Samen data delen. Samenvatting strategienota DANS

Transcriptie

1 Samen data delen Samenvatting strategienota DANS

2 Maximale toegankelijkheid van data is dienstbaar aan de bij uitstek wetenschappelijke werkwijze waarbij onderzoekers elkaars bevindingen toetsen en kritisch voortbouwen op elkaars werk. Data is het nieuwe goud. Data is de olie van de wetenschap. Data variëren van klein tot groot; dataproblemen van groot tot immens. Deze citaten zijn afkomstig van respectievelijk: Hans Clevers, president KNAW, voorwoord bij Zorgvuldig en integer omgaan met wetenschappelijke onderzoeksgegevens, rapport commissie Schuyt, KNAW, Amsterdam 2012; Neelie Kroes, Vice-President van de Europese Commissie verantwoordelijk voor de Digitale Agenda (tot 1 november 2014); Máire Geoghegan-Quinn, Europees Commissaris voor Research en Innovatie (tot 1 november 2014); Jaap van den Herik, hoogleraar-directeur van het Leiden Centre of Data Science. 2 Samenvatting strategienota DANS Data Archiving and Networked Services

3 Inleiding G oed en tijdig datamanagement, een veilige opslag van data, zowel gedurende als na afsluiting van het onderzoek, en een duurzaam beheer van tools om de data nu en in de toekomst te kunnen blijven lezen en ontginnen, zijn essentiële voorwaarden voor het delen van die data. De integriteit van de wetenschapsbeoefening heeft baat bij transparante onderzoeksprocessen en verantwoord datamanagement maakt daar deel van uit. Universiteiten en hogescholen zien in toenemende mate een duidelijke eigen rol in het formuleren van beleid ten aanzien van het datamanagement binnen hun organisatie. Voor de uitvoering van het databeleid zijn een goede ondersteuning van de onderzoekers en een adequate technische infrastructuur onmisbaar. Toch is de noodzaak van goed georganiseerd databeheer bij universiteiten (en overheidsinstanties) nog niet in voldoende mate doorgedrongen en op de juiste wijze ingebed. Hoe kan DANS een rol spelen bij de totstandkoming van alle nieuwe eisen op het gebied van databeheer? De strategienota van DANS geeft antwoord op de vraag welke uitdagingen DANS in de jaren aangaat, en op welke wijze en met wie dit gaat gebeuren. Deze samenvatting geeft aan welke strategische prioriteiten en doelen zijn gesteld. De volledige versie van de strategienota staat op de website van DANS. Inleiding Samenvatting strategienota DANS Data Archiving and Networked Services 3

4 Datasets per jaar (volgens EASY), Gedownloade datasets per jaar (volgens EASY), Samenvatting strategienota DANS Data Archiving and Networked Services

5 Missie D ANS heeft als missie het bevorderen van duurzame toegang tot digitale onderzoeksgegevens. Onder de term digitale onderzoeksgegevens verstaat DANS: onderzoeksdata (zoals databases, spreadsheets, tekst, afbeeldingen, audio, video, geodata en multimedia), onderzoeksinformatie (informatie over onderzoek, onderzoeksinstituten en onderzoekers) en elektronische publicaties (inclusief preprints en rapporten, zoals die zich bevinden in institutionele repositories). Om zijn missie uit te voeren, biedt DANS diensten voor langdurige archivering en hergebruik van data uit afgesloten onderzoek en voor ondersteuning van databeheer tijdens lopend onderzoek (Research Data Management, RDM). Daarnaast biedt DANS training en consultancy. DANS ondersteunt zijn diensten met onderzoek naar duurzame toegang tot digitale informatie. Dit onderzoek is een afgeleide van de hoofddoelstelling en is gericht op innovatie en het verbeteren van dienstverlening aan de gebruikers. Missie Samenvatting strategienota DANS Data Archiving and Networked Services 5

6 Dataproducenten Datagebruikers Gebruikersfunc- es: opslag en transport data Vertrouwen Datacura e Frontoffices Lokale datafaciliteiten Domeinspecifieke onderzoeksfaciliteiten Backoffices DANS, 3TU.Datacentrum SURFsara,... Ondersteunende diensten voor gebruikers Datadiensten: ondersteuning front offices, archivering, toegang,... Technische basisinfrastructuren SURFsara, Target Computercentra universiteiten,... Datadiensten: opslag, back ups,... Schematische voorstelling voor een Nederlandse federatieve data-infrastructuur 6 Samenvatting strategienota DANS Data Archiving and Networked Services

7 Doelgroepen W etenschappelijke onderzoekers en publieke en private organisaties die onderzoek doen in opdracht van de overheid vormen voor DANS de primaire doelgroep. Zij zijn zowel dataproducenten als datagebruikers. Binnen de federatieve infrastructuur (zie figuur) richt DANS zich op onderzoeksorganisaties voor de acquisitie van data. Ook door bedrijven zoals bureaus voor opinieonderzoek en archeologische bedrijven verzamelde data met een wetenschappelijk belang zijn welkom. Onderzoekers in opleiding (promovendi) behoren ook tot de primaire doelgroep. DANS heeft een bijzondere taak voor het beheer van de resultaten van archeologisch onderzoek in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Naast onderzoekers en onderzoeksinstellingen zijn bedrijven en het algemeen geïnteresseerde publiek welkom om van de door DANS aangeboden diensten gebruik te maken. Via zoekmachines vinden ook deze groepen digitale onderzoeksgegevens bij DANS. Doelgroepen Samenvatting strategienota DANS Data Archiving and Networked Services 7

8 Strategische Strategisch prioriteit doel Prominent Deelname Deelname Raadpleging Deelname Deelname Raadpleging Toonaangevende in federatieve RI projecten RI projecten peers RI projecten RI projecten peers bouwsteen data-infrastructuur Groei Index 100 Index 110 Index 120 Index 130 Index 140 Index 150 Betere diensten dienstengebruik voor meer gebruikers 3. Tevredenheid Gebruikers GTO / GTO Midterm gebruikers Tevredenheid Externe evaluatie Onderzoek evaluatie 4. Support beheer levende data / organisaties organisaties organisaties organisaties organisaties organisaties RDM (DataverseNL) 5. Software Plan / Voor- Pilot / Voor- Constructie Implemen- Exploitatie Exploitatie sustainability bereiding bereiding tatie Koppeling Metadata NARCIS LOD Metadata 1e Selectie 2e Selectie 3e Selectie Efficiënte en informatie- EASY LOD DataverseNL Datasets Datasets Datasets geïntegreerde soorten LOD EASY LOD EASY LOD EASY LOD systemen 7. Innovatie 1e iteratie 2e iteratie 3e iteratie / Plan voor 1e iteratie 2e iteratie en afstemming EASY oplevering systeemsystemen NARCIS + vernieuwing DataverseNL Strategische prioriteiten en doelen voor Samenvatting strategienota DANS Data Archiving and Networked Services

9 Strategische prioriteiten en doelen D e drie strategische prioriteiten en bijbehorende jaardoelen zijn: Strategische prioriteit 1 DANS vormt een toonaangevende bouwsteen in de landelijke en internationale datavoorziening Doel 1. Prominent in federatieve data-infrastructuur. DANS vormt een toonaangevende bouwsteen in de datavoorziening in Nederland en internationaal. Nationale en internationale vertegenwoordiging buiten de sociale en geesteswetenschappen wordt in RDNL-verband afgestemd. De rol van DANS in de landelijke federatieve data-infrastructuur zal blijken uit het succes van Research Data Netherlands (RDNL, een samenwerkingsverband op het gebied van duurzame data-archivering) en het groeiend gebruik van backoffice-diensten door universiteiten en andere instellingen voor hoger onderwijs en onderzoek. Indicatoren zijn: groeiend of ten minste stabiel aantal nominaties voor dataprijzen; versterking van one face to the customer dankzij toenemende afstemming/integratie van tariefstructuur, aanvaarde file formats, minimale metadata, brochures, etc. De internationale positie zal blijken uit: de DANS-inbreng in internationale data-organisaties (Research Data Alliance, Alliance for Permanent Access, ICSU-CODATA, W3C) en data-conferenties; deelname aan belangrijke internationale dataprojecten; participatie in de voornaamste disciplinegewijs georganiseerde Research Infrastructures (RI) in de sociale en geesteswetenschappen (CESSDA, CLARIN, DARIAH); periodieke vergelijking met zusterinstituten. Strategische prioriteit 2 DANS verbetert de dienstverlening aan een toenemend aantal gebruikers Doel 2. Groei dienstengebruik met 50% tot Dit doel geeft uitdrukking aan de ambitie om meer gebruikers van dienst te zijn. Dit zal zowel direct als indirect gebeuren: ook het gebruik van data in repositories die onder het beheer van strategische partners vallen (bijvoorbeeld in RDNL-verband) behoort hiertoe, al zal die informatie niet altijd beschikbaar zijn. Indicatoren zijn: aantal datasets gearchiveerd in EASY; aantal datasets gedownload uit EASY; aantal contracten/samenwerkingsovereenkomsten met onderzoeksinstellingen; aantal gebruikers van NARCIS; aantallen digitale objecten bereikbaar via NARCIS; aantal zoekopdrachten in NARCIS; aantal datasets opgeslagen in DataverseNL. Doel 3. Toename tevredenheid gebruikers. Bij dit doel gaat het om de kwaliteit van de dienstverlening, die Strategische prioriteiten en doelen Samenvatting strategienota DANS Data Archiving and Networked Services 9

10 Datadiensten Diensten en beleid Beleid en communica e Organogram DANS Directeur Office support Support Project support Research en innova e So ware development mede afhankelijk is van de kwaliteit van de door DANS aangeboden (informatie over het gebruik van) data. DANS is zelf niet verantwoordelijk voor de inhoud van de data, maar DANS streeft er wel naar dat de kwaliteit van de aangeleverde data zo hoog mogelijk is, en dat een dataset voldoende onderzoeksinformatie bevat om de data begrijpelijk te houden voor toekomstige gebruikers. Indicatoren zijn: gebruikers waarderen de DANS-diensten met gemiddeld ten minste een 7; het DANS-archief voldoet aan de eisen voor certificering conform het Data Seal of Approval en DIN31644/nestor en/of ISO 16363; de gemiddelde waardering voor gereviewde datasets is ten minste een 8 (4 op 5); een aantal peer-gereviewde publicaties. Verhouding jaarlijkse downloads ten opzichte van beschikbare datasets in verschillende disciplines in EASY, Doel 4. Support databeheer tijdens lopend onderzoek. DANS biedt sinds mei 2014 DataverseNL aan en beheert DataverseNL als backoffice service. DANS streeft ernaar dat het aantal organisaties dat deelneemt aan dit netwerk groeit tot 28 in Als blijkt dat DataverseNL niet aan de verwachtingen van de deelnemers voldoet, zal DANS een ander systeem voor de ondersteuning van Research Data Management (RDM) gaan aanbieden. DANS biedt consultancy over RDM en bevordert de totstandkoming en ingebruikname van een tool waarin 10 Samenvatting strategienota DANS Data Archiving and Networked Services

11 onderzoeksfinanciers en -instellingen hun criteria kunnen opnemen en waarmee onderzoekers een Data Management Plan (DMP) kunnen opstellen. Doel 5. Software sustainability. In diverse vakgebieden moet ook software duurzaam herbruikbaar blijven om de data te interpreteren. DANS ontwikkelt in federatief verband een plan met taken voor verschillende spelers en voert een pilotproject uit voor de eigen taken. De verdere ontwikkeling van de opbouw en exploitatie van een software sustainability service is afhankelijk van de uitkomsten van de pilot; van de rollen die andere spelers in de federatieve infrastructuur kunnen en willen spelen; en van de mogelijkheid om exploitatiekosten te dekken. Strategische prioriteit 3 DANS realiseert efficiënte en geïntegreerde systemen ter ondersteuning van zijn kerndiensten Doel 6. Koppeling informatiesoorten. DANS biedt geleidelijk alle metadata en een selectie van datasets aan als Linked Open Data en voert Research & Innovatie-projecten uit om data te koppelen. Dit zal stapsgewijs plaatsvinden: eerst worden de metadata uit EASY, NARCIS en DataverseNL als Linked Open Data aangeboden. Daarna worden geleidelijk aan de belangrijkste open toegankelijke datasets in EASY geconverteerd naar Linked Data. Doel 7. Innovatie en afstemming systemen. De kernsystemen EASY en NARCIS worden verbeterd en/of vervangen. Ontwikkeling vindt waar mogelijk plaats in internationaal verband of in samenwerking met andere partijen (DataverseNL, EUDAT). Overlap tussen de kernsystemen verdwijnt. Bij EASY ligt de nadruk op archiefmanagement, onafhankelijk van het onderliggende repository. Bij NARCIS is het doel om de kwaliteit van de inhoud te verbeteren, de hoeveelheid handmatig redactiewerk te verminderen en meer rapportagemogelijkheden te bieden. DataverseNL zal het belangrijkste middel worden voor dataverwerving; EASY voor het duurzaam beheren van data; en NARCIS voor de toegang tot wetenschappelijke data, publicaties en onderzoeksinformatie. Bij het realiseren van interoperabiliteit tussen deze systemen houdt DANS rekening met het door EuroCRIS ontwikkelde CERIF-datamodel (Common European Research Information Format). Strategische prioriteiten en doelen Samenvatting strategienota DANS Data Archiving and Networked Services 11

12 D it document is een samenvatting van de strategienota DANS Neem voor meer informatie en/of de volledige versie contact op met DANS via Data Archiving and Networked Services (DANS) DANS bevordert duurzame toegang tot digitale onderzoeksgegevens. Hiertoe stimuleert DANS dat wetenschappelijke onderzoekers gegevens duurzaam archiveren en hergebruiken, bijvoorbeeld via het online archiveringssysteem EASY (easy.dans.knaw.nl) en DataverseNL (dataverse.nl). Tevens biedt DANS met NARCIS (narcis.nl) toegang tot duizenden wetenschappelijke datasets, publicaties en andere onderzoeksinformatie in Nederland. Daarnaast verzorgt het instituut training en consultancy en doet het onderzoek naar duurzame toegang tot digitale informatie. Gedreven door data zorgt DANS er met zijn dienstverlening en deelname in (inter-)nationale projecten en netwerken voor dat de toegang tot digitale onderzoeksgegevens verder verbetert. Kijk op dans.knaw.nl voor meer informatie en contactgegevens. Illustratie Auke Herrema Data Archiving and Networked Services (DANS) Postbus AB Den Haag Anna van Saksenlaan HW Den Haag dans.knaw.nl DANS is een instituut van KNAW en NWO Door data gedreven