De terugkomst van de Valtherschans

Transcriptie

1 De terugkomst van de Valtherschans Leeuwarden, 5 april 2016 Door: IJsbrand Boonstra Emile Buscher Paul van der Haar Peter Lanting Hessel van Stralen

2 Inleiding Rond 1594 besloten Friesland, Groningen en Drenthe om samen een verdedigingsplan op te stellen voor het noorden van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De grensgebieden werden versterkt met schansen, waaronder de Valtherschans bij Valthe die rond 1621 gebouwd is. De schans heeft zo n 50 jaar gefunctioneerd totdat de bisschop van Münster doorbrak bij Coevorden. Daarna is de schans in verval geraakt en verdwenen uit het landschap. Onder de inwoners van Valthe leeft al lange tijd de wens om de Valtherschans terug te laten keren in het landschap. Dit is tot op de dag van vandaag nog niet gelukt. Daarom wil de opdrachtgever, de BOKD (Brede Overleggroep Kleine Drentse Dorpen en Dorpshuizen) en het plaatselijk belang Valthe, dat er nieuwe voorstellen worden gedaan voor een mogelijke terugkeer van de Valtherschans. Een wens hierbij is dat de schans multifunctioneel is en dus niet alleen als een standbeeld in het landschap teruggebracht wordt. Een voorbeeld hiervan is om de schans terug brengen in het landschap als een plein waar evenementen georganiseerd kunnen worden. 2

3 Contents Inleiding... 2 Optie 1: Helemaal terugbrengen Exploitatie... 5 Gebruik en functie van de Valtherschans Financiering Beheer en Onderhoud Toerisme Evenementen... 7 Optie 2. Informatieborden, fietsroute en app... 8 Optie 3. Kunstwerken... 9 Aanbevelingen...10 Impressie foto s...12 Literatuurlijst

4 Optie 1: Helemaal terugbrengen In dit geval wordt de schans in zijn geheel teruggebracht. Dit wil zeggen dat de vorm van de gracht en de wal als origineel worden teruggebracht. Deze vorm is gebaseerd op het oudste ontwerp van de Valtherschans (figuur 1). De vorm sluit ook aan op de bevindingen van het meest recente seismisch onderzoek en de boringen van het archeologisch onderzoeksbureau RAAP in februari Aangezien de Valtherdijk niet Figuur 1 De Valtherschans Figuur 1 De Valtherschans meer zijn oorspronkelijke ligging heeft, maar nu dwars over de voormalige ligging van de Valtherschans loopt (figuur 2) wordt er aanbevolen om dit ontwerp 100 meter ten zuiden (richting Weerdinge) van de oorspronkelijke ligging aan te leggen. De Valtherdijk blijft dus op dezelfde plek liggen. De afmetingen van dit ontwerp zijn gebaseerd op de afmetingen van de gracht gebaseerd op het fysisch geografisch onderzoek van Medusa in samenwerking van met RAAP. Figuur 2 Oude 2 Oude ligging ligging Valtherschans Valtherschans 4

5 Figuur 3 De afmetingen van de Valtherschans Op figuur 3 zijn de exacte maten van de Valtherschans te zien, wanneer de schans teruggebracht wordt in het landschap zoals hier is aanbevolen. De gracht is tot nu toe het enige element waarvan is vastgesteld dat het aanwezig is geweest. Volgens RAAP zijn er ook waarschijnlijk twee wallen aanwezig geweest. Aan de binnenkant van de gracht zal een aardewal aangelegd worden waar mensen overheen kunnen wandelen. De aarde die nodig is voor de verhoging van de wal wordt uit de gracht gehaald en zo dus hergebruikt. Ook zullen bankjes op de wal worden aangelegd, vanwaar men van de schans naar beneden richting Valthermond kan kijken. 1.1 Exploitatie Aan de binnenkant van de wal wordt een evenemententerrein aanbevolen. Op deze manier is de Valtherschans niet alleen een monument, maar wordt het ook actief gebruikt. Feva staat voor feestweek Valthe, dit is een jaarlijks dorpsfeest. Aangezien de Valtherschans op op deze manier op het feestterrein van Feva staat, kan Feva het terrein binnen de aardenwal 1 keer per jaar gebruiken. Waarschijnlijk hebben er barakken bij de Valtherschans gestaan om militairen te huisvesten. Mocht dit vastgesteld worden, dan wordt aanbevolen om deze terug te laten komen op het evenemententerrein als bijvoorbeeld toiletten of catering. Het lijkt het meest efficiënt te zijn om gebouwtjes (barrakken) tegen de aardewal te bouwen, zodat er genoeg ruimte overblijft midden op het terrein voor de markt of voor Feva. De oppervlakte binnen de aardewal bedraagt ongeveer 7060 vierkante meter. Verder wordt aanbevolen om het terrein binnen de aardewal een aantal dagen per maand of jaar te laten fungeren als een marktplaats, waar verschillende marktkraampjes hun waren kunnen 5

6 verkopen. Het aantal keren dat er een markt gehouden wordt is afhankelijk van de vraag. Ook wordt aanbevolen om op het terrein een infocentrum te bouwen. Dit kan in de vorm van een ouderwetse barak zijn. Dit gebouw zal waarschijnlijk het hele jaar in gebruik genomen worden. Figuur 4 Verbinding tussen parkeerplaats en Valtherschans Middels een zebrapad en een pad, brug of ophaalbrug wordt het Schuttershof verbonden met de Valtherschans zoals te zien op figuur 4. Op deze manier kunnen toeristen die de Valtherschans of het Schuttershof willen bezoeken hun auto kwijt bij de parkeerplaats van het Schuttershof. Mocht de vraag naar parkeerruimte toenemen, dan kan er nog een parkeerplaats worden aangelegd. Wel moet hier rekening worden gehouden met extra grond die mogelijk moet worden aangekocht. Gebruik en functie van de Valtherschans 1. Binnen de muren en de gracht van de schans een plein creëren die gebruikt kan worden voor markten, evenementen en recreatie. 2. Terras met horeca gelegenheid 3. Verzamelplaats 4. Museum/informatiepunt De Valtherschans kan op deze manier meerdere functies dienen. Toeristen kunnen parkeren op het plein bij de Schuttershof. Vervolgens kunnen ze de Valtherschans bezoeken en bij het informatiepunt, museum of informatiebord bedenken wat zij deze dag willen en kunnen gaan doen. 6

7 Ook kan een applicatie voor op de mobiel gemaakt en ontwikkeld worden die informatie over de schans verschaft. Mensen die halverwege de dag de Valtherschans bezoeken kunnen een pauze nemen door hun fietsen te parkeren in de fietsenrekken en vervolgens picknicken op een van de bankjes in de Valtherschans of iets eten/drinken bij de horecagelegenheden. 1.2 Financiering Volgens de digitale Kadastrale Kaart ligt de schans nu op twee percelen; Perceel 1917 en Perceel Delen van deze percelen zullen moeten worden opgekocht om de nieuwe Valtherschans hier te realiseren. De landprijs per hectare bedraagt in Drenthe tot euro (Grondprijzen, 2016). Afhankelijk van de tevredenheid over het plan zijn er subsidies van de gemeente Borger Odoorn beschikbaar. 1.3 Beheer en Onderhoud Er zijn verschillende opties voor het beheer van de Valtherschans in deze aanbeveling. Aangezien de vraag van het dorp Valthe, ook namens Plaatselijk Belang, groot was naar de terugkeer van de Valtherschans kan er gepeild worden of het mogelijk is om een vrijwilligersorganisatie op te zetten. Zo hoeft de gemeente minder geld in het onderhoud van de Valtherschans te steken. Een dergelijke situatie is bekend bij zwembad de Zwoai in Valthermond. Een tweede optie is dat de gemeente de schans onderhoudt. Hier zijn waarschijnlijk meer vaste kosten aan verbonden en dit is dus duurder. 1.4 Toerisme Door het terugbrengen van de schans in zijn geheel zouden hier ook bezoekers van buiten Valthe op af kunnen komen. Om het verhaal van de Valtherschans ook aan buitenlandse bezoekers te kunnen vertellen, is het aan te raden om informatieborden in het Engels neer te zetten. Ook zou het mogelijk zijn om, indien het infocentrum gerealiseerd wordt, hier flyers en brochures uit te delen over de Valtherschans die ook in meerdere talen verkrijgbaar zijn. Toerisme zou ook goed zijn voor lokale ondernemers in het gebied. Met name de horecagelegenheden zouden profiteren van een toename van toerisme in Valthe. Ook zouden er voor extra opbrengsten aandenkens aan de schans verkocht kunnen worden. Deze opbrengsten zouden weer geïnvesteerd kunnen worden in het onderhoud van de schans. 1.5 Evenementen Als er binnen de schans een plein gecreëerd wordt, kunnen er verschillende markten en evenementen plaats vinden. Een mooie impressie hiervan is te vinden op figuur 5. Zo kunnen er gedurende het jaar rommelmarkten, vlooienmarkten, kerstmarkten, streekproducten, dorpsfeesten, exposities en andere evenementen georganiseerd worden. Figuur 5 Impressie van een evenemententerrein 7

8 Optie 2. Informatieborden, fietsroute en app Een idee is om een fietsroute te ontwikkelen langs alle vestigingen en voormalige vestigingen in oost Drenthe en oost Groningen. Deze fietsroute zou bijvoorbeeld kunnen lopen van Coevorden naar Bourtange over al bestaande fietspaden. Hierbij zou bij elke schans of voormalige schans een informatiebord kunnen worden geplaatst, zo ook bij Valthe. Op deze borden zou ook een QR code kunnen worden geplaatst die gescand zou kunnen worden door smartphones. Deze code zal dan doorverwijzen naar een applicatie met de informatie over de historie van de plaatselijke vestiging en het bijbehorende dorp. Deze applicatie kan al een bestaande applicatie zijn van een toeristenorganisatie of de provincie, of er kan een nieuwe applicatie ontwikkeld worden. Figuur 6 Kaart met verdedigingswerken in Drenthe Op bovenstaande afbeelding (figuur 6) staan de oude verdedigingswerken die in Drenthe aanwezig waren. Deze punten vormen een goede basis voor een fietsroute langs deze verdedigingswerken. 8

9 Optie 3. Kunstwerken Valthe was in het verleden een strategische plek om bommen Berend tegen te houden. Als herinnering kun je bij binnenkomst in het dorp kunstwerken plaatsen die afbeelden dat er een schans in Valthe heeft gelegen. Hiernaast afgebeeld (figuur 7) staat een stalen soldaat. Dit kunstwerk staat bij binnenkomst in Bourtange. Zo n kunstwerk geeft aan dat het dorp een militair verleden heeft. Figuur 8 Mogelijke plaasten stalen soldaten Figuur 7 Voorbeeld van een stalen soldaat Waar de rode stippen in het kaartje (figuur 8) staan zou je de kunstwerken kunnen plaatsen. In plaats van de metalen soldaat zou men ook stalen kanonnen kunnen plaatsen (figuur 9) als aandenken aan het militaire verleden van Valthe. Bij de kunstwerken zou een informatiebord geplaatst kunnen worden waarop informatie staat over de Valtherschans. Figuur 9 Stalen kanonnen 9

10 Aanbevelingen Figuur 10 Informatiebord 1. De Valtherschans in zijn geheel terug brengen in het landschap en inrichten als multifunctioneel centrum. Hierdoor ontstaat er een plek voor recreatie, evenementen, cultuurhistorie en horeca. 2. Op de plek waar de Valtherschans wordt teruggebracht in het landschap, zouden informatieborden (figuur 10) geplaatst kunnen worden. Op deze borden kan informatie over de schans en andere informatie over de geschiedenis van Valthe worden geplaatst. 3. Informatie over Valthe en de schans verwerken in een app. Zo zou bijvoorbeeld via de applicatie van drenthe.nl een tabblad voor Valthe beschikbaar gemaakt kunnen worden, waarop bezienswaardigheden en informatie op te vinden zijn. Op het informatiebord kan een QR code geplaatst worden zodat bezoekers met een smartphone de applicatie snel en makkelijk kunnen vinden. 4. Een fietsroute ontwikkelen die langs de oude redoutes, schansen en vestingen in Drenthe loopt. Deze route kan ook weer op het informatiebord terug komen en op de app. 5. Kunstwerken plaatsen bij de hoofdwegen van Valthe. Mensen die in en uit Valthe rijden worden op deze manier herinnerd aan de militaire geschiedenis van Valthe. 10

11 Opening Valtherschans Bij de opening van de Valtherschans, zou het leuk zijn om een groep acteurs in bijpassend kostuum, een veldslag of andere gebeurtenis na te laten spelen (figuur 11). Figuur 11 Nagespeelde verldslag 11

12 Impressie foto s 12

13 13

14 Literatuurlijst 1. Grondprijzen (2016). Landprijzen. Gevonden op 5 april, 2016, op: 14