Preek over Hab. 1 ( )

Transcriptie

1 Preek over Hab. 1 ( ) Orde van dienst Welkom en mededelingen Zingen E.L. 297 (=Opw. 245) Votum en groet Zingen Ps. 90:1, 2 Gebed Schriftlezing Hab. 1 Zingen E.L. 54 (alternatief: Ps. 22:1, 2) Tekstlezing Hab. 1:12a Verkondiging Klagen, pleiten en zwijgen Zingen Ps. 27:4, 7 Dankgebed Geloofsbelijdenis Zingen Gez. 440:1, 4 Collecte Zingen Ps. 93:1, 2, 3 Zegen Amenlied Ps. 93:4

2 Broeders en zusters, Gemeente van Jezus Christus, Robert weet niet meer hoe hij het heeft... Vanmorgen, toen de school uitging, is hij te grazen genomen door een clubje etters uit zijn klas. Zijn fiets is flink beschadigd, en hijzelf heeft er een paar blauwe plekken en een bloedneus aan overgehouden. Maar wat het ergste was: zijn beste vriend Klaas stond erbij en keek ernaar! s Middags komt Klaas met zijn ouders langs om te praten over wat er is gebeurd. En Robert zit daar vol onbegrip bij. Onbegrip richting Klaas: waarom dééd je niets?! Je bent toch m n beste vriend? Nou dan! Zó staat de profeet Habakuk tegenover de HERE God. Vol onbegrip. Waarom doet u niets?! U ziet toch in wat voor ellende we zitten? En wij zijn toch uw volk, uw oogappel? Nou dan! Dat Klaas Robert niet durfde te helpen tegen die club etters, ook al is hij zijn beste vriend - dat is nog te begrijpen. Twee jongens tegen een stuk of zes, dat is te ongelijk. Maar de HERE God - dat is toch een ander verhaal?! Dat Hij niets doet - dat is toch niet omdat Hij niet durft? Nou dan! Maar hoe zit het dan? Waarom doet God niets? Habakuk weet niet hoe hij het met God heeft... Hij begrijpt er niets meer van. En hoe vaak hebben wij dat óók niet? Als we om ons heen kijken en zien wat er gebeurt, in de grotere of kleinere wereld - en we proberen God in dat gebeuren een plaats te geven... het lukt ons niet. Waarom gebeuren al die ellendige dingen? Hoe kan God het toelaten? Hij is toch een goede en liefdevolle God? Waar is God eigenlijk? Je weet niet hoe je het hebt met God. Met déze God. Vragen zijn er om antwoorden te krijgen. Om er een weg mee te gaan. Wel - Hab. 1 gééft antwoord. In dit hoofdstuk krijgen we de weg uitgetekend die de profeet Habakuk is gegaan met deze vragen. Er is een boekje over het Bijbelboek Habakuk, dat de titel heeft gekregen: Geloven bij nacht en ontij. Kun je het boek Habakuk treffender omschrijven? Precies dáár gaat het over: midden in al het lawaai en de ellende van wat er in de wereld gebeurt - hoe kun je geloven, en blijven geloven? Geloven in een goede, almachtige God? De weg die Habakuk is gegaan, is déze: Habakuk spreekt zijn onbegrip over Gods doen en laten uit tegen God, hij beroept zich op de Naam van God - en zwijgt dan. [zin herhalen] Habakuk spreekt zijn onbegrip over het doen en laten van God uit. Hij beklaagt zich bij God. We zien dat in vs En vooral in vs. 3 en 4 zien we wáár Habakuk over klaagt. Hij klaagt over de toestand van Gods volk. Dat is goed om in de gaten te houden. Habakuk klaagt niet zijn persoonlijke moeite en nood bij God. Ik zeg niet dat dat dus niet mag, maar het is hier gewoon niet in beeld. Hier gaat het om Gods volk, de Kerk - en hoe het daarmee is gesteld. En ja - dan kun je wel zeggen, dat de nood van de Kerk de persoonlijke nood van Habakuk is. Wat was die nood, die toestand van het volk van God? Dat er onrecht heerste. Dat mensen werden uitgebuit, en dat wie geld had, bepaalde wat er gebeurde. Willens en wetens - tégen dat wat God had bepaald in: dat er in zijn volk zorg en aandacht zou zijn voor kansarme en kansloze mensen.

3 En als het dan gaat over het volk van God, en de nood waarin het is terechtgekomen, dan klaagt Habakuk niet zozeer over dat onrecht zelf, maar vooral over dat God er het zwijgen toe doet! Dat God niets van Zich laat horen en merken! Dat Hij het maar laat gebeuren! God lijkt wel onverschillig (vs. 2): God - hoort u mij dan niet schreeuwen? Doet het u dan allemaal niets? En behalve dat God onverschillig is, doet Hij ook nog eens een keer niets (vs. 3): God - waarom staat u er alleen maar bij te kijken? Habakuk schreeuwt om recht, en hij schreeuwt zijn klacht naar God - juist omdat hij God als Rechter erkent. Ook dat is iets om op te letten. Habakuk slingert hier niet zijn waarom-vraag de lucht in, en het is al helemáál niet zo dat God voor hem nu heeft afgedaan omdat Hij er niets aan doet. Nee: God is voor Habakuk juist de Rechter van Wie hij recht verwacht - maar juist dan is het zo frustrerend dat de Rechter het onrecht maar lijkt te laten gebeuren. En het is die frustratie die Habakuk uitschreeuwt. En dan komt er antwoord... Ook Habakuk krijgt zijn antwoord - van God Zelf. En dan zet God eerst wat recht. Nee, Habakuk, Ik bèn niet onverschillig. En ja, Habakuk, Ik doe wèl iets. God is niet doof. Hij hoort wèl - en Hij komt in actie. Zoals bv. bij Sodom, en bij de roeping van Mozes: Ik heb het geroep gehoord, en Ik ben gekomen om te kijken hoe het erbij staat, en om er wat aan te doen. En dan geeft God antwoord op de klacht van Habakuk. Habakuk krijgt zijn antwoord. Maar wàt voor een antwoord is dat! Lees het vs. 6-11a en huiver... God gaat een vijandelijke macht op de been brengen - een leger dat alles platwalst en niets en niemand ontziet! Nee - het antwoord is hiermee nog niet af. Want God is de God van de Goede Boodschap. En die vinden we in vs. 11b. Daar licht God een tipje van de sluier van de afloop op: Zo maakt hij zich schuldig. Die vijandelijke macht is niet het laatste, en heeft niet het laatste woord. Maar daar krijgen we in hoofdstuk 2 meer over; dat is hier in hoofdstuk 1 nog niet in beeld. In hoofdstuk 1 is het vooral het onbegrip van Habakuk, dat naar ons toekomt. Dat is ook zijn reactie op dit antwoord van God: dit kàn toch niet?! Dit kan niet waar zijn! Habakuk doet een beroep op de Naam van God (vs ). Of eigenlijk... vraagt hij zich hardop af of hij nog wel met Jahweh te maken heeft. Bent u niet meer die u bent? Bent u niet meer Jahweh? Bent u niet meer die God die zei: Ik zal er zijn - en die dat ook altijd heeft waargemaakt? Habakuk wil dáár niet aan: U bent toch altijd Jahweh geweest?! Nou dan - dan bestáát dit toch niet?! Dan mogen wij er toch op rekenen dat we niet te gronde gaan? O zeker - Habakuk weet het: wat hem en zijn volk nu overkomt, is straf van God. En die straf is verdiend. Het volk had het er zelf naar gemaakt, door het recht van God te verdraaien. Maar is het middel om het kwaad te bestraffen niet erger dan de kwaal? Moet het echt zó?! Dat kàn toch niet?! Want wat die vijand allemaal doet... kijk in vs màg dat allemaal zomaar?

4 En dan is Habakuk uitgeraasd. Dat is het derde: Habakuk schreeuwt zijn onbegrip uit, hij doet een beroep op de Naam van God - en zwijgt dan. In hoofdstuk 1 lezen we tot twee keer toe dat dit gebeurt (vs. 2-4 en 12-17). Twee gebeden, die allebei hetzelfde patroon laten zien: je hart uitstorten - en dan zwijgen. Tegenwoordig zeggen mensen wel eens PUSH: Pray Until Something Happens. Blijf bidden tot er iets gebeurt waaruit je een antwoord kunt afleiden. Habakuk doet dat niet. Bij hem is het eerder WUSH: Wait Until Something Happens. Wachten totdat er iets gebeurt - dat is de weg die Habakuk gaat en wijst, als hij niet meer weet hoe hij het heeft met God. Daar zet ook hoofdstuk 2 mee in, met dat wachten. Daar hopen we een volgende keer mee verder te gaan. Hier in hoofdstuk 1 is het patroon: klagen, pleiten en zwijgen. Als je er niets meer van begrijpt: klaag je nood bij God, pleit op zijn Naam, en zwijg dan. Als je tenminste hart hebt voor de Kerk, net zoveel hart als Habakuk had - zoveel dat je er niet meer tegen kunt, tegen het onrecht en de ellende die óók in de Kerk voorkomt. Want het gaat om de nood van de Kerk - en dat is dus niet is buiten onszelf, wat we van een afstandje kunnen bekijken. De Kerk - dat zijn ook wij, daar ben ik deel van. En dat maakt dat Habakuk en zijn boodschap niet naar ons toekomen vanuit een lang vervlogen tijd. Hij staat hierin naast ons, we hebben met hetzelfde te maken. Nee - afgoden dienen wij niet meer. Alhoewel... nee, niet zoals Israël toen. Maar kunnen wij zeggen dat de beurs, onze portemonnee, onze baan, onze gezondheid, ons netwerk niet onze afgoden zijn? En nee - dat sociale onrecht kennen wij niet zó meer. Niet in die zin dat we over de rug van de sociaal zwakkeren onszelf handhaven. Maar wat te denken van psychisch onrecht? Onderdrukking, wantrouwen, manipulatie - en frustratie, die daar vaak zowel de bron als het gevolg van is? Kunnen wij als kerk zeggen dat wij daar vrij van zijn? Hoe vaak moeten we niet erkennen dat de Kerk zo ontzettend ver van ideaal is - en ook wijzelf als kerk? Wat meteen óók weer frustratie oplevert? De vraag is: hoe gaan wij met zulk onrecht om? Laten we het voor wat het is? Of klagen we er ach en wee over? - maar wat doen we er dan zèlf aan? Of... klagen we onze nood bij God? Maar ook dan hangt het er trouwens maar helemaal van af welk beeld je van God hebt! Gelóven we het nog - dat God hoort, en in actie komt? Maar... mag Hij dat dan ook doen op Zijn tijd en manier? En het maakt ook nog eens uit waar je begint. Veel mensen, ook vandaag de dag, beginnen met om zich heen kijken, en de ellende en het onrecht te registreren. En dan kijken ze omhoog, naar God - en zeggen: En? Wat gaat u eraan doen? Habakuk begint Boven, bij God. Voor hem is God de rechtvaardige Rechter. Maar juist dan kan hij niet begrijpen wat hij vervolgens om zich heen ziet - en dàt brengt hij bij God. En de manier waarop hij dat doet, mag ook voor ons een wegwijzer zijn: klagen, pleiten en zwijgen. Klagen mag - maar weet wel tegen Wie je het hebt. Dat bepaalt de toon van je klacht.

5 En vergeet niet te pleiten! Ook hier geldt: weet tegen Wie je het hebt - de Vader van Jezus Christus, de Heilige en Rechtvaardige (Hand. 3:14). En Hij is ook uw en jouw Vader - ben je er wel van doordrongen wat dat betekent? Ken je Hem wel? En dan zwijgen. Het verder aan God overlaten. Want de Kerk is Zijn werk. Natuurlijk - we weten het, en we geloven en belijden het - maar is het ook doorgedrongen tot in al onze botten en vezels? Dat is trouwens ook te merken aan de manier waarop wij zwijgen. Zwijgen is niet berusten, maar uitkijken. Wie berust, die verwacht niets meer. Maar wie uitkijkt, die leeft in verwachting. Die kijkt uit naar wat komen gaat, naar wat God gaat doen. En dan kun je soms, vaak, lang moeten wachten. Maar nóóit tot Sint Juttemis! Wij geloven dat de Heer van de schepping een plan met ons heeft. Een plan dat werkelijkheid wordt! Want God is Jahweh. En Hij is trouw - aan zijn schepping, aan zijn volk, aan u en jou als christen. Zo waar als Jezus Christus leeft. Amen.