Beroeps- competentieprofiel

Transcriptie

1 Brussel, juli 2008 Beroeps- competentieprofiel Plaatlasser Sector Metaal- en technologische industrie Cluster Manueel booglassen In samenwerking met INOM

2 De infobank over beroepenstructuren en beroepsprofielen kan worden geraadpleegd op de SERV-website: via de link beroepsprofielen. Het copyright over de SERV-beroepsprofielen hoort toe aan de SERV. Gebruik van gegevens en tekst is toegestaan mits een correcte bronvermelding. WD/2008/4665/22 SERV l Wetstraat l 1040 Brussel l Tel: l Fax: l [email protected] l 4

3 Inhoud Inhoud... 5 Inleiding... 6 Leeswijzer Afbakening en omschrijving van het beroep Beroepssituering De metaal- en technologische industrie Lastechnieken Beroepenschets Definitie en omschrijving van het beroep Afbakening Vereiste attesten of certificaten Arbeidsomstandigheden Beroepscompetenties Werkstuk monteren Laspost regelen Hoeknaadverbinding lassen Plaatverbinding lassen Las controleren Las afwerken Materieel onderhouden Veilig werken Beginnende beroepsbeoefenaar Bijlage I Gemiddeld takenpakket Bijlage II Welzijn op het werk Bijlage III - Woordenboek Bijlage IV Booglasprocessen Lijst van organisaties en bedrijven die werden uitgenodigd op de conferenties Beroepencluster manueel booglassen Bronnen Literatuurlijst In verband met de leesbaarheid van de tekst is er voor gekozen om de mannelijke vorm te gebruiken. Waar hij of hem staat wordt uiteraard ook zij of haar bedoeld. 5

4 Inleiding In dit document wordt het beroep plaatlasser beschreven. In het eerste deel bakenen we het onderzoeksveld af. We situeren het beroep in de sector en geven aan wat precies het werkdomein is van de beroepsbeoefenaar. De beroepenschets definieert het beroep en bakent het af ten opzichte van andere beroepen. Ook eventuele vereiste attesten of certificaten voor het beroep en bijzondere arbeidsomstandigheden komen hier aan bod. Het tweede deel is de eigenlijke kern van het beroepscompetentieprofiel. We schetsen de expertise die een beroepsbeoefenaar nodig heeft aan de hand van competenties die in de beroepscontext worden toegepast. Deze beroepsspecifieke competenties beschrijven wat iemand nodig heeft om goede resultaten te boeken op het werk. Per competentie worden een omschrijving, indicatoren, onderliggende kennis, onderliggende attitudes en eventuele keuzes en dilemma s weergegeven. In het derde deel wordt een definitie gegeven van de beginnende beroepsbeoefenaar voor dit specifieke beroep. Er wordt omschreven wat er precies van een beginner verwacht wordt en waarin zijn competenties nog verschillen van de ervaren beroepsbeoefenaar. 6

5 Leeswijzer Zowel internationaal als in Vlaanderen wordt steeds meer uitgegaan van competenties bij het beschrijven van beroepen. De SERV heeft daarom een nieuw, competentiegericht format ontwikkeld voor de beroepscompetentieprofielen. Verschillende types gebruikers De beroepscompetentieprofielen zijn geschreven voor een zeer divers publiek en voor verschillende gebruiksdoeleinden (zoals onder meer afstemming onderwijs-arbeidsmarkt, HRMbeleid binnen bedrijven/organisaties en sectoren, loopbaan- en studiekeuzebegeleiding). BCP s trachten bijgevolg een antwoord te geven op verschillende soorten vragen. Daardoor is het BCP een technisch document waarvan niet alle onderdelen voor iedereen even belangrijk en begrijpelijk zijn. Afhankelijk van het type gebruiker dat u bent, kan u het document anders lezen. Wij onderscheiden drie grote types gebruikers: Type 1: gebruik van het BCP voor de oriëntatie van werkzoekenden, voor loopbaanbegeleiding, of door de leek die zich wenst te informeren over een beroep. Type 2: professioneel gebruik in bedrijven/organisaties of sectoren: bijvoorbeeld voor sollicitaties in bedrijven, voor het opmaken van functiebeschrijvingen, voor interne opleidingen en coaching. Type 3: onderwijs- en opleidingsverstrekkers voor het bepalen van eindtermen of voor het opstarten of aanpassen van een opleiding. Indien u gebruiker type 1 bent, zijn de volgende onderdelen voor u het meest interessant: Deel 1 waarin het beroep wordt gedefinieerd en afgebakend. Achteraan in het document: bijlage 1 waarin een gemiddeld takenpakket van deze beroepsbeoefenaar beschreven staat. In deel 2 enkel de eerste rubriek: de titels en de omschrijvingen van de competenties. Voor gebruiker type 2, mensen uit het bedrijfs- of organisatieleven, uit het werkveld zelf dus, kan, bijkomend, volgende informatie bijzonder nuttig zijn: Deel 2 de rubriek indicatoren. De indicatoren beschrijven het gedrag dat iemand moet vertonen op de werkvloer om de beoogde resultaten te kunnen behalen. Dit gedrag toont aan of iemand al dan niet over de competentie beschikt. Deel 2 de rubriek keuzes en dilemma s. Keuzes en dilemma s beschrijven de complexiteit van de competentie. 7

6 Voor gebruiker type 3, onderwijs- of opleidingsverantwoordelijken, is bijkomend ook de volgende informatie relevant : Deel 2 rubriek onderliggende kennis. Deel 2 rubriek onderliggende attitudes. Deel 3 informatie over de beginnende beroepsbeoefenaar. Hoe u de competenties in Deel 2 moet lezen In deel 2 beschrijven we de competenties voor het beroep waarvan sprake is. Deze competenties werden afgeleid aan de hand van de omschrijving van het beroep en de analyse van een gemiddeld takenpakket. (Een overzicht van een gemiddeld takenpakket vindt u in bijlage I). Elke competentie wordt beschreven aan de hand van onderstaande rubrieken. In de omschrijving van de competentie geven we weer wat we precies onder de competentie verstaan en waarom ze van belang is voor het bereiken van de verwachte resultaten op het werk. Aan de hand van indicatoren beschrijven we het gedrag dat een beroepsbeoefenaar moet stellen wanneer hij over de competentie beschikt. Een indicator moet niet in absolute termen gelezen worden; hij is richtinggevend. Dat wil zeggen dat de beroepsbeoefenaar niet aan alle indicatoren in dezelfde mate moet beantwoorden. Daarna beschrijven we de onderliggende kennis Hier wordt de kennis genoemd die onderliggend of ondersteunend is voor de betreffende competentie. Het gaat om kennis zonder dewelke de beroepsbeoefenaar het bovenbeschreven gedrag niet kan stellen. en de onderliggende attitudes en sleutelvaardigheden. Hier worden de belangrijkste attitudes en/of sleutelvaardigheden weergegeven die onderliggend zijn aan de betreffende competentie. Het gaat om attitudes zonder dewelke de beroepsbeoefenaar het bovenbeschreven gedrag niet kan stellen. We bespreken alleen de attitudes en/of sleutelvaardigheden die een sterke relatie hebben met de betreffende competentie. Keuzes en dilemma s geven aan welke de problemen zijn waar een beroepsbeoefenaar voor kan staan bij het aanwenden van deze competentie. De keuzes en dilemma s waarvoor de beroepsbeoefenaar komt te staan, bepalen mee de complexiteit van het beroep. Complexiteit kan betrekking hebben op standaardroutines, het koppelen van meerdere routines of juist op het zelf ontwikkelen van nieuwe routines en op de rol die de beroepsbeoefenaar daarbij vervult (ondersteunen, uitvoerend, leidinggevend). Maar het kan ook gaan om spanningsvelden, risico s en kansen (COLO, september 2003, p.10-18). 8

7 1. Afbakening en omschrijving van het beroep 1.1. Beroepssituering De metaal- en technologische industrie De metaal- en technologische industrie is ingedeeld in 13 subsectoren, in het bijzonder 1 : Automobiel Bouwproducten Contracting & maintenance Elektrotechniek Industriële automatisering Informatie- en communicatietechnologieën (ICT) Kunststoffen Lucht- & ruimtevaart Mechatronica Metaalbewerking Metalen & materialen Montage & kranen Veiligheid & defensie Het lassen komt voornamelijk voor in twee van deze subsectoren, de metaalbewerking en de automobiel. De subsector metaalproducten produceert zowel lichte als zware metaalproducten. Deze eerste vervaardigen metalen halffabricaten of afgewerkte producten die geen enkele mechanische of elektrische dynamiek vertonen. In de zware metaalbouw worden staalconstructies en stalen geraamtes, ketelbouw en industrieel pijpwerk enz. gemaakt. De automobiel maakt in grote mate gebruik van geautomatiseerde machines, terwijl er in de metaalproductie, zowel van zware als lichte metaalproducten meestal manueel gelast wordt. Het beroep dat in dit document behandeld wordt, de plaatlasser, is vooral terug te vinden in de lichte en zware metaalproductie. 1 Voor een uitgebreid overzicht van de verschillende activiteiten van de verschillende subsectoren, verwijzen wij u naar de website van Agoria. 9

8 De soorten metalen producten die door lassen aan elkaar worden gezet, zijn talrijk: auto s, hogedrukketels, textielmachines, halffabricaten... Daarnaast zijn ook de bedrijfscontexten waarin lassers tewerkgesteld worden erg divers. Het kan gaan om grote constructiebedrijven, waar een groot aantal lassers in dienst zijn. Maar kleinere KMO s kunnen evengoed één of enkele lassers tewerkstellen Lastechnieken In de sector van de metaal- en technologische industrie kan men een onbewerkt materiaal de gewenste vorm geven via verschillende processen van metaalbewerking. De vormgevingstechnieken worden in twee categorieën onderverdeeld: Verspanende bewerkingen 2 : de verspanende bewerkingen geven het materiaal vorm door op een of andere manier materiaal weg te snijden. Technieken zoals zagen, boren/tappen/ruimen, honen, kotteren, draaien, frezen en slijpen behoren tot de verspanende bewerkingen. Niet-verspanende bewerkingen: Bij deze bewerkingen wordt het materiaal vervormd zonder dat de massa ervan verandert. Een metalen plaat of staaf kan plastisch worden vervormd, wat heet plaat- en staafbewerking. Dit betekent dat er krachten op het metaal inwerken die ervoor zorgen dat het stuk metaal een andere vorm krijgt, zonder dat de vastheid van het metaal in gevaar komt. Dit proces kan zowel warm als koud worden uitgevoerd. Draadtrekken, persen, smeden, stuiken, hameren, walsen, forceren, extruderen, diep rekken. Twee metalen delen kunnen ook verbonden worden. Technieken als zacht solderen, hard solderen (braseren), lassen en lijmen behoren tot deze categorie van nietverspanende bewerkingen. Lassen is het onlosmakelijk verbinden van materialen, waarbij het materiaal op de verbindingsplaats in vloeibare toestand of deegachtige toestand wordt gebracht en er al of niet materiaal met ongeveer dezelfde samenstelling wordt toegevoegd, zodat er continuïteit ontstaat tussen de te verbinden delen. Er bestaan verschillende lastechnieken, die worden onderverdeeld in drie algemene categorieën: druklassen, weerstandslassen en smeltlassen. Het smeltlassen verschilt van de andere twee lastechnieken, omdat de gebruikte materialen volledig worden gesmolten en niet alleen in deegachtige toestand worden gebracht. Dit smelten kan op verschillende manieren gebeuren, dmv. elektrische energie (MMA, MIG, MAG, TIG ), dmv. chemische energie (autogeen lassen) of dmv. elektromagnetische energie (laserlassen). De handmatige lasprocessen die een lasser vandaag toepast, vallen in hoofdzaak onder de categorie smeltlassen. 2 Voor een overzicht van de verspanende bewerkingen en meer informatie over dit metaalbewerkingsproces, verwijzen wij u door naar de beroepencluster Verspanende bewerkingen. 10

9 Het manuele smeltlassen valt uiteen in twee subgroepen: autogeenlassen en booglassen. Bij autogeenlassen wordt de noodzakelijke warmte ontwikkeld door een brandbaar gas, acetyleen, met zuurstof te mengen en te verbranden. Booglasprocessen halen de nodige warmte uit het in stand houden van een elektrische boog tussen het werkstuk en een elektrode. De elektrode kan afsmeltend zijn (volle draad, gevulde draad, beklede elektrode) of niet afsmeltend (wolfraamelektrode). Autogeenlassen was vroeger een veel gebruikt proces door de lage kosten van de apparatuur, maar door de lage lassnelheid en de beperkte materiaalkeuze heeft het nog maar een paar specifieke toepassingen. Dit lasproces wordt nog in kleine of mobiele werkplaatsen gebruikt, of voor het lassen van dunne plaatdiktes. Booglasprocessen, vooral booglassen onder slakbescherming en booglassen onder gasbescherming komen veel meer voor. Op het werkveld zijn dit de meest voorkomende manuele booglasprocessen: MMA-lassen (lassen met beklede elektrode), MIG-lassen, MAG-lassen (al dan niet met gevulde draad) en TIG-lassen. Lassen druklassen weerstandslassen smeltlassen Manueel smeltlassen Volautom. smeltlassen booglassen autogeenlassen MMA MIG MAG TIG Gevulde draad Gevulde draad Massieve draad Massieve draad 11

10 1.2. Beroepenschets Definitie en omschrijving van het beroep De plaatlasser last hoeknaadverbindingen en plaatverbindingen in alle lasposities op metalen werkstukken plaat-plaat en plaat-pijp. Hij doet dit zodat het risico op lasfouten tot een minimum beperkt is en de lasverbinding voldoet aan de huidig geldende Europese en internationale normen. Lasfouten kunnen ontstaan in elke fase van het lasproces. De lasser zal er steeds over waken dat dit risico beperkt blijft. De lasmethodebeschrijving (Welding Procedure Specification) is hierbij een belangrijk instrument, dat de plaatlasser richtlijnen geeft. Dit document bevat informatie over de manier waarop het werkstuk wordt voorbereid, over de instellingen van de laspost, over de manier waarop de las wordt uitgevoerd en over de afwerking van de lasverbinding. Het vertaalt de lasnormen naar de uitvoering van een specifieke las op een werkstuk. De plaatlasser zal deze lasmethodebeschrijving nauwkeurig volgen als deze beschikbaar is. De plaatlasser zorgt ervoor dat alle gereedschap en materiaal ordelijk klaarstaat in de werkomgeving en maakt het werkstuk zuiver voor hij aan de las begint. De plaatlasser zal ook steeds zorgen dat het gereedschap waarmee hij aan de slag gaat vrij is van onzuiverheden en klaar is voor gebruik. De lasvoorbereiding behoort in sommige gevallen ook tot de taken van de lasser. Hij bereidt de las vooral bij kleinere werkstukken voor, soms wordt deze taak uitgevoerd in een afzonderlijke montageafdeling. Om lasfouten te vermijden stelt de plaatlasser de laspost in volgens de voorschriften van de lasmethodebeschrijving. Daarna wordt een testlas uitgevoerd om de laspost eventueel nog bij te regelen wanneer zou blijken dat het smeltbad niet optimaal is. De uitvoering van een goede las is afhankelijk van de manier waarop en de standvastigheid waarmee de vlamboog beheerst wordt. Bij het leggen van de lasverbinding, ongeacht of dit met MMA, MIG, MAG of TIG gebeurt, zal de plaatlasser dit steeds in acht nemen en het smeltbad gedurende de hele las onder controle houden. Op die manier zorgt hij voor een regelmatige las en beperkt hij het risico op lasfouten. Daarnaast zal hij de las ook uitvoeren volgens een aantal voorschriften, die in de lasmethodebeschrijving zijn bepaald. Het resultaat is een plaatlas die voldoet aan de internationale-europese normen. Gezien lasfouten in elke fase van het lasproces kunnen ontstaan, voert de plaatlasser op verschillende tijdstippen tijdens het lassen ook een visuele controle van de las uit. Op die manier kunnen lasfouten aan het oppervlak tijdig ontdekt worden en waar mogelijk gecorrigeerd. 12

11 1.2.2 Afbakening Het beroepscompetentieprofiel plaatlasser maakt deel uit van de beroepencluster manueel booglassen. 3 Deze beroepencluster omvat drie beroepen: hoeknaadlasser, plaatlasser en pijplasser. De beroepen in deze cluster zijn op verschillende manieren verwant. De kernactiviteit van elk van deze beroepen is het booglassen met de hand volgens de normen, meerbepaald het lassen met MMA, MIG, MAG of TIG. 4 Deze beroepen komen ook allen voor in dezelfde bedrijfscontexten: grote constructiebedrijven waar een groot aantal lassers in dienst is en kleinere KMO s die een kleiner aantal lasser tewerkstellen. De drie beroepen zijn ook verwant omdat er meestal een doorgroei is van hoeknaadlasser naar plaatlasser en tenslotte naar pijplasser Europese en internationale afbakening Om de kwaliteit van het laswerk te waarborgen over de verschillende landen heen, werden er normen ingevoerd: Europese normen en internationale normen. Bedrijven die werken volgens deze normen garanderen hun klanten een kwaliteitsvol resultaat. Enerzijds worden er normen vastgelegd voor de kwaliteitscontrole op het laswerk. Anderzijds zijn ook de lassers een belangrijke schakel in een kwaliteitsvolle uitvoering. Zij moeten de competenties bezitten om het werk volgens de normen uit te voeren. Op Europees en internationaal niveau bestaat er dan ook een systeem van opleiding en diplomering, om de competenties van lassers te garanderen. Lassers kunnen certificaten en diploma s behalen om te garanderen dat zij de competenties bezitten om volgens geijkte procedures te werken en resultaten af te leveren die voldoen aan de normen. De hoofdindeling van de Europese diplomering is als volgt: hoeknaadlasser, plaatlasser en pijplasser. Een lasser groeit in vaste volgorde door van hoeknaadlasser naar plaatlasser en tenslotte pijplasser. Daar wordt ook telkens bij vermeld om welk lasproces (MMA, MIG/MAG, TIG) en om welke materialen (aluminium, staal, roestvast staal) het gaat. 5 3 Een beroepencluster is een groepering van beroepen die samen onder één noemer thuishoren omdat deze beroepen, ondanks hun specifieke karakter, een aantal gelijkaardige kenmerken delen. 4 In bijlage vindt u een schematische voorstelling van de verschillende booglasprocessen en hun respectievelijke nomenclatuur. 5 cfr. supra 13

12 Manuele booglassers in bedrijven De kwalificering van het lassend personeel volgens de normen EN of ISO is op dit ogenblik niet in elke onderneming van kracht. Vooral die bedrijven die hun producten Europees of internationaal aanbieden, maken gebruik van gekwalificeerde lassers. In andere bedrijven doet men niet altijd aan normlassen, en zijn de tewerkgestelde lassers niet bevoegd om volgens de normen te lassen. Het is ook zo dat bedrijven vaak hun functies niet benoemen volgens de indeling hoeknaadlasser-plaatlasser-pijplasser. Wel gebruikt men een indeling van het lasberoep volgens lasproces. Het bedrijf heeft een MMA-lasser (lasser beklede elektrode), een MIG/MAG-lasser of een TIG-lasser in dienst Indeling van de beroepencluster manueel booglassen Er is een evolutie naar steeds meer lassen volgens de normen en naar een internationale harmonisatie en garantie van kwaliteit in alle bedrijven. Daardoor zal de drieledige indeling naar hoeknaadlasser, plaatlasser en pijplasser steeds meer ingang vinden in het werkveld. Mede hierom volgt de beroepencluster de internationaal aanvaarde indeling hoeknaadlasserplaatlasser-pijplasser. De indeling van de beroepencluster is afgestemd op de Europese en internationale hoofdindeling voor het lassen met de hand volgens de normen: hoeknaadlasser-plaatlasser-pijplasser. Anders dan in de Europese kwalificering, is de beroepencluster niet verder opgesplitst volgens het lasprocédé (MMA, MIG/MAG, TIG) of het soort materiaal waarop gelast wordt. De booglasser die hier beschreven wordt, kan een lasproces ook uitvoeren in alle lasposities. Op de werkvloer beheerst niet elke booglasser echter elk lasproces. Vaak is de arbeidsdeling zo dat een lasser in kleinere bedrijven hoofdzakelijk één of twee soorten lasprocessen uitvoert De verschillen tussen hoeknaadlasser, plaatlasser en pijplasser De drie beroepen hoeknaadlasser, plaatlasser en pijplasser verschillen in hoofdzaak naar de soort las (type lasverbinding) en het soort product (type werkstuk) die gelast worden. De beroepen krijgen andere technische opdrachten toegewezen, met als resultaat een ander soort product. 14

13 De types lasverbindingen worden onderverdeeld in twee soorten las : de hoeknaadlas (nietstompe las) en de stompe las. Bij een stompe las zijn de materialen over het algemeen over de volledige dikte samengesmolten. Een hoeknaadlas behoudt een spleet tussen de op elkaar gelaste delen. Daarom spreekt men bij een hoeknaadlas van lassen met positieve inbranding, terwijl een stompe las kan worden doorgelast. Een hoeknaadlasser voert, zoals de naam doet vermoeden, hoeknaadverbindingen uit. Dit zijn lasverbindingen met een ongeveer driehoekige dwarsdoorsnede, waarbij de twee oppervlakten ongeveer in een rechte hoek aan elkaar gelast worden. In totaliteit wordt het aandeel van dit soort lasverbindingen geschat op ongeveer tachtig procent van alle handgemaakte booglasverbindingen. Deze hoeknaadlassen komen voor in werkstukken waar plaat op plaat gelast wordt, maar eveneens waar pijp op plaat of pijp op pijp gelast wordt. Een plaatlasser is doorgegroeid naar het leggen van stompe lassen op werkstukken die bestaan uit twee platen. Bij stompe lassen is ten minste één van de laskanten voorbewerkt, bijvoorbeeld als V-naad, X-naad, waarbij er een opening wordt gelaten tussen de verschillende lasoppervlakken die gelast moeten worden. Dit zorgt ervoor dat de plaatlasser een doorlas kan uitvoeren, wat een hoeknaadlasser niet kan. Hij bezit hiertoe meer vaardigheid dan de hoeknaadlasser. Een plaatlasser heeft de mogelijkheid om door te groeien naar het beroep pijplasser. Deze laatste kan eveneens stompe lassen uitvoeren, maar is in staat om dit te doen op werkstukken die bestaan uit twee buizen of pijpen. Deze vergen nog meer handvaardigheid dan een plaatverbinding, omdat de hand meer van positie verandert door het rondom lassen van de buis. 15

14 De evolutie van hoeknaadlasser naar plaatlasser naar pijplasser gebeurt in die vaste volgorde. De technische handvaardigheid vergroot naarmate men doorgroeit, ook omdat de gelegde las strenger wordt beoordeeld en de normen die gelden strenger zijn naarmate men opklimt in de lasberoepen. De controles van het laswerk kunnen gebeuren met verschillende methodes. Deze methodes worden steeds diepgravender naarmate men doorgroeit van hoeknaadlasser naar pijplasser. Allereerst gebeurt er steeds een visuele controle van het lasoppervlak, waarbij elke lasser zelf het laswerkstuk en de las controleert op lasfouten. Daarnaast kan het uitgevoerde laswerk ook gecontroleerd worden op inwendige fouten, waarbij de doorlas of inbranding van de las beoordeeld wordt. Hoeknaden kunnen worden gecontroleerd met breekproeven, penetrant onderzoek, magnetisch onderzoek of via een visuele controle. Bij stompe las kan de doorlas ook gecontroleerd worden met radiografisch of ultrasoon onderzoek Verspanende bewerkingen behoren niet tot de beroepencluster De manueel booglasser zorgt voor de verbinding van de metalen onderdelen van een constructie. Voorafgaand in het productieproces ondergaan de te lassen onderdelen eerst twee belangrijke bewerkingen. Ten eerste moeten de laskanten aan de te lassen onderdelen voorbewerkt worden. Dit kan gebeuren met verspanende of niet-verspanende technieken. De mogelijkheden zijn talrijk: zagen, schaven, frezen, machinaal slijpen, draaien, knippen en snijden. Ten tweede moeten de onderdelen die gelast worden ook in de juiste positie gemonteerd worden. Op de werkvloer is het niet altijd mogelijk een strikt onderscheid te maken tussen de metaalverwerkende processen zoals verspanen, monteren en verbinden. Hoewel men per definitie zou verwachten dat het takenpakket van een lasser alleen bestaat uit verbindende activiteiten, is dit niet altijd de realiteit. De bedrijfscontext speelt hierin vaak een rol: kleinere bedrijven zullen van de lassers vaak ook verwachten dat zij de lasnaden voorbereiden en de onderdelen correct monteren vóór het lassen begint. In grote ondernemingen zal er vaak een grote arbeidsdeling zijn, met een aparte montageafdeling, waardoor de lasser zich enkel toelegt op het verbinden van de onderdelen via lassen. In deze beroepencluster wordt er dan ook voor gekozen om de verspanende technieken voor lasnaden niet op te nemen in de takenlijst en de competenties van de beroepsbeoefenaars. De competenties die een beroepsbeoefenaar moet bezitten om verspanende bewerkingen uit te voeren, worden al beschreven in de beroepencluster verspanende bewerkingen. 6 Hieronder zijn twee beroepen uitgewerkt: operator verspanende bewerkingen en productieoperator ver- 6 Deze beroepencluster kan u vinden op de webstek van de SERV: 16

15 spanende bewerkingen. Het monteren van de te lassen onderdelen wordt wel opgenomen in de beroepencluster, gezien kleinere werkstukken vaak wel door lassers gemonteerd worden, of de montage gecontroleerd wordt vooraleer er gelast wordt Vereiste attesten of certificaten B-VCA-attest Sommige bedrijven verwachten dat de werknemers in het bezit zijn van een attest basisveiligheid (in het kader van een VCA- certificaat). Dit is een vereiste om te kunnen werken op locatie. De kwalificatie Basisveiligheid VCA omvat basiskennis van onder meer wet- en regelgeving, gevaarlijke stoffen, branden, besloten ruimtes, gereedschappen en machines, struikelen, uitglijden, vallen, werken op hoogte, lassen, elektriciteit, persoonlijke beschermingsmiddelen... In sommige bedrijven wordt er ook een brevet van hoogtewerken of een duikbrevet gevraagd, waarvoor een afzonderlijke opleiding gevolgd wordt Het Europees/internationaal kwalificatiesysteem voor lassers In toenemende mate eisen opdrachtgevers van bedrijven dat de lassen in metaalconstructies voldoen aan kwaliteitsvoorschriften. Een van de manieren waarop bedrijven de kwaliteit van gelaste producten kunnen waarborgen, is te zorgen voor gekwalificeerde lassers in het bedrijf. Deze lassers zijn opgeleid en gekeurd om te kunnen lassen volgens vooropgestelde methodes, waardoor de kwaliteit van de lassen verzekerd is. Zoals vermeld kunnen hoeknaadlassers, plaatlassers en pijplassers zich laten kwalificeren als bewijs dat ze de vaardigheid bezitten om volgens Europese en internationale lasnormen te lassen. Voor keuring van lassers wordt er in Europa vooral gebruik gemaakt van de EN voor kwalificatie in staal en ISO voor kwalificatie in aluminium. De keuring gebeurt door een onafhankelijke instantie, waarbij het resultaat gecontroleerd wordt op de kwaliteitsnormen. 17

16 Sinds 1997 bestaat er een Europees kwalificatiesysteem, dat sinds kort ook internationaal overgenomen werd in de richtlijn International Welder, opgesteld door het International Institute of Welding (IIW). 7 Deze certificatie is modulair opgevat: voor elk lasproces zijn er 3 modules, nl. hoeknaadlassen, plaatlassen en pijp- of buislassen. Het systeem werkt met een vaste opeenvolgende doorgroei tussen de modules: men bewijst zich eerst als hoeknaadlasser, pas dan kan men zich laten kwalificeren als plaatlasser, en pas als laatste als pijplasser. (De focusgroep meent dat het duidelijk moet zijn dat er van er van een vaste doorstroming sprake is bij de kwalificering.) In deze drie trappen worden 24 diploma s ondergebracht: de diploma s zijn namelijk enkel geldig voor een bepaald lasproces en een bepaald materiaal. Een voorbeeld: hoeknaadlasser halfautomaat lassen op aluminium, plaatlasser elektrodelassen op staal... Om een diploma te verkrijgen legt men een praktische en theoretische proef af. Het resultaat van de praktische proef wordt onderworpen aan een keuring. Lassers die een keuring ondergaan volgens dit systeem, bewijzen hun competenties. De examinering gebeurt steeds door een EWF (IIW) erkende examinator in het bijzijn van een keurder van een erkend keuringsorganisme. 8 De Europese diploma s van handmatige lassers zijn geen vereiste om als lasser aan de slag te gaan. Deze diploma s certificeren wat men normlassen kan noemen. Lassen hoeft echter niet noodzakelijk volgens deze normen te gebeuren. Toch neemt de evolutie naar lassen volgens deze normen toe. 7 De European Federation for Welding, Joining and Cutting werkte dit systeem uit, dat overgenomen werd door het International Institute of Welding. Zie: International education, qualification and certification systems in welding, p. 1 8 International Welder, p. 7 18

17 1.2.4 Arbeidsomstandigheden De volgende arbeidsomstandigheden zijn typisch voor de drie beroepen in de beroepencluster booglasser. werken in ploegensysteem werken in de hoogte blootstelling aan gassen, dampen, lasstraling (intense lichtsterkte) en gensters werken in omstandigheden met verhoogd risico op brand en explosie werken met elektriciteit repetitieve handbewegingen werken op korte oogafstand (sommige bedrijven voeren een oogtest uit) Indien u meer informatie wil over de risico s en preventiemaatregelen die specifieke arbeidsomstandigheden met zich meebrengen, verwijzen wij u naar een nota van de SERV over arbeidsomstandigheden (SERV, 2007) die u op de website kan raadplegen. 19

18 2. Beroepscompetenties 2.1. Werkstuk monteren Omschrijving: De plaatlasser monteert kleine werkstukken zodat de onderdelen vast staan in de positie die het montageplan voorschrijft. Vooraf maakt hij de onderdelen zuiver en klaar voor montage. Indicatoren: De plaatlasser verwijdert de bramen zodat de werkstukken zuiver zijn. maakt de te hechten onderdelen zuiver. controleert of de afmetingen van de onderdelen van het laswerkstuk voldoen aan de voorschriften van het montageplan. tekent de plaats en positie van de te lassen onderdelen af volgens het montageplan. klemt het laswerkstuk vast met snelspanners zodat het niet meer kan bewegen. verwarmt, indien nodig, de onderdelen van het laswerkstuk voor met een gasbrander of in een oven, in overeenstemming met de voorschriften van de lasmethodebeschrijving. monteert het werkstuk volgens de voorgeschreven vooropening en onder de voorgeschreven hoek zoals het montageplan voorschrijft, rekening houdend met de invloed van krimp. lijnt de platen uit volgens de voorschriften in het montageplan. hecht het laswerkstuk met een beperkt aantal hechten en op de voorgeschreven plaats zodat het laswerkstuk voldoet aan het montageplan en de lasmethodebeschrijving. Onderliggende kennis: symbolische weergave van positionering, afmetingen, a-waarde, s-waarde op het montageplan hechtmethodes en hun gevolgen voor de positionering impact van krimp technieken voor het opzuiveren en voorverwarmen van materialen 20

19 Onderliggende attitudes en sleutelvaardigheden: nauwkeurigheid ruimtelijk voorstellingsvermogen technisch inzicht Keuzes en dilemma s: De montage van de te lassen onderdelen wordt in bedrijven ook vaak in aparte montageafdelingen ondergebracht. Zeker wat de montage van grote werkstukken betreft, wordt hier het productieproces opgesplitst. De plaatlasser moet zelf kleine werkstukken kunnen monteren, en fouten in de montage van grotere werkstukken kunnen herkennen. 21

20 2.2. Laspost regelen Omschrijving: De plaatlasser regelt de laspost, zodat het werkstukmateriaal en/of het toevoegmateriaal samenvloeien. Hij gebruikt de lasmethodebeschrijving als richtlijn voor een eerste instelling en regelt de laspost bij volgens het te lassen werkstuk totdat een testlas zonder zichtbare lasfouten, met voldoende inbranding of doorlas en in een vloeiende beweging uitgevoerd wordt. Indicatoren: De plaatlasser verzamelt het benodigde toevoegmateriaal en gereedschap op de werkplaats in overeenstemming met de lasmethodebeschrijving. maakt de massakabel vast op of bij het laswerkstuk, zo dicht mogelijk bij de plaats waar gelast wordt zonder dat het uitvoeren van de las gehinderd wordt, zodat de elektrische kring gesloten is. stelt alle parameters op de laspost (stroomsoort, stroomsterkte, spanning, uitsteeklengte, draadsnelheid, gasdebiet, pulsfrequentie ) in op de waarden die de lasmethodebeschrijving vermeldt. bepaalt welke parameters bijgeregeld moeten worden door de inbranding of doorlas en las van een testlas te beoordelen. regelt parameters bij wanneer de inbranding of doorlas en/of de las van de testlas niet voldoen aan de normen van de lasmethodebeschrijving. Onderliggende kennis: soorten lastoestellen: hun karakteristieken en de aanduidingen en symbolen van elektrische parameters symbolische weergave van lasprocessen, materialen en hoofdafmetingen in lasmethodebeschrijvingen (norm EN 22553) soorten elektroden en hun karakteristieken de invloed van de verschillende parameters van de laspost op de karakteristieken van de las en het smeltbad de warmtegeleidbaarheid van verschillende soorten metalen elektrische grootheden en hun onderling verband de voor- en nadelen van het gebruik van de verschillende stroomsoorten Onderliggende attitudes en sleutelvaardigheden: technisch inzicht Keuzes en dilemma s: 22

21 2.3. Hoeknaadverbinding lassen Omschrijving: De plaatlasser houdt een elektrische vlamboog stabiel tussen het werkstuk en de afsmeltende elektrode, draad of tungsten om de onderdelen van het werkstuk in een hoeknaadverbinding te lassen. Hij beheerst het smeltbad zodat er een gelijkmatig las met positieve hoekinbranding ontstaat die voldoet aan de normen. Indicatoren: De plaatlasser beheerst de lengte van de vlamboog door deze langer, korter of constant te houden, zodat de warmte correct is. last met een duw- of trekbeweging, aangepast aan het lasproces, de laspositie en het materiaal van het werkstuk. beweegt de elektrode, laspistool of tigtoorts in de lasrichting van de lasverbinding zodat het smeltbad goed zichtbaar blijft. beheerst de voortloopsnelheid door deze constant te houden of aan te passen volgens het soort las zodat de las voldoet aan de normen. houdt de elektrode, het laspistool of de lastoorts onder een constante hoek zowel in lengterichting als in dwarsrichting zodat de hoeknaadverbinding overal volledig en gelijkmatig is ingebrand. volgt de parameters die de lasmethodebeschrijving opgeeft. Onderliggende kennis: ontstaan, gevolgen en methodes om krimp te vermijden en verhelpen voor- en nadelen van de toepassing van trekkend of duwend lassen: afh. van het lasproces, het materiaal waarop gelast wordt (duwende beweging steeds bij aluminium) en de laspositie parameters op de lasmethodebeschrijving Onderliggende attitudes en sleutelvaardigheden: handvaardigheid nauwkeurigheid Keuzes en dilemma s: 23

22 2.4. Plaatverbinding lassen Omschrijving: De plaatlasser houdt een elektrische vlamboog stabiel tussen het werkstuk en de afsmeltende elektrode, draad of tungsten om de onderdelen van het werkstuk in een hoeknaadverbinding te lassen. Hij beheerst het smeltbad zodat er een gelijkmatig las met doorlas ontstaat die voldoet aan de normen. Indicatoren: De plaatlasser beheerst de lengte van de vlamboog door deze langer, korter of constant te houden, om de warmte op het laswerkstuk te regelen. last met een duw- of trekbeweging, aangepast aan het lasproces, de laspositie en het materiaal van het werkstuk. beweegt de elektrode, laspistool of tigtoorts in de lasrichting van de lasverbinding zodat het smeltbad goed zichtbaar blijft. beheerst de voortloopsnelheid door deze constant te houden of aan te passen volgens het soort las zodat de las voldoet aan de normen. houdt de elektrode, het laspistool of de lastoorts onder een constante hoek zowel in lengterichting als in dwarsrichting zodat de plaatverbinding overal volledig en gelijkmatig is doorgelast. volgt de parameters die de lasmethodebeschrijving opgeeft. Onderliggende kennis: ontstaan, gevolgen en methodes om krimp te vermijden en verhelpen voor- en nadelen van de toepassing van trekkend of duwend lassen: afh. van het lasproces, het materiaal waarop gelast wordt (duwende beweging steeds bij aluminium) en de laspositie parameters op de lasmethodebeschrijving Onderliggende attitudes en sleutelvaardigheden: handvaardigheid nauwkeurigheid Keuzes en dilemma s: De handelingen die een plaatlasser stelt om het smeltbad te beheersen bij een plaatverbinding, zijn gelijk aan die bij het lassen van een hoeknaadverbinding. Het beheersen van het smeltbad bij een plaatverbinding vergt een grotere precisie van deze handelingen om een goede doorlas te verkrijgen. 24

23 2.5. Las controleren Omschrijving: De plaatlasser controleert de las, hernemingen, kopafwerking en kraterafwerking van de hoeknaadlas en plaatlas visueel op lasfouten aan het oppervlak. Hij doet dit regelmatig zowel tijdens als na het lassen. Indicatoren: De plaatlasser meet de keelhoogte en beenlengte om lasdikte en lasbreedte te vergelijken met de voorschriften van de lasmethodebeschrijving. meet de overdikte en lasbreedte bij plaatverbindingen om lasdikte en lasbreedte te vergelijken met de voorschriften van de lasmethodebeschrijving. bekijkt de rechtlijnigheid van de las op de as van de naad. kijkt de vorm van de las na zodat deze voldoet aan de lasmethodebeschrijving. kijkt de opbouw van de las (lagen en snoeren) na zodat deze voldoet aan de lasmethodebeschrijving. kijkt de lastekening van de las na zodat deze voldoet aan de lasmethodebeschrijving. kijkt de las na op inkarteling, insluiting en scheuren zodat deze voldoet aan de lasmethodebeschrijving. kijkt na of de las geen vervorming vertoont. kijkt de aanvloeiing in de las na zodat deze voldoet aan de lasmethodebeschrijving. maakt bindingsfouten en haarscheurtjes aan het lasoppervlak zichtbaar door middel van penetrant onderzoek. Onderliggende kennis: soorten lasafmetingen: keelhoogte, beenlengte en hun voorstelling op de lasmethodebeschrijving soorten lasfouten en hun gradaties technieken om de las op fouten te controleren Onderliggende attitudes en sleutelvaardigheden: nauwkeurigheid Keuzes en dilemma s: De doorlas van de plaatverbinding wordt gecontroleerd met speciale technieken zoals radiografisch of ultrasoon onderzoek. De lasser voert deze controle niet zelf uit, maar is zich ervan bewust dat deze controles worden uitgevoerd. 25

24 2.6. Las afwerken Omschrijving: De plaatlasser werkt de las af zodat er geen lasfouten en onreinheden meer aanwezig zijn. Hij doet dit door overtollig materiaal weg te halen of door kleine correcties aan te brengen op de las. Indicatoren: De plaatlasser bikt achtergebleven slak weg met de bikhamer zonder de las en het metaaloppervlak te beschadigen. verwijdert lasspatten en/of slak met hamer en beitel of slijpmachine, behalve op de laatste laslaag. borstelt de las met een staalborstel aangepast aan het materiaal van het werkstuk. herstelt lasfouten met slijpen of gutsen volgens de voorschriften van de lasmethodebeschrijving. brengt isolatiemateriaal aan of plaatst het werkstuk in de oven in functie van een vertraagde afkoeling volgens de lasmethodebeschrijving. Onderliggende kennis: gebruik en toepassing van verschillende soorten bikhamers en staalborstels gebruik en toepassing van de slijpmachine: korreldikte, rotatiesnelheid techniek van gutsen en gebruik en toepassing van de gutselektrode Onderliggende attitudes en sleutelvaardigheden: nauwkeurigheid Keuzes en dilemma s: 26

25 2.7. Materieel onderhouden Omschrijving: De plaatlasser controleert de laspost, het gereedschap en het toevoegmateriaal voor hij begint te lassen. Hij onderhoudt het gereedschap ook op regelmatige tijdstippen. Indicatoren: De plaatlasser bekijkt het toevoegmateriaal op beschadiging en vochtigheid. kijkt de lastang/laspistool/tigtoorts en massakabel na op zichtbare gebreken en degelijkheid. houdt de lastang/laspistool/tigtoorts, massakabel en lastoestel schoon zodat het klaar staat voor gebruik. Onderliggende kennis: grote onderdelen van de laspost: lastang, massakabel, Onderliggende attitudes en sleutelvaardigheden: ordelijkheid Keuzes en dilemma s: 27

26 2.8. Veilig werken Omschrijving: De plaatlasser beperkt de risico s voor zijn gezondheid en die van de mensen in de onmiddellijke nabijheid bij de uitvoering van zijn beroep. Hij werkt veiligheidsbewust wanneer een veilige manier van werken een evident onderdeel van zijn handelen wordt. Het betekent ook dat de plaatlasser in staat is kritisch naar het eigen handelen te kijken om het, indien nodig, bij te sturen. Indicatoren: De plaatlasser draagt steeds een laskap of handlasscherm tijdens het lassen en een vollegelaatsscherm tijdens het slijpen. draagt aangepaste werkkledij, gehoorsbescherming, veiligheidsschoenen, lashandschoenen en haarbescherming in overeenstemming met de geldende afspraken. schermt de werkomgeving af voor stralingslicht van de lasinstallatie. schermt de werkomgeving af voor lasspatten aan de achterkant van de plaat. bergt de laskabels van de laspost op zodat deze geen struikelgevaar veroorzaken. bergt vodden, papier, gasflessen en gevaarlijke stoffen zoals ontvetter, ontwikkelaar en penetrant weg op de voorziene plaats en manier om brand- en ontploffingsgevaar te beperken. gebruikt valbescherming bij het lassen op een stelling en controleert de keuring van een stelling. gebruikt de machines volgens de veiligheidsinstructies. neemt voorzorgen om gegarandeerd spanningsloos te werken, door rekening te houden met de elektrische kring en stroomdoorgang. Onderliggende kennis: individuele beschermingsmiddelen veiligheidsrichtlijnen- en signalisatie op de werkplek symbolische weergave en kleurencodes op gasflessen en op gevaarlijke stoffen zoals ontvetter, ontwikkelaar en penetrant elektrische kring en stroomdoorgang 28

27 Onderliggende attitudes en sleutelvaardigheden: veiligheidsbewustzijn Keuzes en dilemma s: Opmerkingen: Referentiedocument: SERV (2004) Welzijn op het werk. Een beschrijving van de taken en competenties van elke beroepsbeoefenaar ongeacht beroep of sector. Zie ook bijlage II in dit document. 29

28 3. Beginnende beroepsbeoefenaar Het omschrijven van de beginnende beroepsbeoefenaar levert vaak belangrijke informatie op voor onderwijs- en opleidingsverstrekkers en andere gebruikersgroepen. Aan de beginnende beroepsbeoefenaar wordt daarom een apart hoofdstuk gewijd. Het profiel van een beginnend beroepsbeoefenaar geeft aan wat iemand moet kennen en kunnen na een initiële basisopleiding en zonder ervaring in dat beroep. Een plaatlasser groeit vaak door vanuit de functie van hoeknaadlasser. De plaatlasser bouwt hierbij voornamelijk verder aan zijn competenties in het lassen zelf. Een plaatlasser kan bovenop hoeknaadverbindingen ook plaatverbindingen lassen. Een hoeknaadlasser heeft een beperktere competentie voor het uitvoeren van een las en last enkel hoeknaadverbindingen. Na een korte opleiding op de werkvloer kan een beginnende plaatlasser het volledige opdrachtenpakket uitvoeren en beschikt hij bijgevolg reeds over alle competenties van een ervaren beroepsbeoefenaar. Het verschil tussen een beginnende en een ervaren plaatlasser is te vinden in het lager beheersingsniveau van de competenties bij een beginner. Wat zijn competenties bij het uitvoeren van de las betreft, heeft een ervaren beroepsbeoefenaar een hoger beheersingsniveau met het lassen van plaatlassen, omdat hij vertrouwd is met moeilijker werkomstandigheden. Dit houdt bijvoorbeeld in dat hij plaatverbindingen kan lassen op moeilijk bereikbare plaatsen en in moeilijke posities, waar zijn bewegingsvrijheid wordt afgenomen. Een beginnende beroepsbeoefenaar is nog niet vertrouwd met de werkvloeromstandigheden, maar is gewoon te werken in labomstandigheden tijdens zijn opleiding of keuring. Van een beginnende hoeknaadlasser wordt wel dezelfde kwaliteit verwacht als van een ervaren beroepsbeoefenaar maar de snelheid waarmee hij opdrachten uitvoert ligt bij de beginner lager. De periode die een beginnende beroepsbeoefenaar nodig heeft om als volwaardige plaatlasser te kunnen functioneren is afhankelijk van het bedrijf waarvoor hij werkt. In bedrijven waar wordt verwacht dat de plaatlasser meerdere lasprocessen gebruikt of verschillende soorten metalen last, zal de beginnende beroepsbeoefenaar er langer over doen om het niveau van een ervaren plaatlasser te behalen. 30

29 Bijlage I Gemiddeld takenpakket De beroepscompetenties die beschreven staan in hoofdstuk 2 werden afgeleid uit de definitie van het beroep en uit het gemiddeld takenpakket. Hieronder wordt een gemiddeld takenpakket van een plaatlasser weergegeven. Kleine werkstukken voorbereiden De afgeschuinde kanten van het laswerkstuk ontbramen Het werkstuk opzuiveren Het werkstuk monteren De onderdelen voorlopig hechten met hechtlassen Het werkstuk vastzetten in de laspositie volgens de lasmethodebeschrijving Werkstuk voorverwarmen Laspost instellen volgens de lasmethodebeschrijving Hoeknaad en plaatverbinding lassen Een testlas uitvoeren Lassen met positieve inbranding van een werkstuk plaat- plaat (T-verbindingen, binnenhoek, buitenhoek) in alle posities en op werkstukken van staal, roestvast staal of aluminium met beklede elektrode, halfautomaat of TIG Lassen met positieve inbranding van een werkstuk plaat-pijp in alle posities en op werkstukken van staal, roestvast staal of aluminium met beklede elektrode, halfautomaat of TIG Lassen met doorlas van een werkstuk plaat-plaat in alle posities en op werkstukken van staal, roestvast staal of aluminium met beklede elektrode, halfautomaat of TIG Lassen met doorlas van een werkstuk plaat-pijp in alle posities en op werkstukken van staal, roestvast staal of aluminium met beklede elektrode, halfautomaat of TIG Kwaliteitscontrole uitvoeren Het oppervlak van de las visueel controleren op lasfouten De karakteristieken van de lasverbinding controleren (de parameters op de lasmethodebeschrijving) Een penetrant-test en magnetisch onderzoek uitvoeren Een foute las (scheuren, barsten, holten, stopplaatsen) herstellen door uit te gutsen of te slijpen en opnieuw te lassen Las opzuiveren Eigen werk plannen en organiseren De lasmethodebeschrijving doornemen De werkplaats schoonmaken Het nodige materieel verzamelen 31

30 Instaan voor de orde en netheid op de werkplek Een algemene zin voor orde en netheid aan de dag leggen om gevaarlijke situaties (vallen, struikelen en uitglijden) te vermijden Alle materieel op de daartoe bestemde plaats opbergen Gereedschap en laspost onderhouden en schoonmaken Veilig werken De veiligheidssignalisatie en de veiligheidsprocedures in acht nemen Aangepaste werkkledij, oogbescherming, gehoorbescherming en veiligheidsschoenen dragen in overeenstemming met de geldende afspraken Aangepast gereedschap gebruiken Dit takenpakket moet op maximum twee pagina s weergegeven worden. 32

31 Bijlage II Welzijn op het werk Een beroepscompetentieprofiel beschrijft de competenties van een beroepsbeoefenaar. Ook competenties met betrekking tot welzijn op het werk kunnen erin aan bod komen. Wat is de rol van een beroepsbeoefenaar in het realiseren van Welzijn op het werk, meer bepaald, over welke competenties dient hij te beschikken met het oog op het bekomen van een veilige en gezonde werkplek? Tot 2004 baseerden de onderzoekers van de SERV zich bij het beschrijven competenties omtrent welzijn op het werk hoofdzakelijk op informatie van de sector en op informatie uit de interviews met beroepsbeoefenaars. De competenties met betrekking tot veiligheid en gezondheid zijn echter vaak beroeps- en sectoroverschrijdend. Bovendien bestaat er op Europees niveau reeds een lange traditie van wetgevend en normatief werk met betrekking tot welzijn op het werk. Ook is door de sectoren zelf reeds heel wat werk verricht met betrekking tot het vergroten van de veiligheid en gezondheid van de arbeidsomgeving en meer in het bijzonder met betrekking tot het vergroten van het veiligheidsbewustzijn van werknemers. De informatie uit deze verschillende bronnen hebben we, samen met de beroepsgerelateerde informatie over veiligheid en gezondheid op het werk waarover we uit eigen onderzoek reeds beschikken, verwerkt om de algemene competenties met betrekking tot welzijn op het werk, waarover elke beroepsbeoefenaar zou moeten beschikken ongeacht beroep of sector, te beschrijven. Het streven naar meer systematiek en uniformiteit in de beroepscompetentieprofielen op het terrein van welzijn op het werk, heeft tot doel een betrouwbaar instrument aan te reiken waarop opleidingsverstrekkers zich kunnen baseren bij het ontwikkelen van programma s met betrekking tot veiligheid en gezondheid. Voor de algemene taken en competenties inzake welzijn op het werk waarover elke beroepsbeoefenaar - ongeacht het uitgeoefende beroep en ongeacht de sector - moet beschikken, verwijzen wij u naar de nota Welzijn op het werk (SERV, 2004) die intersectoraal werd besproken en goedgekeurd. U vindt deze nota op de website van de SERV. [Online] Indien bepaalde veiligheidscompetenties beroeps- of sectorspecifiek zijn en behoren tot de kerncompetenties van het beroep, zullen wij deze nog steeds opnemen in het beroepscompetentieprofiel zelf. 33

32 Bijlage III - Woordenboek Positieve inbranding: waar je de las legt, brandt het toevoegmateriaal in het metaal van het werkstuk, zodat de wortel van de hoeklas van de twee platen of pijpen mee is omgesmolten. Positieve inbranding Doorlas/doorlassen: bij het doorlassen wordt niet alleen de wortel van het werkstuk versmolten met het toevoegmateriaal. De vooropening van het werkstuk wordt als het ware opgevuld met het toevoegmateriaal dat versmelt met het werkstuk. doorlassing vooropening Lasmethodebeschrijving (WPS): document dat de vereiste variabelen van de lasmethode bevat om volgens de normen te lassen eom herhaalbaarheid in de lasproductie te waarborgen. Werkinstructie: vereenvoudigde beschrijving van de lasmethode, geschikt voor directe toepassing op de werkplaats. De las: de laag die door middel van het lasproces gelegd wordt en die de onderdelen van het werkstuk verbinden. De vooropening: de kortste afstand die gelaten worden tussen de twee kanten van het werkstuk die gelast worden. De lasvoeg: de ruimte die gelaten wordt tussen de twee kanten van het werkstuk, en die opgevuld wordt met de las. 34

33 Bijlage IV Booglasprocessen De booglasprocessen die tot elk beroep (hetzij hoeknaadlasser, plaatlasser of pijplasser) in de beroepencluster handmatig booglassen behoren, staan in het vet aangeduid. SM ELTLASSEN auto gee nl asse n bo ogl ass en 3 1 bo ogl as sen zo nde r gasb esch erming (sla kbeschermin g) 11 po ede rla ssen (p oe derb esch erm i ng) 12 gas boo gl asse n (ga sbes cher ming ) met afsmel tend e el ektrod e 13 gasb oo gla ssen (gas besc hermi ng ) met nieta fsmel te nd e elektrode pla smal asse n 15 bekl ed e ele ktrod e = MMA-lassen 1 11 p oed erg evul de draa d 114 mas sie ve dra ad -MIG-la ssen MAG-la ssen 135 g evu ld e dra ad -MAG-la ssen MIG-la ssen 1 36 TIG-lasse n

34 Lijst van organisaties en bedrijven die werden uitgenodigd op de conferenties Beroepencluster manueel booglassen ABVV Metaal ABVV Metaal ACV Metaal ACV Metaal Agoria Agoria VCL VCL INOM VDAB VDAB De heer Lenders Marc De heer Stevens Frank Mevrouw De Bie Inge De heer Schreurs Glenn Mevrouw Taeymans Martine De heer Defoort André Mevrouw Dezillie Leen De heer Vandriessche De heer Lannoo Bart De heer De Blick Luc De heer Van Raemdonck Herman 36

35 Bronnen Literatuurlijst Interviews FMC Sint-Niklaas G&G International Geldof Metaalconstructie VCL VDAB Focusgroepleden De heer Herman Van Raemdonck De heer Luc De Blick De heer Mohamed Boushaba De heer Etienne Verbuyst De heer Louis Vandeuren De heer Denis Vandriessche Documenten COLO (september 2003) Format beroepscompetentieprofiel. Handleiding voor het opstellen van beroepscompetentieprofielen. Zoetermeer. Nederlands Normalisatie-instituut, Normen voor het lassen van metalen, NEN-bundel 18. VDAB Training en opleiding, Praktijkcursus lassen MMA, MAG, TIG, VCL, G. Declerck, H. Thoen, Technologie van het lassen. Websites

36

37 39