Aanbesteden en mededinging in de gezondheidszorg

Transcriptie

1 Aanbesteden en mededinging in de gezondheidszorg

2 Aanbestedenenmededinging in de gezondheidszorg De betekenis van het recht inzake aanbesteding, mededinging en marktordening voor de gezondheidszorg Redactie: Mr. M.J.J.M. Essers Mr. dr. H.E.G.M. Hermans Mr. dr. J.J.M. Sluijs Gezondheidswetgeving in de praktijk Redactie serie Gezondheidswetgeving in de praktijk: Mr. R.N. van Donk Mr. dr. H.E.G.M. Hermans Mr. dr. J.J.M. Linders Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008

3 Ó 2008 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën of opnamen, hetzij op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912 j o het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden. Samensteller(s) en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een betrouwbare uitgave te verzorgen. Niettemin kunnen zij geen aansprakelijkheid aanvaarden voor drukfouten en andere onjuistheden die eventueel in deze uitgave voorkomen. ISBN NUR 825 Ontwerp omslag: Houdbaar, Deventer Ontwerp binnenwerk: TEFF ( Automatische opmaak: Pre Press, Zeist Bohn Stafleu van Loghum Het Spoor 2 Postbus GA Houten

4 Inhoud Voorwoord 1 Over de redactie en auteurs (kort cv) 3 DEEL 1 AANBESTEDEN 7 1 Het Europese aanbestedingsmodel Uitgangspunten van het Europese aanbestedingsmodel Het aanbestedingsrecht De werkingssfeer van het aanbestedingsrecht Aanbestedingsplicht van zorginstellingen Inkoop van zorgdiensten Evaluatie van het Europese aanbestedingsmodel Conclusie 13 Literatuur 14 2 Werkingssfeer van het Europese aanbestedingsrecht: de rechtspraak toegelicht Inleiding Aanbestedingsplicht zorginstellingen? Toepassing aanbestedingsbeginselen Conclusie 21 Literatuur 22 3 Aanbestedingsplicht voor zorginstellingen / niet-ziekenhuizen Inleiding Activiteiten onder de Zorgverzekeringswet AWBZ-activiteiten 26

5 VI Aanbesteden en mededinging in de gezondheidszorg 3.4 WMO-activiteiten Activiteiten voor Justitie Samenvatting 28 4 Inkoop van zorgdiensten door zorgverzekeraars Inleiding Zorgverzekeraar en aanbestedingsplicht Inkoop van de AWBZ Proces van contracteer- en inkoopbeleid Kernpunten bij de zorginkoop Conclusie 36 5 Transparant aanbesteden bij de bouw van zorginstellingen Inleiding Ontwikkelingen Verplichting tot aanbesteden? Niet verplicht, toch doen? Is er geen tussenoplossing? Rol aanbestedingsbeginselen Conclusie Onderhandelingsmodel 41 6 Inkoopscan: naar een doelmatiger inkoop- en aanbestedingsbeleid Inleiding Inkoop Inkoopproces Inkoopanalyse Samenwerking Tot slot 47 7 Model voor transparant aanbesteden van opdrachten Inleiding De zin van een modelmatige benadering Inkoopfunctie Inkoopproces Inkoopmarketing Inkoopverbetering Tot slot 53 8 Intrakoop: gezamenlijke inkoop in de zorg Inleiding De rol van inkoop 55

6 Inhoud VII 8.3 Efficiency Rechtmatigheid Succesfactoren van gezamenlijke inkooptrajecten 57 9 Tien tips voor een succesvolle aanbesteding 61 Tip1:houdjeaandetermijnen 61 Tip 2: stel minimumeisen aan in te dienen alternatieven 62 Tip 3: maak voorafgaand aan de aanbestedingsprocedure de (sub)gunningcriteria en de wegingsfactoren daarvan bekend 62 Tip 4: ken het onderscheid tussen geschiktheidseisen en gunningcriteria 63 Tip 5: vermeld de norm bij de geschiktheidseisen 63 Tip 6: vermijd ongeoorloofde wijzigingen van (sub)gunningcriteria en geschiktheidseisen 64 Tip 7: vermijd disproportionele ervaringseisen en omzeteisen 64 Tip 8: vermijd toeschrijving 65 Tip 9: controleer Model K-verklaring 65 Tip 10: motiveer de afwijzings- en gunningsbeslissing Rechtsbescherming onder de WMO Inleiding Nationale handhaving Procedures Burgerlijke rechter Vorderingen Voorwaarden voor het instellen van vorderingen Overzicht rechtspraak WMO 72 DEEL 2 MEDEDINGING EN MARKTORDENING Inleiding Invloed van het Europese recht op gereguleerde marktwerking Inleiding Zorg over de grens Rechtvaardigingsgrond biedt kansen Hoofdlijnen Wet marktordening gezondheidszorg Marktordening in het nieuwe zorgstelsel Wat wordt met de WMG geregeld? 84

7 VIII Aanbesteden en mededinging in de gezondheidszorg 13.3 Taken en bevoegdheden van de NZa Handhaving 88 Literatuur Hoofdlijnen Mededingingswet Inleiding Kartelverbod Misbruik economische machtspositie Toezicht NMa Prestatiebekostiging Inleiding Prestatiebekostiging in de curatieve zorg (ziekenhuizen) De toekomstige prestatiebekostiging in de curatieve zorg Kritiek op de invoering van maatstafconcurrentie Zorgzwaarte in de AWBZ Tot slot 102 Literatuur Grenzen aan samenwerking tussen zorginstellingen Inleiding Vormen van samenwerking Welke samenwerking is toegestaan? Conclusie Grenzen aan concentraties van zorginstellingen Nieuwe meldingsdrempels voor zorginstellingen bij de NMa Stappenplan bij melden van fusies in de zorg bij de NMa Grenzen aan concentraties in de zorg Grenzen aan fusies tussen zorgverzekeraars Afsluiting 119 Literatuur Grenzen aan inkoopmacht Inleiding Verplichtingen op grond van de Zorgverzekeringswet Zorginkoop Inkoopmacht Conclusie 125

8 Inhoud IX 19 Voorbereiding op het nieuwe toezicht: inval, clementie en compliance Inleiding Inval Clementie Compliance Conclusie Synthese: naar een verantwoord mededingingsbeleid 133 Literatuur 134 Register 137

9 Voorwoord Aanbesteden en mededinging in de gezondheidszorg is een uitgave die de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van het Europese aanbestedingsrecht en het mededingingsrecht in de zorgpraktijk in beeld brengt. Wij hebben deskundigen op het gebied van het Europese aanbestedingsrecht, het mededingingsrecht en juristen met zorgervaring in beide rechtsgebieden bereid gevonden elk hun eigen specifieke invalshoek te belichten. Door de toenemende betekenis van zowel marktwerking als marktordening in de gezondheidszorg heeft de behoefte aan juridische achtergrondkennis op dit gebied in korte tijd een enorme vlucht genomen. Zonder kennis over de betekenis van het aanbestedingsrecht en het mededingingsrecht is ondernemen in de zorg vrijwel onmogelijk geworden. De auteurs nemen de lezer stapsgewijs mee door het woud van aanbestedings- en mededingingsvoetangels en geven aan onder welke omstandigheden de aanbestedings- en mededingingsregels voor zorginstellingen, zorgverzekeraars en overheden gelden. In heldere bewoording wordt uiteengezet hoe u zorginkoop én verkoop van zorgdiensten op verstandige wijze organiseert. De redactie, Rotterdam, 15 april 2008

10 Over de redactie en auteurs (kort cv) Mr. W.T. Algera werkt als advocaat bij Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn N.V. Hij richt zich vooral op het adviseren en voeren van procedures met betrekking tot het algemene en sectorspecifieke mededingingsrecht, de problematiek van markt & overheid, de verkeersvrijheden (onder andere in relatie tot het aanbestedingsrecht) en de implementatie van Europese regelgeving in het nationale recht. Hij publiceert onder meer voor het tijdschrift Markt & Mededinging en treedt daarnaast op als gastdocent bij de Universiteit Utrecht. Mr. M.S.M.B. Beljaars is beleidsadviseur bij GGZ Nederland, brancheorganisatie voor geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg. Haar aandachtsgebieden zijn: positionering van de GGZ in diverse financieringswetten, mededinging in de zorgsector, deregulering en liberalisering en zorgverkooprelaties van GGZ-instellingen met zorgverzekeraars, zorgkantoren, ministerie van Justitie, gemeenten en huisartsen. Mr. J.W.A. Bergevoet is advocaat bij Loyens & Loeff N.V. Hij is gespecialiseerd in het aanbestedingsrecht en adviseert en begeleidt zowel overheden als (zorg)ondernemingen op het gebied van (Europees) aanbestedingsrecht. Mr. drs. N.J.E.G. Cremers werkt bij Zorgverzekeraars Nederland. Haar voornaamste aandachtsgebieden zijn onder meer de Zorgverzekeringswet, mededingingsrecht, aanbestedingsrecht en privacywetgeving. Zij actualiseert voor Elsevier Bedrijfsinformatie een aantal handboeken en is daarnaast docent en auteur voor NIBE-SVV. Zij is coauteur van het Handboek Zorgverzekeringen, De Zorgverzekeringswet in de praktijk en publiceert regelmatig artikelen voor diverse vakbladen. Drs. O. Estoppey heeft jarenlang inkoopervaring opgedaan in onder andere de zorg- en onderwijssector. Hij is sinds 2006 aanbestedingsexpert bij Alfa- DeltaCompendium. In deze functie voerde hij naast inkoopoptimalisatietrajecten ook diverse (Europese) aanbestedingen uit bij toonaangevende opdrachtgevers in de publieke sector.

11 4 Aanbesteden en mededinging in de gezondheidszorg Mr. M.J.J.M. Essers is advocaat bij Loyens & Loeff N.V. Samen met Gert Wim van de Meent leidt hij daar de praktijkgroep die adviseert en procedeert op het gebied van aanbesteding, mededinging en marktordening. Essers richt zich op ondersteuning van zorginstellingen bij aanbestedingsgeschillen, begeleiding van bouwaanbestedingen voor ziekenhuizen en AWBZ-instellingen en advisering over mededingingsrecht. Mr. A. de Groot is advocaat bij GMW Advocaten B.V. in Den Haag. Hij voert een gespecialiseerde overheidspraktijk met als belangrijk werkterrein de positie van toezichthouders op het snijvlak van bestuursrechtelijke- en strafrechtelijke interventies. Hij begeleidt, adviseert en procedeert voor ondernemingen en instellingen die in het vizier van toezichthouders komen of dreigen te komen. Mr. T.R.M. van Helmond is advocaat bij Loyens & Loeff N.V. en is gespecialiseerd in aanbestedingsrecht en mededingingsrecht. Tom van Helmond heeft naast een juridische ook een medische achtergrond. Hij begeleidt dan ook regelmatig aanbestedingsprocedures voor de realisatie en de exploitatie van zorgvastgoed, en treedt bovendien veelvuldig op als advocaat in aanbestedingsgeschillen. Mr. dr. H.E.G.M. Hermans werkt als senior juridisch beleidsadviseur bij de Nederlandse vereniging van ziekenhuizen. Daarnaast is hij als universitair hoofddocent Gezondheidsrecht verbonden aan het instituut Beleid en Management Gezondheidszorg van de Erasmus universiteit/erasmus MC. Drs. M. de Jongh werkt als bedrijfskundige vanuit een brede, multidisciplinaire achtergrond. Ooit in de gezondheidszorg gestart in een beleidsmatige functie, maar al snel in de praktijk gedoken als hoofd inkoop. In 1999 in een inkoop consultancy omgeving verantwoordelijk voor teams van inkoopspecialisten die bij grote klanten inkoopverbeteringen doorvoerden. Samen met Fred Wittmaekers heeft hij inkoopmethodologie en trainingen ontwikkeld en PeopleGroup opgericht. Mr. P.M. van Oordt studeerde Nederlands recht te Utrecht en heeft twee jaren aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag gestudeerd. Sinds januari 2006 is hij als advocaat werkzaam bij Loyens & Loeff N.V. Hij heeft zich in de eerste periode vooral toegelegd op het mededingingsrecht en het aanbestedingsrecht. Hij specialiseert zich momenteel in het arbeidsrecht. Mr. M. Semmekrot is advocaat bij Loyens & Loeff N.V. en gespecialiseerd in het aanbestedingsrecht. Mr. dr. J.J.M. Sluijs is advocaat bij GMW Advocaten B.V. in Den Haag. Hij is gespecialiseerd in gereguleerde marktwerking en het Europese interne marktrecht. Sluijs adviseert en procedeert vooral over mededingingsrechte-

12 Over de redactie en auteurs (kort cv) 5 lijke kwesties en gezondheidszorgkwesties, aanbestedingen, en in geschillen met toezichthouders. Mr. A. Stellingwerff Beintema is advocaat bij Loyens & Loeff N.V. Zij is gespecialiseerd in het adviseren en procederen voor overheden en ondernemingen op het gebied van het (Europese) aanbestedingsrecht. Tevens begeleidt zij overheden bij de voorbereiding en uitvoering van Europese aanbestedingsprocedures. Mr. M.Ph.M. Wiggers is advocaat bij Loyens & Loeff N.V. Hij is gespecialiseerd in het mededingingsrecht en adviseert en begeleidt zowel overheden als (zorg)ondernemingen op het gebied van (Europees) mededingingsrecht. Drs. E. Wijnhof is werkzaam bij Intrakoop Coöperatieve inkoopvereniging voor de gezondheids- en seniorenzorg u.a. Wijnhof is als manager ledenservice verantwoordelijk voor alle commerciële activiteiten met betrekking tot leden van Intrakoop, waar hij inmiddels acht jaar in diverse managementfuncties werkt. Hiervoor is hij een aantal jaren werkzaam geweest als hoofd inkoop en logistiek bij een topklinisch ziekenhuis. Daarvoor heeft hij ervaring opgedaan in een aantal managementfuncties op het gebied van inkoop en logistiek bij verschillende bedrijven.