Beethoven. Symfonieën

Transcriptie

1 Beethoven Symfonieën

2

3 Symfonie Beethoven op de rand Ten tijde van het Heiligenstadt testament!!! Adagio molto - allegro con brio Larghetto Scherzo (allegro) Allegro molto (Gassig afscheid van de klassieke tijd)

4 Consonant: Het is een muzikale term voor welluidendheid is het tegenovergestelde van dissonant. Prettig klinkende toon of akkoord. Dissonant: spanningsvolle noot of akkoord die vraagt om verlossing

5 Klassieke Sonate / Symfonie Eerste deel; snel en dramatisch (met sonatevorm) Tweede deel; langzaam en lyrisch. Liedvorm of thema met variaties contrasterende toonsoort Derde deel: Menuet (ontbreekt vaak) Vierde deel; snel slotdeel in hoofdtoonsoort; vorm rondo of sonate

6 Sonatevorm Ook wel hoofdvorm genaamd Expositie (soms met langzame inleiding); eerste thema (hoofdgroep) in hoofdtoonsoort; overgang, nevengroep met vaak 2 e thema (lyrisch) Doorwerking; spanningsvol met ver verwijderde toonsoort Reprise; expositie wordt herhaald Coda; slotdeel met hoofdthema of andere motieven

7 1802 Heiligenstadt Testament

8

9 Eroïca Symfonie nr. 3 in E flat Majeur opus 55 Sleutelwerk in oeuvre van Beethoven Nieuw pad wordt ingeslagen

10 Eroïca Première 7 april 1805 Tijdgenoten hadden moeite met Lengte Expressieve inhoud Compositorische structuur

11 Beethoven compositorische Innovaties Muziek moet een instrument zijn voor zelfexpressie. Niet als decoratieve kunst functioneren. De Klassieke Vormen/ structuren van een muziekstuk kunnen en moeten indien van toepassing aangepast worden bij de desbetreffende inhoud van een compositie. Opdat het een passend geheel wordt. Structuren en vormen zijn daarbij dus niet meer bindend Ontwikkeling van een motief is de basis van de techniek van componeren Ritme en ritmische manipulatie wordt verheven tot het niveau van een thema en/of van een muzikale ontwikkeling/ doorwerking Muzikale delen vormen een deel van de dramatische ontwikkeling, zoals aktes in een toneelstuk

12 Eroïca Première 7 april 1805 Tijdgenoten hadden moeite met Lengte Expressieve inhoud Compositorische structuur

13

14 Thema s Het gaat over Napoleon???? Beethoven Prometheus

15 Oorspronkelijk Bonaparte

16 Titelpagina Eroïca oorspronkelijk Bonaparte

17 Eroïca Symfonie nr. 3 in E flat Majeur opus 55 Sleutelwerk in oeuvre van Beethoven Nieuw pad wordt ingeslagen Is een reflectie met zijn eigen heldhaftig gevecht en overwinning over zijn persoonlijke tegenslagen

18 Prometheus 1801 Beethoven schreef een ballet over dit mythisch figuur (Godenzoon die het vuur van de Goden stal) Het idee was strijd, dood, wedergeboorte en apotheose van de held Dit werden de dramatische elementen van de 3 e symfonie

19 Prometheus 1801 Beethoven schreef een ballet over dit mythisch figuur (Godenzoon die het vuur van de Goden stal) Het idee was strijd, dood, wedergeboorte en apotheose van de held Dit werden de dramatische elementen van de 3 e symfonie

20 Prometheus Lichamelijk geketend aan een rots, maar geestelijk vrij In de klassieke literatuur is hij het voorbeeld van de opstandige tegen autoriteit

21 Hij die vooruitdenkt Prometheus

22 Peter Paul Rubens Prometheus Bound c , Medium oil on canvas 2, mm x 2, mm (Philadelphia Museum of Art

23 Luca Giordano Zuid Italiaans schilder uit de Barok Va presto

24 Dirck van Baburen Utrechtse Caravaggist

25 Prometheus geeft de mensheid de cultuur Onder Het lijden van Prometheus wordt hier het lot van de niet begrepen kunstenaar Daarmee wordt hij de held van de Verlichting

26 Symfonie Het werk is opgedragen aan vorst Franz Joseph Maximilian von Lobkowitz. De eerste uitvoering vond plaats in Wenen op 7 april 1805.

27 De symfonie is uit 4 delen opgebouwd: Allegro con brio Marcia funebre: Adagio assai Scherzo: Allegro vivace Finale: Allegro molto

28 Eroïca Deel 1: Strijd Deel 2: Dood Deel 3: Wedergeboorte Deel 4: Apotheose Vergelijk dit met Beethoven zijn eigen artistieke strijd (en tegenslagen o.a. ongeneeslijke gehoorproblemen)

29 Symfonie orkest Toevoeging van een hoorn

30 Intro; slechts

31 Thema (motief 1) is het complexe karakter van de hoofdpersoon Triade is basis d.w.z. drie noten van een accoord Positief Donkere kant van het karakter Mineur/dissonant

32

33 Hoe zou Mozart dit motiefje behandelt hebben?????

34 Hoe zou Mozart dit motiefje behandelt hebben????? Bastien und Sebastienne KV 50 Ouverture Mozart was toen 12 jaar oud

35 Gelijk openingsmotief, voorbeelden Brahms' Symfonie in D, Brahms' Viool Concert, Het scherzo van Schubert's Grote C Majeur Symfonie Beethoven's Piano Sonata Op.106. De tweede Duitse dans in Breitkopf's Terpsichore

36 1 e deel Sonate Allegro vorm Expositie: Uit Thema 1 komt Prometheus in al zijn schakeringen voort (met afgeleide thema s) en contrasterende thema s Doorwerking: is de worsteling van de held Prometheus Coda; De victorieuze held met nieuwe schakeringen

37 2 motieven (ideeën) Thema 1 Reflectie van het openingsaccoord Het akkoord van drie noten wordt uitgerekt tot een melodisch motiefje Mannelijk, krachtig

38 2 e motief Chromatisch dalende noten tot C-kruis Dissonant Neerwaartse lijn E-mol - D - C-kruis

39 Herhaling motief 1 Nu als sequentie dus steeds (hoger) Hij begint nu al aan de doorwerking van het motief

40 Motief 2 Zelfde motief als motief 1 maar nu in dalende lijn Hemiola of een Hemiole Syncopen

41 Hemiole ¾ maat maar 1, 2, 3/ 1,2,3 Nu nadruk op 1/ Het spelen met ritme maakt Beethoven tot een erg moderne componist

42 Hemiole(n) of Hemiola Ritmische verstoringen; accenten verschuiven waardoor niet meer duidelijk in welke maatsoort je zit

43

44 Herhaling Motief (maat 35) De held die zichzelf onder controle heeft Triomfantelijke terugkeer naar de juiste maat en het motief Maar nu geen negatieve afsluiting

45

46 Thema 2 (maat 45 e.v.) Bestaat in essentie uit 2 delen 1 e deel Is afgeleid van het neerwaartse motief

47 Maar de afstand wordt steeds vergroot/ verbreed

48 Thema 2 deel 2 (maat 57 e.v.) Is in basis het omgekeerde. Nu een vriendelijke beweging omhoog

49 Let op Om het ingewikkeld te maken beschouwen vele musicologen de overgangspassage bij maat 65 (De modulerende brug d.w.z. de overgangspassage van de ene toonsoort naar de andere) ook als een thema. D.w.z. thema 5 of 4 dus. Verwijst naar o.a. galopperende paarden (1 e deel) (Enige verwijzing naar Napoleon??) Dit betekent dat alleen de expositie al 4 of 5 thema s heeft i.p.v. 2

50 Thema 3 (84 e.v.) Gebaseerd op het drie noot motief 1

51 Cadens materiaal Cadens is de afsluiting van een muziekpassage. Het zet zgn. een muzikaal punt achter het voorgaande en maakt zo de weg vrij voor een herhaling of een nieuwe fase in de compositie bv. de Doorwerking Maar bij Beethoven is het bijna geen afsluiting maar introductie van nieuwe elementen als hemiolen dus ritmische verstoringen en dissonanten materiaal

52 Doorwerking Gebruikelijk zoals bij Mozart ca. 50 maten Bij de Eroïca is het 247 maten Verbeeldt de worsteling met zichzelf

53 Doorwerking Totaal 12 delen Schokkende, gewelddadige dramatische doorwerking, vol met contrasten en pathos zoals nog nooit gehoord tot dat moment.

54 Synopsis referentie Deel 1 (maat 152); Thema 1 Deel 2 (166); Thema 2 (deel 1) Deel 3 (178) Thema 1 met sequenties en zacht naar hard opbouw Deel 4 (186); Thema 1 met o.a. gallop motief Deel 5 (220): Thema 2 (deel 1) Deel 6 (236); Fuga met gallop ritme (thema 5?) van zacht naar. Deel 7

55 Doorwerking Hoogtepunt: deel 7 Oprijzen uit de hel en vallen over de rand van de afgrond: dissonanenten alom, geen vastliggende toonsoort, geen vastliggend ritme. Het geeft een gevoel van verloren zijn Verlenging van een 9 maten opwaartse dissonanten akkoorden bewegingen naar 36 maten in totaal met hemiolen. Afgeleid van de openingsakkoorden

56 Hemiole(n) of Hemiola Ritmische verstoringen; accenten verschuiven waardoor niet meer duidelijk in welke maatsoort je zit

57 Eindigend met 1,2,3 benadrukking om de zaak terug te brengen naar een rustpunt. Redding is de herhaling van een aantal akkoorden

58 Deel 8 (284); Nieuw thema (dus 6??) voor Hobo en Cello verbeeldt het beschadigde emotionele landschap Gebaseerd op een tegen (contra -2 e )melodie voor thema 1

59 Deel 9 (300); thema 1 Deel 10 (322): nieuwe thema (6??) Deel 11 (338) ; Polifonisch sequentie van thema 1 Deel 12 de muziek verstilt aan het eind met Maat 382 een hoorn klinkt in de verte die Thema 1 speelt het kondigt de recapitulatie/ herhaling aan

60

61 Recapitulatie Terugkeer naar Thema 1 eindigt nu niet op een dissonant (en mineur) maar op majeur Geen Hemiolen meer en wanneer wel dan is in elk geval de toonsoort duidelijk Geen negatieve kanten in thema 1, geen deel 2 met hemiolen

62 Coda: de bejubelde overwinning op de donkere kant 148 maten Gemaakt om te schokken E-mol - D-mol - C (ongehoord voor die tijd) Samenvoegen van het heroïsche thema 1 met de neerwaartse beweging als harmonie Metafoor: de held heeft zichzelf overwonnen en een nieuwe harmonie bereikt

63 Deel 2 Marche Funabre Algemeen onderwerp: over de onderwerp van heldendom, opoffering en rouw. Begint met een introductie Thema bestaat uit 2 frases

64 Deel 2 Marche Funabre Bevat geen trommels als begeleiding maar de Contra-bassen ondersteunen het dodenmars ritme

65 Deel 3 Scherzo; wedergeboorte Contrast met de doden/rouwmars 3 delen: Scherzo, trio, Scherzo

66 Deel 4 Variatie op het Prometheus thema Afkomstig uit Ballet Die Geschöpfe des Prometheus Opus 43

67

68 Ferdinand Ries