Monumentenzorg in Hraarlem gedaatd

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Monumentenzorg in Hraarlem gedaatd"

Transcriptie

1 Terwijl ons Gemeentelijk Bureau Monumentenzorg enkele decennia geleden nog een landelijke reputatie had. Terwijl we in aantallen rijksmonumenten de vijfde stad in Nederland zijn! Monumentenzorg in Hraarlem gedaatd traat alar mer end laag nive au Hier ligt een enorme uitdaging voor de politiek, bestuurders, voor de Historische Vereniging Haerlem,., Of liever gezegá: voor elke Haarlemmer of streekgenoot die het onverdraaglijk vindt dat de stad verloedert door onverschilligh eid,, Onze nota Monumentenzorg brengt de alarmerende toestand in kaart en stelt nieuwe doelen. De hierna volgende conceptnota zal binnen de vereniging worden besproken. Daarmee krijgen we hopelijk spoedig een nieuw richtpunt voor monumentenzorg in Haarlem. MONUMENTENZORG IN HAARLEÍN aerhem-'1e versie, augustus 2007 Zorg om de monumentenzorg Er ztjn meerdere aanwijzingen dar het in Haarlem met de MonumentenzoÍg, en de zorg voor het historisch erê goed in her algemeen, niet goed gaat. Op r november 1956 is het Gemeentelijk Bureau Monumentenzorg opgericht., dat al snel een zeer goede naam opbouwde, ook op landelijk niveau. In hetjaarboek van de Vereniging Haerlem ry57 publiceerde het hoofd van het Bureau zijn eerste jaarversiag 'Monumentenzorgir- Haarlern, waarin naar de burgers verantwoording werd afgelegd van alle restauraties. Met de opheffing van het bureau inzoo4 is aan de ononderbroken reeks vanjaarverslagen een abrupt einde gekomen. Wat er sindsdien in Haarlem voor monumenten is gedaan is onbekend; aan de burgers, maar ook bij het gemeencebestuur. In de Archeologische ontbreekt Haarlem, Het rverk aan de gemeentelijke'beleidsnota Monumentenzorg is in zoo5 stopgezet. Haarlem is wat betreft het aantal rijksmonumenten de vijfde monumencenstad van het land, maar met betrekking tot het aantal gemeentelijke monumenten bungelt lees verder op pag. 6 D Komende en gaande bestuursleden De jongste jaarvergadering betekende ook een wisseling in de bestuursbezet- ting van de vereniging. Charles Bleke droeg de voorzittershamer over aan Nico Brink, die aankondigde het voorzitterschap voor zeker een jaar te willen vervullen. Marly Bergman draagt na jaren toewijding aan de publiciteit van de vereniging haar taken over aan Theo van der Vlugt. Verder traden Piet de Rooy, Marius Vis en Martin van Bleek aan als nieuwe bestuurders. ln dit en volgend nummer stellen we nieuwkomers kort aan u voor. Piet de Rooy hoogleraar de Universiteit van Amsterdam heeft een bijzondere belangstelling voor de negentiende en twintigste eeuw. Piet de Rooy (1944), Nederlandse Ceschiedenis aan Over deze periode schreef hij verschil- Kroniek Holland zoo5, waarin --rstignoord- en Zuid-Hollaudse geme rllca-terslag doen van de archeologische activiteiten over dat. jaar, Tijdens de jaarvergadering introduceerde Piet de Rooy zichzelí bescheiden: 'Ikheb eígenlgk de uerkeerde uoorol)- leiding voor Haarlem; de laatste jaren heb ik me vooralbeziggebouden met de gescbiedenis van Amsterdam. Zo was ik redacteur van de tweelaatste delen uan de grote Geschiedenis uan Amsterdam in vijf delen (Amsterdam, lende boeken, waaronder het overzichtswerk Republiek van Rivaliteiten - Nederland sinds 1813 (Amsterdam, uitgeverij 9UN, ). Maar uitgeverij Mets en Schilt, 2002). nuhet einde uan mijn universitaire loopbaan nadert, uoelde ik er ueel uoor om me geleidelqk meer te gaan uerdie- pen in de geschiedenis van Haarlem.' Een verhuizing van de rand van de stad naar het centrum gaaf een extra impuls. 'Ik realiseer tne nu meer dan ooit hoe prachtig dat centrum (nog) is. D e c ombin atie u an w ete n s ch app elijke b elangst elling e n v erh uizin g ma akt e het uerzoek om tot het bestuur toe te treden erg verleidelijk. In het bestuur wil ik uooral een bijdrage leueren aan de discussie ouer kwesties als'de canon van Haarlem'. Daarnaast zal ik uooral functioneren als een schakel tussen bestuur en redactie van het Jaarboek! Nieuwswaardige feiten en alles wat publicatie verdient kunt u mailen naar -.

2 'De Erwtenznk' Ofwel degeschiedenis van de laatste episode van een grvtterij Thon Fikkerm6n en Leny Wryands, Historische Werkgroep. Weinig Flaarlemmers zullen zich uit eigen geheugen herinneren hoe het Verwulft er uit zag voordat Vroom en Dreesmann er zijn grote warenhuis liet bouwen. Daarom is het aardig om daarover een stukje bijna verdwenen verleden op te rakelen. Bijna verdwenen, wané er zrjn onverwachte getuigenissen. De Historische Werkgroep van onze vereniging laat ze spreken. Op het Verwulft stonden haizen zoals die ook aan de (Gedempte) Oude Gracht te vinden waren. Het derde huis aan de zuidzijde van het Verwulfr, een oud huis met een halsgevel, heette"de Errvtenzak'l Daarin t'as al sinds rso6 een grutterij gevestigd. In de loop van de I9e eeuw was dezehet eigendom geworden vanj.g. van Breemen, die er tot zijn overiijden in r89z werkzaam bleef. Een grutterij verhandelde grutten, dat wil zeggen erwten en andere peulvruchten. Van de simpele spliterwt tot uitheemse peulvruchtensoorten, door een kleine kring van fijnproevers om hun bijzondere smaak gewaardeerd, Het was een goed beklante zaak, gevestigd op een goed punt. Op het Verwulfc werd in die periode o.a. de aardappel- en fruitmarkt gehouden, en in larer jaren de bloemenmarkt. Ilec was een van de drukste punren van de stad, Na de dood van Van Breemen bleef de grutterij in de familie. In 1895 werd de zaak overgenomen door J.G. Wackwitz, een aangelrouwd familielid. Het huis "De Erwtenzak'had een houten reclamebord boven de toegangsdeur waarop een erwtenzak scond afgebeeld. Dit is nog te zien op een ingekleurde pentekening van P, van Looy, gedateerd Igr8, die op de werkzolder van de Hoofdwacht hangt; die toont de Erwtenzak op dit oude adres, Deze tekening is op een onbekend tijdstip door de heer Wackwitz aan de Vereniging Haerlem geschonken, Wackwitz verkocht de zaak begin jaren twintig van de zoe eeuw aan zijn medewerker Koelemij, Die verkocht het pand ín t9z7 aan Vroom en Dreesmann en verhuisde de grutterij naarjacobijnestraat 5, waarna V&D kon beginnen met slopen en rond rgzg met bouwen, Ter gedachtenis aan de oude vestigingsplaats, die blijkbaar gelukkige herinneringen had voor het gezin Koelemij, werd een tegeltableau gemaakt, gebaseerd op de tekening uit r9i8. Klaarblijkelijk gaf die een mooier beeld dan de gefotografeerde ofgetekende werkelijkheid van Dit tegeltableau werd geplaatst in de ingang van het nieuw betrokken pand in dejacobijnestraat. Behalve de nostalgische waarde voor de gruttersfamilie, had het waarschijnlijk ook de functie van reclamebord voor oude en nieuwe klanten; een herkenning van het oude kwaliteitsadres, Een krantenartikel uit r964 beschrijfc, dat mevrouw Koelemij na de dood van haar echtgenoor de zaak alleen heeft voortgezet.'mijn klantenkring is een vriendenkring.grrv,.rjcn,':r'{t :r' i".'.'f In de zomer ir11.'.1 i.".q. uiteindelijk opgeheven,'met haar besluit om de zaak op te hefen uerdwijnt de laatste speciaalzaak in peulvruchten in Haarlem. Sinds 1806 is'de Erwtenzak' een begrip voor de peuluruchtminnende van 1964 rvordt de zaak dan Haarlemmers geweest. En nu nog, als men het schemerige winkehje binnenstapt, waant men zich in een 79e-eeuwse omgeving. In diepe bakken liggen peuhjes in grote uerscbeidenheid opgetast. Spliterwtjes, linzen en citroenboontjes en nog uele variëteiten, alleen te onderkennen door de expert,'schrijft dit krantenartikel in 7964 nog. In ry69 wordt het pand in de Jacobijnestraat aangekocht door boekhandel de Vries. Daarmee was de grutterij uit het stadsbeeld verdrvenen. Maar het tegeltableau wordt in ere gehouden door de boekhandel, als een herinnering aan het verleden van het pand, en met besefvan de historische waarde van dergelijke overbiijfselen. Wellicht mede omdat boekhandelaar De Vries zelf in de tweede wereldoorlog ondergedoken had gezeten in de belendende grutterij. In een eigen uirgave van de boekhandel: "Hier vind je de hele wereld. Een eeurv H, de Vries boeken' uit zoo5,lezen we daarover het volgende. 'Overdag hield Johan de Vries zích schuil in zijn eigen winkels.' 'Na een rnaand (.,.) ben ik zachtjes naar Leen en Nel Koelenij verhuisd, onze buren en oude urienden in de Jacobijnestraat 5, die daar hun grutterij "De Erwtenzal<" hddden. Van hun huis kon ik overdag ueilig mijn plek in de zaak bereiken waar ik in mijn eentje probeerde de boel bij elkaar te houden.'

3 istorische Vereniging zorgde voor de verhalen bij de beelden. H Verhalen over het verleden kunnen een geweldige uitwerking hebben op kinderen. Dat ondervond ook Marjolein de Boer, LIO stagiaire basisschool de Kring Haarlem. Voor het project Children Connecting Cultures deed zijn een beroep op de Historische Vereniging Haerlem. Dankzij de samenwerking genoten schoolkinderen in Haarlem en Amerika van het rijke Haarlemse verleden. Een verslag van Marjolein de Boer. Met behulp van internet en legden de kinderen van Basisschool De Kring contact met een school in Amerika. De kinderen waren nu geen leerlingen meer, maar traden op als leerkrachten voor hun leeítijdsgenootjes in een ander land. Ze gingen lesgeven over hun omgeving en hun eigen culturele achtergrond. De kinderen moesten daarvoor op onderzoek uit in de stad waarin zij wonen en leven: Haarlem. De kinderen trokken de stad in om foto's en video's te maken. :4+'ê iiio Het tegeltableau is gemaakt door de Hilversumse plateelbakkerij N.O. Her bestaer uit zes tegels mer de atbeelding van het oude onderkomen a:rn het \iers'ulfi; de aíbeelding is omrir-rgd door kleinere eflèn, eveneens geqlazuurde regels. Iedere be.oeker van boekhandel De \iries kan het daar tot op de huidige deg noq :ien. \\/e kunnen daar, als historisch beq'uste Haarlemmers, alleen maar dankbaar voor ztjn. Een beg ip t,oor de yteulvruchtminnende H a srle m nt er s. S pli t er w tj e s, linz e n e n ci tr oen boontjes en nog uele uariëteiten, alleen te onderkennen dot de expert. Bronnenl - Haarlent in phorols , verzameld, en toegelicht door Henk Wierir.rga, - Gens Nostra, maandblad der Nederlandse Genealogische vereniging, jaargang 50, nr 4/5, aprillnei Krantenartikel, vermoedelijk Haarlerns Dagblad / Opregte Haarlemsche Courant van Hier vind je de hele wereld. Een eeuw H. de Vries boeken. Door Charles Coster en Hans Hoffmann. Uitgave H. de Vries boeken, Haarlem De beelden kwamen wel, maar de kinderen vonden het lastig om de informatie aan alle verschillende gebouwen in Haarlem te koppelen. Daarom werd contact gelegd met de Historische Vereniging Haerlem. Lard van der Pal had aan weinig informatie al genoeg om de kinderen een rondleiding te geven waar ze ontzettend veel aan hebben gehad. ln anderhalf uur op de Crote Markt kwamen alle tijdsperiodes aan bod. De leerlingen merkten dat heel veel gebouwen en elementen uit het verleden nog steeds invloed hebben op het leven zoals wij dat nu kennen. De kinderen waren verbaasd over alle verschillende verhalen achter de gebouwen. Het was maar weinigen bekend dat Haarlem zo veel historische gebouwen telt en dat die nog steeds van belang zijn. Daarna volgde een bezoek aan de Bavokerk. Voor velen was dit de allereerste keer. De kinderen gingen met camera's vol beelden terug naar school. Van de verhalen van Lard van der Pal waren aantekeningen gemaakt. En alles werd verwerkt in een PowerPoint-presentatie. Na een aantal weken was het dan eindelijk zo ver. De kinderen legden via een videoconferentie contact met de school in Amerika. De kinderen daar werden overdonderd met informatie en beelden uit Haarlem. Een schitterende presentatie waarin de kinderen hun eigen ideeën over Haarlem met gekregen informatie konden combineren en presenteren. Met grote dank natuurlijk aan de Historische Vereniging Haerlem. Mariolein de Boer

4 Antoon Erftemeijer besprak voor ons De gezusters Van Vloten, recentelijk verschenen bij Bert Bakker. Daarnaast is er de aankondiging van een boek over Spaarndam. trouwd, en dat niet alleen: ziin vrouw baarde hem liefstzeven kinderen. Over deze Johannes van Vloten heeft familielíd Francisca van Vloten betrekkeliik recent de nodige publicaties verzorgd. Wie nog geen biografische aandacht hadden gekregen, waren Johannes' drie, om diverse redenen interessante, dochters. ln die leemte is nu voorzien met de 'triografie' 'De gezusters Van Vloten'. Het boek literair hoogstandje, regelmatig is het wat schools van opzet en formulering - het boek gaat terug op drie doctoraalscripties van de Open Universiteit die (overigens knap) is geen Drie Haademse meisjes C. van Uuden en P. Stokvis De gezusters Van Vloten. De vrouwen achter Frederik van Eeden, Wíllem 'vviisen err rribert Verwey. Amsterdam, uitg. Bert Bakker, 2OO7.3O4 p., tll. ISBN Prijs 24,95. De Haarlemse geschiedenis kent heel wat op m erkel i ke fi gu re n. J o h an n es van Vloten ( ) behoort daar beslíst bii. Deze van brede bakkebaarden en een vlinderdas voorziene geleerde was sinds 1877 woonachtig aan het Florapark in een reusachtige stadsvilla (nu nr. '12/'13), die hii door niemand minder dan Pierre Cuypers had laten bouwen. De bijziende doctor werkte daar temidden van een ímmense boekerii aan een oeuvre dat uiteindelilk zo'n 1500 artikelen en boeken zou tellen. ln de periode ervoor was híj eerst ontslagen in Rotterdam als leraar Frans - wegens ordeproblemen - en vele iaren later was hij opnieuw ontslagen, nu als hoogl eraar en rector- magnificus aan 1 het Deventer 'Athenaeum', wegens al te vriizinníge denkbeelden. Aan het Florapark kon hii zich vriier dan ooit uitleven als humanistisch denker, schrijver, polemist, en met name als Spinoza-interpreet. En dat vooral dankzíj de royale erfenis die ziln vrouw op een zeker moment ten deel viel. Van Vloten was namelijk ge- dooreengevlochten zijn. Maar het is informatieriik en interessant. Dat laatste geldt zeker voor Haarlemlief hebbers. Het boek maakt eens te meer dui- deliik dat ook Haarlem een rol van betekenis heeft gespeeld voor de veelgeroemde bewegíng der Tachtigers. De ondertitel van het boek over de zussen Van Vloten maakt dit al d u i d e I i i k: sch ri jver/ arts F rede ri k van Eeden, schi lder/ etser W i I lem W itsen en dichter (later hoogleraar) Albert Verwey vonden aan het Florapark hun echtgenotes. Voor Albert Verwey werd het een verbintenis voor het leven, de twee andere huwelijken hielden niet lang stand. En dat door allerlei oorzaken. Niets wordt ons wat dit betreft onthouden (zo liikt het althans) in dit boek: de zielen en hoofden van de zes hoofdrolspelers worden door de auteurs onbekommerd blootgelegd. Brieven, dagboeken: van alles is nageplozen om ons een beeld te schetsen van het leven dat deze ionge vrouwen (en hun mannen) van de 'betere standen' aan het eind van de '19de eeuw leefden. De zussen Van Vloten voltooiden alle drie de toen moderne mms, twee van hen volgden nogtaalcursussen in Parijs en Aenève, en alle drie ontwikkelden ze zich tot erudíete en vrij progressieve, ze I fstan d i ge i o nge vrouwe n. Frederik kwam met de oudste, Martha, ín contact via ziin ouders, die immers ook in Haarlem woonden en met de Van Vlotens bevriend waren. Martha bleek, zoals ze zelf schreef, 'een verward samenstel van binnen', met ook sombere stemmingen. Frederik maakte haar het leven niet gemakkelilker met zijn buitenechtelijke escapades en ingewikkelde ideeën over seksualiteit. Nadat er twee kinderen waren geboren, volgde een scheidíng van bed, en in '1907 gingen de twee uit elkaar. Via Frederik kwam de kunstenaar Willem Witsen met Betsy van Vloten in contact. Witsen woonde ten behoeve van dit contact zelfs enige tijd in de Haarlemse Breestraat, maar van daaruit schreef hii haar over Haarlem, in 1890, onder meer: "k heb 'n geruimen tiid door de stad geloopen maar weet je wat't is, néé, - 'k word doodmoe - 'k vin alles zoo leeliik en klein en burgerlilk - en vervelend [...] nooit groot zuiver mooí - 't is niet om uit te houden.' Vervolgens reisde hij weer voor enige tiid terug naar waar alles volgens hem wél 'groot zuiver mooi' was: Londen. Oprechte H aarl em - m i n naars kl i n ken W itse ns woo rde n vanzel fspreken d o n begri i pe liik in de oren, maar ze ziin misschíen wat minder onbegrí1peli1k wanneer men weet dat Witsen ín Londen nog een intieme vriendin had (waar Betsy ín elk geval níets van wist). Witsens vermogen om zich langdurig te concentreren op één partner was al net zo zwak ontwikkeld als bii Van Eeden. Na de ontdekking van Witsens ontrouw vertrok Betsy met de kinderen, eerst naar Vlaanderen en toen terug naar Haarlem. Daar werd ze oud en excentriek; haar nog excentriekere zoon Odo zou bii haar blíiven inwonen. Tot slot de iongste Van Vloten- dochter, Kitty: zii trouwde met Albert Verwey (oom van schilder Kees Verwey), kort nadat Albert een soort,\

5 Aankondiging Spaarndam in de jarcnvijftigen zestigi een dorp in onrwikkeling homosexuele relatie met dichter Kloos had afgesloten. Albert en Kitty pasten kenneliik wel goed bii elkaar: ze kregen zeven kinderen en leefden nog lang en op hun manier gelukkig in Noordwiik aan Zee (hoewel het sommige kinderen zeer slecht zou vergaan). De Historische Werkgroep Spaarndam (HWS) bereidt de uitgave voor van een boek over Spaarndam in de jaren vijftig en zestig. Het zal verschijnen in de serie Uijt hoven, dorpen en steden van uitgeverij Aprilis' die al zo'n 60 titels in deze reeks liet verschenen' Er is nog veel meer te vertellen over dit informatieriike boek, dat ieder die in de Haarlemse culturele geschiedenis en in de eerste fase van d e v ro u w e n e m an ci p ati e gei nte ressee rd s, ze ke r moet lezen. Een slotopmerking: het is opvallend hoe groot de rol van lezen en schriiven was bii het aangaan en onderhouden van intieme relaties voor de figuren over wie dit boek gaat. Een voorbeeld: Martha gaf de aanzet tot de relatie met Van Eeden door hem een brief te schriiven; vervolgens gaven zii elkaar vriiuit inzage in hun Het boek belooft - in tekst en foto's - een zo volledig mogelijk tijdsbeeld van de periode te geven, aan de hand van 38 onderwerpen. Zoals: bevrijding, het Kruiswerk in SPaarndam en omgeving, de dodenherden- i king, dorpsomroeper Bernhard Wagenaar,de Spaarneschool, ljsclub Nova Zembla, de St. Adalbertusschool, kerkelijke ontwikkelingen, Scheepswerf De Stapel, Speeltuinvereniging Nieuw Leven, Scheeps- en jachtwerf De Rietpol, Muziekcorpsen Crescendo en Kunstkring, Van Hattum en Blankevoort, Spaarndams Cemengd Koor, Het Jeugdhuis, Billartverenigingen, de onthulling van het beeldje van Hans Brinker, intieme dagboeken (!). Dezelfde Frederik had zich met een eerdere vriendin niet op een bed gestort maar op de lectuur van Dickens en Plato. De zussen Van Vloten, maar ook hun mannen, schreven vele beschou' wingen over wat hen wel en niet beviel in hun relaties, of over hoe die i deal i te r m oeste n vto r- den. De drie vrouwen zouden hun taalvaardigheid later overigens ben utte n d oo r ve rtaalwe r k te doen en (Betsy) te dichten. Hun passie voor het geschreven woord was hen natuurliik met de paplepel ingegoten. Vo I gens d e fam i I i eove r' levering placht vader Johannes al lezend Witsen over Haarlem: 'k uin alles zoo leelijk en klein en bu.rgerlijk. r.> ^",r^*rrr'lnrrà ".t 1.'e\',rnnif-- L1++J is groot zuiuer flooi "t,riet ofit ítit te boudenl Oprechte Haarlem-minnaars klinken Witsens woorden onbegrijpelijk in de oren, maar ze zijn misschien wat minder onbegrijpelijk wanneer men weet dat Witsen in Londen nog een intieme vriendin had. maken, terwiil hii dan l een karretie achter zich aan sleepte waarin een dochter zat. Op een keer ontdekte hii aan het eind van zo'n wandeling dat het handvat had losgelaten en dat het wagentie met dochter Kitty ergens in de vloedliin was H.J. of nl,# Dubbel-exPositie 5O jaar Velsertunnel stellingen. De exposities geven een beeld van de aanleg en opening en van de immense betekenis die de tunnels hadden voor economische en landschappelijke ontwikkelingen. achtergebleven -.. tot Zuidetmear,** u r$e Hebt u het bijzonder fraaie boek 'Meer De priis van het boek zal 18,50 bedragen Bestellen per is mogeliik via: Naar aanleiding van het vijftigjarig bestaan van de Velsertunnel organiseren de Historische Kring Velsen en het Museum Kennemerland twee tentoon- strandwandelingen te I Vishandel en palingrokerijen, woningnood, de wolhandkrabben en veel meer. dan steen. Haarlemse kerken en andere gebedshuizen' al besteld? Een geweldig boek dat elke Haarlemmer in huis zou moeten hebben. Als lid betaalt u slechts 28,-. De Velser tentoonstelling vindt plaats in het Raadhuis voor de Kunst, TorenslraatT te Velsen-Zuid, telefoon Opening: alle zaterdagen en zondagen vanaf 19 augustus tot en met 30 september van tot' uur. Door-de-weeks in september volgens de openingstijden van het Raadhuis voor de Kunst, maandag t/m vrijdag van '10.00 tot uur. Museum Kennemerland, Beverwijk, Westerhoutplein 1. Taterdag en zondagmiddag: uur.

6 We ztin de vijfde monumentenstad van Nederland. Maar hekkensluiter in monumentenzorg! D Vervolg van pag. 1 de gemeence onder aan de lijsc. In hecjaarboek van de Stichdng Nationaal Contact Monumenten zoo6 wordt voor Haarlem genoemd als aantal gemeentelijke Monumenten: 8o. Ter vergelijking: dit komt overeen mel gemeenten als Barneveld, Doerinchem en Zevenaar, Zandvoort heeft er 4t;Leiden, goed met Haarlem vergelijkbaar, heeft er t555. Het landelijke project voor de jongere bouwkunst i85o - ry4o,het z.g. MIP fte87 - rysa), MSP-MRP (Ieer - Ieee) heefc in Haarlem nog helemaal geen vastgestelde gemeentelijke monumenten opgeleverd (De'R in MRP staat voor 'Registratie] maar die is in Haarlem achterwege gebleven)' Daardoor kon veel waardevolle bebouwing van rondom rgoo zelfs in recente tijd nog worden gesloopt. Er is wel een lijst van meer dan duizend potentiële gemeentelijke monumenten. Daarvoor is heel veel onderzoek gedaan (in de periode van omstreeks 1999 tot zoo4); voor elk van deze pocenciële monumencen is een'redegevende beschrijving gemaakt. Dat materiaal moet nog ergens in een kast liggen. ln Haarlem is er momenteel geen eigen gemeenteliik monumentenbeleid. De laatste Beleidsnota Monumentenzorg is van '1972. Van de honderden Belvedere-projekten in den lande (sinds 1999) is er niet één aan Haarlem toegewezen. N,a,u de problemen tnet de Appelaar is in maart rg98 een convenant gesloten tussen de gemeente Haarlem en de Rijksdienst voor de Monumentenzorg (RDMZ), waarbr,y Haarlem zrchbij grote ingrepen verplichtte tot vroegtijdige consultatie. Dat had volgens de (inmiddels voormalige) directeur van (inmiddels voormalige) RDMZ bijvoorbeeld zeker moeten gebeuren bij de vastscelling van het trajecr van de Zddrangent dwars door het Beschermde Stadsgezichc. Hier had volgens de directeur een cultuurhistorische effectrapportage moeten plaatsvinden, Een schriftelijk verzoek hiertoe aan het gemeentebestuur van de zijde van de Historische Vereniging Haerlem (d,d. 5 november zooz) is onbeantwoord gebleven, In het vooruitzicht van de raadsverkiezingen op 6 maart zoo6 is door de Vereniging Haerlem een enquête gehouden onder de Raadsfracties. Zes van de twaalf raadsfracries hebben de enquête niet beantwoord, Ter aanvulling zijn de Verkiezingsprogrammas geraadpleegd. In een aanlal programma's kwamen de woorden'monumentenzorg' en 'Beschermd Stadsgezicht'in het geheel niet voor' Slechts twee partijen gingen uitgebreid op de materie in. In de scadsgids zoot komt her woord'monumentenzorg' niet voor. Bovenstaande constateringen rvijzen erop, dat de continuïteit in de Haarlemse Monumentenzorgzoekis, Door verschillende reorganisaties zijn ambtenaren van her voor- malige Bureau Monumentenzorg verwijderd of verstrooid, Daardoor is heel veel kennis rveggesijpeld, heeft de gemeente op dit terrein geen geheugen meer, en is de resterende deskundigheid versnipperd over het ambtelijk apparaat. Tegenover eigenaren en onnvikkeiaars biedt de gemeenre onvoldoende professioneel tegenrvicht. Het beleid In Haarlem is er momenteel geen eigen gemeentelijk monumentenbeleid, De laatste Beleidsnota Monumentenzorg is van tg72, De Monumentenverordenin g 2006 slaat alleen op de 8o geregistreerde gemeentelijke monumenten, De Agenda Cuitureel Erfgoed in Haarlem zoot 6evat een inreressante integrale visie, maar is volstrekt vrijblijvend: de enige concrete maatregel die wordt voorgesteld is opheê Êng van de (overigens nu al opgeschorte) gemeentelijke subsidies. De gemeentelijke bemoeienis met monumeítenzorg is uitsluitend uirvoerend en reactief, Wie'Monum entenzor gj zoekt in het gemeentelijk apparaat korrt bij'vergunningen' rt'rccht. Det.r'ijst!'l'nP ilrf Í!1.1.I!ri1s in lctic kcrnt.rls cr iets dreigt te gebeuren. Daardoor is alles rvar nier wettelijk beschermd is, ongeveer 98 o/o van het bour.vbestand, vogelvrij, Het nieuwe Waarderingssysteem dat wordt gebruikt bij het maken van Bestemmingsplannen in het Beschermd Stadsgezicht is een stap vooruir, maar biedt onvoldoende bescherming aan afzonderlijke panden. Dat het anders kan bewijzen goed vergelijkbare steden dan r.r.et rondom de too,ooo inwoners aanzienlijk kleiner dan Haarlem). Delft heefc onlangs het 75oe gemeentelijke monurrlent aafigewezen, Leiden heeft er ry55.die aantallen groeien nog steeds, Delft Delft en Leiden, (Beide steden zijn heeft een professioneel Vakteam Monumentenzorg, dat ook werkzaamheden verricht voor omliggende gemeenten. In beide steden wordt jaarlijks verantrvoording afgelegd over de activiteiten op het gebied van Monumentenzorg en erfgoed aan burgerij en stadsbestuur. de Delftse Monumentennota 2oo7 - zort wordt gesproken van uier pijlers; In inventariseren (onderzoek); * beschermen (aanwijzing);. instandhouden (onderhoud, o.a. met gemeentelijke ' subsidies); r draagvlak versterken (m,n. door publicaties). Bij de aanvaarding van de nota heeft het Delftse gemeentebestuur gekozen voor het meest ambitieuze scenario en twee gemeentelijke subsidiepotten ingesteld (voor zoot totaal 744.ooo). Op alle vier in de Delftse Monumentennota genoemde

7 Het landeliike prolect voor de iongere bouwkunst heeft in Haarlem nog helemaal geen vastgestelde gemeenteliike monumenten opgeleverd. Daardoor kon veel waardevolle bebouwing van rondom '1900 zelfs in recente tiid nog worden gesloopt. pijlers schiet Haarlem rekort. Wat hoge politieke prioriteit moet krijgen is in de eerste plaats een pro-actief beleid: vastleggen s'ar *'aard is behouden te blijven (de prjlers inventariseren en beschermen). Maar daarnaast ook een creatief beleid: het veel meer uitbuiten, ook in economische zin, van de cultuurhistorische krvaliteiten van de stad. Dit vereisr een cultuuromslag: monumentenzorg nier meer zien als hinderliik klusje erbij, maar als stedelijk speerpunt. Daarvoor is ambreliike krvaliteit nodig, Niet alleen bndersteuningl rrra;rr meer: professionalireit. Waarom zijn er wel afdelingen ' \ èrkeer en \rervoer' en 'Stedelijke Onnvikkeling' maar is er qeen afïeling'erfgoed'? Informeel is alom in bestuurliike en ambtelijke kringen te horen dat de opheê fing van her Bureau \lonumentenzorg een grore vergissing is qeri'ecsr. Ook in d.- landelijke Monumentenrvereld heefr dit H,rarlem een slechre naam bezorgd. Is her zo moeilijk om daaruir in her openbaar de consequenries re trekkeni Hel.L.en de besruurders zelf ri-el voldoende greep op de opeenvolgende reorganisaries van het ambrelijk apparaari Àndere monumenrensreden hebben een'bureau ivlonurnentenzore en Archeoloqi"' (Amsrerdam) of een 'Vakrearn Nionumentenzorg Èn Bouri.kunde' (Delft). Hoe jc hct r-rocn-rt doct er nict toe, het is nodig cn verdienr zichzelf op den duur terug. (Heemstede, Bloemendaal en Bennebroek huren nu voor elk monumentenklusje een perriculier bureau in). Wat willen we bereiken? (Het gadt hier on ceil'tota''ll)\1lil', ntjíg otr de in tle lcttttste v ftien jc1reil o1'ge/operr echterstand in te lo1,en) 6. Instelling van een eenheid'monumentenzorg, archeologie en erfgoed'binnen het ambtelijk apparaat, onder professionele leiding, die in staat is bovengenoemde taken uit te voeren, hiervanjaarlijks verslag te doen en ook anderszins in staat is door woord en geschrifr bekendheid te geven aan het Haarlemse erfgoed, Dit is te meer nodig nu mer de decentralisatie van de over- heidstaken sceeds grotere verantwoordelijkheden op het gebied van het erfgoed bij de gemeenren komen te liggen, iets wat de gemeente Haarlem ook zegt te ambiëren (brief van de Federatie van grote monumeníengemeenten aan de Minister van OCW d.d, zz maart zoot), Deze eenheid zou ook diensten moeten kunnen verle7. nen aan andere gemeenten die geen eigen deskundig- heid in dezen in huis hebben (zoals Haarlemmerliede, Heemstede, Bennebroek) en aan parciculieren, 8. Versterking van de componenten 'monurnenten en erfgoed' en'stedenbourv'in de commissie Welscand en Nlonumenten. Bij voorkeur d.m.v.een vertegenwoordiger uit de cultuurhistorische verenigingen. van de stad expliciet als economische Nlonumentaliteir 9. speerpunt in het beleid hanteren. Wat sowieso zou moeten gebeuren, en niet meer is dan een eerste democratische plicht, is verantrvoording van het monumentenbeleid aan Gerreenteraad en Burgerij d.m,v. eenjaarverslag. \À/ellicht is het nu nog niet te laat het ontstane gat in de verslaglegging over dejaren 2oo+, zoo5 eí 20o6 te dichten. Daardoor kon veel rvaardevolle bebouwing van rondom Igoo zelfs in recente tijd nog rvorden gesloopt r r, Vaststelling v:rn de li jst van jonge gerneentelijke monumenten (rs5o - r94o). z, Een rvaarderings- en registratiesysteem van re behouden bourvrverken en ensembles van na Ig4o, mer extra aandacht voor de ii'ederopbourv-architectuur. (In het najaar van 2oo7 za1 de Minister van OCW roo door de RACM geselecteerde bou*'rverken uit de periode ry4o - t96o (rvederopbou.r'periode) als Rijksmonumenrenmonumenr aanrvijzen.) 3, Permanente monitorir-rg van de verschillende lijsten. Dit houdt in principe in dat bij gewijztgde inzichten 4, Van de penningmeester Alle begin is moeiliik... Dat bleek ook na de overdacht van het penningmeesterschap van onze vereniging. Vandaar een drievoudig'mea culpa' en excuus voor de vergissingen in de vroeger zomer van dit jaar. De uitnodigingsbrief voor de laarvergadering was niet iuist. De herinneringsbrief aan de leden die nog niet hadden steeds nieurve objecten aan de lijsten kunnen worden toegevoegd maar er ook van kunnen worden afgevoerd. Invoering van de ir.r Amsterdam (sradsdeei Centrum) in betaald, had er beter uit moeten zien. De iaarrekening zal voor u en ons nageslacht in het eerstvolgende jaarboek juist en vol ledi g gedocumenteerd worden. zoo4 ingevoerde'spoedprocedure monumenteniijsr' mer Rest mii de leden die per 1 september hun contributie voor 2007 nog niet hebben voldaan - circa'120! - dringend te verzoeken hun biidrage alsnog over te maken. Al was het maar om kennis te nemen van het ook nu weer biizonder fraaie Jaarboek Maar er ziin meer redenen. Met uw geld zet de Historische Vereniging Haerlem zich in voor uw stad. Het ledenaantal groeit gestaag; het zou jammer zijn als dat weer daalt door het afhaken van niet-betalers. 'Quick scan monumentwaardigheid' waarbij het mogelijk is een bedreígd gebouw desnoods binnen een paar dagen een voorlopige beschermde status te geven (vangnec- functie). 5. Herinvoering van de regel dat binnen het Beschermde Stadsgezichc geen sloopvergunning rvordt verstrekr voor er een deêniriefgoedgekeurd bouivplan is,

8 De excursies en lezingen zijn gratis De touringcar van Connexxion Lezing Vereniging Haeilem, tenzij anders oerffield. Introducés zijn uanbtte welkom. Zij betalen een eergoed.ing ltdn 5,- vertrekt stipt om 8,3o uur richting Brabant. Om ro.3o uur verwachten wij in Bergen op Zoom aan te komen en drinken dan een kop kofêe, met daarbij Bergse kruidkoek, een specialiteit van de stad. Om ongeveer kwart (On)begrensd land. De verandering van de stadsrand van Haarlem 1)oor led.en tan d.e Jaarexcursie Bergen op Zoom. Bolwerk van 9OO monumenten. Bergen op Zoom Zaterdag 6 oktober 2007 Vertrek 8.30; terug uur Reserveren verplicht Bergen op Zoom kreeg tussen II97 stadsrechten en is gebouwd aan de rand (zoom) van een heuvelige over elf start de rondleiding door de Markiezenhof éénvan de fraaiste stadspaleizen van West-Europa, gebouwd in de vijftiende eeuw door de Mechelse bouwmeesters Anthonie en Rombout Keldermans. Het was het woonpaleis van de Heren en Markiezen van Bergen op Zoom. In dejaren zestig van de vorige eeuw is het gebouw ingrijpend gerestaureerd en zijn de galerijen, traptoren en binnenplaatsen weer in aurhentieke staat teruggebracht. Nu is het een historisch museum met fraaie middeleeuwse zalen en stijlkamers, maar ook een collectie schilderijen en meubilair uit de vijftiende tot met de achttiende eeuw eítzrz (bergen) zandrug.in de vijftiende eeuw was de stad economisch belangrijk als handelscentrum en voorhaven van Antwerpen, Vanaf de tweede helft van de zestiende eeuw kreeg Bergen op Zoom betekenis door zijn strategische liggingr'wie Bergen op Zoom in handen had, beheerste Zeeland! Tíjdens de Tachti gsarige Oorlog heeft de stad tweemaal met succes een beleg door Spaanse croe- pen doorstaan. Aan het einde van de zeventiende eeuw werd de vesring drastisch gemoderniseerd naar plannen van Menno van Coehoorn. De vesting gold als onneembaar. Tot in dejaren zestig van de vorige eeuw was het een garnizoensstad. Met ongeveer 9oo monumenten is Bergen op Zoom een indrukwekkende en goed bewaard gebleven historische stad. Tussen 8.r5 en 8.3o lnr veízame- len wij op de parkeerplaats aan de Westergracht bij het voormalige PTT-distributiecentrum (nu Gemeente Haarlem, dienst Maatschappelijke Ontwikkeling). Dinsdag, 13 november 2007 Aanvang uur Zaal open om uur ABC Architectuur Centrum, Groot Heiligland 47, Haarlem (toegang gratis) Tussen de middag lunchen wij in Hotel de Draak op de Grote Markt. Na de onvermiideliike en copieu:e 'Brabantse koffietafel' volgt's middags een stadswandeling door het historische centrum. In de wandelingzijn bezoeken opgenomen aan de Gevan- genpoort en de St, Gertrudiskerk. Natuurlijk voert de wandeling ook langs het stadhuis, de Lievevrouwepoor!, en het Ravelijn, het enige overblijfsel van de vestingwerken, Na een kopje koffie of thee vertrekt de bus om 16.oo richting Haarlem, waar wij omstreeks r8.oo aankomen. Inlicbting ouer de Jaarexcursie bq Michiel Kersten, (ozj) (tussen zo,jo en mkersten 21.,30 uur), of per quicknet.nl. D egenen zich reeds hebben opgegeven, behoeven dit niet nogmaals te doen. Kosten 4g,- (inclusief ueruoer per bus, kofie met koek, toegang tot de Markie- Aan het begin van de r9e eeuw werd stedelijk Haarlem nog begrensd door de Singels mer daarbuiten een uitgestrekt overgangsgebied tussen stad en platteland: de stadsrand. Deze stadsrand strekte zich uit tot rvat nu de Elswoutslaan, Overtonstraat, Prinses Beatrixdreef en de Crayenestervaart is. Gedurende de tweede helft van de rge eeuw vonden in dit gebied drastische veranderingen plaats, Nu bekende woonwijken als de Amsterdamsebuurt, Leidsebuurt, Kleverpark, Frans Halsplein, Rozenprieel, Bosch en Vaart en het Florapark kwamen geleidelijk rot scand. Zo ookhet industriegebied in de Veerpolder. Een aantal onbekende en bel.-ende Haarlemmers, Bloemendalers en Amsterdammers speelden een cruciale rol in de totstandkomingvan deze nieuwe wijken en het industriegebied. Frank Suurenbroek heeft de jarenlang onderzoek ged.aan naar de transformatie van de rge-eeuwse stadsrand van Haarlem. In zijn dissertatie reconsrrueerr hij de stadsuitbreiding van Haarlem (uitgave Toth zoot) en het machtsproces achter de veranderingen. De lezíng zai een verrassend inzicht in geven in de totstandkoming en de wortels van wat wij nu als de negentiende-eeuwse ring van Haarlem kennen. Voor wie alvast de dissertatie wil lezen: (On)begrensd land. De transformatie van de stadsrand van Haarlem (Bussum: Thoth zoot) zenb of, uitgeb r eide luncb, stad sw an deling onder leiding uan een gids, met bezoek aan de Geuangenpoort en de Gertrudiskerk een afsluitend kopje kofie of thee). Colofon: Haerlem Nieuwsbrief is een uitgave van de Vereniging Haerlem Verenigingszetel: de Hoofdwacht, Crote Markt 17 Postadres: postbus BC Haarlem Secretaris: (o23) oo Cironr: Het blad verschijnt vier keer per jaar ISSN: Re ser v er en noo Ker sten: mker dzak elijk. Michiel ste qui cknet,nl of tel tussen 2o.3o en uur, Redactie: Theo van der Vlugt. Vormgeving: Sinas, Haarlem Foto's: Maarten van Wamel Druk: drukkerij Excelsior Haarlem (sponsor) Verzending: Paswerk

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Embargo tot 7 juni 2015 Onderwerp Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Programma Cultuur & Cultuurhistorie & Citymarketing Portefeuillehouder B. van Hees Samenvatting Op 27 januari 2010 heeft de

Nadere informatie

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging Secr. Gerard Thijssen Rozenbloemstraat 34, 4921 KG Made Tel: 0162-683323 Mail: heemkundemadedrimmelen@gmail.com NIEUWSBRIEF jaargang 18 nummer 5 oktober 2015. Uitnodiging Op dinsdag 20 oktober organiseert

Nadere informatie

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- )

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Oprichting In 1768 werd het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen officieel opgericht. De aanleiding vormde een initiatief uit Vlissingen tot

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 maart 2012

Nieuwsbrief 1 maart 2012 Nieuwsbrief 1 maart 2012 De Heemshof Het gebied rond De Heemshof in Heemskerk wordt bedreigd door nieuwbouwplannen van de gemeente. Op verzoek van Lambert Koppers, eigenaar van De Heemshof en deelnemer

Nadere informatie

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk In de kastelenbuurt van Heemskerk werd in november 2012 vanwege de sloop en nieuwbouwplannen een proefsleuvenonderzoek verricht. Dit werd uitgevoerd door het archeologische

Nadere informatie

BELEIDSPLAN HSSN 2008-2010. Stichting Historische Sluizen en Stuwen Nederland

BELEIDSPLAN HSSN 2008-2010. Stichting Historische Sluizen en Stuwen Nederland BELEIDSPLAN HSSN - 2010 Stichting Historische Sluizen en Stuwen Nederland stichting Historische Sluizen en Stuwen Nederland 1 Inhoudsopgave: 1 INLEIDING... 2 2 INTERNE ORGANISATIE... 2 3 DOELSTELLING...

Nadere informatie

Archeologie Bouwen en verbouwen. www.sudwestfryslan.nl

Archeologie Bouwen en verbouwen. www.sudwestfryslan.nl Archeologie Bouwen en verbouwen www.sudwestfryslan.nl Archeologie Heeft u bouwplannen of moet u voor andere werkzaamheden graven in de grond? Dan bent u soms verplicht om vooraf archeologisch onderzoek

Nadere informatie

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh?

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Soms weten bezoekers ons tijdens rondleidingen te vermelden dat Vincent van Gogh ooit een kamertje bewoonde in hotel Schafrath aan het Park in Nuenen.

Nadere informatie

SERIE LEVENSBESCHRIJVINGEN NR. 2 G.H. VEENSTRA

SERIE LEVENSBESCHRIJVINGEN NR. 2 G.H. VEENSTRA SERIE LEVENSBESCHRIJVINGEN NR. 2 G.H. VEENSTRA Wim de Kam. 15 In het tweede deel van deze serie thans een aanzet tot een levensbeschrijving van de heer G.H.Veenstra. Ik noem het een aanzet omdat er nog

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

Canonvensters Michiel de Ruyter

Canonvensters Michiel de Ruyter ARGUS CLOU GESCHIEDENIS LESSUGGESTIE GROEP 8 Canonvensters Michiel de Ruyter Michiel Adriaanszoon de Ruyter werd op 23 maart 1607 geboren in Vlissingen. Zijn ouders waren niet rijk. Michiel was een stout

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

H e t v e r h a a l v a n V i c t o r V i s c h

H e t v e r h a a l v a n V i c t o r V i s c h Het verhaal van Victor Visch V i c t o r V i s c h e n h e t g e h e i m v a n M i l l i n g e n H et is al meer dan een kwart eeuw geleden dat de Haarlemse kunstschilder Victor Visch werd uitgenodigd

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8. Behorend bij de tentoonstelling. Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN

Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8. Behorend bij de tentoonstelling. Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8 Behorend bij de tentoonstelling Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN 23 november 2012-19 mei 2013 Inhoudsopgave 1. Tijdelijke tentoonstelling Anton Heyboer De Haarlemse

Nadere informatie

DE FAMILIE VAN LOON 130 _

DE FAMILIE VAN LOON 130 _ DE FAMILIE VAN LOON Mooi idee: je familie en huis jarenlang laten portretteren door schilders en fotografen. De roemrijke familie Van Loon uit Amsterdam deed dat. De indrukwekkende stapel familieportretten

Nadere informatie

In de Heemsteder van 11 februari werd Gabe de Vries aan Heemstede voorgesteld door Bart Jonker (van hem ook de foto).

In de Heemsteder van 11 februari werd Gabe de Vries aan Heemstede voorgesteld door Bart Jonker (van hem ook de foto). Verdwenen Heemstede in kleur Van 11 februari tm 11 maart 2015 maakte de HVHB even een kleine zijstap In verband met een fraaie tentoonstelling in het Raadhuis in februari en maart van 2015. Ze zijn zwart-wit,

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS

VOORTGEZET ONDERWIJS VOORTGEZET ONDERWIJS STEDELIJK MUSEUM ALKMAAR Stedelijk Museum Alkmaar is hét geheugen van de stad Alkmaar en een vertrekpunt voor iedereen die de geschiedenis en kunst van Alkmaar en omgeving wil beleven

Nadere informatie

WONEN IN DE HISTORISCHE BINNENSTAD

WONEN IN DE HISTORISCHE BINNENSTAD WONEN IN DE HISTORISCHE BINNENSTAD inhoudsopgave bergen op zoom een stad met geschiedenis De geschiedenis van Bergen op Zoom gaat ver terug. Al in de Romeinse tijd was het gebied rond de stad bewoond.

Nadere informatie

Toelichting op de bouwhistorische verwachtingenkaart Verborgen geschiedenis achter de gevels van Dordrecht

Toelichting op de bouwhistorische verwachtingenkaart Verborgen geschiedenis achter de gevels van Dordrecht Toelichting op de bouwhistorische verwachtingenkaart Verborgen geschiedenis achter de gevels van Dordrecht Lange Breestraat 44-46 Gravenstraat 9-11 (stucplafond uit begin 20 e eeuw) Gravenstraat 9-11 (balken

Nadere informatie

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Vastgesteld door het bestuur van de heemkundekring op 9 maart 2015. Wat is het Museum Zwaluws Erfgoed? Het museum Zwaluws Erfgoed is een etnografisch

Nadere informatie

WimWaanders: het overbrengen van cultuur is van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten een boost? Crowdfunding ambassadeurs voor je bedrijf

WimWaanders: het overbrengen van cultuur is van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten een boost? Crowdfunding ambassadeurs voor je bedrijf WIM Wim Waanders: het overbrengen van cultuur is ÉÉN van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten de BINNENSTAD een boost? een initiatief van FLYNTH: Crowdfunding CREËERT ambassadeurs voor je bedrijf Nummer

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

SYNAGOGE SCHOOL OPDRACHT. Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger: Martin Monnickendam. Materiaal: pastel, aquarel, plakkaatverf.

SYNAGOGE SCHOOL OPDRACHT. Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger: Martin Monnickendam. Materiaal: pastel, aquarel, plakkaatverf. b WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. Het onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: SCHOOL OPDRACHT e g o g a Syn Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger:

Nadere informatie

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam Museum. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het

Nadere informatie

Nieuwsbrief 83 maart 1980

Nieuwsbrief 83 maart 1980 Nieuwsbrief 83 maart 1980 Bestuur: B. van Tongeren, Voorzitter Sportparklaan 1980 GOED BEGONNEN VOOR DE V.O.H.B. Voordat In januari heeft de Heemsteedse bibliotheek een collectie heemkundige literatuur

Nadere informatie

WONING BROCHURE. Van Middachtenweg 17. Doesburg

WONING BROCHURE. Van Middachtenweg 17. Doesburg WONING BROCHURE Van Middachtenweg 17 Doesburg Zeer geachte belangstellende Allereerst danken wij u, mede namens de eigenaar van de woning aan de Van Middachtenweg 17 te Doesburg, voor de door u getoonde

Nadere informatie

Het Frans Walkate Archief, de nalatenschap van Henk van Ulsen en een verrassende ontdekking

Het Frans Walkate Archief, de nalatenschap van Henk van Ulsen en een verrassende ontdekking in de etalage Het Frans Walkate Archief, de nalatenschap van Henk van Ulsen en een verrassende ontdekking Op 28 augustus 2009 overleed geheel onverwacht op een logeeradres in Bussum de in 1927 in Kampen

Nadere informatie

Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31

Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 3 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 5 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 7 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 8 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 9 25-03-10

Nadere informatie

De Rosmolen te Kampen

De Rosmolen te Kampen De Rosmolen te Kampen De geschiedenis van de Rosmolen in het kort. De maalderij, hierna genoemd rosmolen, is erg oud. Uit een akte uit het jaar 1699 blijkt, dat Jan Geertsen Storm en zijn vrouw Elisabeth

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

Slimmer met je geld omgaan. Lesbrief voor groep 8 en de brugklas

Slimmer met je geld omgaan. Lesbrief voor groep 8 en de brugklas Slimmer met je geld omgaan Lesbrief voor groep 8 en de brugklas Inhoudsopgave 1. Historisch Museum Haarlem Inleiding 3 1.1 Leerdoelen 4 2. Lesprogramma Slimmer met je geld omgaan 5 Voorbereiding 5 Museumbezoek

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Frans Peetermans. Café in, café uit. Een uitgave van de Heemkundige Kring van Gooik

Frans Peetermans. Café in, café uit. Een uitgave van de Heemkundige Kring van Gooik Frans Peetermans Café in, café uit Een uitgave van de Heemkundige Kring van Gooik Café in, café uit De Gooikse en Strijlandse cafés rond 1920 tot vandaag Frans Peetermans Een uitgave van de Heemkundige

Nadere informatie

Jan van den Berge. Een veelzijdig kunstenaar. Kunstenaar Jan van den Berge: Ik houd altijd het gevoel: het kan nog beter, nog mooier.

Jan van den Berge. Een veelzijdig kunstenaar. Kunstenaar Jan van den Berge: Ik houd altijd het gevoel: het kan nog beter, nog mooier. juni 2014 Volgens de Gestalltpsycholoog Kurt Koffka zien we de dingen niet zoals ze zijn, maar zoals wij zijn. En wij zijn niet alle dagen dezelfde. Belangrijk om hiervan alle dagen bewust te zijn. We

Nadere informatie

Luciano en Hans. Christiaan en Richard. Jena en Arianne. Bianca en Gerrit. Danielle en Jan. Jules en Martin

Luciano en Hans. Christiaan en Richard. Jena en Arianne. Bianca en Gerrit. Danielle en Jan. Jules en Martin Luciano en Hans Christiaan en Richard Jena en Arianne Bianca en Gerrit Danielle en Jan Jules en Martin Het was vroeg.6 uur verzamelen op station Utrecht Centraal. Vandaar gingen we via Rotterdam naar Brussel.

Nadere informatie

Klee. en Cobra. Opnieuw beginnen

Klee. en Cobra. Opnieuw beginnen Klee Lesmateriaal groep 5 en 6 deel 1: klassikale les op school bij de tentoonstelling Klee en Cobra Het begint als kind 28.01-22.04 2012 en Cobra Opnieuw beginnen Dit is Paul Klee En dit ook. En dit is

Nadere informatie

LESMAP CONTACT LOCATIE. Lees verder meer:

LESMAP CONTACT LOCATIE. Lees verder meer: LESMAP Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 1ste en 2de leerjaar. p de archeologische site Hoge Wal ligt een grote berg aarde. Deze berg zou zoveel kunnen zijn:

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 23 oktober 2012 Nr.05

NIEUWSBRIEF 23 oktober 2012 Nr.05 NIEUWSBRIEF 23 oktober 2012 Nr.05 Algemeen: HONDEN OP HET SCHOOLPLEIN Gisteren is er weer een kind op het schoolplein gebeten door een kleine hond. Gelukkig bleek de schade mee te vallen. Toch doen wij

Nadere informatie

April 2013. Beste allemaal, Burgemeester Aboutaleb op bezoek

April 2013. Beste allemaal, Burgemeester Aboutaleb op bezoek April 2013 Beste allemaal, Burgemeester Aboutaleb op bezoek Wat een geweldige feestweek! De hele week heeft in het teken gestaan van de kroning van prins Willem Alexander tot Koning van ons land. Maandagmorgen

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Omschrijving. Bezienswaardigheden. Activiteiten in deze route. Beeldenroute in Hoorn / wandelroute (5 km)

Omschrijving. Bezienswaardigheden. Activiteiten in deze route. Beeldenroute in Hoorn / wandelroute (5 km) Omschrijving Langs de kust van Hoorn staan zo n dertig beelden van verschillende Nederlandse kunstenaars/beeldhouwers. De wandeling langs de beelden start bij schouwburg Het Park en eindigt bij de oostelijke

Nadere informatie

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE Zaaknr. : 2015EAR0009 Zaakomschrijving : CPO Lindevoort Rekken Specialisme : Cultuurhistorie (excl. Archeologie) Behandeld door : Roy Oostendorp Datum : 7 oktober 2015

Nadere informatie

Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen

Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen Wij vonden het Bremen erg interessant, vooral Zelf zijn wij ook de geschiedenis en cultuur van een stad en hoe dit terug is te zien in de gebouwen. Dit vinden

Nadere informatie

Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel

Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel Groep 7/8 Erfgoed educatie Bezoek les Stevig Sterk Zaltbommel Stevig Sterk Zaltbommel is een bezoek les over historische vestingwerken van Zaltbommel. Nadruk ligt op het

Nadere informatie

In het open landschap van Oldambt is de geschiedenis nog zichtbaar. Als je er oog voor hebt en de kenmerken kunt herkennen laat het zich lezen als

In het open landschap van Oldambt is de geschiedenis nog zichtbaar. Als je er oog voor hebt en de kenmerken kunt herkennen laat het zich lezen als Werkgroep Oldambt In het open landschap van Oldambt is de geschiedenis nog zichtbaar. Als je er oog voor hebt en de kenmerken kunt herkennen laat het zich lezen als een boek. De Dollard is daarbij een

Nadere informatie

PERSBERICHT 16 januari 2015

PERSBERICHT 16 januari 2015 Van: Carina Blokzijl Museum Gouda [Carina.Blokzijl@museumgouda.nl] Verzonden: vrijdag 16 januari 2015 12:36 Onderwerp: van Michel tot Israels Bijlagen: GeorgesMichel_Gezicht_op_de_heuvel_van_Montmartre.jpg;

Nadere informatie

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz Gent 24b Onderbergen. Het pand van de Dominicanen Predikherenlei Rue de la Valléé nr 40 /Onderbergen Onderbergen nr 57 in 1940 Tweede gedeelte

Nadere informatie

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Nieuw, modern sanitair. Gemoderniseerde benedenwoning. Woonkamer met massief eiken houten vloer

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Nieuw, modern sanitair. Gemoderniseerde benedenwoning. Woonkamer met massief eiken houten vloer Huizen van Hoekstra & van Eck Esschilderstraat 12 zwart, 2012 BD Haarlem Gemoderniseerde benedenwoning Gelegen in Het Rozenprieel Woonkamer met massief eiken houten vloer Nieuw, modern sanitair Nabij het

Nadere informatie

Nieuwsbrief Pinksteren 2014

Nieuwsbrief Pinksteren 2014 Nieuwsbrief Pinksteren 2014 PASSIE EN PLEZIER OP DE RUÏNE VAN BATENBURG Het is een kunst om in de hectiek van het dagelijkse leven in contact te blijven met plezier en bezieling. Dit vraagt om een goede

Nadere informatie

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949 Plaatsingslijst Archief T.A. de Jager Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949 Katholiek Documentatie Centrum 2013 1 Binnengekomen

Nadere informatie

Stedelijke burgerij hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62233

Stedelijke burgerij hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62233 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 June 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62233 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

De Lichtboei, baken voor een goede koers Schooljaar 2015/2016 nummer 10 01 februari 2016

De Lichtboei, baken voor een goede koers Schooljaar 2015/2016 nummer 10 01 februari 2016 Nieuwsbrief De Lichtboei, baken voor een goede koers Schooljaar 2015/2016 nummer 10 01 februari 2016 Kalender 02-02: Facultatieve oudergesprekken Open middag 08-02: Mr vergadering Koffiemiddag 14.15 15.00u

Nadere informatie

Historische Vereniging Warder Bedrijfsplan 2011

Historische Vereniging Warder Bedrijfsplan 2011 Historische Warder Bedrijfsplan 2011 februari 2011 1 van 7 samenvatting Op 21 januari is de Historisch Warder opgericht. De vereniging heeft tot doel om: de geschiedenis van Warder vast te leggen en zo

Nadere informatie

september / oktober 2014

september / oktober 2014 september / oktober 2014 Foto s van de maand Hein Valk Michel Lucas De voorzetter Geen Stijl Al jaren probeer ik voornamelijk plezier te hebben in fotografie, zonder me om een eigen stijl te bekommeren.

Nadere informatie

NIEUWS April 2014 jaar 18 Nr. 1 www.oudallee.nl Redactieadres: Boslaan 7

NIEUWS April 2014 jaar 18 Nr. 1 www.oudallee.nl Redactieadres: Boslaan 7 NIEUWS April 2014 jaar 18 Nr. 1 www.oudallee.nl Redactieadres: Boslaan 7 LENTE Na iets wat we nauwelijks winter kunnen noemen, is de lente in volle hevigheid losgebarsten. De natuur explodeerd en het is

Nadere informatie

1De Schuttersmaaltijd in de Voetboog (detail), 1648, Bartholomeus van der Helst, Rijksmuseum

1De Schuttersmaaltijd in de Voetboog (detail), 1648, Bartholomeus van der Helst, Rijksmuseum 1De Schuttersmaaltijd in de Voetboog (detail), 1648, Bartholomeus van der Helst, Rijksmuseum Welkom in uw Rijksmuseum Op 13 april 2013 opent het nieuwe Rijksmuseum zijn deuren voor het publiek met een

Nadere informatie

Een doos vol spullen. Colofon. In het kort

Een doos vol spullen. Colofon. In het kort N E L L U P S L O V S O O EEN D Project voor groep 3 en 4 In het kort Er is op school een telefoontje gekomen van Historisch Museum Haarlemmermeer, met de vraag of de leerlingen ergens mee willen helpen.

Nadere informatie

Er is steeds meer oog voor de culturele waarde van oude kerken, maar vooral het kerkinterieur loopt nog altijd groot gevaar.

Er is steeds meer oog voor de culturele waarde van oude kerken, maar vooral het kerkinterieur loopt nog altijd groot gevaar. 1 van 6 23-12-2015 11:51 Voorpagina /) Groningen /groningen/) Drenthe /drenthe/) Sport /sport/) Meer /archief/) Abonneren (https://abonneren.dvhn.nl) woldring@groningerkerken.nl Service /service/) (http://m.dvhn.nl)

Nadere informatie

KKF 2015 Bokkendonk: Nieuwsbrief 2 november 2014

KKF 2015 Bokkendonk: Nieuwsbrief 2 november 2014 KKF 2015 Bokkendonk: Nieuwsbrief 2 november 2014 De eerste bijeenkomst met de deelnemende dorpen ligt alweer een paar weken achter ons. Ook het 11/11 feest is achter de rug en de datum voor het Keinderkupkesfestival

Nadere informatie

Beleidsplan Stichting Vrienden van het Zeeuws Museum 2012-2016

Beleidsplan Stichting Vrienden van het Zeeuws Museum 2012-2016 Beleidsplan Stichting Vrienden van het Zeeuws Museum 2012-2016 De stichting Vrienden van het Zeeuws Museum is gelieerd aan het Zeeuws Museum en werkt binnen de kaders van het museum. Beleidsplan Zeeuws

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum.

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum. 2 INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het museum. In dit werkboekje

Nadere informatie

Roodbaard s Rijkdom - Lucas Pieters Roodbaard WERKPERIODES

Roodbaard s Rijkdom - Lucas Pieters Roodbaard WERKPERIODES Roodbaard s Rijkdom - Lucas Pieters Roodbaard WERKPERIODES De werkzame periode van Roodbaard wordt tot op heden geduid op de periode van 1819 tot aan circa 1850. Dit is de periode waarin de tuinen uit

Nadere informatie

Overzicht daguitstappen voor groepen. 2. Dagje Oudenaarde. Bezoek tentoonstelling 'De erfenis van Karel de Grote' Karel de Grote-Menu

Overzicht daguitstappen voor groepen. 2. Dagje Oudenaarde. Bezoek tentoonstelling 'De erfenis van Karel de Grote' Karel de Grote-Menu Overzicht daguitstappen voor groepen 1. Dagje Ename 2. Dagje Oudenaarde 3. Geschiedenis met een natje 4. Voor en achter de schermen Voormiddag Lunch Bezoek tentoonstelling 'De erfenis van Karel de Grote'

Nadere informatie

Dinsdag 8 april 2014

Dinsdag 8 april 2014 Maandag 7 april Wow de eerste dag in Rome, wat een dag. 's Morgens even ontbijten (één croissantje) en toen vanaf ongeveer half 10 op pad. We zijn in de binnenstad geweest en bij iedere kerk verbaasden

Nadere informatie

Nieuwsflits juli 2014

Nieuwsflits juli 2014 Nieuwsflits juli 2014 Samen bouwen in Vertrouwen Nog maar een kleine 2 weken en dan is het vakantie wat is het weer enorm snel gegaan. En wat hebben we allemaal weer ontzettend veel geleerd! Vanaf deze

Nadere informatie

Een Egyptische collectie in Leiden

Een Egyptische collectie in Leiden Een Egyptische collectie in Leiden Naam: Klas:.. Het Rijksmuseum van Oudheden, de naam zegt het al, toont voorwerpen uit oude tijden. De collectie bestaat uit objecten van beschavingen die vandaag de dag

Nadere informatie

De laatste wens van Maarten Ouwehand

De laatste wens van Maarten Ouwehand De laatste wens van Maarten Ouwehand Een verhalend ontwerp voor CKV waarin leerlingen op school een museum ontwerpen, inrichten en openen. Gemaakt voor en door: Andreas College Katwijk en Bureau voor Educatief

Nadere informatie

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI VERHALEN RONDLEIDINGEN FORT DE SCHANS WORKSHOPS 2015 ARCHEOLOGIE ONDER WATER KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI Kaap Skil, de Vuurtoren, de Oudheidkamer en Ecomare zijn onderdeel van Stichting Texels

Nadere informatie

WAT ANDEREN DOEN Collectie Tweede Wereldoorlog in het Streekarchief

WAT ANDEREN DOEN Collectie Tweede Wereldoorlog in het Streekarchief WAT ANDEREN DOEN Collectie Tweede Wereldoorlog in het Streekarchief Bij het Streekarchief voor het Gooi en de Vechtstreek in Hilversum bevindt zich een collectie die uitsluitend materiaal over de tweede

Nadere informatie

Mercator en de ontdekkingsreizen

Mercator en de ontdekkingsreizen Mercator en de ontdekkingsreizen V.U. ANNEMIE CHARLIER, GROTE MARKT 1, 9100 SINT-NIKLAAS Stedelijke Musea Sint-Niklaas Beste leerling! Hopelijk vonden jullie het bezoek aan het Mercatormuseum een boeiende

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

narratieve zorg Elder empowering the elderly

narratieve zorg Elder empowering the elderly narratieve zorg Elder empowering the elderly huisbezoek 1: KENNISMAKING - 2 - KENNISMAKING - huisbezoek 1- a kennismaking huisbezoek 1: KENNISMAKING a vertrouwelijkheid individueel in teamverband naar

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 64 punten

Nadere informatie

Juli - augustus 2011 - nr 335

Juli - augustus 2011 - nr 335 Juli - augustus 2011 - nr 335 Kijker nr 335 : zomer 2011 Voor sommigen zit het er misschien al bijna op. Voor anderen is het nog maar pas begonnen en voor nog anderen duurt het nog enkele weken. Eén ding

Nadere informatie

WAT WIL HIJ, WAT WIL ZIJ?

WAT WIL HIJ, WAT WIL ZIJ? WAT WIL HIJ, WAT WIL ZIJ? Inhoud Voorwoord 7 1. Hoe stabiel is uw huwelijk? 9 2. Waarom de Liefdesbank nooit sluit 17 3. Waar zij echt niet zonder kan: Genegenheid 33 4. Waar hij echt niet zonder kan:

Nadere informatie

Beschermd stadsgezicht Noordwestelijk Villagebied

Beschermd stadsgezicht Noordwestelijk Villagebied Beschermd stadsgezicht Noordwestelijk Villagebied Ons cultureel erfgoed is de moeite waard om zuinig op te zijn Wethouder Erik Boog Het Noordwestelijk villagebied is van algemeen belang vanwege de bijzondere

Nadere informatie

FAMILIES EN KINDEREN 2012 2013 G R O E N E R U I T E R O P B L A U W P A A R D AMSTERDAM STEDELIJK MUSEUM WAT IS BEWEGING?

FAMILIES EN KINDEREN 2012 2013 G R O E N E R U I T E R O P B L A U W P A A R D AMSTERDAM STEDELIJK MUSEUM WAT IS BEWEGING? STEDELIJK MUSEUM FAMILIES EN KINDEREN 2012 2013 G R O E N E R U I T E R O P B L A U W P A A R D WAT IS BEWEGING? AMSTERDAM WELKOM! Het Stedelijk, Nederlands grootste museum voor moderne en hedendaagse

Nadere informatie

Hunebedden de steentijd

Hunebedden de steentijd Deze les hoort bij het prentenboek Het grote bouwwerk, geschreven door Rian Visser in de serie Terugblikken van Uitgeverij Delubas. Met tekeningen van Irene Goede. Doel: leerlingen bekend maken met hunebedden

Nadere informatie

Stichting Henk Fortuin. Jaarverslag 2012

Stichting Henk Fortuin. Jaarverslag 2012 Stichting Henk Fortuin Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Voorwoord...2 1. Bestuur...2 2. Doelstelling van de stichting...2 3. Vrijwilligers...3 4. Activiteiten van de stichting...3 4.1 Archiveren, Inventariseren

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Het Onderzoek Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Inhoud In deze hoofdstukken is mijn werkstuk verdeeld: 1.Christiaan Huygens blz: 4 2.Antonie van Leeuwenhoek blz: 6 3.De beschrijving

Nadere informatie

Tempeliersstraat 58-70

Tempeliersstraat 58-70 Tempeliersstraat 58-70 wijk: Kleverpark Soort : Gevelsteen Naam : De Blauwe Tram Datering : 18 juni 2009 Architect : Chantal Koster van Jorissen Simonetti architecten Bouwstijl : - Perceel : Indifferent

Nadere informatie

Nieuwsbrief december 2012

Nieuwsbrief december 2012 Nieuwsbrief december 2012 Nieuwe aanwinsten van de vereniging Wij ontvingen van Arie Oudhof uit Maartensdijk een fraaie kaart van Zeist, waarop Den Dolder nog maar net staat aangegeven. Vermoedelijk is

Nadere informatie

Een koninklijk huwelijk bij Escher in Het Paleis

Een koninklijk huwelijk bij Escher in Het Paleis Uw Bruiloft Een koninklijk huwelijk bij Escher in Het Paleis Trouw in het winterpaleis van Koningin Emma in de romantische Balzaal of tussen de betoverende werken van Maurits C. Escher. Omgeven door oneindige

Nadere informatie

zaak die van algemeen belang is wegens zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische

zaak die van algemeen belang is wegens zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Amsterdam. Nr. 18715 3 april 2014 Erfgoedverordening Stadsdeel Zuidoost 2013 Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1 Begripsbepalingen Deze verordening verstaat

Nadere informatie

Bijeenkomst 1 Zet je eigen Jong ontmoet oud op! Tijdens deze bijeenkomst ontdekken de leerlingen hoe je van de activiteit een succes maakt.

Bijeenkomst 1 Zet je eigen Jong ontmoet oud op! Tijdens deze bijeenkomst ontdekken de leerlingen hoe je van de activiteit een succes maakt. Lesmateriaal: jong ontmoet oud In een lessenreeks van vier bijeenkomsten bereidt u de leerlingen voor op het project Jong Ontmoet Oud: een activiteit dat jong en oud met elkaar in contact brengt. Tijdens

Nadere informatie

Hub Reneerkens (1911-1982)

Hub Reneerkens (1911-1982) Hub Reneerkens (1911-1982) Mensen die Hub Reneerkens gekend hebben kunnen zo wel enkele verenigingen opnoemen waarbij hij was betrokken. Tel je die verenigingen en instanties bij elkaar dan kom je tot

Nadere informatie

Nieuwsbrief. VAN DE AFDELING ZWOLLE nr 10 oktober 2014

Nieuwsbrief. VAN DE AFDELING ZWOLLE nr 10 oktober 2014 Nieuwsbrief VAN DE AFDELING ZWOLLE nr 10 oktober 2014 Samenwerken De PCOB, afdeling Zwolle, heeft al heel lang een samenwerkingsverband met de KBO, afdeling Zwolle. Ieder jaar weer verzorgen de reiscommissies

Nadere informatie

Wat rest is een foto

Wat rest is een foto Wat rest is een foto Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum, Leeuwarden

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF SEPTEMBER 2015

NIEUWSBRIEF SEPTEMBER 2015 Terugblik: Stadswandeling door Haastrecht Terugblik Exposi e Die schöne Müllerin Architectuurroute Workshop Column schrijven Agenda 2015/2016 Samen met de Historische Vereniging Haastrecht organiseerde

Nadere informatie

WAT ANDEREN DOEM. NAERDINCKLANT 9 november 1983 Lezing door dr.ir. T. van Tol: Nederzettingsgeschiedenis van Laren.

WAT ANDEREN DOEM. NAERDINCKLANT 9 november 1983 Lezing door dr.ir. T. van Tol: Nederzettingsgeschiedenis van Laren. WAT ANDEREN DOEM NAERDINCKLANT 9 november 1983 Lezing door dr.ir. T. van Tol: Nederzettingsgeschiedenis van Laren. Plaats : De Vaart, Hilversum, aanvang 20.00 uur. 25 januari 1984 Lezing, samen met "Albertus

Nadere informatie

Zes generaties warme toewijding

Zes generaties warme toewijding Zes generaties warme toewijding De geschiedenis van familiebedrijf Bakker van de Ven Bij gelegenheid van het 75-jarig bestaan in Venhorst Venhorst, juni 2010 PAG 1 INHOUD Voorwoord Inleiding 1 Martinus

Nadere informatie

Omgevingsonderwijs in Ermelo

Omgevingsonderwijs in Ermelo Omgevingsonderwijs in Ermelo Docentenhandleiding Vakgroep Geschiedenis Juli 2012 Inleiding Voor u ligt een lessenserie en docentenhandleiding die gaan over omgevingsonderwijs in Ermelo. Deze serie is gemaakt

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Conservator Marije van Rijnswou neemt afscheid

Nieuwsbrief. Conservator Marije van Rijnswou neemt afscheid Nieuwsbrief Gemeentemuseum Maassluis, 7 januari 2013 Conservator Marije van Rijnswou neemt afscheid Marije van Rijnswou. Foto: Herwin Jan Steehouwer Met de opening van een spetterende tentoonstelling en

Nadere informatie