Uit elkaar en een eigen huis

Transcriptie

1 Uit elkaar en een eigen huis

2 Inhoud 1. DE WONING Einde huwelijk Einde samenwoning 5 2. DE HYPOTHEEK Partner uitkopen of huis verkopen? Wat te doen met de hypotheek? 8 3. VERZEKERINGEN EN PENSIOENEN De Kapitaalverzekering Eigen Woning en Spaarrekening Eigen Woning Overige (levens)verzekeringen Pensioenen BELASTINGEN Gevolgen voor de inkomstenbelasting Alimentatie en verdeling 19 2 van 22

3 1. De woning Gaan twee partners uit elkaar, dan moeten zij meestal hun bezittingen verdelen. Niet alleen de tastbare en waardevolle zaken in het huis, maar ook de woning zelf. Hoe gaat dat precies in zijn werk? Er is in dat geval een onderscheid tussen gehuwden en geregistreerd partners enerzijds en samenwonenden anderzijds. In dit hoofdstuk is daarom eerst te lezen hoe het bij een echtscheiding in zijn werk gaat en vervolgens bij het einde van een samenwoning. DE ECHTSCHEIDING STAP VOOR STAP naar de mediator/advocaat verzoekschrift tot echtscheiding indienen bij de rechtbank echtscheidingsconvenant opstellen echtscheidingsbeschikking wordt uitgesproken huwelijk is ontbonden inschrijving ontbinding bij de gemeente DE GEMEENSCHAPPELIJKE WONING Bij een scheiding is het belangrijk om alles in één keer te verrekenen, ook het huis. Om de waarde van het huis te bepalen, kunt u een taxatie laten uitvoeren. Daarbij wordt uitgegaan van de waarde van het huis in onbewoonde staat. 1.1 EINDE HUWELIJK Bij een echtscheiding wordt een echtscheidingsconvenant opgesteld, in de meeste gevallen door de bij de echtscheiding betrokken advocaten of mediators. Hierin kunnen onder meer financiële afspraken worden vastgelegd. Bijvoorbeeld wie van de partners het huis krijgt of dat het wordt verkocht aan een derde. Vervolgens legt de rechter zijn beslissing over het verzoek tot echtscheiding neer in een echtscheidingsbeschikking. Hierin staat ook de definitieve regeling over het gebruik van de woning. Zodra de beschikking door (één van) de partijen of de advocaat is ingeschreven in de registers van de Burgerlijke Stand, is de echtscheiding officieel. Het huwelijk wordt dan ontbonden. MEDIATION Een mediator stelt zich neutraal op en begeleidt de partijen bij het oplossen van een conflict. In echtscheidingszaken wordt regelmatig een beroep gedaan op mediation. Meer informatie vindt u op nl en WAT KUNT U BIJ ECHTSCHEIDING MET DE GEZAMENLIJKE WONING DOEN? U kunt samen het huis aanhouden terwijl één van de twee er niet meer in woont. Dit is echter kostbaar, omdat de renteaftrek van de vertrokken partner na maximaal twee jaar vervalt. Bovendien kan de vertrokken partner meestal geen hypotheek afsluiten voor een nieuwe woning, zolang de oude woning niet is verkocht. Eén van de ex-partners kan de gezamenlijke woning overnemen. In dat geval zal de notaris een akte van verdeling opmaken. Door middel van deze notariële akte wordt de woning aan één van de partners overgedragen en de ander uitgekocht. Het opmaken van een notariële akte van verdeling bij de overdracht van een woning aan de partner is verplicht. Afspraken op dit gebied in het echtscheidingsconvenant volstaan dus niet. U kunt dan overeenkomen dat de verkoopwinst (of het verkoopverlies) gedeeld wordt, als de woning binnen een bepaalde tijd wordt verkocht. Dit heeft wel fiscale gevolgen zie hoofdstuk 4. 3 van 22

4 Een andere optie is om het huis beiden te verlaten en de woning verkopen of verhuren aan een derde, maar daaraan kleeft een aantal nadelen. Zo kan de woning niet worden verkocht zonder toestemming van de exechtgenoot. Meer informatie over de fiscale gevolgen ten aanzien van de eigen woning bij scheiding treft u aan in hoofdstuk 4 Belastingen. Kunt u het niet eens worden over wat er moet gebeuren met de gezamenlijke woning, dan kan de rechter hierover een uitspraak doen. RECHTSBIJSTANDSVERZEKERING Soms vergoedt uw rechtsbijstandsverzekering tot een bepaalde hoogte de juridische kosten van echtscheiding. Meer informatie hierover vindt u op rechtsbijstandverzekeringvergelijken.nl Als er kinderen zijn, wijst de rechter de woning meestal toe aan degene bij wie de kinderen blijven wonen. Zijn er geen kinderen, dan kan het feit dat een van de beide echtgenoten al een andere woning heeft een rol spelen. ALIMENTATIE BIJ EINDE HUWELIJK Bij scheidingen wordt er regelmatig afgesproken dat de ene ex-partner alimentatie betaalt aan de ander. Dit wordt vastgelegd in het echtscheidingsconvenant. In de meeste gevallen stelt de rechter uiteindelijk de totale hoogte vast. De rechter houdt bij de vaststelling van de hoogte van de alimentatie rekening met de behoeften van de ene partij en met de draagkracht van beide partijen. Eventuele alimentatieverplichtingen kunnen worden afgekocht. Zo kan een ex-echtgenoot afzien (van een deel) van de alimentatie in ruil voor het huis. Degene die de alimentatie op deze manier ontvangt, betaalt inkomstenbelasting over de waarde van het verkregen aandeel in het huis. En degene die zijn eigendomsdeel inbrengt kan de waarde als alimentatie in aftrek brengen. VOORLOPIGE VOORZIENING Iedere echtgenoot kan voor, tijdens en na de procedure een zogenoemde voorlopige voorziening vragen aan de rechter. Dat betekent dat deze voor de duur van de echtscheidingsprocedure onder andere kan bepalen dat een van de echtgenoten met uitsluiting van de andere de echtelijke woning mag gebruiken. VOORBEELD Paul en Annette gaan uit elkaar. Zij zijn gezamenlijk eigenaar van een woning met een waarde van Annette neemt de woning over. Paul wordt door de rechter veroordeeld tot het betalen van partneralimentatie. De advocaten van Paul en Annette komen overeen om die alimentatie in één keer te betalen. De afgesproken afkoopsom voor de alimentatie bedraagt Paul en Annette kunnen dan afspreken dat Annette in plaats van maar betaalt voor het overnemen van de woning. Op die manier wordt de door Paul verschuldigde alimentatie verrekend met het overgenomen deel van de woning. Ondanks dat Annette hier geen contant geld in handen krijgt is zij hier toch inkomstenbelasting verschuldigd over een bedrag van Ook betaalt zij overdrachtsbelasting over de waarde van het verkregen aandeel; Paul kan dit bedrag in aftrek brengen als betaalde alimentatie. TESTAMENT Partners die uit elkaar gaan, doen er verstandig aan om hun testament na te lopen en aan te laten passen aan de nieuwe persoonlijke situatie. 4 van 22

5 1.2 EINDE SAMENWONING In een samenlevingscontract staat vaak wat gemeenschappelijk is en wat privé. Is het huis eigendom van beide expartners, dan moeten zij het onderling eens worden wie er in het huis mag blijven wonen. In een notariële akte, de akte van verdeling, wordt dan vastgelegd wie het huis krijgt. Bereiken de ex-partners geen overeenstemming over wie in het huis mag blijven wonen, dan is verkoop aan een derde soms de enige oplossing. Het is verstandig om de waarde van de woning onderling te bepalen en een taxateur in te schakelen. In de regel zal de partner die de woning overneemt, een nieuwe of aanvullende financiering moeten aangaan voor de woning. In dat geval kan de geldverstrekker een taxatierapport eisen om de waarde van de woning vast te stellen. DE WONING IS VAN ÉÉN VAN DE ONGEHUWDE PARTNERS Als de woning eigendom is van één van de ongehuwde partners, hoeft bij het uit elkaar gaan de woning vaak niet te worden verdeeld. Eventueel kan dan een regeling worden overeengekomen waardoor partner B als niet-eigenaar (tijdelijk) in de woning kan blijven wonen, bijvoorbeeld als er kinderen zijn. Wanneer de niet-eigenaar van de woning in het huis blijft wonen en de eigenaar van de woning elders gaat wonen, heeft dit fiscale consequenties ten aanzien van de renteaftrek zie ook het hoofdstuk Belastingen. Als het huis eigendom is van één van beide partners dan kan er in het samenlevingscontract een zogenaamde meerwaardeclausule zijn opgenomen. Deze clausule regelt dat de niet-eigenaar meedeelt in de waardestijging van het huis, omdat de onderhouds- en verbeteringskosten en de rentelasten vaak gezamenlijk zijn gedragen. NTS TAXATIES Leden van Vereniging Eigen Huis kunnen tegen een scherp tarief gebruik- maken van NTS Taxaties. De taxatie van de woning wordt uitgevoerd door een taxateur die de lokale situatie goed kent. Meer informatie over NTS Taxaties is te vinden op eigenhuis.nl/taxatie. GEEN SAMENLEVINGSCONTRACT Is er geen samenlevingscontract, dan moeten u en uw ex-partner zelf bepalen wie welke rechten heeft ten aanzien van de gemeenschappelijke woning. Deze kan eigendom zijn van een van jullie of van beiden. Als het huis volledig eigendom is van u, dan zal de niet-eigenaar de woning binnen een redelijke termijn moeten verlaten. Bent u gezamenlijk eigenaar, dan zult u onderling moeten bepalen wie in de woning blijft wonen en hoe de ander wordt uitgekocht. Een andere optie is het huis verkopen. ALIMENTATIE BIJ EINDE SAMENWONEN De wet kent geen recht op alimentatie toe als samenwonenden uit elkaar gaan. In het samenlevingscontract kan een alimentatieverplichting zijn opgenomen. Ook kan op de ene partner een sterke morele verplichting rusten om de andere partner te onderhouden. Vaak is dit een natuurlijke verbintenis die niet kan worden afgedwongen. Wanneer wordt overeengekomen op grond van deze natuurlijke verbintenis alimentatie te betalen, wordt dit fiscaal behandeld als partneralimentatie. Wel sluiten de rechters bij het vaststellen van de hoogte en de duur van de alimentatie aan bij de Tremanormen. TREMANORMEN De tremanormen biedt rechters handvatten om de draagkracht bij de onderhoudsplichtige en de behoefte bij de ex-partner vast te stellen. Aan de hand van deze jaarlijks bepaalde normen kan de alimentatie worden vastgesteld. 5 van 22

6 2. De Hypotheek Moet de hypotheekakte worden gewijzigd, als twee partners uit elkaar gaan? Waren zij beiden eigenaar, dan staat de hypotheekakte meestal op naam van beide ex-partners. Zij zijn dan ieder hoofdelijk aansprakelijk voor de betaling van rente en aflossing. Dit betekent dat de geldverstrekker beide ex-partners zelfstandig kan aanspreken voor de hele schuld. Degene die geen eigenaar van de woning blijft, moet er daarom voor zorgen dat deze aansprakelijkheid vervalt. Hoe dat gaat, wordt in de volgende paragrafen uitgelegd. Met het woord scheiding in dit hoofdstuk wordt zowel het uit elkaar gaan van samenwonenden, gehuwden en geregistreerd partners bedoeld. 2.1 PARTNER UITKOPEN OF HUIS VERKOPEN? Als één van de ex-partners in de woning wil blijven wonen en de woning is gemeenschappelijk eigendom, dan zal de ander uitgekocht moeten worden. Koopt de één de ander uit door middel van een hypotheekverhoging, dan is de rente over dit extra leningdeel fiscaal aftrekbaar (de bewoner is dan volledig eigenaar geworden). Met ingang van 1 januari 2013 zijn de regels voor het verkrijgen van renteaftrek veranderd. Voor bestaande schulden die in verband met de eigen woning zijn aangegaan, geldt echter overgangsrecht. Als u het woningdeel van de andere partner overneemt, is de rente over het leningdeel dat u daarvoor aangaat alleen aftrekbaar als die lening minimaal annuïtair wordt afgelost in maximaal 30 jaar. De lening die wordt aangegaan dient zowel om het gedeelte van de schuld van de partner over te nemen als om de eventuele overwaarde van die partner te betalen. Een lening die wordt aangegaan om de afkoop van de alimentatie te bekostigen, of om het saldo in de gemeenschappelijke Kapitaalverzekering Eigen Woning (KEW) over te nemen is geen eigenwoningschuld. De rente over deze lening is niet aftrekbaar. Behoort uitkopen niet tot de mogelijkheden, dan moeten er andere afspraken gemaakt worden. Bijvoorbeeld omdat de hypotheek op twee inkomens is gebaseerd of omdat de overwaarde van het huis zo hoog is dat uitkopen niet meer mogelijk is. Het huis moet dan worden verkocht. Het kan ook zijn dat beiden eigenaar blijven van het pand en ieder vervolgens zijn eigen deel van de financiering betaalt. De vertrekkende partner mag zijn deel van de hypotheekrente nog voor 24 maanden (gerekend vanaf het moment van verlaten van de woning) fiscaal aftrekken. Daarna stijgen zijn lasten, omdat de rente niet meer aftrekbaar is en het aandeel in de woning verminderd met de hypotheekschuld in box 3 is belast. Bovendien kan de vertrokken partner meestal geen hypotheek afsluiten voor een nieuwe woning. PARTNER UITKOPEN Bent u gezamenlijk eigenaar van de woning en neemt één van beiden de woning over? Dan zal de overwaarde of onderwaarde van de woning onderling verrekend moeten worden. Het is mogelijk om hiervoor eigen geld of andere bezittingen te gebruiken. Een andere optie is om de hypotheek te verhogen. In dit laatste geval beoordeelt de geldverstrekker of het inkomen toereikend is om de lopende hypotheek over te nemen én om de extra hypotheek voor de eventuele overwaarde te betalen. Ook hier geldt dat er alleen nog renteaftrek kan worden verkregen voor het extra leningdeel indien deze minimaal annuïtair wordt afgelost binnen 30 jaar. In geval van echtscheiding wacht de geldverstrekker het echtscheidingsconvenant af (zie paragraaf 1.1 Einde huwelijk), zeker als er sprake is van alimentatie. Alimentatie aan kinderen heeft in het algemeen geen invloed op de leencapaciteit. Kosten aan kinderen worden sowieso gemaakt, of twee mensen nu samenwonen of niet. Alimentatie aan de ex-partner heeft wel invloed op het bedrag dat iemand maximaal kan lenen. Dat geldt eveneens voor de ontvangende partner indien deze gedurende een lange tijd alimentatie zal ontvangen. Als twee mensen samen een huis bezitten, staat de hypotheekakte meestal op naam van beide partners. Ze zijn in dat geval allebei hoofdelijk aansprakelijk voor de betaling van rente en aflossing. De geldverstrekker kan u beiden aanspreken voor de hele schuld. Neemt één van de partners de woning na de scheiding over, 6 van 22

7 dan wordt hij alleen verantwoordelijk voor de hypotheeklast. De ander moet er dan voor zorgen dat zijn of haar aansprakelijkheid voor de hypotheekschuld vervalt. De geldverstrekker zal die ander uit de aansprakelijkheid moeten ontslaan. Om de hypotheek over te nemen, is een nieuwe hypotheekakte via de notaris niet altijd nodig. Soms kan de notaris volstaan om, met toestemming van de geldverstrekker, de naam van de ex-partner uit de hypotheekakte te schrappen. Dit is goedkoper dan het opmaken van een nieuwe hypotheekakte. Let hierbij wel op de gewijzigde regels voor de hypotheekrenteaftrek. Nieuwe eigenwoningschulden of verhogingen van bestaande eigenwoningschulden hebben immers alleen renteaftrek indien deze schulden minimaal annuïtair in maximaal dertig jaar worden afgelost. Daarnaast moet de eigendomsakte vaak ook worden aangepast. Hiervoor dient u langs de notaris te gaan (akte van verdeling). Voor een extra hypotheek ten behoeve van de onderlinge verrekening is doorgaans ook een gang naar de notaris nodig voor een nieuwe hypotheekakte. Wie nog geen Nationale Hypotheek Garantie (NHG) heeft, kan bij de geldverstrekker of bemiddelaar informeren of dit alsnog mogelijk is. Bij volledige herfinanciering in geval van (echt) scheiding is het namelijk mogelijk om NHG aan te vragen. Kijk op voor meer informatie. HUIS VERKOPEN Bij verkoop van een woning in gezamenlijk eigendom kan een eventuele overwaarde vrij komen. Ook kan er sprake zijn van onderwaarde. De verkoopprijs van de woning is dan lager dan de daarop rustende schuld en er ontstaat een restschuld. Zowel overwaarde als onderwaarde moeten onderling worden verdeeld (tenzij daar andere afspraken over zijn gemaakt). Bij verkoop wordt ook de hypotheek afgelost. De ex-partners zijn dan vrij om een eigen hypotheek af te sluiten voor de volgende eigen woning. Hierbij geldt echter wel een eventuele beperking van het aantal jaren waarin afgelost moet worden, de duur van de renteaftrek en het bedrag waarover aftrek mogelijk is in verband met de bijleenregeling. Meer informatie hierover staat in het hoofdstuk Belastingen. Het kan gebeuren dat de woning bij verkoop niet genoeg opbrengt om de volledige hypotheek mee af te lossen. In 7 van 22 Vereniging Eigen Huis De WOZ in beeld v1.0 december 2017

8 dat geval is er sprake van een restschuld. Samen met de geldverstrekker moet hiervoor naar een oplossing gezocht worden. Houd er rekening mee dat de rente over de restschuld alleen aftrekbaar is als de restschuld is ontstaan in de periode 28 oktober 2012 t/m 31 december In dat geval kunt u namelijk de betaalde rente over die restschuld aftrekken gedurende 15 jaar na het ontstaan van die restschuld. Indien de restschuld dus na die datum ontstaat, dan is de rente over de restschuld niet aftrekbaar. Restschulden waarover de rente aftrekbaar is, zijn box 1 schulden. Andere restschulden vallen in box 3. Voor restschulden geldt geen fiscale aflosverplichting om recht op renteaftrek te hebben. Heeft u een hypotheek met NHG afgesloten en wordt uw huis met een restschuld verkocht? Dan komt u onder voorwaarden in aanmerking voor kwijtschelding van de restschuld. Eén van de voorwaarden is dat u onafhankelijk van elkaar onvoldoende inkomen en/of vermogen heeft om de hypotheeklasten te kunnen betalen. Hiertoe zal een inkomens- en vermogenstoets uitgevoerd worden. NHG hanteert aparte normen voor echtscheiding en kwijtschelding restschuld. Het is vaker mogelijk dan voorheen om na echtscheiding in de eigen woning te blijven wonen. Anderzijds zorgen de nieuwe normen er voor dat u minder snel recht heeft op kwijtschelding. Bespreek de situatie met uw adviseur of geldverstrekker. Wordt u niet gehoord of bent u niet overtuigd van de geboden oplossing? Neem dan rechtstreeks contact op met NHG om de mogelijkheden te bespreken. Bent u gezamenlijk eigenaar van de woning, dan moet u allebei akkoord zijn met de verkoop. Als één van beiden niet akkoord is, dan kan de rechter verkoop of verdeling opleggen. Mogelijk gelast de rechter dat het huis op een openbare veiling wordt verkocht. Een nadeel daarvan is dat de opbrengst van zo n verkoop vaak lager is dan bij een normale verkoop. Bovendien zijn aan een veilingverkoop hoge kosten verbonden. Let op! Indien u NHG heeft en uit elkaar gaat en met een restschuld achterblijft kunt op onze website nuttige informatie vinden. SCHEIDING EN LEVENSVERZEKERING Ex-partners die een levenhypotheek hadden op de gezamenlijke woning, bijvoorbeeld een spaar- of spaarbeleggingshypotheek, moeten ook het opgebouwde vermogen binnen de levensverzekering verrekenen. De afkoopwaarde is op te vragen bij de betreffende verzekeraar. Zie verder hoofdstuk 3 Verzekeringen en pensioenen. 2.2 WAT TE DOEN MET DE HYPOTHEEK? KAN DE HYPOTHEEK BOETEVRIJ AFGELOST WORDEN? Bij verkoop van de woning is het meestal mogelijk om de hypotheek boetevrij af te lossen. Tenzij u een hypotheek met bijzondere voorwaarden hebt afgesloten, waarbij bij verkoop wel een boete wordt gerekend. Eigendomsoverdracht van de ene naar de andere partner is een vorm van verkoop. Toch berekenen verreweg de meeste geldverstrekkers bij echtscheiding een boete over de gehele hypotheek, indien het de bedoeling is om deze in zijn geheel af te lossen. Meestal staat dan in de hypotheekakte of in de algemene voorwaarden van geldlening dat algehele aflossing alleen boetevrij is als er sprake is van verkoop van het gehele pand én verhuizing. Bij het uitkopen in geval van echtscheiding is dit niet het geval, waardoor u te maken krijgt met de normale regels ten aanzien van aflossen. Er zijn geldverstrekkers die wel toestaan om in de afwijkende verkoopsituatie van (echt)scheiding de hypotheek boetevrij af te lossen. Het gaat dan om het hypotheekdeel dat wordt overgedragen. Lost u meer af, dan betaalt u daar wel een boete over. Deze boete is wel aftrekbaar van het inkomen voor de inkomstenbelasting. Informeer bij uw geldverstrekker naar de voorwaarden en mogelijkheden. 8 van 22

9 GEEN GEMEENSCHAPPELIJKE WONING, WEL MEEBETAALD AAN HYPOTHEEKLASTEN Als een van partners volledig eigenaar is van de woning omdat de woning buiten de huwelijksgemeenschap valt, dan hoeft bij scheiding de woning niet te worden verdeeld. Het kan zijn dat de niet-eigenaar altijd heeft meebetaald aan de woonlasten, bijvoorbeeld maandelijks de helft van de hypotheeklasten. Dan heeft de niet-eigenaar, wanneer daarover niets is geregeld in de huwelijkse voorwaarden of het samenlevingscontract, in beginsel geen recht op terugbetaling. Partners kunnen bij het opstellen van een samenlevingscontract of huwelijksvoorwaarden een verrekening bij scheiding overeenkomen. AANPASSEN HYPOTHEEK Vanwege de gewijzigde fiscale regels zal scheiding meestal een reden zijn om de hypotheek(vorm) aan te passen. Het deel van de schuld dat nodig is om het deel van de woning van de ex-partner over te nemen moet immers minimaal annuïtair gefinancierd worden om recht te houden op hypotheekrenteaftrek. Daarnaast is het in de meeste gevallen wenselijk dat de ex-partner niet meer als begunstigde wordt vermeld op de eventueel aanwezige levensverzekeringen. Het is nuttig om ook de al aanwezige hypotheek, die wordt overgenomen van de partner, onder de loep te nemen. Voldoet deze nog wel aan de persoonlijke wensen? Dit kan een goed moment zijn om alle financiële zaken onder de loep te nemen. FINANCIERINGSVOORBEHOUD BIJ VERDELING WONING BIJ SCHEIDING Het kan bij verdeling van de woning na scheiding verstandig zijn om een financieringsvoorbehoud op te nemen in het convenant. Hiermee voorkomt u dat de andere partij vordert dat u uitvoering geeft aan de overeenkomst, terwijl u dat niet kunt omdat u de financiering niet kunt rondkrijgen. Er zijn rechterlijke uitspraken geweest waarbij deze situatie zich voordeed. De ene partij eiste dat op dit punt uitvoering werd gegeven aan het convenant uiterlijk op de afgesproken datum en dat er een dwangsom werd opgelegd wanneer die partij in gebreke blijft. Tevens werd de eis ingediend dat de betreffende partij vanaf die datum werd gevrijwaard van alle mogelijke vorderingen van de geldverstrekker (zoals de verplichtingen tot rentebetaling en aflossing). 9 van 22 Vereniging Eigen Huis De WOZ in beeld v1.0 december 2017

10 3. Verzekeringen en pensioenen (Echt)scheiding heeft directe gevolgen voor de levensverzekeringen en pensioenen. Om achteraf problemen te voorkomen, is het belangrijk om de verdeling van alle polissen en pensioenen goed te regelen. Achtereenvolgens wordt in dit hoofdstuk aandacht besteed aan de Kapitaalverzekering Eigen Woning, (levens)verzekeringen en pensioenen. 3.1 DE KAPITAALVERZEKERING EIGEN WONING EN SPAARREKENING EIGEN WONING Vaak wordt een Kapitaalverzekering Eigen Woning (KEW) of Spaarrekening Eigen Woning (SEW) of een eenvoudige kapitaalverzekering na scheiding toegedeeld aan één van beide partners. Dit houdt meestal in dat zo n KEW/SEW meteen moet worden aangepast. Hoe dit gebeurt, is afhankelijk van hoe de verzekering is afgesloten. Die kan bijvoorbeeld in twee polissen verdeeld zijn waarbij na scheiding ieder zijn eigen deel kan meenemen. Is er maar één polis afgesloten dan zal deze verdeeld of toegewezen moeten worden. Uw financieel adviseur kan hierover advies geven. Ook moeten de fiscale voorwaarden in de gaten worden gehouden. Als u geen eigen woning meer bezit, door bijvoorbeeld overdracht van deze woning naar uw partner, dan zal de KEW/SEW niet langer voldoen aan de voorwaarden die aan een KEW/SEW worden gesteld (zie kader). Dit heeft tot gevolg dat uw kapitaalverzekering in box 1 geacht wordt tot uitkering te komen. U hoeft meestal niet af te rekenen omdat er bij verkoop van de woning een vrijstelling van toepassing is. VOORWAARDEN KAPITAALVERZEKERING EIGEN WONING Sinds 1 januari 2001 is de Kapitaalver zekering Eigen Woning (KEW) in de Wet Inkomstenbelasting (IB) 2001 opgenomen. Deze verzekering wordt vaak gesloten naast een lening in ver band met de aanschaf van een eigen woning. De voorwaarden aan een KEW: In de overeenkomst moet zijn bepaald dat de begunstigde de uitkering zal aanwenden ter aflossing van de eigenwoningschuld. De hoogte van de eigenwoningschuld kan de hoogte van de vrijstelling beperken. Er moet jaarlijks premie zijn betaald, waarbij de hoogste premie niet meer bedraagt dan het tienvoud van de laagste. De verzekering geeft recht op een eenmalige kapitaaluitkering bij leven of overlijden. De premies zijn verschuldigd aan een verzekeraar die bevoegd is het directe verzekeringsbedrijf uit te oefenen. In de overeenkomst moet zijn bepaald dat de hierboven bedoelde woning een eigen woning is in de zin van de Wet IB Wordt aan deze voorwaarden voldaan, dan is een uitkering uit een KEW tot maximaal ,- (2018) per persoon onbelast. Deze vrijstelling wordt jaarlijks geïndexeerd. Als niet meer aan deze voorwaarden wordt voldaan, dan wordt de KEW geacht tot uitkering te zijn gekomen. Dit betekent dat de rente in de fictieve uitkering (dat is de waarde van de polis minus de totaal betaalde premies) in box 1 wordt belast. LET OP DE HOOGTE VAN HET VERZEKERDE BEDRAG Een ander aandachtspunt bij een scheiding is het verzekerde bedrag van de KEW/SEW. Toen u nog bij elkaar was en ieder voor zijn deel begunstigde van de polis was, werden daardoor beide persoonlijke vrijstellingen voor box 1 benut. Omdat één persoon van de polis wordt verwijderd, kan het verzekerde bedrag hoger zijn dan het maximaal vrijgestelde bedrag ( ,- in 2018) per begunstigde. Dit zou betekenen dat op de einddatum (of eventueel bij een uitkering door overlijden) een deel van de in de kapitaalsuitkering begrepen rente wordt belast tegen het 10 van 22

11 progressieve tarief van box 1. Dit is fiscaal nadelig, omdat de KEW immers is gesloten met de gedachte dat de daaruit voortvloeiende rente niet belast zou zijn. Een optie is dan om het verzekerde kapitaal te verlagen (met als gevolg een verlaging van de premie). Voor de aflossing van het restant van de schuld kunnen andere oplossingen worden gezocht, bijvoorbeeld sparen in box 3. GEEN MOGELIJKHEID MEER OM EEN NIEUWE KEW/SEW AF TE SLUITEN Met ingang van 1 april 2013 is het in feite niet meer mogelijk om een nieuwe KEW/SEW af te sluiten. Het geruisloos voortzetten van een bestaande KEW/SEW in een andere KEW/SEW blijft wel mogelijk. BANKSPAREN Sinds 1 januari 2008 is er als alternatief voor de KEW de mogelijkheid van banksparen. Via een Spaarrekening Eigen Woning (SEW) kon op een fiscaal aantrekkelijke manier een bedrag worden opgebouwd waarmee de hypotheekschuld in de toekomst kan worden afgelost. De voorwaarden zijn vrijwel gelijk aan die van de KEW. Ook voor banksparen geldt dat dit in feite met ingang van 1 april 2013 niet meer mogelijk is. Kijk voor meer informatie op OVERIGE (LEVENS)VERZEKERINGEN LEVENSVERZEKERINGEN Wanneer twee partners uit elkaar gaan, moeten de gezamenlijke levensverzekeringen verdeeld worden. Denk hierbij aan een overlijdensrisicoverzekering, kapitaalverzekering of lijfrenteverzekering. Een van de eerste aandachtspunten bij een (echt)scheiding is de polisredactie. De verzekeringnemer van de betreffende levensverzekering zal zich moeten afvragen of hij een andere verzekerde op de polis opneemt, de verzekering stopt of de in de begunstiging genoemde personen wil wijzigen. Als bij de echtscheiding wordt overeengekomen dat de ex-partner de uitkering wel moet blijven ontvangen, is ook wijziging van de begunstigingsredactie nodig. Meestal wordt de term de echtgenoot gebruikt als begunstigde op de polis. Na een scheiding moet deze persoon met de eigen naam op de polis worden genoemd. POLISREDACTIE Op een overeenkomst van levensverzekering wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen de verzekeringnemer, de verzekerde en de begunstigde. De verzekeringnemer is degene die het contract bij de verzekeraar is aangegaan. De verzekerde is de persoon van wiens leven het afhankelijk is wanneer en of er een uitkering wordt gedaan. De begunstigde ten slotte is degene die de uitkering zal ontvangen. KAPITAAL- EN LIJFRENTEVERZEKERINGEN In het algemeen kunnen lijfrente- en kapitaalverzekeringen die tot de gemeenschap behoren in het kader van een echtscheiding fiscaal geruisloos worden verdeeld. De fiscale regelgeving is zo ingericht, dat er fiscaal eigenlijk geen bezwaren zijn om polissen geheel of gedeeltelijk aan de ene of de andere ex-partner toe te delen. Het toedelen leidt in de praktijk vaak tot problemen omdat banken/verzekeraars dit niet altijd faciliteren. Naast een Kapitaalverzekering Eigen Woning (KEW) kunnen de voormalig partners ook andere kapitaalverzekeringen hebben. Als deze niet aan de eisen van een KEW voldoen, vallen deze voor de inkomstenbelasting in box 3. In box 3 wordt alleen de waarde van de polis belast als deze, tezamen met de andere vermogensbestanddelen, boven de algemene waardevrijstelling uitkomt. Kapitaalverzekeringen die voor zijn afgesloten kennen hun eigen waardevrijstelling. Ook (de waarde van) deze kapitaalverzekeringen moeten verdeeld worden. Dit betekent dat de polis moet worden aangepast. 11 van 22 Vereniging Eigen Huis Uit elkaar en een eigen huis v1.0 januari 2018

12 RENTEBESTANDDEEL De uitkering of waarde (van een kapitaalverzekering of spaarrekening) min de betaalde premies of de gestorte bedragen. OVERLIJDENSRISICOVERZEKERING Hoewel in de overlijdensrisicoverzekeringen ten tijde van de echtscheiding vaak geen of nauwelijks waarde aanwezig is, is het soms toch aan te raden deze verzekeringen te splitsen als u de verzekering moet aanhouden in verband met gezondheidsklachten. Informeer bij uw verzekeraar of adviseur of u ieder een eigen polis kunt krijgen op basis van de oude premies. Heeft u geen gezondheidsklachten en wilt u een nieuwe overlijdensrisicoverzekering afsluiten? Onderzoek dan de premies bij andere verzekeraars. Mogelijk bent u daarmee goedkoper uit. Tip Denkt u eraan dat u bij echtscheiding ook de begunstiging op de polis(sen) aanpast. Mogelijk dient ook het testament te worden aangepast. BELASTINGWIJZER Meer informatie over de fiscale behandeling van kapitaalverzekeringen kunt u lezen in onze webpublicatie Belastingwijzer. Belastingwijzer eigen huis Belastingwijzer eigen huis OPSTAL- EN INBOEDELVERZEKERING Op het moment dat u apart gaat wonen is het verstandig om de tenaamstelling van de opstalverzekering en de inboedelverzekering te wijzigen. Vergeet ook niet het verzekerde bedrag aan te passen. Wanneer bijvoorbeeld een deel van de oorspronkelijke inboedel is toegedeeld aan de ex-partner kan het verzekerde bedrag omlaag. AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERING Wellicht is er destijds een aansprakelijkheidsverzekering afgesloten voor het hele gezin. Let er bij het aanpassen van deze verzekering op dat elk van beide ouders de aansprakelijkheid van kinderen onder de veertien jaar meeverzekert. Zijn de kinderen veertien jaar of ouder, dan hoeven de kinderen maar op één polis te worden meeverzekerd. WOONLASTENVERZEKERING Heeft u bij uw hypotheek een woonlastenverzekering afgesloten met een dekking bij arbeidsongeschiktheid en/ of werkloosheid? Check dan in de voorwaarden in hoeverre u deze polis kunt voortzetten als u uw hypotheek beëindigt of wijzigt. 12 van 22 Vereniging Eigen Huis Uit elkaar en een eigen huis v1.0 januari 2018

13 CHECKLIST VERZEKERINGEN EN PENSIOENEN Kapitaalverzekering Eigen Woning of Spaarrekening Eigen Woning Kapitaalverzekeringen in box 3 Ouderdomspensioen Nabestaandenpensioen Risicoverzekeringen Lijfrenteverzekeringen Opstalverzekering Inboedelverzekering Aansprakelijkheidsverzekering Woonlastenverzekering 3.3 PENSIOENEN Als u als gehuwden of geregistreerd partners uit elkaar gaat, geldt voor het ouderdomspensioen de Wet Verevening Pensioenrechten bij Scheiding (WVPS). Het nabestaandenpensioen valt onder de Pensioenwet (PW). De WVPS en PW zijn niet van toepassing als u als samenwonenden uit elkaar gaat, ook al heeft u een notarieel samenlevingscontract. U kunt de regels bij de verdeling echter wel toepassen. In deze paragraaf gaan wij in op de regels voor gehuwden en geregistreerd partners. Tip Zorg ervoor dat u het pensioenfonds of de verzekeraar binnen twee jaar na scheiding daarvan op de hoogte stelt. 13 van 22 Vereniging Eigen Huis Uit elkaar en een eigen huis v1.0 januari 2018

14 VEREVENING Voor de verdeling van het ouderdomspensioen maakt het niet uit of u onder huwelijkse voorwaarden bent gehuwd of in gemeenschap van goederen. De tijdens het huwelijk opgebouwde pensioensrechten komen voor verevening (verdeling van de pensioenrechten) in aanmerking. Bij verevening heeft de partner recht op de helft van het tijdens huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen. Ook eventueel in die tijd opgebouwd aanvullend pensioen valt binnen de verevening. Indien van toepassing wordt het pensioen dus tussen beiden verdeeld. Uitbetaling vindt plaats zodra de echtgenoot die het pensioen heeft opgebouwd, recht krijgt op pensioen. Breng het pensioenfonds of de verzekeraar binnen twee jaar na de scheiding op de hoogte van de relatiebreuk. Dan zorgt de pensioenuitvoerder ervoor dat een ieder zijn of haar aandeel in het pensioen rechtstreeks krijgt uitgekeerd. Als u de scheiding niet binnen twee jaar meldt, hoeft de pensioenuitvoerder niet rechtstreeks aan een ieder afzonderlijk uit te betalen. Wel blijft dan het recht op uitbetaling tegenover de ex-echtgenoot bestaan. De pensioengerechtigde moet dan zelf het deel van de ex-partner overboeken. Uit de praktijk blijkt dat dit tot onderlinge problemen kan leiden. Melding aan de pensioenuitvoerder is dus zeker aan te raden. UITSLUITEN VAN VEREVENING De echtgenoten mogen de WVPS uitsluiten bij huwelijkse voorwaarden of bij echtscheidingsconvenant. Een afschrift van deze uitsluiting moet aan de pensioenuitvoerder worden gezonden. Het komt voor dat echtgenoten kiezen voor uitsluiting, bijvoorbeeld omdat beiden een gleijkwaardig pensioen hebben. NABESTAANDENPENSIOEN De toedeling van het nabestaandenpensioen is geregeld in de Pensioenwet (PW). De ex partner kan recht hebben op een bijzonder nabestaandenpensioen op het moment dat de pensioengerechtigde komt te overlijden. Dit heet een bijzonder nabestaandenpensioen omdat de partners ten tijde van de uitkering al gescheiden zijn. Het bijzonder nabestaandenpensioen is gebaseerd op het bedrag aan opgebouwd pensioen tot aan de scheiding. Is er sprake van nabestaandenpensioen op risicobasis dan is er geen recht op bijzonder nabestaandenpensioen. EX-SAMENWONENDEN Als samenwonende niet-geregistreerde partners uit elkaar gaan, zijn de WVPS en de PW bij scheiding niet van toepassing. Het ouderdomspensioen en het nabestaandenpensioen hoeven niet te worden verdeeld. Dit is anders indien partners in het samenlevingscontract of ten tijde van het uit elkaar gaan overeenkomen dat een deel van het opgebouwde ouderdomspensioen of nabestaandenpensioen aan de andere partner toekomt of partijen de WVPS of PW bij scheiding van toepassing hebben verklaard. Ook kan het zo zijn dat samenwonenden recht hebben op het nabestaandenpensioen, omdat dit dan is geregeld in de pensioenregeling die tussen werknemer en werkgever geldt. 14 van 22

15 4. Belastingen U BENT GETROUWD MAAR U LEEFT NIET MEER SAMEN Gescheiden levende echtgenoten worden per 1 januari 2011 fiscaal beschouwd als nog gehuwd. Het is hierbij van belang of het scheidingsproces al officieel is gestart. Zodra echtgenoten niet meer op hetzelfde adres staan ingeschreven en een verzoek tot echtscheiding of scheiding van tafel en bed hebben ingediend, komt er een einde aan hun fiscaal partnerschap. U kunt er echter voor kiezen in het jaar van scheiding het fiscaal partnerschap de rest van dat belastingjaar voort te zetten. U bent bijvoorbeeld per 1 augustus gescheiden gaan leven. De Belastingdienst beschouwt u dan in beginsel ook maar voor zeven maanden als fiscaal partner. Door te kiezen voor voljaars partnerschap kunt u uw inkomsten (uit eigen woning, vermogen uit sparen en beleggen en enkele overige aftrekposten) over het gehele jaar verdelen. Zo kan in bepaalde gevallen fiscaal voordeel worden behaald. LET OP Voldoet u niet het gehele jaar aan de voorwaarden om fiscaal partner van elkaar te zijn en/of kiest u er niet voor om het gehele jaar uw inkomsten te verdelen, dan mag u onderling géén gemeenschappelijke inkomsten en aftrekposten verdelen, ook niet voor het deel van het jaar dat u wel fiscaal partner was. Onderling verdelen mag alleen als u het gehele jaar fiscaal partner bent. U WOONDE SAMEN Als u samenwoont, bent u fiscaal partner als u gezamenlijk bent ingeschreven op hetzelfde adres in de gemeentelijke basisadministratie en u aan ten minste één van de onderstaande vereisten voldoet: Uit uw relatie is een kind geboren, of u heeft met uw partner een notarieel samenlevingscontract afgesloten. U heeft het kind van de andere partner erkend of andersom. Uw partner is partner voor toepassing van de pensioenregeling. U bent gezamenlijk eigenaar van een eigen woning. Er woont een minderjarig kind van een van u beiden op hetzelfde adres en er is geen sprake van een huursituatie. U was vorig jaar ook al fiscaal partner. 15 van 22 Vereniging Eigen Huis De WOZ in beeld v1.0 december 2017

16 Daarnaast kunnen ook bloedverwanten in de 1e graad ook verplicht fiscaal partner worden als zij samenwonen en beiden ouder zijn dan 27 jaar. Gehuwden en geregistreerd partners zijn eveneens verplicht fiscaal partner. Gehuwden en geregistreerd partners blijven fiscaal partner, ook als ze duurzaam gescheiden leven. 4.1 GEVOLGEN VOOR DE INKOMSTENBELASTING Fiscaal partnerschap is onder meer van belang voor de verdeling van de belastbare inkomsten uit de eigen woning, het inkomen uit aanmerkelijk belang, de persoonsgebonden aftrek en het vermogen in box 3. Voor degene die het huis heeft verlaten, is het huis geen eigen woning meer voor de inkomstenbelasting. De woning vormt op dat moment niet meer het hoofdverblijf. De vertrokken partner kan echter tot twee jaar na het verlaten van de woning nog de betaalde hypotheekrente over zijn aandeel in de gezamenlijke woningschuld aftrekken. VOORLOPIGE TERUGGAAF Het is verstandig om na de scheiding uw voorlopige teruggaaf aan te passen. Doordat u bent gescheiden zijn mogelijk uw aftrekposten gewijzigd waardoor het belastingbedrag dat u kunt terugkrijgen hoger of juist lager zou kunnen zijn. Bekijk ons Stappenplan Voorlopige Teruggaaf Als één van de duurzaam gescheiden levende partners in de echtelijke woning blijft wonen, kan dit fiscale gevolgen hebben, afhankelijk van de situatie. Hieronder worden de drie meest voorkomende situaties weergegeven: SITUATIE 1: DE WONING IS ALLEEN EIGENDOM VAN DE PARTNER DIE ACHTERBLIJFT. Wat zijn de fiscale gevolgen als degene die al volledig eigenaar was na een scheiding in de woning blijft wonen? Degene die volledig eigenaar is, heeft recht op hypotheekrenteaftrek in box 1. De eigenaar geeft het eigenwoningforfait en de aftrekbare hypotheekrente op in box 1 van de belastingaangifte. Betaalt de vertrekkende ex-partner nog wel hypotheekrente omdat dit bijvoorbeeld is afgesproken in een echtscheidingsconvenant, dan is dit bedrag voor de ex-partner aftrekbaar als betaalde alimentatie en dus niet als hypotheekrenteaftrek bij het onderdeel eigen-woning in de belastingaangifte. De ander (eigenaar van de woning) moet de voorgeschoten hypotheekrente opgeven als ontvangen alimentatie in de belastingaangifte. Hierover is degene die de hypotheekrente ontvangt of namens wie de hypotheekrente wordt betaald, belasting verschuldigd. Aangezien de eigenaar zelf geen rente betaalt, kan hij deze rente niet aftrekken. 16 van 22

17 BELASTINGWIJZER Uw eigen huis vormt een belangrijk onderdeel van de belastingaangifte. Vooral als er wijzigingen zijn ten opzichte van vorig jaar zoals een verbouwing, verhuizing of echtscheiding. In deze webpublicatie Belastingwijzer leest u er alles over. Belastingwijzer eigen huis Belastingwijzer eigen huis SITUATIE 2: DE WONING IS VAN DE PARTNER DIE VERTREKT. Wat zijn de fiscale gevolgen voor degene die nog wel eigenaar is van de woning, maar hierin niet meer woont? De eerste 24 maanden na het verlaten van de woning mag de betaalde hypotheekrente in de belastingaangifte in aftrek worden gebracht. Wel moet het volledige bedrag voor het eigenwoningforfait worden opgegeven. Als is afgesproken dat het genot van de woning ter beschikking wordt gesteld aan de ex-partner (de achterblijver), mag de eigenaar het bedrag van het eigenwoningforfait in de belastingaangifte aftrekken als alimentatie. De achterblijvende ex-partner moet het bedrag van het eigenwoningforfait opgeven als ontvangen alimentatie in de belastingaangifte. Hierover moet de ex-partner inkomstenbelasting betalen. Na de eerste 24 maanden sinds het verlaten van de woning, mag de eigenaar (de vertrekker) de hypotheekrente niet meer aftrekken. De WOZ-waarde van de woning moet hij aangeven in box 3 en de hypotheek die rust op de woning kan hij opnemen als schuld in box 3. Ook is de bijleenregeling van toepassing voor de eigenaar als de woning van box 1 naar box 3 verhuist. 17 van 22 Vereniging Eigen Huis Uit elkaar en een eigen huis v1.0 januari 2018

18 SITUATIE 3: DE WONING IS VAN BEIDE PARTNERS (50/50) EN ÉÉN VAN BEIDEN BLIJFT ER WONEN Wat zijn de fiscale gevolgen als beide partners voor de helft eigenaar zijn en één van beiden in de woning blijft wonen? Wie in het huis blijft wonen, mag maximaal de helft van het totaal aan hypotheekrente aftrekken in de belastingaangifte, mits de verschuldigde hypotheekrente ook daadwerkelijk zelf is betaald. De achterblijver geeft de helft van het eigenwoningforfait op in box 1. Vaak wordt afgesproken dat de achterblijver in de woning mag blijven wonen na verbreking van de relatie. In dat geval moet tevens de helft van het eigenwoningforfait worden opgegeven als ontvangen alimentatie, vanwege het genot van de woning. Hierover is inkomstenbelasting verschuldigd. Degene die de eigen woning verlaat, terwijl de ex-partner achter blijft, mag de eerste 24 maanden de helft van de betaalde hypotheekrente aftrekken in de belastingaangifte, mits de verschuldigde hypotheekrente ook daadwerkelijk zelf is betaald. De vertrekker geeft de helft van het eigenwoningforfait op in box 1. Vervolgens is de helft van het eigenwoningforfait aftrekbaar als alimentatie, omdat het genot van het eigendomsdeel van de woning ter beschikking wordt gesteld aan de andere eigenaar (de achterblijver). De achterblijvende ex-partner moet het bedrag van het eigenwoningforfait opgeven als ontvangen alimentatie in de belastingaangifte. Hierover is inkomstenbelasting verschuldigd. Na 24 maanden heeft de vertrekker geen recht meer op hypotheekrenteaftrek. Ook zijn helft van het eigenwoningforfait hoeft niet meer in box 1 te worden opgegeven. De helft van het eigenwoningforfait blijft wel aftrekbaar als alimentatie. De helft van de WOZ-waarde van de woning moet de vertrekker aangeven in box 3. Het hypotheekgedeelte dat rust op zijn aandeel in de woning, kan de vertrekker opnemen als schuld in box 3. Ook is de bijleenregeling van toepassing voor de vertrekker als het eigendomsdeel van de woning van box 1 naar box 3 verhuist. De ex-partners mogen alleen hypotheekrente in aftrek brengen als ze deze rente ook zelf betaald hebben. Ze mogen bovendien ieder alleen de rente in aftrek brengen die verschuldigd is over hun eigen aandeel in de eigenwoningschuld. Als de achterblijvende partner de volledige hypotheekrente betaalt dan is slechts de helft van de rente voor hem of haar aftrekbaar. Voor de andere helft ontstaat er een vordering op de vertrokken partner. Als bij de scheiding is vastgelegd (bijvoorbeeld via een echtscheidingsconvenant) dat één van de partners de volledige rente voor zijn of haar rekening zal nemen, dan kan de rente die hij of zij betaalt over het aandeel in de hypotheek van de andere partner alsnog aftrekbaar zijn als betaalde alimentatie LET OP Zoals uit het bovenstaande blijkt, kan de voormalige woning voor de niet-bewoner maximaal twee jaar als eigen woning worden behandeld voor de inkomstenbelasting. Als u als niet-bewoner al binnen twee jaar na het uit elkaar gaan uw aandeel in de woning heeft overgedragen aan uw ex, kunt u uiteraard vanaf dat moment de eigenwoningregeling voor deze woning niet meer toepassen. Voor uw ex, de bewoner en eigenaar, is de gehele woning vanaf dat moment een eigen woning. RECHT OP HYPOTHEEKRENTEAFTREK Sinds 2001 is de hypotheekrente voor de woning (uw hoofdverblijf) over een periode van maximaal dertig jaar aftrekbaar. Voor hypotheken die op 1 januari 2001 al bestonden, is deze termijn op 1 januari 2001 gaan lopen. Als u beiden eigenaar bent van de woning dan geldt deze dertig jaar voor ieder zijn eigen aandeel in de eigenwoningschuld. De aanvang van de 30-jaarstermijn moet dus individueel worden bekeken. Het maakt daarbij niet uit bij wie het negatief inkomen uit eigen woning tijdens de periode van fiscaal partnerschap in de aangifte in aftrek is gebracht. Bovenstaande regeling is alleen van toepassing als de woning onderdeel uitmaakt van een huwelijksgemeenschap van een huwelijk dat vóór 1 januari 2013 is gesloten of wanneer men de woning wel gezamenlijk heeft aangekocht, maar deze geen onderdeel uitmaakt van een huwelijksgemeenschap (samenwoners). Maakt de woning onderdeel uit van een huwelijksgemeenschap van een ná 2012 gesloten huwelijk, dan sluit men voor de periode van renteaftrek aan bij die welke de oorspronkelijke schuldenaar heeft. 18 van 22

19 LET OP: Met ingang van 2013 is de fiscale regelgeving rond schulden die zijn aangegaan voor de aankoop, verbetering of het onderhoud van woningen gewijzigd. Deze wijzigingen hebben met name gevolgen voor u als u in 2013 (of de jaren daarna) voor het eerst een eigen woning koopt of als u een woning koopt die duurder is dan uw huidige eigen woning. De wijziging betreft vooral de verplichting om de lening minimaal annuïtair in uiterlijk 30 jaar af te lossen. Als dat niet gebeurt, dan heeft u geen recht meer op renteaftrek. Ook als u na scheiding het gedeelte van de woning van uw ex-partner overneemt, wordt u geconfronteerd met de nieuwe regels rond hypotheekrenteaftrek. De lening voor het gedeelte van de woning dat u overneemt wordt gezien als extra schuld ten opzichte van uw schuldaandeel in de gezamenlijke schuld op 31 december 2012 (of eerder in 2012 als u de woning toen al heeft verkocht). Voor deze extra schuld is de rente alleen aftrekbaar als de schuld minimaal annuïtair wordt afgelost. Het schuldaandeel dat u in 2012 al had, blijft vallen onder de oude regels voor renteaftrek. Dat betekent dat u voor dat bedrag renteaftrek behoudt zonder dat er eisen worden gesteld aan het soort lening. Deze lening moet uiteraard wel zijn besteed aan de aanschaf, verbetering of onderhoud van de woning. SCHEIDING EN BIJLEENREGELING Bezit u gezamenlijk een woning en gaat u uit elkaar, dan heeft u ieder recht op de helft van de overwaarde (ervan uitgaande dat u beiden voor 50% eigenaar bent). Blijft een van u in het huis wonen, dan kan hij of zij het eigendomsdeel van de partner kopen en eventueel geheel financieren met renteaftrek. Deze lening moet dan wel minimaal annuïtair worden afgelost. De vertrekkende partner krijgt dan zijn of haar deel van de overwaarde in handen. Koopt de vertrekkende partner binnen drie jaar na de overdracht een nieuwe woning, dan moet hij of zij volgens de bijleenregeling rekening houden met deze overwaarde bij de financiering van de nieuwe woning. Gebeurt dit niet, dan is er geen renteaftrek mogelijk over het bedrag ter grootte van de overwaarde. Dit deel van de lening verhuist dan naar box 3. Scheiding en bijleenregeling OVERWAARDE BEREKENEN Verkoopprijs -/- Verkoopkosten -/- Eigenwoningschuld Overwaarde/eigenwoningreserve 4.2 ALIMENTATIE EN VERDELING Als u uit elkaar gaat, bestaat op grond van de wet in een aantal gevallen recht op partneralimentatie. Indien men op grond van de wet geen recht heeft op partneralimentatie, bijvoorbeeld omdat men samenwonend is, kan dit worden afgesproken. De betaling of ontvangst van partneralimentatie heeft fiscale gevolgen. INKOMSTENBELASTING EN ALIMENTATIE (EX-GEHUWDEN) Als u partneralimentatie ontvangt, moet u daarover belasting betalen. Uw ex-echtgenoot mag het betaalde bedrag van het inkomen aftrekken. Over de alimentatie voor het onderhoud van de kinderen hoeft u geen belasting te betalen. Uw ex mag de betalingen voor de kinderen ook niet aftrekken als alimentatie. Als u uw recht op alimentatie (dus niet het gedeelte wat voor de kinderen is bestemd) afkoopt, betaalt u over het afkoopbedrag in het jaar van ontvangst inkomstenbelasting. De betaler van de afkoopsom, kan het gehele bedrag ook in dat jaar van zijn of haar inkomen aftrekken. Let op: de fiscale aftrek en bijtelling geldt alleen als de alimentatieregeling in rechte vorderbaar en niet bovenmatig is. Dit betekent dat de alimentatieafspraak is vastgelegd en dat de hoogte in overeenstemming is met de levensstandaard van de partner vóór de scheiding. 19 van 22

20 INKOMSTENBELASTING EN ALIMENTATIE (EX-SAMENWONERS) Voor samenwoners bestaat er op grond van de wet geen onderhoudsverplichting als zij uit elkaar gaan. Maar u kunt wél een onderhoudsverplichting hebben afgesproken in de samenlevingsovereenkomst. Uiteraard is die verplichting er wel voor uw eventuele (erkende) kinderen. Als u uw recht op partneralimentatie (dus niet het gedeelte wat voor de kinderen is bestemd) laat afkopen, betaalt u over het ontvangen bedrag in dat jaar inkomstenbelasting. De betalende partner mag het bedrag ook in één keer aftrekken. Als de partner-alimentatie niet is afgekocht wordt deze jaarlijks bij de ontvanger belast en is deze bij de betaler jaarlijks aftrekbaar. BELASTING EN VERDELING Ex-partners kunnen de bestaande kapitaalverzekeringen betrekken bij de verdeling van de gemeenschappelijke zaken. De verdeling van de kapitaalverzekeringen over beide partners in het kader van een boedelscheiding of ter voldoening of afkoop van een alimentatieverplichting heeft geen gevolgen voor de inkomstenbelasting. Zie verder hoofdstuk 3 Verzekeringen en pensioenen. INKOMSTENBELASTING EN VOORLOPIGE AANSLAG Als relaties worden verbroken zijn er op fiscaal gebied bijna altijd ingrijpende gevolgen. Denk hierbij aan wijzigingen in aftrekposten (renteaftrek, ziektekosten, giften) maar ook aan veranderingen in de belastingkortingen. Het is daarom verstandig om tijdig uw maandelijkse voorlopige teruggave aan te passen aan de nieuwe situatie. U kunt uw wijzigingen doorgeven via het programma voorlopige aanslag 2018 van de Belastingdienst. SCHENKBELASTING BETALEN? Als u en uw partner de gemeenschappelijke eigendommen niet zakelijk verdelen, dus als de ene partner meer krijgt dan waarop hij of zij op basis van de eigendomsverhoudingen recht zou hebben, kan dit een belaste schenking tot gevolg hebben. Dit is het geval als u bijvoorbeeld aan uw ex-partner, ter compensatie dat u het huis op uw naam krijgt, bewust meer betaalt dan zijn of haar aandeel daarin of als de partner afziet van uitkering van overwaarde. Wanneer het bedrag dat u eigenlijk te veel betaalt ook geen compensatie is voor andere zaken, dan is dit een belaste schenking en is uw partner over het naar verhouding te veel ontvangen bedrag in beginsel schenkbelasting verschuldigd. SCHENKEN EN NALATEN De webpublicatie Schenken en nalaten bevat slimme constructies om te besparen op schenk- en erfbelasting en informatie over alles wat komt kijken bij schenken. Schenken en nalaten Schenken en nalaten OVERDRACHTSBELASTING Als u in algehele gemeenschap van goederen was getrouwd, bent u geen overdrachtsbelasting (2%) verschuldigd over het deel van het huis dat u in de verdeling van de huwelijksgemeenschap heeft overgenomen van uw ex. Dit is ook het geval als u: 1) op huwelijkse voorwaarden was getrouwd waarbij de woning onderdeel uitmaakt van de beperkte gemeenschap of; 2) geregistreerd partner was en partnerschapsvoorwaarden heeft opgesteld of; 3) u samenwoonde, de woning gezamenlijk heeft verkregen en de eigen domsverhouding ligt binnen de verhouding 40%-60% of andersom, dan bent u geen overdrachtsbelasting verschuldigd. 20 van 22

21 Vanzelfsprekend bent u geen overdrachtsbelasting verschuldigd als u voor de scheiding al de enige eigenaar was. De zaak ligt anders als uw ex-partner de eigenaar was en u de woning van hem of haar koopt. U moet dan wel overdrachtsbelasting betalen over de gehele waarde van de woning. U kunt er ook voor kiezen om het huis onverdeeld in de boedel te laten. Degene die in het huis blijft wonen, betaalt dan geen overdrachtsbelasting. Het onverdeeld in de boedel laten, is niet altijd verstandig. De woning kan bijvoorbeeld niet worden verkocht zonder toestemming van de ex-echtgenoot. Bovendien zijn er nadelige inkomstenbelastinggevolgen (zie paragraaf 4.1). En kan de vertrokken partner meestal geen hypotheek afsluiten voor een nieuwe woning. VERGOEDINGSRECHTEN Als u getrouwd bent en buiten het vermogen uit de huwelijksgemeenschap nog eigen vermogen hebt en u dit investeert in, bijvoorbeeld uw gemeenschappelijke woning, heeft u te maken met vergoedingsrechten. Het is dan van belang te realiseren waar u recht op heeft wanneer u uit elkaar gaat. Bij deze vergoedingsrechten is het goed om onderscheid te maken op welk moment u met eigen geld heeft geïnvesteerd in het gemeenschappelijk goed. Als de investering voor 2012 is gedaan, krijgt u op grond van de wet bij scheiding of verkoop alleen het geld terug dat u in het gemeenschappelijk goed heeft geïnvesteerd. U krijgt dus geen rentevergoeding over de investering en de terugbetaling bij verkoop deelt niet mee in de waardeontwikkeling van de woning. U kunt natuurlijk wel andere afspraken hebben gemaakt. REKENVOORBEELD WIJZE VAN BEREKENING VERGOEDINGSRECHTEN VOOR 2012 U bent getrouwd in gemeenschap van goederen. U heeft in 2003 samen een woning gekocht voor Deze woning is gefinancierd met een hypotheek. In 2006 ontvangt u een schenking van met een uitsluitingsclausule. U besteedt dit bedrag aan een verbouwing van de woning. In 2011 gaat u uit elkaar. De woning is op dat moment waard. 21 van 22

22 De woning heeft een overwaarde van Van die overwaarde mag de investering worden afgetrokken. Er resteert dan nog aan overwaarde een bedrag van Dit wordt gedeeld. Ieder heeft een overwaardeaandeel van De investering uit eigen geld blijft en deelt dus niet mee in de waardestijging van de woning. U krijgt dus in totaal ( het geïnvesteerde bedrag van ). Uw voormalige partner krijgt Als de vergoedingsrechten na 2012 zijn ontstaan, dan geldt de beleggingsleer. De beleggingsleer houdt in dat u niet alleen recht heeft op het bedrag dat u in het gemeenschappelijk goed heeft geïnvesteerd, maar ook op de waardeontwikkeling van het goed. REKENVOORBEELD VERGOEDINGSRECHTEN NA 2012 In dit voorbeeld gaan we er net als in het vorige voorbeeld van uit dat u getrouwd bent en dat in 2003 de woning is gekocht voor In 2013 ontvangt u een schenking onder uitsluitingsclausule van en dit bedrag investeert u in de verbouwing van de woning. De woning is op dat moment ook waard. In 2017 gaat u uit elkaar. De woning is dan waard. De woning heeft ook hier een overwaarde van In dit geval heeft u niet alleen recht op het bedrag aan eigen geld dat u in de woning heeft geïnvesteerd, maar deelt uw investering ook mee in de waardeontwikkeling van de woning. De berekening is dan / x = De rest van de overwaarde ( / / ) van wordt verdeeld. Ieder heeft dan nog recht op U krijgt dus in totaal en uw voormalige partner SCHEIDINGSEXPERT NEDERLAND Gaan u en uw partner uit elkaar, dan moet er een hoop geregeld worden. Vooral als u samen een woning bezit. Als lid van Vereniging Eigen Huis kunt u een beroep doen op Scheidingsexpert Nederland. HEEFT U VRAGEN? OF ADVIES NODIG? NEEM CONTACT MET ONS OP, WIJ HELPEN U GRAAG. Onze ledenservice is bereikbaar op maandag tot en met donderdag van 9.00 tot uur. Op vrijdag van 9.00 uur tot uur. Bezoek eigenhuis.nl/contact of bel Dit is een uitgave van Vereniging Eigen Huis Postbus 735, 3800 AS, Amersfoort juni van 22