Werkplan

Transcriptie

1 Werkplan

2 Inleiding 1. Maatschappelijke relevantie De Nationale Hoorstichting zet zich in om gehoorschade tegen te gaan. Het gehoor is een kwetsbaar zintuig dat onomkeerbaar beschadigd kan worden. Gehoorproblemen bemoeilijken communicatie en kunnen leiden tot psychische stoornissen zoals depressie en arbeidsuitval. Slechthorendheid staat op de vijfde plaats van meest voorkomende aandoeningen in Nederland. Daarmee is gehoorschade niet alleen een persoonlijk probleem, maar ook een maatschappelijk probleem met aanzienlijke sociale en financiële consequenties. In de VS worden de kosten van slechthorendheid en andere communicatieve stoornissen geraamd op 2% van het BNP 1. Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten rapporteert al jarenlang slechthorendheid als meest gemelde beroepsziekte. Bijna 40% van alle ziektemeldingen betreft lawaaislechthorendheid, een chronische aandoening opgelopen door harde geluiden op het werk of in de vrije tijd. In de VS wordt geschat dat 15% van jarigen kampt met lawaaislechthorendheid 2. Lawaaislechthorendheid kan niet worden genezen, maar wel 100% worden voorkomen. Zeker nu werknemers langer moeten doorwerken, en tegelijk wordt ingezet op de duurzame inzetbaarheid van werknemers, kan met de preventie van lawaaislechthorendheid veel winst worden geboekt. De kosten van preventie zijn vele malen lager dan de maatschappelijke kosten van slechthorendheid. Een recente en alarmerende trend is gehoorschade die kinderen en jongeren oplopen als gevolg van het luisteren naar harde muziek. In discotheken zijn geluidsniveaus tussen 104 en 112 decibel geen uitzondering. Er is een directe relatie tussen hoge geluidsniveaus en een toename in de consumptie van alcohol; discotheken hebben dus belang bij het aanbieden van harde muziek 3. De maximale geluidsniveaus van MP3-spelers variëren van 80 tot 115 decibel 4. Al bij 92,5 decibel is er 50% risico op gehoorbeschadiging 5. Waar werknemers van discotheken of muziekevenementen wettelijk verplicht zijn boven 85 decibel gehoorbescherming te dragen, zijn er geen beschermende maatregelen voor de bezoekers van discotheken. In 1989 werd geschat dat jaarlijks Nederlandse jongeren gehoorschade oplopen door blootstelling aan harde muziek 6. Dit onderzoek dateert van voor de MP3-speler; aangenomen mag worden dat dit getal inmiddels aanzienlijk hoger ligt. Recent onderzoek uit de VS toont aan dat in 2006 het aantal Amerikaanse jongeren tussen 12 en 19 jaar met gehoorverlies was gestegen naar een op vijf 7. EU onderzoek uit 2008 wijst uit dat 5 tot 10% van de jonge gebruikers van MP3-spelers een hoog risico loopt op gehoorschade 8. Steeds meer jonge mensen beginnen hun carrière dus met een gehoorachterstand, waardoor het optreden van lawaaislechthorendheid als beroepsziekte ook in leeftijd naar voren schuift. 1 Redefining the Survival of the Fittest: Communication Disorders in the 21st Century. Ruben RJ. The Laryngoscope, 110.2, p.241, Data VS National Institute on Deafness and other Communication Disorders. 3 Sound Level of Environmental Music and Drinking Behavior. Gueguen, Jacob, Le Guellec, Morineau en Lourel in: Alcoholism: Clinical and Experimental research, Vol.32, N. 10, Octover Potential health Risks on Emerging and Newly Identified Health Risks. Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks, EU DG for Health and Consumers, Music Induced Hearing Loss - een model om het risico op gehoorschade door blootstelling aan muziek in de vrije tijd te voorspellen met een in de praktijk hanteerbaar model dr.ir. Jan de Laat en prof.dr.ir. Wouter Dreschler, Passchier-Vermeer, W. Het gehoor van jongeren en blootstelling aan geluid. NIPG-TNO, Shargorodsky, J., Curhan, S., Curhan, G. Eavey, R.: Journal of the American Medical Association, augustus Potential health Risks on Emerging and Newly Identified Health Risks. Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks, EU DG for Health and Consumers,

3 2. De Nationale Hoorstichting: missie en focusgebieden Missie De Nationale Hoorstichting wil gehoorschade als gevolg van harde muziek en lawaai terugdringen door bewustwording te creëren over het belang van een goed gehoor en de risico s van gehoorschade. Daarnaast wil de stichting een brug slaan tussen onderzoeksinstanties, maatschappelijke organisaties en beleidsmakers op terreinen waar bescherming van het gehoor de aandacht verdient. De activiteiten van de Nationale hoorstichting richten zich op twee focusgebieden: de preventie van gehoorschade als gevolg van harde muziek en lawaai, en de ontwikkeling en uitwisseling van kennis op het gebied van het gehoor. Focusgebied Preventie De belangrijkste doelgroep van het preventieprogramma zijn kinderen, jongeren en jong volwassenen (9-25 jaar) die risico lopen op gehoorschade als gevolg van het luisteren naar harde muziek. In 1989 werd geschat dat jaarlijks Nederlandse jongeren gehoorschade oplopen door blootstelling aan harde muziek. Dit onderzoek dateert van voor de MP3-speler; aangenomen mag worden dat dit getal inmiddels aanzienlijk hoger ligt. Onderzoek van de Nationale Hoorstichting onder jarigen toont aan dat zelfs onder deze jonge doelgroep al 25% risicovol luistergedrag vertoont. Uit recent onderzoek onder meer dan bezoekers van discotheken 9 blijkt dat een grote meerderheid van de stappers niet bewust is van het risico op gehoorschade. 96% gebruikt dan ook geen of niet altijd gehoorbescherming bij het uitgaan. Opvallend is dat meer dan 80% er onterecht op vertrouwt dat de overheid of clubeigenaar ook op het gebied van het gehoor maatregelen treffen om de veiligheid van bezoekers te garanderen. Een tweede doelgroep zijn werknemers. Lawaaislechthorendheid is al jarenlang de meest gemelde beroepsziekte. Zeker nu werknemers langer moeten doorwerken is het van belang de bescherming van het gehoor op de werkvloer te verbeteren. Bescherming van het gehoor dient een persoonlijke verantwoordelijkheid te worden, een kwestie van gezond verstand op het werk en in de vrije tijd, en niet alleen maar een kwestie van voldoen aan de Arbowet. De twee doelgroepen - kinderen, jongeren en jong volwassenen enerzijds, en werknemers anderzijds staan niet los van elkaar. Lawaai op het werk en in de vrije tijd zijn communicerende vaten. Beschermende maatregelen op de werkvloer kunnen gehoorbeschadiging niet voorkomen als in de vrije tijd het gehoor niet wordt beschermd, en andersom. Focusgebied Kennisuitwisseling Een tweede focusgebied is de ontwikkeling en uitwisseling van kennis op het gebied van het gehoor. Er zijn weinig recente feiten en cijfers inzake maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van het gehoor. Daardoor is het gehoor een witte vlek op de gezondheidsagenda en worden maar weinig interventies ontwikkeld om gehoorbeschadiging tegen te gaan. De Nationale Hoorstichting wil 9 Onderzoek Nationale Hoorstichting / Club Judge,

4 beleidsmakers faciliteren door feiten en cijfers met betrekking tot slechthorendheid en gehoorschade ter beschikking te stellen. Dit doet zij door enquêtes uit te zetten en onderzoek te stimuleren, en deze gegevens te verspreiden naar beleidsmakers bij overheid en maatschappelijke organisaties. Daarnaast stimuleert de Nationale Hoorstichting samenwerking op het gebied van gehooronderzoek. Dit doet zij door jaarlijks een gids uit te brengen met in Nederland lopend gehooronderzoek, en partijen in de hoorsector samen te brengen om tot een Nationaal Programma Gehooronderzoek (NPG) te komen. Deze nationale onderzoeksagenda zal eind 2012 gereed zijn. 3. Impact en lessons learned Preventie Op het gebied van preventie is de afgelopen vier jaar veel vooruitgang geboekt. In de maatschappij lijkt meer aandacht te komen voor het risico op gehoorschade als gevolg van harde muziek, en ook in de pers wordt steeds meer over dit maatschappelijke probleem bericht. Organisatoren van festivals lijken langzaam overstag te gaan en vanuit hun maatschappelijke verantwoordelijkheid maatregelen te willen treffen om het gehoor van hun bezoekers te beschermen. De websites en online hoortesten van de Nationale Hoorstichting voor volwassenen, jongeren en kinderen dragen bij aan de bewustwording van het belang van een goed gehoor onder een breed publiek. En ook op scholen, waar de Nationale Hoorstichting informatielessen verzorgt, is veel belangstelling voor het onderwerp. De terreinwinst voltrekt zich echter langzaam. Het door de Hoorstichting geïnitieerde keurmerk voor discotheken Oorveilig, dat tot doel heeft de geluidsniveaus in discotheken te begrenzen en bezoekers aan te zetten tot het dragen van gehoorbescherming, komt maar langzaam van de grond.. En ook jongeren hebben de omslag nog niet gemaakt. Veel jongeren zijn zich niet bewust van het risico op gehoorschade door te harde muziek, of denken dat de overheid of de eigenaar van de uitgaansgelegenheid maatregelen treffen om hun gehoor te beschermen 10. Kennisontwikkeling Ook op het gebied van kennisontwikkeling en wetenschappelijke samenwerking is belangrijke vooruitgang geboekt. Na een lang traject heeft de hoorsector in 2011 de krachten gebundeld en is een start gemaakt met het opzetten van een Nationaal Programma Gehooronderzoek (NPG). De patiëntenbijeenkomsten die als uitgangspunt dienen voor dit programma leveren nu reeds belangrijke informatie op. Ook de enquêtes en online hoortesten die door de Nationale Hoorstichting worden uitgezet leveren belangrijke inzichten op. Om een goed beeld te krijgen van maatschappelijke trends met betrekking tot het gehoor in Nederland en gerichte interventies te kunnen ontwikkelen is nieuw breed onderzoek echter onmisbaar. Daarnaast zouden de data die door verschillende instanties worden gegenereerd moeten worden geaggregeerd en samengebracht in een monitoring systeem voor het gehoor in Nederland. 10 Onderzoek Nationale Hoorstichting / Club Judge,

5 4. Strategie In wil de Nationale Hoorstichting haar impact verder verhogen door activiteiten te focussen, de communicatie te verstevigen, contacten met intermediaire organisaties te intensiveren, en kennis uit te wisselen met EU partners. Om overlap van activiteiten te voorkomen zal de stichting samenwerking en afstemming binnen de hoorsector blijven stimuleren. Focus Om haar middelen effectief in te zetten zal de Nationale Hoorstichting de komende periode verder focussen op de preventie van vermijdbare gehoorschade bij jonge mensen (9-25 jaar) en werknemers, en de bevordering van kennisontwikkeling op het gebied van het gehoor. Op deze gebieden heeft de Nationale Hoorstichting de afgelopen jaren expertise en producten ontwikkeld, en speelt zij een belangrijke verbindende rol. Op het gebied van de preventie van gehoorschade is de stichting bovendien de enige organisatie die interventies ontwikkelt. In de periode ligt de nadruk op zes grote preventie-projecten. De overige vier projecten hebben betrekking op kennisontwikkeling. Intermediaire organisaties De afgelopen jaren is voornamelijk geïnvesteerd in de ontwikkeling van producten (op specifieke doelgroepen gerichte websites 11, lesmateriaal, informatieve boekjes en folders) en een directe benadering van de doelgroepen op festivals en scholen. Daarnaast zijn gezamenlijke activiteiten ontplooid met verschillende organisaties, zoals verschillende GGD-en en GGD Nederland, Centrum Gezond Leven / RIVM, Centrum Media en Gezondheid, het Trimbos-instituut, Vignet Gezonde School en de muziekbranche. De samenwerking met de muziekbranche heeft geresulteerd in een convenant en een pilot voor een geluidskeurmerk voor discotheken. Al deze intermediairs spelen een onmisbare rol in het verankeren van preventie van gehoorschade in beleid en in de disseminatie van informatie. De komende periode zal dan ook zwaarder worden ingezet op de samenwerking met deze en andere intermediaire organisaties, waaronder werkgeversorganisaties. Communicatie De Nationale Hoorstichting beheert zeven websites, waarmee verschillende doelgroepen worden benaderd, en heeft pagina s op Facebook en Hyves. Door gebrek aan mankracht worden echter niet alle communicatiekanalen optimaal benut. De komende periode zal de Nationale Hoorstichting inzetten op een actiever communicatiebeleid. Indien financiering dit toelaat zal hiervoor een (parttime) communicatie medewerker worden aangetrokken. Samenwerking in EU-verband Verbetering van kwaliteit van leven en kansen op de arbeidsmarkt door bescherming van het gehoor beperkt zich niet tot de landsgrenzen. Door informatie uit te wisselen met onze Europese partners kunnen we leren van interventies in andere landen en komen tot een effectieve, en daar waar noodzakelijk gezamenlijke, aanpak. Sinds 2011 wisselt de Nationale Hoorstichting kennis en ervaring uit met de Vlaamse overheid, die een actief beleid voert op de preventie van gehoorschade bij jongeren. In de tweede helft van 2012 wil de stichting samen met de Nederlandse overheid de EU landen die op dit gebied verschillende interventies hebben ontwikkeld bijeen laten komen om lessons learned uit te wisselen. 11 Geluidstuin.nl voor kinderen,; oorcheck.nl, mp3check.nl en oorveilig.nl voor jongeren en jong volwassenen. Jongeren en jong volwassenen maken ook gebruik van de websites voor volwassenen: hoortest.nl en hoorstichting.nl. 5

6 Werkplan Nationale Hoorstichting Programma preventie gehoorschade 1.1 Doelgroep kinderen, jongeren en jong volwassenen Doelstelling Doelstelling van dit programma is het terugdringen van gehoorschade bij kinderen, jongeren en jong volwassenen als gevolg van blootstelling aan harde muziek. In 1989 werd geschat dat jaarlijks Nederlandse jongeren gehoorschade oplopen door blootstelling aan harde muziek. Dit onderzoek dateert van voor de MP3-speler; aangenomen mag worden dat dit aantal inmiddels aanzienlijk hoger ligt. Recenter onderzoek uit de VS stelt dat in 2006 één op de vijf Amerikaanse jongeren tussen 12 en 19 jaar gehoorverlies had. EU onderzoek uit 2008 wijst uit dat 5 tot 10% van de jonge MP3-speler gebruikers een hoog risico loopt op gehoorschade. Gehoorschade is onomkeerbaar en heeft aanzienlijke gevolgen voor het functioneren in de maatschappij. Met vier gerichte projecten wil de Nationale Hoorstichting het bewustzijn over de risico s van harde muziek op het gehoor verhogen, en deze vorm van vermijdbare gehoorschade bij kinderen, jongeren en jong volwassenen terugdringen. De preventie van gehoorschade als gevolg van harde muziek is een vrij recent beleidsterrein, waarop door verschillende EU landen nieuw beleid wordt ontwikkeld. De komende periode zal de Nationale Hoorstichting contacten opbouwen met haar counterparts in EU-landen, met het doel kennis en ervaring uit te wisselen. Met de Vlaamse overheid worden reeds ervaringen uitgewisseld. In Vlaanderen wordt in januari 2013 wetgeving van kracht die aan uitgaansgelegenheden een geluidslimiet stelt van 100 decibel. Doelgroepen 1. Kinderen, jongeren en jong volwassenen. Dit is de risicogroep die frequent gebruik maakt van MP3 spelers en/of regelmatig uitgaansgelegenheden bezoekt. Deze doelgroep wordt onderverdeeld in de subdoelgroepen kinderen 9 t/m 12 jaar, jongeren 13 t/m 18 jaar en jong volwassenen 19 t/m 25 jaar. 2. Personen in de directe omgeving van de risicogroep zoals ouders en leraren. Door het inzetten van deze intermediairs kan een multiplier in het bereik van de risicogroep worden gerealiseerd. 3. Intermediairs muziekbranche: organisatoren van festivals en eigenaars van poppodia en discotheken Beleidsmakers op landelijk, lokaal en regionaal niveau: ministeries, gemeenten en GGD-en. 1. Bewustwording risicogroep en aanpassing gedrag. In 2016 is een grote groep kinderen, jongeren en jong volwassenen zich bewust van het risico op gehoorschade als gevolg van harde muziek en maakt een grote groep gebruik van gehoorbescherming. 12 In brede zin vallen hier ook kleinere locaties onder, zoals bioscopen en kroegen. In dit stadium zullen we focussen op deze drie grote groepen, en tzt onderzoeken of het haalbaar is ook kleinere locaties mee te krijgen. 6

7 2. Bewustwording omgeving risicogroep. In 2016 is een grote groep personen en instanties in de directe omgeving van de risicogroep bewust van het risico van gehoorschade voor 8-25 jarigen, en ondernemen zij actie om dit risico te verlagen. 4. Beperking geluidsniveau in uitgaansgelegenheden. In 2016 wordt in een meerderheid van discotheken een geluidslimiet van 103 decibel gehanteerd. 5. Verankering in beleid. In 2016 is bescherming van het gehoor verankerd in het beleid van relevante intermediaire organisaties. 6. Samenwerking met EU-partners. In 2013 heeft de stichting contacten opgebouwd met counterparts in de EU, en wordt met deze organisaties en overheden lessons learned uitgewisseld. Project 1: Keurmerk voor discotheken Oorveilig Geluidsniveaus in discotheken en op festivals tussen 104 en 112 decibel zijn geen uitzondering 13. Al bij 92,5 decibel loopt 50% van de bezoekers risico op gehoorschade. Een breed onderzoek van Club Judge uit 2011 wijst uit dat 80% van de stappers de muziek in uitgaansgelegenheden te hard vindt. Slechts 4% draagt echter consequent gehoorbescherming. Hoewel eigenaren van discotheken volgens de Arbowet verplicht zijn maatregelen te nemen om het gehoor van hun werknemers te beschermen, zijn er geen regels of richtlijnen om het gehoor van hun bezoekers te beschermen. In 2011 is met een subsidie van de VriendenLoterij een pilot van start gegaan om een keurmerk voor discotheken op te zetten. Om aan het keurmerk te voldoen dienen discotheken geluidsemissies te beperken tot 103 decibel 14, bezoekers gehoorbescherming ter beschikking te stellen en hen actief te informeren hoe gehoorschade kan worden voorkomen. De geluidsemissies worden doorlopend gemeten en door de Nationale Hoorstichting gemonitord. Aan de pilot nemen zeven populaire uitgaansgelegenheden deel. De Arbeidsinspectie van SZW prijst dit initiatief, en zal voor de voorgenomen inspectie van discotheken in 2016 gebruik maken van de praktische kennis en data die dit project oplevert. Eind 2012 wordt de pilot geëvalueerd. Indien financiering beschikbaar is worden in de periode clubs aangesloten. Op den duur zal het keurmerk zichzelf moeten financieren. In deze startfase is dit echter gezien de omslag in het denken die nog moet worden gemaakt niet mogelijk. 1. Bewustwording: in 2014 is een meerderheid van de eigenaars van discotheken zich bewust van het risico van gehoorschade voor zijn bezoekers. Een maximale geluidslimiet van 103 decibel wordt de norm. 2. Concrete maatregelen: in 2016 is het keurmerk Oorveilig uitgebreid met 30 discotheken. 3. Vergroting bereik: door bezoekers te informeren over het risico van gehoorschade en riskant gedrag te ontmoedigen (voor de boxen staan, geen gehoorbescherming dragen), fungeren de aangesloten discotheken als intermediair in het bereik van de risicogroep. 13 Potential health Risks on Emerging and Newly Identified Health Risks. Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks, EU DG for Health and Consumers, Bevestigd door onderzoek van de Hoorstichting in 7 nederlandse discotheken. 14 db(a) gemeten over 15 minuten. 7

8 Project 2: Convenant muzieksector Zie 1.1. In 2011 werd met twee grote overkoepelende organisaties in de muzieksector, VVEM (festivals) en VNPF (poppodia), een convenant gesloten met het doel gehoorschade als gevolg van harde muziek tegen te gaan. Dit convenant wordt in de landelijke nota gezondheidsbeleid 2011 aangehaald als een voorbeeld van gezamenlijke aanpak door de sector zelf. Het Convenant kent dezelfde doelstellingen als het keurmerk Oorveilig. Het verschil met het keurmerk is dat de in het Convenant gemaakte afspraken vrijwillig zijn en het initiatief voor concrete maatregelen bij de organisatoren van evenementen ligt. Hiermee willen we bereiken dat nieuwe oplossingen vanuit de sector worden aangedragen. Eind 2012 wordt samen met de Convenantpartners de werking van het Convenant geëvalueerd. Hierbij zullen ook lessons learned uit het project Keurmerk Oorveilig worden meegenomen. In de periode zal het Convenant worden verlengd en uitgebreid met andere overkoepelende organisaties. 1. Bewustwording: in 2014 is een meerderheid van organisatoren van muziekevenementen zich bewust van het risico van gehoorschade voor zijn bezoekers, en bereid om vanuit zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid maatregelen te nemen om een veilige muziekomgeving te realiseren. 2. Concrete maatregelen: in 2016 hanteert een meerderheid van festivals en poppodia een geluidslimiet van 103 decibel, al dan niet in combinatie met aansluiting bij het Oorveilig Keurmerk, en stimuleren organisatoren niet alleen medewerkers maar ook bezoekers gehoorbescherming te dragen. 3. Vergroting bereik risicogroep: de organisatoren van muziekevenementen fungeren als intermediar in het bereik van de risicogroep. 4. Uitbreiding Convenant. In 2014 worden brancheorganisaties uit de sectoren theater, horeca en bioscopen uitgenodigd zich aan te sluiten. Project 3: Voorlichting op festivals Zie 1.1 Sinds 2009 staat de Nationale Hoorstichting met een stand op festivals om bezoekers te informeren over het belang van het behoud van een goed gehoor, en gehoorbescherming aan te bieden. De festivals zijn een belangrijk medium om in contact te komen met de risicogroep en enquêtes uit te zetten. Met het Convenant wordt de verantwoordelijkheid voor voorlichting over de bescherming van het gehoor overgedragen aan de organisatoren van festivals. Ook beginnen fabrikanten van gehoorbescherming langzaam de weg naar deze markt te vinden: enkele fabrikanten zijn met een stand op festivals aanwezig. Om deze redenen, en omdat de aanwezigheid op festivals erg arbeidsintensief is en een groot beslag legt op de arbeidscapaciteit van de stichting, zal vanaf 2014 de Nationale Hoorstichting de voorlichting op festivals stopzetten. In het kader van het project 8

9 Convenant zullen wij organisatoren van festivals ondersteunen bij het overnemen van deze taak, door kennis te delen en voorlichtingsmateriaal ter beschikking te stellen. 1. Voorlichting op festivals: in 2013 verzorgt de Nationale Hoorstichting voor de laatste maal de voorlichting op festivals. Organisatoren van festivals worden hier actief bij betrokken. 2. Overdracht: in 2013 organiseert de stichting in samenwerking met de Convenantpartners een bijeenkomst voor festivalorganisatoren om kennis te delen en te inventariseren hoe de stichting hen kan faciliteren bij het opzetten van voorlichting voor bezoekers. Indien nodig wordt in 2014 t.b.v. deze organisatoren voorlichtingsmateriaal ontwikkeld. Project 4: Voorlichting op scholen Scholen zijn een essentieel kanaal voor het bereiken van de kinderen en jongeren die nog geen uitgaansgelegenheden bezoeken maar wel gebruik maken van MP3 spelers. De maximale geluidsniveaus van MP3-spelers variëren van 80 tot 115 db(a) 15. Recent onderzoek van de Nationale Hoorstichting naar MP3 gebruik onder 92 kinderen uit het basisonderwijs schetst een alarmerend beeld: vrijwel al deze kinderen luisteren regelmatig naar een MP3-speler, en 25% van deze jarigen loopt een zeer groot risico op gehoorschade. Om gehoorschade bij deze jongste doelgroep te voorkomen en preventief gedrag te stimuleren dient aandacht voor het gehoor geïntegreerd te worden in het basis- en voortgezet onderwijs. Daarnaast zijn scholen een belangrijk kanaal om de omgeving van de doelgroep te bereiken, zoals ouders en leraren. In voorgaande jaren is lesmateriaal ontwikkeld voor het basisonderwijs. In 2012 heeft de Nationale Hoorstichting ook lessen ontwikkeld, en worden als proef 25 lessen op basisscholen gegeven. Het direct contact met de kinderen en leraren levert belangrijke informatie op die zal worden gebruikt om verdere gerichte interventies te ontwikkelen. Ook zal worden onderzocht hoe ouders meer betrokken kunnen worden. In 2012 heeft de Nationale Hoorstichting zich aangesloten bij het Vignet Gezonde School (VGS). In de contacten met scholen zal de stichting zich actief inzetten om het VGS onder de aandacht van de scholen te brengen en hen stimuleren zich hierbij aan te sluiten. Naast de scholen zal de stichting ook relevante musea die zich op kinderen en jongeren richten, zoals Corpus en het Museon, aanmoedigen preventie van gehoorbeschadiging in hun expositie op te nemen. 1. Verhoging van de bewustwording van het belang van een goed gehoor bij kinderen en jongeren in de leeftijd 9-18 jaar, en gedragsverandering van de doelgroep. 2. Verhoging van de bewustwording in de omgeving van de doelgroep (ouders en leraren). 3. Beperking van schadelijke geluidsniveaus op schoolfeesten. 15 Potential health Risks on Emerging and Newly Identified Health Risks. Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks, EU DG for Health and Consumers,

10 1.2 Doelgroep werknemers en werkgevers Project 5: Voorlichting en bescherming op de werkvloer In Nederland worden naar schatting ongeveer werknemers dagelijks blootgesteld aan schadelijk geluid. Lawaaislechthorendheid staat dan ook al jarenlang op de eerste plaats in de top 10 van de beroepsziektemeldingen van het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten. Ruim 90% van de meldingen van gehoorproblemen komen uit de sectoren bouw en industrie. Lawaaislechthorendheid kan leiden tot arbeidsuitval en psychische problemen. Het is een chronische aandoening die niet te genezen is, maar wel 100% kan worden voorkomen. Zeker nu werknemers langer moeten doorwerken, en tegelijk wordt ingezet op de duurzame inzetbaarheid van werknemers, is de bescherming van het gehoor op de werkvloer van groot belang. Dat gehoorproblemen nog steeds de meest voorkomende aandoening op de werkvloer zijn duidt er op dat werknemers gehoorbescherming niet of selectief gebruiken. Met het selectief dragen van gehoorbescherming neemt het risico van gehoorbeschadiging snel toe. Het niet dragen van gehoorbescherming gedurende 10% van de arbeidstijd doet de effectiviteit van de bescherming met meer dan 60% afnemen. Daarbij komt dat blootstelling aan hard geluid op het werk en in de vrije tijd communicerende vaten zijn. De uren dat een werknemer in zijn vrije tijd wordt blootgesteld aan hard geluid - bijvoorbeeld in discotheken, door MP3-spelers, op de motor of bij het klussen in huis moeten worden opgeteld bij de uren waarin hij als werknemer aan hard geluid wordt blootgesteld. Beschermende maatregelen op de werkvloer kunnen gehoorbeschadiging niet voorkomen als niet ook in de vrije tijd het gehoor wordt beschermd, en andersom. Werkgevers kunnen meer doen om het gehoor van de werknemers te beschermen. Door de wettelijk voorgeschreven maatregelen uit te voeren, er op toe te zien dat de werknemers ten allen tijde gehoorbescherming dragen, door een actieve rol te spelen in de bewustwording van werknemers over de risico s van gehoorschade, en door sancties te leggen op het niet dragen van gehoorbescherming. En ook de werknemer kan meer doen om het eigen gehoor te beschermen. Er moet een draai worden gemaakt in het denken over gehoorbescherming op het werk. Dit is niet alleen een kwestie van voldoen aan de Arbowet: het is een kwestie van gezond verstand, en een verantwoordelijkheid van zowel werkgever als werknemer. De komende periode zal de Nationale Hoorstichting zwaarder inzetten op de bewustwording bij werknemers en werkgevers. Met het project Oorveilig willen we jonge mensen/werknemers bereiken via het uitgaanscircuit. Met het project Voorlichting en bescherming op de werkvloer willen we werknemers van alle leeftijden bereiken via de kanalen van de werkgever. Daarnaast willen we de werkgever handvatten geven voor een pro-actievere aanpak van de preventie van gehoorschade op het werk. Hiertoe zal samenwerking worden gezocht met het Expertisecentrum Gehoor & Arbeid, de Arbeidsinspectie, sectororganisaties als Arbouw en de Nederlandse Vereniging voor Arbo- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB). Onderzocht zal worden welke werkgeverskanalen kunnen worden gebruikt om werknemers te bereiken, en welk informatiemateriaal eventueel moet worden ontwikkeld. Mogelijk zal in samenwerking met het Expertisecentrum Gehoor & Arbeid ten behoeve van de werkgever informatiemateriaal worden ontwikkeld over het gebruik van gehoorbeschermers. Dit document zal ook ingaan op de gevaren van gehoorbeschadiging door 10

11 selectief gebruik van gehoorbeschermers en de sommatie van blootstelling aan hard geluid op het werk en in de vrije tijd. 1. In 2013 zijn contacten gelegd met de werkgeversorganisaties, is een survey uitgezet onder werkgevers om de behoefte en mogelijkheden te peilen, en wordt een aanzet gegeven tot het ontwikkelen van voorlichtingsmateriaal. 2. In 2014 wordt een conferentie over gehoorbescherming op de werkvloer georganiseerd. 3. In 2016 voert een belangrijk deel van de grotere werkgevers in de bouw en zware industrie een proactiever beleid om het gehoor van de werknemer te beschermen. Deze werkgevers fungeren als intermediaire instantie om informatie over de bescherming van het gehoor naar een brede doelgroep te verspreiden, waarbij ook de koppeling wordt gelegd naar bescherming van het gehoor in de vrije tijd. 1.3 Integrale aanpak preventie gehoorschade Project 6: Integrale Preventie Gehoorschade Er is nog geen landelijk beleid of geïntegreerde aanpak op het gebied van de preventie van gehoorschade. De Nationale Hoorstichting wil de kennis die de afgelopen jaren is opgedaan in haar preventieactiviteiten delen met intermediaire organisaties, en in samenwerking met deze organisaties komen tot een integrale aanpak voor de preventie van gehoorschade. Met het overleg met enkele GGD-en over een richtlijn voor gemeenten en GGD-en ten behoeve van het gemeentelijke evenementenbeleid is hiermee een begin gemaakt. De komende periode zal de bestaande samenwerking met intermediaire organisaties, zoals GGD Nederland, Centrum Media en Gezondheid, het Trimbos-instituut en Vignet Gezonde School worden verstevigd, en aanknopingspunten worden gezocht bij werkgevers en gemeenten. In 2012 wordt een inventarisatie gemaakt van bestaande initiatieven en organisaties die bij een integrale aanpak preventie gehoorschade moeten worden betrokken. In de tweede helft van 2013 organiseert de stichting een werkconferentie met het doel alle relevante partijen om de tafel te krijgen en mee te laten werken aan een concreet plan van aanpak. 1. Werkconferentie: in 2013 vindt een werkconferentie plaats waarin alle betrokken partijen, waaronder ook de Convenantpartners, worden samengebracht. 2. Bewustwording: in 2014 zijn alle relevante beleidsmakers bewust van het belang van de preventie van gehoorbeschadiging. 3. Totstandkoming integrale aanpak: in 2016 is in samenwerking met deze partijen een strategie ontwikkeld om de bescherming van het gehoor in beleid te verankeren. 11

12 2. Programma kennisontwikkeling en wetenschappelijke samenwerking Doelstelling en doelgroepen Doelstellingen 1. Het tot stand brengen van een Nationaal Programma Gehooronderzoek (NPG). 2. Het in kaart brengen van maatschappelijke trends met betrekking tot slechthorendheid in Nederland, en deze kennis verspreiden naar beleidsmakers zodat deze gerichte interventies kunnen ontwikkelen Doelgroepen 1. Alle partijen die in Nederland betrokken zijn bij gehooronderzoek. 2. Beleidsmakers op landelijk en lokaal niveau. Project 7: Nationaal Programma Gehooronderzoek (NPG) Al in 2003 werd door de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) aanbevolen krachten en fondsen in de hoorsector te bundelen en te komen tot een Nationaal Programma Gehooronderzoek (NPG). Na eerdere mislukte pogingen werd in 2011 onder leiding van de nieuw opgerichte NPG-kerncoalitie en een professionele projectleiding hiermee een start gemaakt. Eind 2012 is een onderzoeksagenda gereed, aan de hand waarvan onderzoeksinstellingen prioriteiten kunnen aanbrengen in het eigen onderzoek en fondsen kunnen worden geworven voor aanvullend onderzoek. Een belangrijke spinoff van het NPG is de versterking van de positie van het Nederlandse gehooronderzoek in Europa. De Nationale Hoorstichting heeft de afgelopen jaren een trekkersrol in dit project gespeeld, en wil zolang dit nodig is in dit project een verbindende en stimulerende rol blijven spelen. Eind 2012 zal duidelijk zijn welke activiteiten de Nationale Hoorstichting in de eerste helft van 2013 nog zal moeten ondernemen om de continuïteit van het NPG te borgen. Wanneer de projectleiding is overgedragen aan een instantie uit de sector en de continuïteit van het project is geborgd zal de trekkersrol van de Nationale Hoorstichting niet meer nodig zijn. Gedurende de eerste helft van 2013, wanneer de overgang naar een vaste projectorganisatie moet plaatsvinden, zal naar verwachting echter juist een intensievere inbreng van de Nationale Hoorstichting nodig zijn. : 1. Borging continuïteit NPG. In de tweede helft van 2013 is de continuïteit van het NPG geborgd door de overgang naar een vaste projectleiding en zicht op meerjarige financiering. 2. Uitvoering NPG. In de tweede helft van 2013 wordt aangevangen met de uitvoering van het NPG. Project 8: Monitoring Systeem Slechthorendheid staat op de vijfde plaats van meest voorkomende aandoeningen in Nederland, en lawaaislechthorendheid is de meest gerapporteerde oorzaak van arbeidsuitval. Er zijn echter geen betrouwbare cijfers beschikbaar over de omvang en trendontwikkeling van slechthorendheid in 12

13 Nederland, waardoor het gehoor voor beleidsmakers nog onbekend gebied is. Om trends in kaart te kunnen brengen en effectieve interventies te kunnen ontwikkelen is behoefte aan een monitoring systeem met een signalerende functie op het gebied van het gehoor. Door de data die verschillende instanties verzamelen te aggregeren kan de informatievoorziening over het gehoor in Nederland structureel worden verbeterd. Hiermee wordt ook invulling gegeven aan de opdracht in de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid om de informatievoorziening over de gezondheid beter te stroomlijnen. In overleg met RIVM, VWS, SZW, CBS, TNS-NIPO, en instanties in de hoorsector die data genereren zal de Nationale Hoorstichting de mogelijkheden onderzoeken om data te integreren en te komen tot een monitoring systeem t.b.v. het gehoor in Nederland. : 1. Binnen twee jaar zijn in overleg met betrokken instanties de mogelijkheden van een monitoring systeem voor het gehoor in kaart gebracht en is een plan van aanpak geformuleerd. 2. Aan de hand van dit plan van aanpak wordt in het derde jaar aangevangen met het stroomlijnen en koppelen van data. Project 9: Website Gehoor in Onderzoek Sinds 2006 brengt de Nationale Hoorstichting jaarlijks de onderzoeksgids Gehoor in Onderzoek uit. Deze onderzoeksgids geeft een overzicht en beschrijving van al het lopende gehooronderzoek in Nederland. Een uitgebreide database van dit gehooronderzoek wordt bijgehouden op de site hoorplatform.nl. De site en onderzoeksgids zijn momenteel de enige volledige bron van informatie over lopende projecten in het Nederlandse gehooronderzoek en zijn een belangrijke bron van informatie voor onderzoekers, beleidsmakers en patiëntenorganisaties. In 2013 zal dit project in het Nationaal Programma Gehooronderzoek worden geïntegreerd. Om de continuïteit van dit project te borgen zal de Nationale Hoorstichting Gehoor in Onderzoek in elk geval nog in 2013 verzorgen en financieren. In 2012 zal de site worden aangepast aan de behoeften van gebruikers, zoals die in het NPG-traject in kaart is gebracht. Om het Nederlandse gehooronderzoek ook buiten de grenzen onder de aandacht te brengen zal de site bovendien in het Engels worden vertaald. In 2013 zal de site nog door de Nationale Hoorstichting worden beheerd en regelmatig van updates worden voorzien. De onderzoeksgids komt te vervallen. 1. De website Gehoor in Onderzoek, vernieuwd en in het Engels vertaald en regelmatig van updates voorzien. Project 10: Scriptieprijs Maatschappelijke behoefte/motivatie In het verleden heeft de Nationale Hoorstichting met een bescheiden budget promotieonderzoeken en wetenschappelijke conferenties ondersteund op het gehele veld van gehooronderzoek. De stichting zal in de komende periode hier focus in aanbrengen, door sponsoring alleen in te zetten 13

14 voor het stimuleren van nieuwe ideeën en onderzoek op het gebied van de preventie van gehoorschade veroorzaakt door harde muziek en lawaai. Jaarlijks zal een prijs worden uitgeschreven voor de beste scriptie op het gebied van de preventie van gehoorschade. Niet alleen geneeskunde studenten, maar ook studenten uit andere relevante disciplines zoals psychologie, muziek, communicatie en vrijetijdsstudies kunnen meedingen naar deze prijs. De prijsvraag zal breed worden gecommuniceerd naar universiteiten en hogescholen. De jury zal bestaan uit vakmensen uit het wetenschappelijke en maatschappelijke veld. De scriptieprijs zal in 2014 van start gaan. 1. Bewustwording van het risico op gehoorschade onder jonge onderzoekers uit verschillende disciplines; 2. Het genereren van nieuwe ideeën en ontwikkeling van nieuwe interventies door de doelgroep zelf; 3. Bevordering van de kruisbestuiving van kennis en nieuwe ideeën tussen verschillende disciplines en tussen wetenschappelijke en maatschappelijke instanties. 14