Vitamine D. Essentieel prohormoon

Transcriptie

1 Vitamine D Essentieel prohormoon

2 Biochemie en fysiologie

3 Vit D in voeding: D3 (cholecalciferol, dierlijk) D2 (ergocalciferol, plantaardig). Belangrijkste bron is de aanmaak id huid oiv zonlicht: >90% vd Vit D status Lichte huidskleur (Type I-II) met regelmatige zonblootstelling: 2/3 zonlicht- 1/3 voeding Advies Gezondheidsraad: tussen mrt en nov min zonblootstelling tussen h met onbeschermd hoofd en onderarmen Winterspiegel: 20-40nmol/L lager, dieptepunt feb/mrt Vaststellen vit D status: 25-hydroxyvitamine D (calcidol) 1.25-dihydroxyvitamine D (calcitriol) alleen bij ernstige nierinsufficientie Ca. 3% van onze genen bevatten Vit D respons element -> synthese van eiwitten

4 Vitamine d deficientie <25 nmol/l ernstig deficient nmol/l insuffiecient >50 nmol/l voldoende voor botaanmaak > nmol/l mogelijk additionele pos effecten >250 nmol/l toxisch

5

6 Risicogroepen Ouderen: >70 jr, mn na opname in verpleeg-/ verzorgingshuis Oorzaak: verminderde zonexpositie en minder efficiente aanmaak door de oudere huid - Zelfstandig wonen: 50 % <50 nmol/l - Verzorging/ verpleging: 85-90% < 50 nmol/l Niet-westerse allochtonen, mannen en vrouwen Oorzaak: rel calciumarme voeding, bedekkende kleding, donkere huid en zonmijdend gedrag 37-66% <25 nmol/l Obesitas Oorzaak: een belangrijk deel vh aangemaakte vit D verdwijnt id vetmassa en is niet meer direct beschikbaar

7

8 Beoordeling Gezondheidsraad obv wetenschappelijke onderbouwing + Botgezondheid Vit d verkleint het risico op botbreuken/ rachitis IE >65 jr in combinatie met calcium geeft een relatieve reductie niet-wervelfracturen van % + Beschermende rol bij vallen Vit D tekort veroorzaakt osteomalacie en osteoporose Voorafgaand: spierzwakte en spier-/ botpijn - Beschermende functie bij: kanker (prostaat-, colon-, borstkanker) Hart- en vaatziekten Auto-immuunziekten( DM, MS, RA) infectieziekten Gebaseerd op observationeel onderzoek, meer dubbel-blind gerandomiseerd onderzoek nodig

9 Voedingsnorm 1 microgram = 40 IE Aanvaardbare bovengrens van inname EFSA: volwassenen 100 ug/ dag, (4000IE) 0-1 jr: 25 ug/ dag (1000 IE) 1-10 jr: 50 ug/ dag (2000 IE)

10 Suppletieadvies 0-4 jr: 10 ug/ dag (400 IE) >70 jr: 20 ug/ dag ( 800 IE) -> >50 nmol/l met 1200 mg calcium 4-70jr: -> > 30 nmol/l Suppletie: - Weinig zonblootsteling: 10 ug (400 IE) - Donkere huidskleur: 10 ug (400 IE) aanname even hoge vit D behoefte - Vrouwen jr: 10ug (onvoldoende onderzoek)

11 Diabetes en Vitamine D Observationeel onderzoek: Vit D is betrokken bij: de dysfunctie van de B-cel id pancreas Insuline resistentie Systemic inflammation Bovengenoemde factoren kunnen leiden tot de ontwikkeling van DM. Behandeling van deficientie verbeterd de DM

12 zwangeren Geen verhoogde behoefte Niet-westers: 75 %: < 30 nmol/l Vit D spiegel vd pasgeborene = 2/3 vd moeder Donkere huid/ weinig zonblootstelling: 10 ug/ dag ( 400 IE) Advies GZR: preconceptie starten met 10ug/ dag NHG-standaard M32: Het gebruik van extra vitamine D wordt niet aanbevolen, tenzij daarvoor ook buiten de zwangerschap een indicatie is Recent onderzoek Weisse: voedselallergie bij baby bij hoog maternaal Vit D (onduidelijk: gem serum waarde is 22, wat is hoog?)

13

14 Colecalciferol: IE/ ml Eenmalig doseren met IE geeft een gemiddelde stijging van de 25-hydroxyvitamine D-serumwaarde met circa 35 nmol/l na 1 week. het positieve effect hiervan is na 2-3 maanden verdwenen. Suppletie met 25 µg of 50 µg dd (1000 respectievelijk 2000 IE) leidt tot een eindniveau van respectievelijk nmol/l 25- hydroxyvitamine D in het serum. Controle na 2 maanden dagelijkse suppletie blijkt in de praktijk noodzakelijk vanwege wisselende therapietrouw.

15 Vit d overdosering Zonlichtexpositie in badkleding totdat licht erytheem ontstaat, levert IE vitamine D op, ver boven de aanvaardbare bovengrens van inneming van 50 µg dd (2000 IE dd). Doseren met IE/week cholecalciferol FNA bleek effectief en veilig. Meta-analyses vonden geen hypercalciëmie bij concentraties tot circa 650 nmol/l 25-hydroxyvitamine D, maar veiligheidshalve wordt een bovengrens van 250 nmol/l geadviseerd.

16 Bij wie bepalen vit D spiegel? Alle zwangeren > 70 jr Vrouwen > 50 jr Mensen met een donkere huidskleur Weinig zonblootstelling

17 Voorstel screenen Vit D Bij spreekuurbezoek risicogroepen Vit D laten bepalen? Doseren op geleide van de spiegel Controle na maanden? (therapietrouw) Zwangeren alleen bij aangetoonde deficientie? Diabeten screenen? Standaard schema afspreken of individueel? maar dan goed gedocumenteerd in dossier voor ass