedure Eén procesinleiding en één basisprocedure Opheffing verplichting tot betekening Meer wettelijke termijnen voor processtappen Meer regie en maatwerk van de rechter (Digitaal procederen) 25

26 Wijzigingen in terminologie Dagvaarding procesinleiding / oproepingsbericht Verzoekschrift procesinleiding Dagvaardingsprocedure vorderingsprocedure Verzoekschriftprocedure verzoekprocedure Conclusie van antwoord verweerschrift (Verweerschrift verweerschrift) Comparitie mondelinge behandeling Eis in reconventie tegenvordering 26

27 Onderscheid vordering/verzoek KEI introduceert uniforme procesinleiding MAAR: onderscheid vorderings-/verzoekprocedures blijft bestaan (art. 30a lid 2 nieuw) Art. 30a 30q nieuw: algemene voorschriften voor procedures Art. 78 e.v.: de vorderingsprocedure in eerste aanleg Art. 261 e.v.: de verzoekprocedure in eerste aanleg 27

28 Combineren vordering/verzoek in één procesinleiding Art. 30b lid 1 nieuw: combineren mogelijk indien: - tussen vordering en verzoek voldoende samenhang bestaat, en - NL rechter t.a.v. beide bevoegd is I.b. bepalingen vorderingsprocedure van toepassing (lid 2) Voor instellen hoger beroep gelden de afzonderlijke regels (lid 3) Rechter kan splitsen (lid 4) 28

29 Basisstramien procedure Procesinleiding Verschijnen verweerder Datum mondelinge behandeling Verweerschrift Mondelinge behandeling Extra proceshandelingen en afwijkende termijnen als rechter dat bepaalt Vonnis 29

30 De uniforme procesinleiding Inhoud procesinleiding (art. 30a lid 3/4 nieuw), o.a.: naam en woonplaats eiser/verzoeker en verweerder uiterste dag waarop verweerder kan verschijnen vordering/verzoek en gronden daarvan naam en kantooradres gemachtigde/advocaat aangevoerde verweren en gronden daarvan bewijsmiddelen en evt. getuigen aanwijzing bevoegde rechter ondertekening 30

31 Procesinleiding en verweertermijn Eiser/verzoeker stelt in procesinleiding termijn waarbinnen verweerder uiterlijk kan verschijnen (art. 30a lid 3 sub c nieuw) 4 weken 6 maanden na indiening procesinleiding OF (bij voorafgaande betekening ex art. 113 nieuw): 2 weken 6 maanden na betekening 31

32 Oproepingsbericht Vorderingsprocedure: griffier stuurt eiser na ontvangst procesinleiding oproepingsbericht met o.a. aanzeggingen over wijze van verschijnen, termijn betaling griffierecht, toevoeging, etc. (art. 111 lid 1 en 2 nieuw) Eiser moet oproepingsbericht aan verweerder bezorgen of betekenen (art. 112 en 113 nieuw) Verzoekprocedures: griffier roept belanghebbenden op (art ) 32

33 Drie mogelijkheden: Oproeping verweerder Betekening oproepingsbericht bij exploot (art. 112 lid 1 nieuw) Bezorging oproepingsbericht 'op andere wijze' (art. 112 lid 1 nieuw) Betekening oproepingsbericht voorafgaand aan indiening procesinleiding (art. 113 nieuw) 33

34 (1) Betekening oproepingsbericht (art. 112 nieuw) Betekenen binnen twee weken na datum indiening procesinleiding Betekeningsexploot indienen uiterlijk dag vóór uiterste verschijndatum verweerder (tenzij verweerder eerder is verschenen) 34

35 (2) Bezorging oproepingsbericht op andere wijze Mogelijkheden: bijvoorbeeld (aangetekende) brief, , combinatie van manieren Bezorgen binnen twee weken na datum indiening procesinleiding Als verweerder niet op uiterste verschijndatum verschijnt: binnen twee weken daarna alsnog betekenen (termijn verweerder om te verschijnen wordt dan verlengd met vier weken) Betekent eiser niet alsnog, dan niet-ontvankelijk (art. 112 lid 3 nieuw) 35

36 (3) Voorafgaande betekening oproepingsbericht Betekening oproepingsbericht vóór indiening procesinleiding (art. 113 lid 1 nieuw) In dat geval stelt deurwaarder het oproepingsbericht op (cf. art. 30a lid 3 en 111 lid 2 nieuw) Na betekening oproepingsbericht dient eiser dit "onverwijld" samen met procesinleiding in 36

37 Griffierecht Griffierecht eiser/verzoeker verschuldigd vanaf indienen procesinleiding (in kort geding: vanaf aanvraag k.g.) (art. 3 lid 3 Wgbz nieuw) Wordt zaak daarna ingetrokken of niet doorgezet: een derde griffierecht blijft verschuldigd; rest terugbetaald (NB: alleen in vorderingszaken!) (art. 11 Wgbz nieuw) Maximering op 75 (onvermogenden), 250 (natuurlijke personen), 500 (rechtspersonen) Rechtvaardiging: "het profijtbeginsel" 37

38 Verschijnen verweerder Art. 114 nieuw: verweerder verschijnt door in kantonzaken: binnen de door eiser gestelde termijn de griffie schriftelijk te berichten dat hij in de procedure betrokken wil worden, dan wel verweerschrift in te dienen in k.g.-zaken: te verschijnen op de mondelinge behandeling in overige zaken: binnen de door eiser gestelde termijn advocaat te stellen 38

39 Indienen verweerschrift Pas verweerschrift indienen nadat griffierechtrecht is voldaan (art. 128 lid 2) Termijn voor indienen verweerschrift: - kantonzaken: vier weken na verschijnen - andere vorderingszaken: zes weken na verschijnen (art. 111 lid 2 onder c nieuw) - verzoekzaken: uiterlijk tien dagen voor mondelinge behandeling (of later als rechter dat toestaat; art. 282 nieuw) 39

40 Inhoud verweerschrift "Concentratie van verweer" (art. 30i lid 4 nieuw) Bewijsmiddelen en getuigen waarover verweerder kan beschikken (art. 30i lid 6 nieuw) Evt.: tegenvordering of tegenverzoek (art. 30i lid 8 nieuw) Ondertekening Verweerschrift in verzoekzaken: art. 282 lid 1 nieuw jo. art. 30a lid 3 (onder a en d) en lid 4 40

41 Tegenvordering/-verzoek Instellen bij verweerschrift Tegenvordering/-verzoek moet eiser/verzoeker in dezelfde hoedanigheid betreffen (art. 30i lid 8 nieuw) Mogelijkheid voor verweerschrift tegen de tegenvordering/het tegenverzoek (art. 30i lid 9 nieuw) I.b. gelijktijdig behandelen met hoofdvordering/-verzoek 41

42 Termijnen Meer termijnen in de wet vastgelegd, bijv.: - termijn indienen verweerschrift (art. 111 lid 2 sub c nieuw/ art. 282 lid 1 nieuw) - indienen stukken voor mondelinge behandeling (tien dagen; art. 30k lid 5 nieuw) - vonnis (vier weken kantonzaken, zes weken in overige zaken; art. 309 lid 1 nieuw) 42

43 Termijnen Art. 30o lid 1 sub a nieuw: rechter kan (op verzoek partij of ambtshalve) bepalen dat "termijnen worden verlengd of verkort" (Daarnaast): invulling termijnen in procesreglementen blijft mogelijk 43

44 Regie van de rechter Rechter beslist over extra stappen buiten basismodel (art. 30o lid 1 nieuw) Mogelijkheid 'regiezitting' Invulling mondelinge behandeling 44

45 45

46 "Regieverzoek"? Art. 19 lid 2 nieuw: "De rechter neemt ambtshalve of op verlangen van een van de partijen alle beslissingen die nodig zijn voor een goed verloop van de procedure" MvT: gekoppeld aan regierol rechter Handvat voor pp. om "regieverzoek" aan rechter te doen (bijv. direct aan begin procedure) 46

47 Verdwijnen van 'de rol' Rol verdwijnt uit de wet als spil in de (vorderings)procedure Rechter als 'case manager' Maar in de praktijk toch nog een (pseudo)rolrechter? 47

48 Observeren van zaken? Door afschaffing van de rol is observeren via roljournaal niet meer mogelijk Andere voorziening hiervoor? - 'eigen' zaak: verweerder krijgt vermoedelijk inlogcode om via Mijn Rechtspraak procedureverloop te volgen - andere zaken: nog niet duidelijk 48

49 Dagbepaling mondelinge behandeling Datum al aan begin procedure plannen (art. 30j lid 1 nieuw): - vorderingszaken: na verschijnen verweerder - verzoekzaken: na ontvangst procesinleiding - termijn tussen uitnodiging en mondelinge behandeling minimaal drie weken (tenzij kort geding) Verwachting wetgever: - vorderingszaken: MB ca. 9 weken na verschijnen verweerder - verzoekzaken: MB ca. 17 weken na procesinleiding 49

50 Altijd een mondelinge behandeling? Uitgangspunt: in alle zaken een mondelinge behandeling Uitzonderingen: - op verzoek/met instemming van pp. geen mondelinge behandeling (art. 30j lid 6 nieuw) - kantonzaken (art. 30j lid 6 nieuw) - in verzoekzaken: als rechter zich aanstonds onbevoegd verklaart, verzoeker aanstonds n-o verklaart of verzoek aanstonds toewijst (art. 30j lid 5 nieuw) 50

51 Inhoud mondelinge behandeling Art. 30k lid 1 nieuw: rechter stelt pp. in de gelegenheid tot toelichten stellingen rechter kan - verzoeken om inlichtingen - gelegenheid geven voor nadere onderbouwing - schikking beproeven - overleggen over vervolg procedure - aanwijzingen geven of proceshandelingen bevelen NB: afschaffing wettelijk recht op pleidooi 51

52 Mondelinge behandeling en horen partijen en getuigen Rechter ondervraagt pp. en pp. kunnen elkaar vragen stellen (art. 30l lid 1 nieuw) Met voorafgaande toestemming rechter kunnen getuigen en partijdeskundigen worden gehoord (art. 30k lid 2 nieuw) 52

53 Proces-verbaal mondelinge behandeling Opstellen ambtshalve of op verzoek partij en bij rechtsmiddel Mogelijkheid om p-v te vervangen door beeld- of geluidsopname zitting (art. 30n lid 7 nieuw) Idem bij verhoor getuigen/deskundigen Hogere rechter kan verzoeken om schriftelijk p-v in plaats van opname (art. 30n lid 7 nieuw) 53

54 Uitspraak Art. 30q lid 1 nieuw: schriftelijke uitspraak binnen 4 weken (kantonzaken) resp. 6 weken (overige zaken) Verlengen uitspraaktermijn in "bijzondere omstandigheden" of op gezamenlijk verzoek pp. (art. 30q lid 2 en 3 nieuw) Eisen aan schriftelijke uitspraak blijven gelijk (art. 230) 54

55 Mondelinge einduitspraak Verruiming mogelijkheden mondelinge einduitspraak: - eerste aanleg: in alle zaken (art. 30p lid 1 nieuw) - hoger beroep: in kort geding en in alle verzoekzaken (art. 357 lid 2 nieuw) Alleen na mondelinge behandeling waar alle pp. zijn verschenen (art. 30p lid 1 nieuw) Inhoud: (alleen) beslissing en gronden (art. 30p lid 2 nieuw) Alleen vastgelegd in p-v, niet in schriftelijke uitspraak(!) 55

56 Hoger beroep Voorgestelde wijzigingen bouwen voort op wijzigingen in eerste aanleg Geen fundamentele wijzigingen in appelprocesrecht 56

57 Instellen hoger beroep Instellen hoger beroep d.m.v. procesinleiding (art. 343 en 359 nieuw) Eisen aan procesinleiding: grotendeels overeenkomstig eerste aanleg Procesinleiding in vorderingszaken hoeft geen grieven te bevatten, in verzoekzaken wel Betekening oproepingsbericht (vorderingszaken): 63 Rv-betekening blijft mogelijk Voorafgaande betekening oproepingsbericht (art. 113 nieuw) niet van toepassing in hoger beroep (art. 343 lid 6 nieuw) 57

58 Hoger beroep in gecombineerde procedures Kan tegelijk worden ingesteld bij één procesinleiding (art. 343 lid 2 nieuw) Bij gecombineerd beroep in beginsel bepalingen van de vorderingsprocedure van toepassing (art. 343 lid 2 jo. art. 30b nieuw) MAAR: appellabiliteit voor vordering en verzoek afzonderlijk te beoordelen Appelrechter moet opnieuw beoordelen of zaak zich leent voor gecombineerde behandeling (zo niet: splitsen) 58

59 Grieven KEI brengt geen wijziging in regels van grievenstelsel en devolutieve werking Vorderingszaken: wettelijke termijn voor indienen grieven (indien niet al in procesinleiding): tien weken; in kort geding vier weken (art. 343 lid 3) Art. 30o lid 1 onder a nieuw jo. art. 353: rechter kan termijn verlengen (of verkorten) 59

60 Verweerschrift in hoger beroep Termijn indienen verweerschrift: - vorderingszaken: tien weken na grieven; in kort geding vier weken (art. 347 lid 2 nieuw) - verzoekzaken: geen wettelijke termijn Incidenteel appel in te stellen bij verweerschrift 60

61 Mondelinge behandeling in hoger beroep Mondelinge behandeling niet 'standaard' maar - als rechter daartoe aanleiding ziet - als (een van) pp. daarom vraagt (art. 354 nieuw voor vorderingszaken en art. 360a nieuw voor verzoekzaken) "Comparitie na aanbrengen" blijft mogelijk 61

62 Uitspraak in hoger beroep Uitspraaktermijn: - kort geding: zes weken (art. 354 nieuw) - (andere) vorderingszaken: tien weken (art. 354 nieuw) - verzoekzaken: zes weken (art. 361a nieuw) (verlenging termijn: overeenkomstige toepassing art. 30q lid 2/3 nieuw) Mondelinge uitspraak mogelijk bij tussenarresten, eindarrest in kort geding en alle uitspraken in verzoekzaken 62

63 Inwerkingtreding Gefaseerde inwerkingtreding: - eerste fase: vorderingen met verplichte procesvertegenwoordiging (> ) - tweede fase: vorderingen bij kantonrechter (< ) - derde fase: overige zaken, m.n. verzoek(schrift)zaken Mogelijk ook fasering per gerecht ('golven') Datum inwerkingtreding?? 63

64 Overgangsrecht Procedure waarbij exploot uitgebracht vóór inwerkingtreding nieuwe wet: oude wet van toepassing (alleen lopende instantie?) Idem bij ingediend verzoekschrift/beroepschrift 64