Industrie levert strijd op meerdere fronten Overheid maakt het alleen maar moeilijker Ruimte voor innovatie enige kans

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Industrie levert strijd op meerdere fronten Overheid maakt het alleen maar moeilijker Ruimte voor innovatie enige kans"

Transcriptie

1 10 Actueel Tekst: Joop Daggers, foto s: Alistair Scott / Alamy, Shutterstock, Image Source Papier op hete kolen Een actieve ambassadeur in energietransitie, heette de Nederlandse papierindustrie twee jaar geleden nog. De beloning voor die voorlopersrol? Grondstoffen worden met subsidie voor de neus van de papierfabrieken weggekocht en zowel energie als het uitstoten van CO 2 worden fors duurder. Ze doen ons drie keer pijn. Industrie levert strijd op meerdere fronten Overheid maakt het alleen maar moeilijker Ruimte voor innovatie enige kans Nederland en de maakindustrie gaan steeds minder goed samen. De lonen zijn hoog, de files zijn lang. Energie is hier, mede door de eenzijdige gerichtheid op aardgas, bepaald niet goedkoop. De honderden miljoenen euro s die de Nederlandse papierfabrieken de afgelopen jaren aan hun energieleveranciers moesten betalen, drukten harder op de begroting dan bijvoorbeeld de personeelskosten. Gedwongen door een verdubbelde energierekening stelde de hele branche zich, aangevoerd door de Koninklijke Vereniging van Nederlandse papier- en kartonfabrieken (vnp), in 2004 achter een ambitieus doel: uiterlijk in 2020 moest het energieverbruik gehalveerd zijn. Achteroverleunen is geen optie meer, zei vnp-directeur Gerrit Jan Koopman twee jaar terug in Forum. We hebben allemaal een ijzersterk verhaal nodig richting onze hoogste bazen. Anders zijn de buitenlandse hoofdkantoren straks niet meer geneigd om nog in Nederland te investeren. De inspanningen bleven niet onopgemerkt. De vnp werd door toenmalig minister van Economische Zaken Laurens Jan Brinkhorst benoemd tot innovatief teamspeler energietransitie. Zoveel inzet, daar mag dan ook wel wat hulp van de overheid tegenover staan, zou je denken. Maar het omgekeerde dreigt te gebeuren. Zowel in Den Haag als in Brussel lijkt het alsof men er alles aan doet om de internationale concurrentiepositie te verzwakken. Met als gevolg dat de nood voor de papierindustrie in Nederland, of beter gezegd Europa, alleen maar hoger is geworden. Hoe dat kan? Simpel: omdat alle kosten de pan uitrijzen. De prijs van oud papier is het afgelopen jaar gestegen: van 61 naar 105 euro per ton. Ook de prijs van verse vezels (boomstammen of verpulpte bomen) ging omhoog (zie grafiek). De energieprijs schoot steil de lucht in. En dan moeten we straks ook nog gaan betalen voor de rechten om co 2 te mogen uitstoten, zegt Bart van Konijnenburg, beleidsmedewerker bij de vnp. Al die extra kosten en prijsstijgingen zorgen ervoor dat de winst verdampt en dat maakt onze toekomst onzeker. Biomassa Normaal gesproken kun je in een open markt moeilijk naar de overheid wijzen wanneer de prijzen van grondstoffen of energie door het plafond schieten. In dit geval ligt dat anders. Een voorname reden voor de prijsstijging is namelijk gelegen in de gesubsidieerde opkomst van biomassa als energiebron. Daarmee is een nieuwe speler geïntroduceerd die op termijn bijna net zo n groot beroep e

2 FORUM 10 APRIL

3 12 FORUM 10 april 2008 doet op de houtproductie als de huidige partijen samen, zoals de meubelfabrikanten en de papierindustrie. Terwijl de vraag sterk toeneemt, neemt de benutting uit bestaande bossen af, zegt Gerrit Jan Koopman. Dan kun je wel raden wat er met de prijs gebeurt. Nu kan hij nog begrijpen dat het in een vrije markt zo werkt dat de hoogste bieder er met de buit vandoor gaat. Wat hij en zijn leden moeilijker kunnen verteren, is dat het kabinet in haar drang om duurzame energie te stimuleren, ruimhartig met subsidiegeld strooit. Door aanspraak te maken op de stimuleringsregeling voor duurzame energieproductie (sde) wordt het voor biomassa-verstokers wel heel makkelijk om de concurrentie de loef af te steken. Koopman: Ik denk dan: luister eens overheid, jullie creëren zo wél een grote nieuwe speler op de markt en geven die vervolgens met je subsidieregeling ook nog eens een voorsprong ten opzichte van de bestaande spelers. Dat is niet zo n markteconomische benadering. Het is niet de enige concurrentieverstorende factor. De Europese Unie werkt momenteel aan een regeling die het recht op uitstoot van broeikasgassen aanzienlijk kostbaarder gaat maken. Emissierechten die tot een overeengekomen plafond nu nog kostenloos aan de sector worden toegewezen, worden straks per opbod verkocht. Dat leidde tot protest in het Europese bedrijfsleven, omdat zij nu feitelijk twee keer voor dezelfde stroom betalen: eerst aan de poort waar het binnenkomt, dan aan de schoorsteen waar het eruit gaat. Bovendien: de regels gelden voor Europa, niet daarbuiten. In een wereldmarkt bevoordeel je dan de fabrieken buiten het continent. Maar Brussel volhardt. Dat er in bepaalde sectoren geveild gaat worden, staat zo langzamerhand wel vast. Energiebedrijven ontkomen er bijvoorbeeld niet aan, waardoor in ieder geval de energieprijzen zullen stijgen. De regeling die in de maak is, kent uitzonderingen voor sectoren die door hun concurrentiegevoeligheid ten opzichte van andere continenten al te zeer in de problemen komen. Het is echter nog maar de vraag of de papierindustrie daaronder valt. Voor Koopman is er geen twijfel: Als die veiling zó n enorm effect heeft op je winstgevendheid, moet je hoe dan ook Geert Wassens, Sappi Nijmegen: Het gaat teveel over de korte termijn Diverse naamswijzigingen, fusies en reorganisaties gingen eraan vooraf, maar komend najaar viert de oorspronkelijke nv Papierfabriek Gelderland onder de naam Sappi Nijmegen haar eeuwfeest. Aan directeur Geert Wassens de vraag of er nog leven is na dat jubileum. Het is geen vetpot, die papierhandel. Het klopt dat onze uitgaven aan grondstof en energie aanzienlijk harder stijgen dan de inkomsten. In ons segment (Sappi Nijmegen maakt gestreken fijn papier voor bijvoorbeeld glossy magazines - red.) krijgen we de gestegen kosten onvoldoende in de verkoopprijzen doorberekend. De marge wordt dan snel dunner. Onze aandeelhouders zoeken naar de hoogste return en daarvoor moet je momenteel niet in dit deel van de wereld zijn. Hoe komt dat? U hebt toch enorm aan uw energieefficiency gewerkt? Wij hebben de afgelopen jaren flink bespaard op ons energieverbruik, maar dan kijk je puur naar het energieverbruik per ton geproduceerd papier. Het wrange is dat we des ondanks veel meer aan energie uitgeven; de prijs stijgt sneller dan wij kunnen besparen. Ondanks besparingen van zo n 10 procent over de periode 2004 tot 2007 betalen we ongeveer 85 procent meer aan energie. En juist omdat we al zoveel hebben gedaan om efficiënter te werken, wordt het steeds lastiger om ieder jaar opnieuw een paar procent te winnen. De papierindustrie wíl dolgraag, maar ondervindt veel hinder van allerlei tegendraadse bewegingen. Zoals de concurrentie van biomassaproducenten. Bijvoorbeeld, ja. In plaats van dat je hout rechtstreeks naar de groencentrale stuurt, kunnen wij er beter eerst papier van maken. Vervolgens kun je dat verstoken en de calorische waarde alsnog gebruiken om energie op te wekken. Wat merkt u van de toegenomen concurrentie? De grondstofprijzen stijgen sterk. De extra vraag hangt niet alleen samen met de opkomst van biomassa, maar komt ook uit de eigen sector. De pulpmarkt is een mondiale markt. Wij halen onze houtvezel onder meer uit Zuid-Amerika, en je merkt dat China daar ook steeds sterker aan trekt. De Chinezen zetten vervolgens hun papier af in Europa, dus zo zitten ze ons feitelijk twee keer in de weg. Legt de Europese papierindustrie uiteindelijk het loodje?

4 FORUM 10 APRIL gecompenseerd worden. Om voor een uitzonderings positie in aanmerking te komen, wordt gekeken naar de door veiling veroorzaakte stijging van de kosten ten opzichte van de huidige omzet. Die is relatief klein. Maar in ons plaatje weegt dan de prijsstijging van grondstoffen en elektriciteit niet mee. Als je ziet wat dat doet met onze winstgevendheid, krijg je een heel ander beeld. Bij ons doet het drie keer pijn, stelt Van Konijnenburg. Inzet van duurzame energie biedt andere sectoren kansen, maar betekent voor ons vooral dat onze grondstoffen duurder worden. Het recht voor de uitstoot van co 2 bij je fabriek moet je op een veiling gaan inkopen. En omdat de energiebedrijven dat ook moeten en zij die kosten doorberekenen, wordt ook onze elektriciteit duurder. Afspraken Wat stel je daar als overheid tegenover? Dat is de grote vraag waar de papierindustrie mee zit. In het duurzaamheidsakkoord, dat het kabinet vorig jaar met het Nederlandse bedrijfsleven afsloot, heeft het bedrijfsleven toegezegd bij te dragen aan de zeer ambitieuze milieudoelen. Maar waar blijven nou die tegenprestaties?, vraagt Koopman zich af. De gedachte aan de geplande extra vergroeningsbelastingen doet hem huiveren. Afgesproken is toch dat het kabinet alles in het werk stelt om de concurrentiepositie van de bedrijven niet te verzwakken? Laat dan ook zien dat je het serieus meent en haal niet de basis weg onder Afgesproken is toch dat het kabinet alles in het werk stelt om de concurrentiepositie van de bedrijven niet te verzwakken? het akkoord. Van Konijnenburg: Met de ondertekening van het duurzaamheidsakkoord laat de overheid zien dat ze een pad met je wil inslaan, maar nu is het zaak dit samen op te pakken. De Koninklijke vnp roept het kabinet op om mee te denken over wat nodig is om Nederland gidsland te laten zijn, zoals volgens de titel van het duurzaamheidsakkoord de bedoeling is. Volgens de papierindustrie kan dat alleen via samenwerking met andere partijen buiten de sector. Door alle besparende maatregelen die in de afgelopen jaren al zijn doorgevoerd, is in de eigen sector geen grote winst meer e Europa is nu nog een netto producent, maar dat neemt af. De importen lopen op. Transporteren van papier over de aardbol is een duur proces, dus lokale productie zal altijd nodig blijven. Maar een steeds groter deel zal op termijn buiten dit continent geproduceerd worden. Voelt u dat ook in uw fabriek? Sappi Fine Paper Europe heeft fors moeten besparen. Ook wij hebben dus moeten snijden en dat heeft ons ook werkgelegenheid gekost, ja. In Nijmegen hebben we afgelopen jaar van vijftig man afscheid moeten nemen. Dan heb je het over zo n twintig procent van ons personeelsbestand. Met de bestaande technologie loop je op een gegeven moment tegen grenzen aan van hoe efficiënt je kunt zijn. In essentie is het productieproces de afgelopen honderd jaar niet wezenlijk veranderd. Dat gaat gepaard met veel water en dus moet je papier drogen. Daaraan gaat tachtig procent van ons energiegebruik op. Moet je zien wat je kunt besparen als je zonder water zou kunnen produceren. Dát bedoel ik met nieuwe technologie. Maar dat is op de langere termijn gericht en dan heb je fundamenteel onderzoek over meerdere jaren nodig en dat zal veel geld kosten. Op dit moment richten we de aandacht op kortere termijn besparingen. Dat legt een grauwe sluier over uw jubileumfeest. Niet echt. Het is duidelijk zichtbaar geworden dat als we deze stappen niet hadden genomen, het wel een heel zwaar verhaal zou zijn geworden. Dan hadden we nu financieel niet goed gedraaid. Dat houd je natuurlijk maar heel even vol. Wat moet er gebeuren om het voortbestaan zeker te stellen? Is er nog toekomst voor Sappi Nijmegen? We hebben bewezen dat we vindingrijk zijn, maar we moeten blijven investeren in vernieuwing. Als dat ons lukt, blijven we ook op het hoofdkantoor in Zuid-Afrika in beeld. De laatste grote investering in Nijmegen was in Wij werken met een cyclus van een jaar of tien, dus we moeten over drie à vier jaar upgraden. Dan zullen we zien hoe we ervoor staan. Sappi nijmegen

5 14 FORUM 10 april 2008 Dollarprijs per ton houtpulp schiet omhoog naaldhout loofhout $ jan juli jan juli jan juli jan juli jan juli jan Dankzij de koersstijging van de euro ten opzichte van de dollar blijft de prijsstijging in euro s nog enigszins binnen de perken. De europrijs van naaldhout steeg in de periode van 2005 tot 2008 rond de 20 procent, die van loofhout rond de 10 procent. Bron: Sappi

6 SCHEER FORUM april APRIL Waar blijven nou die tegenprestaties van de overheid? te boeken. Daarom zoekt de industrie het buiten de eigen, gebaande paden. Een voorbeeld? Laat ons samenwerken met Avebe. Zij willen de eiwitten uit de aardappel, wij willen de vezels. Hoeveel ruimte wil de overheid ons bieden om te experimenteren? Onder de huidige regels staan we in dit proces te boek als afvalverwerkers en is er door de veel te strenge regels geen beginnen aan. Dezelfde obstakels ontmoet de papierfabriek die de reststromen van een naastgelegen producent wil gebruiken als grondstof. Voor de tissues die de een maakt, zijn betere vezels nodig dan voor de verpakkingen van de ander. Door die reststroom opnieuw te gebruiken, is een slimme besparing te realiseren. Alleen: de reststromenfabriek wordt volgens de huidige regels dan een afvalverwerkingsinstallatie, met het hele bijbehorende regel- en vergunningencircus van dien. De vnp laakt de starheid van de Nederlandse regelgeving in dat opzicht. Van Konijnenburg: Op het vnoncw-congres hoorde ik premier Balkenende nog praten over een toekomstige samenleving zónder afval. Maar waarom wordt het ons dan zo moeilijk gemaakt als we daaraan willen bijdragen? Nederland zal het ook in de toekomst voor een belangrijk deel van zijn recyclingsmentaliteit moeten hebben, zegt Koopman. Hoe beter je recyclet, hoe intensiever je gebruik maakt van de grondstoffen. Richt daar dan ook je regelgeving duidelijk op in. Hoe lang duurt het nog voordat de internationale hoofdkantoren de industrie in Nederland definitief de nek omdraaien? Koopman: Letterlijk speelt bij onze leden: wie krijgt de investering? Het antwoord is vanzelfsprekend: de fabriek die, waar ook ter wereld, het best presteert. We zullen internationaal tot de allerbesten moeten behoren om hier te kunnen blijven produceren. Je ziet nu al dat bedrijven worden overgebracht naar andere delen van de wereld, zoals China, India en Zuid-Amerika. Soms vallen sluitingen elders in Europa, maar Nederland ontspringt die dans niet. We zitten allemaal in hetzelfde parket. Maar het is nog niet verloren, zegt de vnp-directeur. Wij hebben in Nederland de kennis en de netwerken voor een gezonde industrietak. Er heerst een cultuur waarin iedereen graag over de dingen meedenkt. De maakindustrie moet haar plek in dit deel van de wereld terugverdienen. Dat kan alleen als die op een moderne leest is geschoeid. We moeten echt onze nek uitsteken. Daar hebben we ruimte voor nodig en een overheid die dat stimuleert in plaats van verhindert. Het is de enige manier om deze sector in West-Europa levend te houden. y Marktwerking Het marktmechanisme is niet perfect, maar het is het beste dat we hebben. Marktwerking mag dan momenteel niet en vogue zijn in kringen van de politiek, er komt heus wel weer een moment dat de slinger tussen markt en overheid de andere kant uit slaat. Soms heb ik het ook wel eens even gehad met de markt. Meer specifiek: met Marktplaats op internet. Daar deed ik een bod op drie kaartjes voor de wedstrijd Sparta Feyenoord. Via de officiële verkoopkanalen was de wedstrijd al uitverkocht. Daar had ik als Spartaan natuurlijk eerder bij moeten zijn. Nu moest ik de zwarte markt op. Ik bood 90 euro voor de kaarten; 15 euro meer dan de officiële prijs. Aan laag bieden en dan maar zien hoe het verder gaat, doe ik niet. Ik wil zekerheid en wel meteen. Tot mijn verbazing bleef mijn bod het hoogste, ondanks de toevoeging van de verkopende partij laten wij hem M. noemen dat hij meer aan 100 tot 120 euro dacht. Een week voor de wedstrijd ging hij alsnog overstag. Op vleugels fietste ik naar het afgesproken adres. Toen ik de straat binnenreed, ging mijn mobiel: zo toevallig, nou had hij net een bod van 120 euro gekregen. Maar gezien onze deal mocht ik ze voor 100 euro meenemen. Ik heb nog wat dingen in mijn mobiel geroepen als afspraak is afspraak en een man een man, een woord een woord, maar we wisten natuurlijk allebei dat ik die kaartjes niet voor die 10 euro extra zou laten schieten. Nooit meer zakendoen via Marktplaats, dat dacht ik nog wel. Zo leek alles toch nog goed te komen. Totdat M. enkele dagen voor de wedstrijd belde met de mededeling dat Sparta extra ging controleren op doorverkochte kaarten. Ik moest mijn (sponsor)kaarten naar de sponsor sturen en zou dan op de dag van de wedstrijd nieuwe kaarten van hem krijgen. In de tussentijd zou hij die 100 euro terugstorten. En dat deed hij nog ook. Ik had liever direct zaken gedaan met Sparta, maar daar weigerden ze mee te werken aan zwarte handel. Dus stond ik die zondag rillend van de kou en de zenuwen te wachten op mijn nieuwe kaarten. Ik zou met mijn vader van 73 en mijn dochter van 9 naar de wedstrijd gaan, en die wilde ik natuurlijk niet teleurstellen. Tot overmaat van ramp belde M. dat hij vertraagd was vanwege een lekke fietsband. Maar de rest is snel verteld: we kregen de kaarten, kwamen het stadion in en zagen, tussen opvallend veel Feyenoord-supporters, Sparta spectaculair met 3-2 winnen. Dat die uitslag niet helemaal terecht was, doet niet ter zake. Paul Scheer

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

De veiling van co -rechten zou de Europese industrie aan de rand van de afgrond hebben gebracht.

De veiling van co -rechten zou de Europese industrie aan de rand van de afgrond hebben gebracht. achtergrond De veiling van co -rechten 2 zou de Europese industrie aan de rand van de afgrond hebben gebracht. Tekst: Jan Buevink Foto: Peter Hilz (HH) 20 21 achtergrond Gelukkig ging dit voorstel vorige

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Actueel Tekst: Roel Smit, foto s: Kick Smeets/HH. Jacqueline Cramer over duurzaamheidsakkoord. Nu echt aan de slag

Actueel Tekst: Roel Smit, foto s: Kick Smeets/HH. Jacqueline Cramer over duurzaamheidsakkoord. Nu echt aan de slag 12 Actueel Tekst: Roel Smit, foto s: Kick Smeets/HH Jacqueline Cramer over duurzaamheidsakkoord Nu echt aan de slag FORUM 15 november 2007 13 Is Nederland weer een gidsland? Jacqueline Cramer, minister

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Eindrapport. 5 November 2007

Eindrapport. 5 November 2007 0 Virtual Markets Eindrapport 5 November 2007 1. Introductie In dit document wordt de strategie beschreven die gebruikt wordt door de door ons ontwikkelde agent genaamd SlimAgent. Deze agent moet op een

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Energiemarkt moet op de schop

Energiemarkt moet op de schop jeroen de haas Energiemarkt moet op de schop De liberalisering van de Europese energiemarkt heeft niet goed uitgewerkt voor Nederland, zegt Jeroen de Haas, bestuursvoorzitter van Eneco. Zitten we straks

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Arbeidskosten per eenheid product

Arbeidskosten per eenheid product Arbeidskosten per eenheid product CPB Achtergronddocument, behorend bij: MEV 2012 September 2011 Martin Mellens CPB Memo Aan: Belangstellenden Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Sterker, Slimmer, Schoner

Sterker, Slimmer, Schoner Sterker, Slimmer, Schoner D66 visie op duurzaamheid en groei C100 01-11-2014 Stientje van Veldhoven Groene genen Van Mierlo Terlouw Club van Rome Richtingwijzer: streef naar een duurzame en harmonieuze

Nadere informatie

Algemene vergadering van aandeelhouders ROTTERDAM,23 APRIL 2008

Algemene vergadering van aandeelhouders ROTTERDAM,23 APRIL 2008 Algemene vergadering van aandeelhouders Nyloplast NV ROTTERDAM,23 APRIL 2008 Agenda Algemene Vergadering van Aandeelhouders 1. Opening 2. Toelichting op jaarverslag 2007 3. Jaarrekening 2007: vaststelling

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2008-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2008-I Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 ja De prijselasticiteit

Nadere informatie

Milieubarometer 2009-2010

Milieubarometer 2009-2010 NOTITIE Nr. : A.2007.5221.01.N004 Versie : definitief Project : DGMR Duurzaam Betreft : Milieubarometer 2009-2010 Datum : 26 juli 2011 Milieubarometer 2009-2010 Inleiding De milieubarometer is een instrument,

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Werk

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Werk Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Werk Tijdelijke stimuleringsregeling regulier maken 10.000 ID-banen Informatie voor ID-werknemers Van ID-baan naar gewone baan Het Ministerie van Sociale

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

>> Ats het,qaat am duurzaamheid, innovatie en internationaa! Agentschap NL Minisrerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

>> Ats het,qaat am duurzaamheid, innovatie en internationaa! Agentschap NL Minisrerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Agentschap NL Minisrerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie > Retouradres Postbus 8242, 3503 RE Utrecht Koninklijke VNP t.a.v. G.J. Koopman Kruisweg 761 2132 NE Hoofddorp Croeselaan 15 3521 BJ

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Milieubarometer 2010-2011

Milieubarometer 2010-2011 NOTITIE Nr. : A.2007.5221.01.N005 Versie : definitief Project : DGMR Duurzaam Betreft : Milieubarometer 2010-2011 Datum : 6 januari 2012 Milieubarometer 2010-2011 Inleiding De milieubarometer is een instrument,

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1 Duurzame stroom in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit, en de welvaart stijgt ook steeds meer. Daarom neemt de vraag naar energie (elektriciteit, gas, warmte) wereldwijd

Nadere informatie

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2006 - II BEOORDELINGSMODEL Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. HET GROTE ONDERNEMERSSPEL 1 B 2 A 3 maximumscore 2 Voorbeeld van een juiste berekening: Loonkosten in twee jaar:

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie

Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie Utrecht, 8 mei 2011 Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie Binnen het Europese CO2-emissiehandelsysteem (ETS) hebben de industrie en energiebedrijven emissierechten nodig om CO2 uit

Nadere informatie

Directie Toezicht Energie (DTe)

Directie Toezicht Energie (DTe) Directie Toezicht Energie (DTe) Aan Ministerie van Economische Zaken T.a.v. de heer mr. L.J. Brinkhorst Postbus 20101 2500 EC Den Haag Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 102238/1.B999 Rapport Frontier

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen 1 Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen V A N L E V E N S D U U R D E N K E N N A A R M I L I E U W A A R D E N A N A L Y S E ( M I W A ) Bij duurzaamheid gaat het om doen of laten. De praktijk

Nadere informatie

Les Ons gas raakt op

Les Ons gas raakt op LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Ons gas raakt op Werkblad Les Ons gas raakt op Werkblad Aardgas bij Slochteren In 1959 deed de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in opdracht van de regering een proefboring

Nadere informatie

Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap

Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap 1 Rekenen met procenten, basispunten en procentpunten... 1 2 Werken met indexcijfers... 3 3 Grafieken maken en lezen... 5 4a Tweedegraads functie: de parabool...

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

AANVRAAG CERTIFICERING

AANVRAAG CERTIFICERING AANVRAAG CERTIFICERING KEURMERK WADDENGOUD Naam Bedrijf:... Adres... Postcode/Plaats... Datum... Inhoud Het Keurmerk Waddengoud 2 Wat is de procedure voor u om te komen tot een Waddengoud certificering

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst 25 mei 2010, Ontwikkeling Industrieterrein Veerweg, Renkum

Informatiebijeenkomst 25 mei 2010, Ontwikkeling Industrieterrein Veerweg, Renkum Informatiebijeenkomst 25 mei 2010, Ontwikkeling Industrieterrein Veerweg, Renkum Opening; Managing Director NSP, Reed Perry Uitleg project; New Business Development & Strategy Manager, Joris Spaan Rol

Nadere informatie

Verenigde Staten: Je bent goed bezig. Kies nog duidelijker partij voor ofwel de Verenigde Staten, ofwel Bangladesh en Ethiopië!

Verenigde Staten: Je bent goed bezig. Kies nog duidelijker partij voor ofwel de Verenigde Staten, ofwel Bangladesh en Ethiopië! Het klimaat: onder ons gezegd en gezwegen Weer > 3 e graad > lesmateriaal > moderatorkaart Verenigde Staten: Vergeet niet: je bent er vooral voor de mensen van de Verenigde Staten! Zorg er vooral voor

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Gijs Jansen (CEO Alucha)

Gijs Jansen (CEO Alucha) Gijs Jansen (CEO Alucha) December 2012 INDEX Alucha Technologie Toepassingen in de papierindustrie Drankenkartons Mixed plastics Papierslib Conclusies ALUCA istorie: Ons doel: Referentie installatie: Opgericht

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen

De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen Deze week organiseerde de Vrije Universiteit Brussel een De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen congres over de recente ontwikkelingen in fotonica: Spie Photonics Europe. Fotonica heeft alles te

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Vereniging Energie-Nederland

Vereniging Energie-Nederland Vereniging Energie-Nederland Verplichting voor energiebedrijven om duurzame stroom aan bedrijven en consumenten te leveren, is een kansrijke weg om het maximale uit de verduurzaming te halen. De Nederlandse

Nadere informatie

trends en ervaringen

trends en ervaringen 5 "ntwi''elingen op de energiemar't in het 3uitenland trends en ervaringen 1 "ondiale trends van marktmacht naar staatsmacht "e sterk gestegen vraag en onvoldoende 0itbreiding van de prod04tie- 4apa4iteit

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

10 Mythes over zonne-energie

10 Mythes over zonne-energie 10 Mythes over zonne-energie 1. Energie opwekken met zonnepanelen is alleen iets voor zonnige landen Zonne-energie is de meest gelijkmatig verdeelde bron van energie op de wereld. Feit is dat zonnepanelen

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING VMBO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING Mensen maken op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen ontstaan uit resten

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 12 november 2015 Sectorcommentaar Metaal en mijnbouw Door Marina Hagoort, beleggingsanalist van het ING Investment Office In dit rapport vindt u onze vooruitzichten

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen Een perspectief voor Vlaanderen Bedreigingen en uitdagingen voor de Aggiornamento industrie Een perspectief voor Vlaanderen VWEC auteur functie datum Marc Van den Bosch Sr. Adviseur energie en milieu VOKA

Nadere informatie

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger!

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines en economie Burgers en bedrijven dragen jaarlijks via belas/ngen en heffingen 7,5 miljard bij aan fossiele- en 1,4 miljard

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer dan vijftig

Nadere informatie

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Wie ben ik? Mijn naam is Graham Degens Ik heb >30 jaar in de olie industrie gewerkt, om olie en gas optimaal

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Horizontale planning - integratie in de gehele olie-en gas supply chain

Horizontale planning - integratie in de gehele olie-en gas supply chain Managementsamenvatting Horizontale planning - integratie in de gehele olie-en gas supply chain Neem planningsbesluiten voor maximale winst, meer veiligheid en minimalenadelige gevolgen voor het milieu

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

Emissiehandel in Europa

Emissiehandel in Europa Emissiehandel in Europa Emissiehandel (EU ETS) is een marktinstrument waarmee de EU uitstoot van broeikasgassen wil verminderen en zo haar klimaatdoelstelling wil behalen. Er zijn twee emissiehandelssystemen:

Nadere informatie

Graag willen we hierover met u in gesprek.

Graag willen we hierover met u in gesprek. JNJ-Projecten Van Steenbergenlaan 28 3931 WR Woudenberg Tel: 06-53833841 KvK: 32129240 IBAN: NL29KNAB0283505745 www.jnjprojecten.com JNJ-Projecten portfolio producten en diensten. Uw kenmerk Ons kenmerk

Nadere informatie

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht!

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! ir. drs. Mark Workum Presentatie VNO-NCW 28-8-2012 Deze presentatie bevat drie onderwerpen Zonnepanelen zijn een goede investering (zeker voor particulieren)

Nadere informatie

Groentenvezels als basis voor biobased verpakkingen

Groentenvezels als basis voor biobased verpakkingen Groentenvezels als basis voor biobased verpakkingen Recent was het Natuurvezel Applicatie Centrum-NAC in Raamsdonkveer gastheer voor de inspiratiemeeting over Duurzame Verpakkingen. Leon Joore, directeur

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR JULI 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 MEER JONGEREN FREELANCEN 5 OMZET FREELANCERS STIJGT 6 OMZET HAAGSE FREELANCER BLIJFT ACHTER OP REST VAN

Nadere informatie

voor tegen gemaakt door: 2009

voor tegen gemaakt door: 2009 In oktober 2008 maakte De Argumentenfabriek in opdracht van De Volkskrant een overzicht van de argumente n - en het bouwen van nieuwe kerncentrales in Nederlan d. De Argumenten kaart Kernenergie is gefabriceerd

Nadere informatie

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Vraag 1 Hoe heb je zielsliefde ontdekt, en ontdekte je zielsliefde het ook op dat moment? Ik ontmoette haar op mijn werk in de rookruimte. We konden

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

CO2-prestatieladder Periodieke voortgangsrapportage 1e helft 2014

CO2-prestatieladder Periodieke voortgangsrapportage 1e helft 2014 CO2-prestatieladder Periodieke voortgangsrapportage 1e helft 2014 Verheij Infra b.v. Prisma 89 3364 DJ Sliedrecht Tel : 0184-433095 Getekend: Email Site : info@verheijsliedrecht.nl : www.verheijsliedrecht.nl

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Essent en duurzame energieproductie in Nederland

Essent en duurzame energieproductie in Nederland Essent en duurzame energieproductie in Nederland Een manifest Essents inspanningen voor duurzame energie Essent is een leidend bedrijf bij de inspanningen voor duurzame energie, vooral op het gebied van

Nadere informatie

Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen

Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen Utrechtse Energie! Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen Verbeter de werel Lage Weide op de kaart zetten als duurzaam bedrijventerrein dat wilt u toch ook? Een milieubewuste benadering van

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Hulp voor uitvinders Pag. 1 Pag. 2 Pag. 3 Pag. 4 Pag. 5 Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Bescherm uw ideeën Wanneer u

Nadere informatie