Melkkwaliteit en management. Gerrit Hegen

Transcriptie

1 Melkkwaliteit en management Gerrit Hegen

2 KoeKompas

3 KoeKompas Historie en toekomst Wat houdt KoeKompas in? Wat zijn de voorwaarden om KoeKompas te mogen uitvoeren?

4 KoeKompas Historie: Ontwikkeld door dierenartsen Basis is IKM Risico-inventarisatie Geeft handvaten voor prospectieve adviezen Is door zuivelaars geïmplementeerd in hun kwaliteitsborgingsysteem: CONO (i.s.m. Ben&Jerry s) à Caring Dairy ( ) Partico ( ) Friesland-Campina ( )

5 KoeKompas Historie: Opname in kwaliteitsborgingssysteem door zuivel vraagt om professionalisering en borging van het KoeKompas: Markelogroep à Veterinaire Kennis Coöperatie Veerkracht (3-2013) KoeKompas ondergebracht bij Zuivelplatform (3-2013) KoeKompas vervangt PBB èn BGP!

6 KoeKompas Toekomst: KoeKompas wordt een door veehouders en dierenartsen gewaardeerd systeem ter bewaking en verbetering van de productieprocessen op het melkveebedrijf KoeKompas blijft zich door ontwikkelen (dynamisch systeem) In kaart brengen van Tipping points

7 Melkkwaliteit en management middels een risicoanalyse! Duurzame melkveehouderij Aantoonbaar diervriendelijke productie Voedselveiligheid en hygiëne Management informatie voor veehouder

8 Wat houdt KoeKompas in? Geïntegreerde kijk op het melkveebedrijf. Voorspellende risicoinventarisatie Bepalen van 7 Kritische Succes factoren (KSF): Melken Voeding en water Huisvesting Dierwelzijn Werkroutines Dierziekte incidentie Jongveeopfok

9 KoeKompas 7 Kritische Succesfactoren 40 Prestatie-indicatoren > 100 Management Controle Punten presentatie aan buitenwereld eigen beoordeling/vergelijking wat de veehouder doet Terminologie uit INK-model (Instituut Nederlandse Kwaliteit) Risicovol Risicoarm Score op schaal van 1 tot en met 5 9

10 Wat houdt KoeKompas in? Voorbeeld: KSF: Dierwelzijn PI: Activiteit melkvee, Conditiescore, Locomotiescore, Hakkenzwelling, Hygiëne koeien, Afwijkende koeien, Algemene indruk MCP Afwijkende koeien: Pensscore, Mestscore, Herkauwen

11 Wat houdt KoeKompas in? Uitslag voor veehouder: Figuur KoeKompas Scorelijst Korte rapportage met toelichting scores en tips voor optimalisatie Na 6 maanden weer KoeKompas: Evaluatie van vorige adviezen Formuleren nieuwe adviezen

12 Voorwaarden voor uitvoeren van KoeKompas Dierenarts moet getraind zijn in het afnemen van het KoeKompas: Eenmalige cursus van 6 bijeenkomsten Na 3 bijeenkomsten mag cursist op bedrijven aan de slag Jaarlijkse terugkomdag Registratie bij CRKD Coördinatie en borging bij Zuivelplatform Borging IKM-trainers door

13 IKM-training 1 IKM-groep bestaat uit 6-8 cursisten (dierenartsen) en 1 IKM-trainer Opbouw trainingsdag: uur: Inleiding bedrijf door voorbereider uur: Bedrijfsbezoek uur: Invullen KoeKompas + Opstellen lijst met aandachtspunten, theorie uur: Borrel + warme hap uur: Nabespreking samen met veehouder Voorbereider maakt korte rapportage met adviezen

14 IKM-training Voorwaarden: Mondige veehouder (i.v.m. nabespreking) moet open staan voor bezoekers (pottenkijkers) Locatie: zaaltje met catering mogelijkheid Cursist bereidt een bedrijf voor van een andere praktijk Cursist leidt de nabespreking Cursist maakt verslag voor veehouder en groep Trainer begeleid de discussies en zorgt voor communicatie met CRKD, Zuivelplatform. Kosten 1500 voor basiscursus met 6 bijeenkomsten, 200,= /cursist/ terugkomdag

15 Kwaliteit management / risicoanalyse Het Koe-Kompas: geeft inzicht in de mate waarin een veehouder risico s neemt t.a.v. van de kwaliteit van melk en de kwaliteit van de productie ervan. Levert dus management informatie op voor de veehouder en inzicht voor de kwaliteitsvrager. Niet boete maar verbetering is doel! 15

16 Doel risico analyse (1) Een betere beheersing van risico s De risicoanalyse richt zich hierbij op het inzichtelijk maken van de belangrijkste risico s. Om deze risico s aan te pakken worden vervolgens maatregelen in kaart gebracht. Een eenmalige inventarisatie van de risico s is echter niet voldoende. Voor een betere beheersing van risico s zal de stap naar risicomanagement gezet moeten worden, waarbij de uitgevoerde risicoanalyse als eerste stap geldt.

17 Doel risico analyse (2) Het stellen van prioriteiten Door het uitvoeren van een risicoanalyse ontstaat inzicht in de belangrijkste, meest risicovolle onderwerpen. Hierdoor kunnen vragen worden beantwoord als: aan welke onderdelen moet meer aandacht besteed worden? Het ondersteunen van een beslissing Het uitvoeren van een risicoanalyse kan helpen om te komen tot de keuze voor bijvoorbeeld een alternatief of een strategie. Het kwantitatief onderbouwen van de marges in een raming, planning. In dit geval wordt een risicoanalyse gebruikt om de haalbaarheid van de planning, aan te tonen.

18 Uitgangspunten risico-management (1) Risicomanagement moet aansluiten bij de bestaande werkwijze Risicomanagement dient zoveel mogelijk aan te sluiten bij de bestaande werkwijze binnen de organisatie of het project. Dit betekent in eerste instantie dat de risico s expliciet aan de orde moeten komen binnen de bestaande communicatie- en rapportagestructuur.

19 Uitgangspunten risico management (2) Risicomanagement volgt de zeggenschap Dit betekent dat de verantwoordelijkheid voor een risico daar ligt waar ook de verantwoordelijkheid ligt van het werk waar het risico betrekking op kan hebben. Met andere woorden, iedereen is verantwoordelijk voor het signaleren van en treffen van maatregelen voor de risico s die binnen diens verantwoordelijkheid vallen. De eindverantwoordelijkheid voor risico s ligt bij het management..

20 Uitgangspunten risico management (3) Risicomanagement wordt de verantwoordelijkheid van iedere betrokkene Belangrijk is dat de implementatie van risicomanagement gebaseerd is op het uitgangspunt, dat de betrokkenen zelf hiervoor verantwoordelijk worden gemaakt. Risicomanagement kan dus niet geheel worden uitbesteed aan een derde partij. Wel kan een derde partij hierbij ondersteunen.

21 Dierwelzijn: tijd besteding Liggen en herkauwen: uur 1 uur meer liggen à 2 ltr melk meer Vreten : 5-6 uur maaltijden Drinken: 5-10 minuten liter per minuut Melken en socialiseren: 5-6 uur

22 De relatie tussen de d.s. opname en de NEFA-concentratie in het plasma gedurende de close-up periode lb/d.s. opnameper dag TMA (lbs) --- NEFA Plasma NEFA meq/l Bron:Burhaus et al., 1999 Transitie periode in dagen

23 Variatie in verschillen van ds opname

24 Vreettijd minuten per dag Koeien met baarmoederontsteking eten minder 3 weken voor de ziekte diagnose Gezond Ernstige baarmoederontsteking Klinische ziekteverschijnselen Dagen vanaf kalven

25 Melken 1 Melken Weging Punten Tanklokaal en koeling Schoon en opgeruimd, tanktemperatuur, melkwacht Melkmethode Separeren & markeren, handschoenen, voor- en nabehandeling Reiniging Reiniging melkinstallatie, temperatuur, dosering, frequentie, zuurreiniging Systeem onderhoud Onderhoud, meetrapport, vervanging tepelvoeringen Preventie Bedrijfsbehandelplan, deelname MPR, ligboxen Eindscore melken 3,0 5 15

26

27 Voeding & Water 2 Voeding en water Weging Punten Conservering en uitkuil management Broei / schimmel, uitkuil resten, conservering Voeding lacterend Kwantiteit, kwaliteit, passend bij doelgroep Voeding droog Kwantiteit, kwaliteit, passend bij doelgroep Water kwaliteit lacterend Kwantiteit, doorstroomsnelheid helderheid, bezinksel Water kwaliteit droog / afkalfhok Kwantiteit, doorstroomsnelheid, helderheid, kleur, bezinksel, geur Voermanagement Krachtvoer, kuilanalyses, aanvegen, schoon Eindscore voeding en water 2,

28

29 Broei kuil IGP 29

30 Voer lacterend

31 Voer lacterend

32 Water voorziening: de ballenbak

33 Water voorziening: open bak Sediment, risico?

34 Water in de weide

35 Huisvesting 3 Huisvesting Weging Punten Voerhek Aantal voerplaatsen, breedte, hoogte Stalomgeving Licht, ventilatie, roterende borstel Loopruimte Kwantiteit, kwaliteit ondergrond Ligcomfort Aantal, hardheid, hygiëne, kopruimte Weidegang Weidegang, kavelpad Eindscore huisvesting 3,3 9 30

36 Aantal, breedte en hoogte

37 Afkalfstal/ziekenboeg/afleverbox

38 Afstelling schoftboom?

39

40 Dierenwelzijn 4 Dierenwelzijn % Score Weging Punten Activiteit melkvee Schuw - mak, niet- actieve dieren Conditie score BCS <2 en > Locomotie score Locomotion score 3, 4, Hakkenzwelling (grupbenen) Meest voorkomende hakscore Hygiëne koeien Score 3 of Afwijkende koeien Herkauwen, mestcore, pensscore Algemene indruk Haarkleed, huidbeschadigingen Eindscore dierenwelzijn 4,

41 Pensvulling, kleur, conditie, hakken, mest, lopen,

42 Conditie, bevuiling, schurft..

43 Gedrag?

44 Locomotiescore, lijn van de rug..

45 Werkroutines 5 Werkroutines Weging Punten Werklijnen en kruislijnen Jong naar oud, kans op mestcontact Diergezondheidstatus BVD, IBR, Salmonella, ParaTBC, Neospora Preventie Biest eigen moeder, apart jongvee Bedrijfsbehandelplan Aandoeningen aan uier, klauwen en geboorteweg Eindscore werk routines 3,3 6 20

46

47 Dierziekte-incidentie 6 Dierziekte incidentie Laatste halfjaar (pas op: Excel maakt berekening naar dierziekte incidentie per jaar) Score Weging Punten Celgetal dieren Laatste MPR - - > nieuw verhoogde dieren + Tankcelgetal Mastitis Aantal dieren Klauwproblemen Aantal dieren Stofwisselingsstoornissen Aantal dieren Aan nageboorte staan Aantal dieren Witvuiler Aantal dieren Verwerper Aantal dieren Gedwongen afvoer Aantal dieren Overige zieke dieren Aantal dieren Huidige zieke dieren Aantal PBB attentie dieren Eindscore dierziekte incidentie 3,

48 Melken 5 4 Dierziekte inciden:e 3 2 Voeding en water 1 0 Werk rou:nes Huisves:ng Dierwelzijn Beoordeling (1-5) Benchmark CONO Beoordeling Benchmark CONO

49 Eénling boxjes

50 Kalveren met drinkautomaat

51 Zwaar afkalven??

52 Blije koeien overzicht rapport: Mooie veestapel, met goede kleur en productie. Er zijn enkele risico s op het bedrijf die eventueel aandacht behoeven (score 2): De watervoorziening in het afkalfhok is onvoldoende. Verder wordt het hok ook als ziekenboeg gebruikt en afleverhok, een combinatie die risicovol is voor afkalvende koeien. Goed schoon houden is hier zeer noodzakelijk. Het voerhek is gezien het aantal dieren tekort en aan de lage kant. Het aantal voerplekken is nu niet te beïnvloeden maar via goed voermanagement (4) goed te managen. Het % dieren met een celgetal > is 30 %. Dat is veel te hoog. Zeker in een niet zo groot koppel kan één koe zomaar de reden zijn van het overschrijden van de boete grens. Verder zijn het eigenlijk allemaal dieren die andere dieren kunnen besmetten. Gelukkig is de melkroutine goed. 2 behandelde dieren voor melkziekte. Kunnen incidenten zijn maar houd goed in de gaten. Boli zijn niet voldoende voor de juiste mineralen voorziening.

53 Jongvee-opfok 7 Jongvee opfok Weging Punten Voeding & Water Biest, kunstmelk, ruwvoer, krachtvoer, watervoorziening, weidegang Huisvesting Leeftijd & groepsgrootte; jonge kalveren op stro Dierwelzijn Ontwikkeling, kg, conditie, algemene indruk Dierziekte incidentie Diarree, longontsteking, navelontsteking, parasitaire aandoeningen, doodgeboren Werkroutines Werk- & kruislijnen, mestcontact, bedrijfsbehandelplan kalveren, onthoorn- regime Eindscore jongvee opfok 3,0 5 15

54 34 Evaluaties = 68% Evaluatie door veehouders Bruikbaarheid hexagram % van respondenten zeer oneens oneens eens zeer eens

55 Evaluatie door veehouders Voorkeur PBB / hexagram Voorkeur tussen PBB en hexagram 22 % 18% PBB Hexagram 60% geen voorkeur

56 IKMà Koe-kompas Management à kwaliteit Grote rol eigen rundveedierenarts Diergezondheidzorg!! à diergeneeskunde maar een deel van het verhaal.

57 Bedankt voor de aandacht!