Zorgen voor je seksuele gezondheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zorgen voor je seksuele gezondheid"

Transcriptie

1 Zorgen voor je seksuele gezondheid MERLENE, 19, BELIZE MIJN LICHAAM IS SPECIAAL VOOR MIJ. IK WIL HET BESCHERMEN TEGEN SOI S, HIV EN VROEGE ZWANGERSCHAP. Seksueel gezond zijn betekent dat we onze seksualiteit kunnen uitdrukken op een manier die zowel plezierig als bevredigend is voor zowel onszelf als onze partners zonder dat een van ons risico loopt. Er is belangrijke informatie die we moeten weten over gezond blijven en onszelf beschermen tegen seksuele en reproductieve gezondheidsproblemen. Onze seksuele en reproductieve rechten houden in dat we toegang hebben tot deze informatie en geschikte gezondheidsdiensten. Seksueel overdraagbare infecties en HIV en AIDS kunnen het gevolg zijn van seksuele activiteit en het is daarom belangrijk dat we weten hoe we goed voor onszelf en voor onze partners moeten zorgen. SEKSUEEL OVERDRAAGBARE INFECTIES (SOI s) Seksueel overdraagbare infecties (SOI s), ook wel seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA s) of geslachtsziekten genoemd, zijn infecties die voornamelijk verspreid worden door seksueel contact, door contact tussen de lichaamsafscheidingen van personen, sperma, vaginale afscheiding en bloed of door contact met een besmette huid. SOI s kunnen op verschillende manieren worden overgedragen: Van een man op een vrouw en omgekeerd en tussen twee personen van hetzelfde geslacht door middel van seksueel contact (vaginaal, anaal of oraal) of zelfs waneer er geen penetratie plaatsvindt. EEN SOI VERGROOT JE KANS OP HET KRIJGEN VAN HIV 10 Door naalden te delen met een besmette persoon. WAT? HE? Een zwangere vrouw met een SOI kan haar ongeboren kind besmetten door het contact van de baby met het bloed of de geïnfecteerde vagina van zijn of haar moeder. Door moedermelk (borstvoeding) vooral in het geval van HIV. Een van de meest ernstige SOI s waar je mee besmet kan raken is HIV. Er is geen vaccinatie tegen HIV en er zijn geen medicijnen tegen de ziekte als je eenmaal besmet bent. 95

2 JIJ, JE LEVEN, JE DROMEN: EEN HANDLEIDING VOOR CARAIBISCHE ADOLESCENTEN Overige SOI s zoals syfilis, chlamydia en gonorroe (druiper) zijn ook heel ernstig. Hoewel deze infecties behandeld en genezen kunnen worden kunnen ze toch langdurige effecten hebben zoals: Ze kunnen ervoor zorgen dat mannen onvruchtbaar worden en vrouwen geen kinderen kunnen krijgen. Ze kunnen het gemakkelijker maken voor HIV om in het lichaam te dringen. In het kort zijn er drie manieren om SOI s te voorkomen, waaronder ook HIV: 1. Onthouding van seksuele omgang. Stel het begin van je seksuele leven uit of stop met het hebben van seksuele omgang. 2. Als je toch seksuele omgang hebt, gebruik altijd een condoom vanaf het begin tot aan het eind van de seksuele daad, zelfs als je orale voorbehoedsmiddelen gebruikt. Gebruik een condoom iedere keer dat je seks hebt. 3. Ga een SOI onderzoek doen samen met je partner. Doe ook een HIV test voordat je seksueel actief wordt. Afhankelijk van of en wanneer je de laatste keer onbeschermde seks had kan het zijn dat je meer dan een HIV test moet doen om er zeker van te zijn dat je geen HIV hebt (zie pagina 10 voor meer hierover). Zorg ervoor dat je zeker bent dat geen van jullie beiden een seksueel overdraagbare infectie heeft voordat je met een seksuele relatie begint. Als jij noch je partner positief zijn getest voor een SOI kun je voorkomen dat je SOI krijgt door samen een monogame relatie te hebben wat betekent dat jij en je partner trouw zijn aan elkaar. Als jij en je partner of partners iedere keer dat jullie seks hebben een (latex) condoom gebruiken moet je daarmee doorgaan! Veel mensen beginnen met het gebruiken van condooms maar na een poos beginnen ze te denken: Ik vertrouw mijn partner. We kunnen stoppen met het gebruiken van condooms. Dit is een grote fout! Sommige mensen denken dat het gebruiken van een condoom een teken is van wantrouwen. Integendeel, het gebruik van een condoom is het bewijs dat je van je partner houdt en om hem of haar geeft. Zelfs indien jij en je partner of partners een onderzoek hebben laten doen en geen SOI s hebben is het beter om latex condooms te blijven gebruiken om zwangerschap en het krijgen of overdragen van SOI s te voorkomen. HOE WETEN WE WANNEER WE EEN SOI HEBBEN? Veel mensen, en vooral vrouwen, die besmet zijn met een SOI vertonen helemaal geen symptomen. Dit geldt voornamelijk voor HIV infectie. Zorg ervoor dat je nadenkt over je risico s om een STI te krijgen. Als je onbeschermde seks hebt kan het zijn dat je je hebt blootgesteld aan een SOI. Er zijn verschillende SOI s die symptomen kunnen hebben die weer verdwijnen. Als je een wondje of uitslag krijgt op je geslachtsdeel dat zonder behandeling weggaat zou je toch een arts moeten bezoeken. De syfilis wondjes verdwijnen altijd en herpes wondjes komen en gaan. Als je een keer een wondje, uitslag of blaar op of in de buurt van je geslachtsdeel ziet moet je liever een arts raadplegen. Zelfs als de symptomen van een SOI verdwijnen is het waarschijnlijk dat de infectie er nog steeds is en het zal zichzelf niet genezen. We moeten weten hoe onze geslachtsdelen eruit zien wanneer we gezond zijn om in staat te kunnen zijn om een probleem te herkennen. Om je geslachtsdelen beter te kunnen zien kun je ene spiegel onder scherp licht gebruiken. Syfilis, bijvoorbeeld, veroorzaakt een pijnloos wondje dat we misschien niet opmerken als we niet nauwkeurig kijken. Meisjes moeten gewend raken met hoe hun geslachtsdeel eruit ziet en met de geur van hun normale vaginale afscheiding. Normale vaginale afscheiding is: Helder of witachtig van kleur, een beetje dezelfde kleur van het wit gedeelte van een ei. Heeft een neutrale of gezonde geur. Veroorzaakt geen jeuk. 96

3 Zorgen voor je seksuele gezondheid SOI s veroorzaken meestal een gele of groene afscheiding en een scherpe, vreemde geur. Sommige infecties die niet seksueel worden overgedragen kunnen ook afscheiding veroorzaken (lees aan het einde van dit hoofdstuk meer hierover) en zelfs iemand die nooit seks heeft gehad kan een van deze infecties krijgen. Als je iets vreemds opmerkt in het gebied van je geslachtsdeel bezoek dan een arts. In feite, zouden jullie beiden, als je een partner hebt, een medisch onderzoek moeten ondergaan zelfs al voel je je helemaal goed. WEET JE wat de kenmerken en symptomen zijn van SOI s Sommige SOI s hebben geen duidelijke tekenen maar anderen hebben wel symptomen. Tekenen van SOI s bij mannen zijn onder andere: Een wondje, zere plek, gezwel, uitslag op of rond de penis. Een afscheiding, net als pus, uit de penis. Pijn of een brandend gevoel tijdens het urineren (plassen). Pijn tijdens seksuele omgang. Pijn en zwelling van de testikels. Abnormale zwelling of vergroeiingen aan de geslachtsdelen. Tekenen van SOI s bij vrouwen zijn onder andere: Een afscheiding uit de vagina die dik en jeukerig is of een abnormale geur of kleur heeft. Pijn in de onderbuik. Pijn of een brandend gevoel bij het urineren (plassen). Pijn tijdens seksuele omgang. Abnormale of onregelmatige vaginale bloeding. Jeuk rond de geslachtsdelen. Abnormale zwelling of vergroeiing van de geslachtsdelen. Als je één van deze symptomen hierboven hebt moeten jij en je partner onmiddellijk een arts of kliniek bezoeken. 10 VOOR EEN SOI ONDERZOEK GAAN Als je onbeschermde seks hebt gehad moet je voor een SOI onderzoek gaan, of je nu wel of geen symptomen hebt. Voor een onderzoek gaan kan enigszins zenuwslopend zijn. Jammer genoeg kunnen sommige gezondheidswerkers veroordelend en onsympathiek zijn tegenover jonge mensen die seksueel actief zijn en dat laten ze ook merken! Probeer dit niet van invloed op je te laten zijn als dit gebeurt. Zelfs indien de gezondheidswerker onvriendelijk is moet je kalm blijven, bij je standpunt blijven en voor jezelf opkomen. Het is je recht om kwalitatieve gezondheidszorg te krijgen met betrekking tot alle zaken rondom je seksualiteit. Tegenwoordig brengen veel klinieken kosten in rekening voor SOI diensten maar sommige klinieken bieden lage tarieven voor hun diensten voor jongeren. Vraag aan anderen en probeer erachter te komen of er een jeugdgezondheidscentrum is waar je naar toe kunt gaan. Als het nodig is kan je wat geld lenen om naar het gezondheidscentrum te gaan. 97

4 JIJ, JE LEVEN, JE DROMEN: EEN HANDLEIDING VOOR CARAIBISCHE ADOLESCENTEN Bij sommige gezondheidsfaciliteiten kun je ook terecht voor begeleiding m.b.t. belangrijke keuzes waar je mee te maken krijgt zoals: Ben je blij met je keus om seks te hebben? Wil je een HIV test doen? Hoe kan je met je partner praten over het gebruik van een latex condoom? Moet je voorbehoedsmiddelen gebruiken? Welke methode is het best voor jou? Veel gezondheidsklinieken zullen gratis condooms aan je verstrekken en je moet ze op de juiste manier en consequent gebruiken. Als je erachter komt dat je een SOI hebt: Neem alle medicijnen in die de gezondheidswerker je geeft. HET SPIJT ME, IK HEB EEN FOUT GEMAAKT. MAAR IK MOEST HET JE VERTELLEN. Heb geen seks totdat de gezondheidswerker zegt dat je dat weer kan doen. Bespreek je seksuele gezondheid met je partner (of partners) waarbij je vertelt dat is vastgesteld dat je een SOI hebt zodat jullie elkaar kunnen beschermen. Je seksuele partner (of alle huidige of eerdere seksuele partners als je meer dan een hebt of hebt gehad) moet (en) ook een gezondheidswerker bezoeken voor behandeling. Een onbehandelde partner zal je opnieuw infecteren. Zelfs als je niet langer seksueel actief bent met die persoon moet je hem of haar toch aanmoedigen om voor een onderzoek en behandeling te gaan. Als je dat niet doet en ze vertonen geen symptomen kan het zijn dat ze niet weten dat ze anderen besmetten. Het kan heel erg moeilijk zijn om met een ex-vriend of vriendin te praten maar je moet het toch doen en hem of haar sterk aanmoedigen om voor een onderzoek te gaan. Behandel jezelf nooit voor een SOI zonder eerst een gezondheidswerker te hebben geraadpleegd omdat je misschien niet de juiste medicijnen of behandeling hebt of krijgt. De verkeerde medicijnen gebruiken kan maken dat de organismen die de SOI veroorzakenresistent worden tegen medicijnen. Deel nooit medicijnen met of van vrienden. Neem altijd je eigen juiste volledige dosis. Als je slechts een deel van de dosis neemt kan de SOI ook resistent worden tegen medicijnen en moeilijker te behandelen zijn. HIV en AIDS Het kan moeilijk zijn om het aan je partner te vertellen, maar het is belangrijk. HIV (Human Immunodeficiency Virus) is het virus dat AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome) veroorzaakt. AIDS is een ziekte waarbij het afweersysteem van het lichaam (het immuunsysteem) tegen ziekten, wordt vernietigd. Wanneer HIV in het lichaam komt, valt het het immuunsysteem aan dat je lichaam beschermt tegen infecties. Na enige tijd is het lichaam van de persoon die besmet is met HIV niet meer in staat om infecties tegen te gaan. Zelfs normale ziekten die anders niet ernstig zouden zijn. Wanneer het lichaam niet langer tegen deze ziekten kan vechten heeft de persoon AIDS. Er bestaat geen vaccine om een HIV infectie te voorkomen en er is geen genezing als je eenmaal HIV hebt gekregen of AIDS hebt ontwikkeld. 98

5 Zorgen voor je seksuele gezondheid Het duurt enige tijd voordat iemand de symptomen van het virus merkt. Hierdoor kan iemand die leeft met HIV er jarenlang goed en gezond uitzien en niet weten dat hij of zij het virus heeft. Tijdens deze periode kan hij of zij het virus verspreiden aan anderen zonder het te weten. De tijdsduur voor iemand om de symptomen van de virus te merken hangt heel erg af van hoe sterk het immuunsysteem van de persoon is en hoe sterk het virus is. Er zijn verschillende vormen van HIV en sommigen maken iemand zieker dan anderen. Gemiddeld duurt het vijf tot tien jaren voordat er enige tekenen zijn van een infectie van HIV. Omdat het virus het immuunsysteem aanvalt waardoor de persoon die leeft met HIV kwetsbaarder wordt voor andere infecties, verschillen de symptomen enorm afhankelijk van welke andere infecties of ziekten de persoon erbij krijgt. Enkele typische symptomen van HIV zijn: Opgezwollen lymfeklieren Tuberculose (TB) Ernstig gewichtsverlies en moeheid Zweten, vooral s nachts Terugkerende koorts Ernstige en aanhoudende diarree Misselijkheid en overgeven Aanhoudende hoest Huiduitslag en wondjes Er is geen genezing tegen HIV en AIDS maar er zijn wel medicijnen genaamd anti-retrovirale medicijnen (ARV s) die iemand met HIV helpen om gedurende vele jaren te leven zonder ziek te worden. Zij helpen je immuunsysteem te versterken en infecties tegen te gaan. Jammer genoeg zijn deze medicijnen vaak erg duur en niet altijd verkrijgbaar voor veel mensen die leven met AIDS. In de Caraibische landen zijn er speciale overheidsprogramma s die toegang bieden tot anti-retrovirale medicijnen voor mensen die leven met AIDS. Het beste is daarom om er in de eerste plaats voor te zorgen dat je niet besmet wordt met HIV: Denk nooit dat iemand veilig (gezond) is vanwege hoe hij of zij er uitziet. 10 Wacht zo lang mogelijk voordat je begint met seks omdat seks de voornaamste manier is waarop HIV wordt overgedragen. Als je toch seks hebt, gebruik dan altijd een condoom. Als ze op de juiste manier en consequent gebruikt worden, kunnen latex condooms je beschermen tegen HIV en andere SOI s. Doe altijd een HIV test voordat je aan een seksuele relatie begint en zorg ervoor dat je partner ook een HIV test doet. HOE KOMT HIV IN HET LICHAAM? HIV, het virus dat AIDS veroorzaakt, leeft in bloed, sperma, vaginale afscheiding en moedermelk van HIV positieve personen. Het wordt voornamelijk verspreid door seksuele omgang en direct contact met lichaamsvocht. Het is gemakkelijker voor een man om een vrouw te besmetten dan voor een vrouw om een man te besmetten. Dit omdat het huidweefsel in de vagina, rond de clitoris en rond de buitenste lippen van de vagina heel erg teer is. 99

6 JIJ, JE LEVEN, JE DROMEN: EEN HANDLEIDING VOOR CARAIBISCHE ADOLESCENTEN Dit huidweefsel is erg kwetsbaar voor kleine scheurtjes, sneetjes en schaafwondjes. Deze scheurtjes en schaafwondjes zijn zo klein dat ze niet zichtbaar zijn maar ze zijn groot genoeg voor het HIV virus om erdoor te kunnen als de beschadigde huid vanwege onbeschermde seks in contact komt met het sperma van een HIV positieve man. HIV kan ook het lichaam binnenkomen als een gevolg van onbeschermde anale seks,(zowel heteroseks of homoseks), omdat het weefsel in de anus erg kwetsbaar is. Wanneer een man onbeschermde seks heeft met een HIV positieve vrouw loopt hij het risico het HIV virus te krijgen. Zijn penis is blootgesteld aan vaginale afscheiding die met HIV besmet is als de vrouw HIV positief is. Het virus gaat omhoog naar de urinebuis (de buis binnen in de penis). Als de man niet besneden is kan het virus op de zachte huid onder de voorhuid komen. Het virus kan door deze tere huid binnendringen in de bloedstroom, vooral als er zere plekken, sneetjes of schaafwondjes op deze plek zijn. HIV kan ook op andere manieren verspreid worden. Enkele zijn: Van moeder op kind tijdens de zwangerschap, bevalling en door borstvoeding. Door contact met bloed van een besmette persoon. Dit kan gebeuren door een bloedtransfusie, een snijwond met een mes of scheermes van een ander of door naalden van iemand anders te gebruiken. Tegenwoordig zorgen de meeste bloedtransfusiediensten ervoor dat alle bloeddonaties zorgvuldig getest zijn om te garanderen dat ze niet besmet zijn met HIV. Zorg ervoor dat je nooit een scheermes deelt met familie of vrienden. Er is geen bewezen geval van besmetting door speeksel tijdens zoenen. Als iemand echter een snijwond in zijn of haar mond heeft kan de persoon wel HIV krijgen door een HIV positieve persoon te zoenen die ook een snijwond of open zere plek in de mond heeft. Omdat HIV zich kan bevinden in sperma en vaginale afscheiding, kan orale seks zonder een latex condoom jou en je partner ook blootstellen aan HIV en AIDS. Als iemand een kleine snijwond in zijn of haar mond heeft en sperma of vaginale afscheiding in de mond krijgt kan hij of zij ook besmet raken met HIV. Anale seks is nog gevaarlijker omdat het anale weefsel heel erg teer is en gemakkelijk kan scheuren en zo de weg openen voor de overdracht van HIV. HIV wordt niet verspreid door normaal lichaamscontact zoals omhelzen, handen schudden of een besmette persoon aanraken. Het virus kan slechts voor een heel korte tijd buiten het lichaam overleven waardoor het niet kan worden overgedragen door het aanraken en delen van voorwerpen met een besmette persoon, zoals borden, bestek, kleding, boeken etc. Hier zijn enkele voorbeelden van veel voorkomende mythen over HIV en AIDS. LET OP, GEEN VAN DEZE MYTHEN ZIJN WAAR! Je krijgt geen HIV door het van achteren te doen. Ruwe seks is goed als je de overdracht van HIV wil voorkomen. Je geslachtsdelen schoonmaken met bleekmiddel, meteen na het hebben van seks, zal de HIV infectie vernietigen. Seks hebben met een maagd zal je genezen van AIDS. Alleen homoseksuele personen kunnen HIV krijgen. Personen met HIV worden plotseling mager en zijn gemakkelijk te herkennen. Een bezoek aan de obeah vrouw (bonuman) kan je genezen van HIV of AIDS. Je kan weten of iemand AIDS heeft door hoe hij of zij eruit ziet. 100

7 Zorgen voor je seksuele gezondheid Sommigen van ons hebben iemand met HIV of AIDS in de familie en zorgen voor hen wanneer zij ziek worden. Wanneer je deze zorg geeft is het belangrijk dat je jezelf beschermt tegen infectie. Waar je op moet letten is lichaamsvocht zoals vocht uit wondjes, menstruatiebloed en diarree. Bescherm jezelf door handschoenen te gebruiken wanneer je hen helpt wassen of iets schoonmaakt dat bloed of een ander lichaamsvocht heeft. Gebruik een huishoudschoonmaakmiddel wanneer je voorwerpen met bloed of lichaamsvocht schoonmaakt. HOE WEET JE WANNEER JE HIV-POSITIEF BENT? Vaak kun je, door gewoon naar je lichaam te kijken, niet uitmaken of je HIV hebt (ook wel genaamd HIV positief zijn of sero positief zijn ). HIV negatief betekent dat je geen HIV hebt. Zelfs als iemand AIDS heeft ze zijn al lange tijd besmet met HIV en zijn ziek geworden kan het zijn dat je dit niet kunt zien door gewoon naar hen te kijken. Dit omdat de meeste ziekten die veroorzaakt worden door AIDS, ook uit zichzelf mensen die geen HIV hebben ziek kunnen maken. Bijvoorbeeld, je kunt tuberculose krijgen of je nou wel of geen HIV hebt. De enige manier om te weten of je HIV hebt is door een HIV test te doen. Een HIV test gaat vaak gepaard met counseling (begeleiding), diepgaande gesprekken met een opgeleide en meelevende persoon die je kan helpen om te gaan met je HIV status en je kan vertellen hoe je voor jezelf kan zorgen. Of als je niet HIV positief bent, kan de counselor (begeleider) je helpen stappen te ondernemen om te zorgen dat je geen SOI s waaronder HIV, krijgt. Er zijn twee belangrijke categorieën van de HIV test: de screentest en de confirmatietest. Iedereen kan besmet zijn met HIV zonder duidelijke symptomen te vertonen. Ga niet uit van hoe iemand eruit ziet om te bepalen of zij wel of niet HIV positief is. De screentest (ELISA of rapid test ) is gemakkelijker om uit te voeren dan de confirmatietest en is minder kostbaar. De test is betrouwbaar, veilig, pijnloos en in de meeste gezondheidscentra gratis. De resultaten van de test moeten confidentieel gehouden worden. Je hebt het recht om geïnformeerd te worden over de resultaten van je screentest en de verantwoordelijkheid om het resultaat te delen met je partner als je die hebt. De gezondheidswerker neemt een kleine hoeveelheid bloed van je arm of vinger. Afhankelijk van het type test dat gebruikt wordt kun je het resultaat binnen een uur krijgen of je moet binnen een of twee weken terugkomen. Als je screentest positief was wat betekent dat je waarschijnlijk besmet bent met HIV zal een confirmatietest worden uitgevoerd om het screentestresultaat te bevestigen. Gewoonlijk wordt de Western blot test gebruikt als confirmatietest omdat het meer accuraat is maar het is ook duurder. Als het resultaat negatief is en je wilt weten of je daadwerkelijk niet besmet bent met HIV, zal men je vragen om binnen 3 of 6 maanden terug te komen (afhankelijk van de datum van je laatste seksuele omgang) voor een nieuwe test wanneer de vensterperiode voorbij is. In de periode hiertussen moet je vermijden om seksuele omgang te hebben. 10 WEET JE iets over de vensterperiode? De vensterperiode is de tijd tussen het moment waarop het HIV virus het lichaam binnengaat en het moment dat de ELISA test het HIV virus in het bloed kan waarnemen. Meestal is het via de test mogelijk om het virus binnen twee tot vier weken na de infectie vast te stellen maar soms duurt het drie tot zes maanden. Dit betekent dat de test drie tot zes maanden na de infectie niet zal kunnen uitwijzen of je besmet bent. Dit is de vensterperiode. Tijdens de vensterperiode zal de test een negatief resultaat uitwijzen terwijl het virus misschien wel aanwezig is. Als je besmet bent en je komt na enkele maanden terug zal de test het virus wel aanwijzen en zul je positief getest worden. 101

8 JIJ, JE LEVEN, JE DROMEN: EEN HANDLEIDING VOOR CARAIBISCHE ADOLESCENTEN WAAROM MOET JE GETEST WORDEN? Er zijn veel redenen om tegen HIV antilichamen te testen. Als je onbeschermde seks hebt en je maakt je constant zorgen over een HIV infectie en je bent bang over elk puistje of hoest die je krijgt, is het misschien beter om een HIV test te doen. Als je seks hebt gehad met iemand die ziek is geworden en je hoort dat hij of zij AIDS heeft dan zou je een test moeten doen om erachter te komen wat je status is. POSITIEF LEVEN MET HIV Als je erachter komt dat je wel besmet bent met HIV kun je ermee leren omgaan hoewel dit niet makkelijk kan zijn. Je zult begeleiding nodig hebben en het is ook een goed idee om het aan iemand waarmee je vertrouwt bent te vertellen zodat je je niet alleen voelt. De ziekte ontwikkelt zich vaak erg langzaam vooral als je je zorgvuldig aan de behandeling houdt en mensen kunnen 10 tot 20 jaar (of langer) leven met het virus. Omdat er veel wetenschappers zijn die werken met HIV kan er elk moment een doorbraak komen en kan er misschien een genezing gevonden worden voor HIV. Als je ontdekt dat je misschien HIV of AIDS hebt, is het belangrijk om te leren om positief te leven. Positief leven kan je kansen om langer gezond te blijven verbeteren. Positief leven met HIV betekent: Professsionele hulp zoeken zodat je emotionele ondersteuning en begeleiding krijgt over hoe je je leven kunt leiden en regelmatige medische hulp ontvangen. Alle informatie die nodig is vragen van de gezondheidsdeskundigen; stel alle vragen om te kunnen begrijpen wat er aan de hand is om je nieuwe leven beter te kunnen beheersen. Eet voedzame voeding zoals groenten, bonen en vis omdat ze je immuunsysteem helpen versterken. Zorg dat je voldoende rust krijgt en doe een paar eenvoudige lichaamsoefeningen. Laat alle ziekten die opkomen meteen behandelen. Neem je anti-retrovirale medicijnen consequent in (als en wanneer dat moet). Dit kan een groot verschil uitmaken voor de kwaliteit van het leven. Informeer je seksuele partner dat je HIV hebt. Het is belangrijk dat je elkaar beschermd tegen infectie of opnieuw besmet raken. Gebruik een latex condoom zodra je seks hebt om te voorkomen dat je het virus op iemand anders overdraagt of meer virussen in je lichaam krijgt. Hoewel het niet nodig is om een ieder om je heen over je infectie te vertellen kan het heel goed zijn om ondersteunende familieleden of vrienden te hebben. Je kunt met de counselor bespreken wat de beste manier is om je familie en vrienden te informeren zodat je alle ondersteuning en zorg van hun kunt krijgen die je nodig zult hebben. Koester je geliefden en volg een geloofsovertuiging als je er een hebt. Maak tijd vrij voor je familie, vrienden en voor je spirituele leven. Sluit je aan bij een praat- of hulpgroep voor mensen die leven met HIV of een groep die vecht voor de rechten van mensen die HIV positief zijn. Dit kan je heel veel vreugde geven en een sterk gevoel van zelfwaarde. Er is heel veel informatie hierover op internet als je daar toegang toe hebt en je kunt je aansluiten bij verschillende jeugdvriendelijke praatgroepen. Positief leven betekent elke dag het beste van je leven maken. Dit is iets wat we allemaal zouden moeten doen, zelfs als we niet besmet zijn. 102

9 Zorgen voor je seksuele gezondheid Het is ook belangrijk om anderen te helpen om positief te leven met HIV. Noem mensen met HIV of AIDS geen slachtoffers omdat ze dat niet zijn. Ze worden mensen die leven met HIV genoemd (MLMHIV) of mensen die leven met AIDS (MLMA). Ze hebben veel te bieden en hebben liefde en aandacht nodig zoals alle andere mensen. Ze hebben vaak speciale ondersteuning nodig van nabije vrienden en familieleden. Toon een opbouwende houding tegenover mensen die leven met HIV. Maak nooit grappen over hen, stigmatiseer hen niet en leg hen geen hindernissen op in de samenleving. WEET JE wat er gebeurt wanneer je een HIV test gaat doen? Susan, 19, besloot om zich te laten testen voor HIV en vertelt wat er gebeurde: Ik kwam erachter dat mijn vriendje seks had gehad met een een ander meisje terwijl we met elkaar waren. Ik had de relatie met hem verbroken maar ik was bang dat ik misschien met HIV besmet was omdat we onbeschermde seks hadden gehad. We kenden elkaar al heel lang en we vertrouwden elkaar en we gebruikten daarom geen condoom. Ik realiseer me nu dat het een grote fout was. Ik was zo bang voor HIV! Ik wist dat er slechts één manier was om mezelf gerust te stellen: een HIV test gaan doen. Op een dag had ik eindelijk de moed om te gaan. Ik ging naar het Vrijwillige Counseling en HIV Test Centrum in de stad. Toen ik voor de poort stond was ik heel erg bang. Ik bleef een hele tijd daar staan. Uiteindelijk ging ik naar binnen. IK MOET EIGENLIJK GAAN, MAAR... Mijn naam werd genoteerd, ik kreeg een nummer en werd verteld dat ik kon gaan zitten en kon wachten op een counselor. Na vijf minuten kwam ze eraan en nam mij en vier andere personen mee naar een andere kamer. We kregen de counseling als groep. Ze vroeg ons wat we wisten over HIV en AIDS en ze beantwoordde onze vragen. Daarna mocht ik alleen met de counselor praten. Ze vroeg me wanneer ik voor het laatst seks had gehad, hoeveel partners ik had gehad en of ik een condoom had gebruikt. Ze vertelde me dat ik op elk moment van het gesprek op kon staan en kon besluiten om de test niet meer te doen maar ik vertelde haar dat ik door wilde gaan. Ze nam me toen mee naar een andere kamer waar een beetje bloed uit mijn arm werd genomen. Het ging erg snel en deed geen pijn. Nadat men mijn bloed had afgenomen mocht ik terug naar de counseling kamer en de counselor sprak tot een ieder en vertelde wat het betekent om HIV positief of negatief te zijn. Ze vroeg ons hoe we zouden reageren als onze resultaten positief zouden zijn en hoe we onszelf zouden beschermen tegen opnieuw besmet raken en tegen het besmetten van anderen. Ze vroeg ons hoe we ervoor zouden zorgen om negatief te blijven als onze resultaten negatief zouden zijn. 10 Na de groepscounseling werden we in een privekamer geroepen om onze resultaten te horen. Ik werd als eerst naar binnen geroepen. Ik begon te zweten en mijn hart klopte heel erg snel. Ik wilde naar buiten rennen maar ik wilde ook weten wat het resultaat was. Je resultaat is negatief. Je hebt geen HIV, vertelde de counselor me. Ik sloot mijn ogen en zei een dankgebedje. Ik beloofde aan mezelf dat ik nooit meer seks zou hebben zonder een condoom te gebruiken. De counselor zei dat het langer dan zes maanden was sinds ik een seksuele relatie had met mijn vriend en dat ik het resultaat kon vertrouwen. Ze vertelde me echter dat ik me regelmatig moest laten testen zolang ik seksueel actief was. Toen ik naar buiten liep voelde ik me zo opgelucht en blij. En het hele proces had maar 1 uur geduurd. 103

10 JIJ, JE LEVEN, JE DROMEN: EEN HANDLEIDING VOOR CARAIBISCHE ADOLESCENTEN WEET JE iets over positief leven met HIV en AIDS? John kreeg vier jaar geleden toen hij 18 jaar oud was te horen dat hij besmet geraakt was met HIV en vertelt zijn verhaal: Ik kreeg een huiduitslag. Dit bracht me ertoe om een test te gaan doen. Het was een moeilijke tijd voor me maar met behulp van counseling kon ik de realiteit onder ogen zien. Ik kon mijn automechanica opleiding afronden. De counseling die ik kreeg heeft gemaakt dat ik naar dit moment toe kon leven. Ik kon mijn gedrag veranderen, stoppen met roken en alcohol drinken. Ik heb een vriendin die ook HIV positief is. We doen aan beschermde seks met een condoom om te voorkomen dat we elkaar opnieuw besmetten. Ik vermijd ook stress en ik behandel elke kleine ziekte die ik oploop. Een belangrijk ding dat ik mezelf heb aangeleerd is om positief te denken en daar heb ik het meeste vrede mee. Ik ben actief betrokken in een toneelgroep waarin wij jongeren leren over HIV en AIDS preventie en zorg. Ik raad jonge mensen aan om te wachten met seks totdat ze ouder zijn en zichzelf kunnen beschermen. Degenen die HIV positief zijn moeten dit accepteren en samenbundelen om de levens van degenen die niet besmet zijn te redden. John leeft positief met HIV en heeft de situatie moedig geaccepteerd. Hij zorgt goed voor zijn lichaam, blijft actief en geniet de liefde en ondersteuning van zijn vriendin. Positief leven kan je helpen om langer te leven met HIV. VEILIGE SEKS Veiligere seks betekent seksuele handelingen die de kans op het krijgen van SOI s waaronder HIV, of zwanger raken, aanzienlijk vermindert. Als je volledige veilige seks wilt 100% volkomen veilige seks dan is masturbatie de beste keuze voor je (zie Hoofdstuk 9 over masturbatie), onthouding van het wrijven van de geslachtsdelen tegen elkaar en van seksuele omgang, en het gebruiken van seksspeeltjes. Als je hoofdstuk 9 leest dan weet je dat masturbatie volledig veilig is. De enige lichaamsafscheidingen en intieme lichaamsdelen waar je mee in contact komt zijn van jezelf. Je kan niet met iets besmet raken en je kan jezelf of iemand anders niet zwanger maken. Seksspeeltjes of sekshulpjes (de meest populaire zijn vibrators) zijn instrumenten die gemaakt zijn om seksueel genot te vergroten. Ze worden voornamelijk gebruikt op of rondom de geslachtsdelen. Je kan een seksspeeltje op jezelf gebruiken of met je partner. Als je een seksspeeltje deelt met je partner moet je ervoor zorgen dat je het schoonveegt voordat je het aan je partner geeft zodat je geen lichaamsafscheidingen overbrengt. Zorg er ook voor dat je het seksspeeltje schoonmaakt na gebruik. ANDREW, 17, TRINIDAD & TOBAGO IK VERTROUW MEZELF; IK HEB GEEN ENKELE SEKSUEEL OVERDRAAGBARE INFECTIE OMDAT IK AAN VEILIGE SEKS DOE. ANTHONY, 15, BELIZE DE BESTE REDEN VOOR EEN JONGE PERSOON OM HET HEBBEN VAN SEKS UIT TE STELLEN IS DAT HIJ OF ZIJ ER DAN ZEKER VAN IS DAT HIJ OF ZIJ GEEN AIDS EN SOI S HEEFT. SANDIE, 13, BELIZE NEE ZEGGEN TEGEN SEKS IS EEN ANDERE MANIER OM RISICO S TE VOORKOMEN EN HET MAAKT DAT JE VOELT DAT JE CONTROLE HEBT OVER JE LEVEN. 104

THEMADOSSIER CHLAMYDIA

THEMADOSSIER CHLAMYDIA THEMADOSSIER CHLAMYDIA 1. Soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Je kan ze dus oplopen door seksueel contact of door contact met het bloed van een besmet persoon. Volgens recent onderzoek

Nadere informatie

Terugkerende aanvallen

Terugkerende aanvallen Genitale herpes Herpes genitalis is een seksueel overdraagbare aandoening (soa), die wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus zorgt voor een pijnlijke infectie van de huid en de slijmvliezen in en rond

Nadere informatie

49 Vaginale schimmelinfectie.indd 6

49 Vaginale schimmelinfectie.indd 6 Vaginale schimmelinfectie WAT IS EEN VAGINALE SCHIMMELINFECTIE WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Nadere informatie

Vaginale hygiëne. Wat zijn vaginale klachten?

Vaginale hygiëne. Wat zijn vaginale klachten? Vaginale hygiëne Vaginale hygiëne De vagina is een kwetsbaar lichaamsdeel. Ze is gevoelig voor vocht, warmte en knellende kleding. Deze folder geeft je beknopte informatie over goede hygiënische verzorging

Nadere informatie

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS Besmetting met HIV Inleiding Door een ongeluk, waarbij u mogelijk in contact bent gekomen met het bloed van iemand met HIV of AIDS, loopt u kans om met HIV besmet te raken. Juist bij een ongeluk gaat alles

Nadere informatie

JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF

JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF Het is heel belangrijk om je eigen lijf goed te kennen. Als je wordt geboren, ben je een meisje of een jongen. In de loop van de tijd groeit je lijf groeit hard tot je volwassen en uitgegroeid

Nadere informatie

Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info

Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info Op Sense.info vind je allemaal informatie over seks, relaties en hulp bij problemen. Ga naar www.sense.info. In het menu zie je alle onderwerpen. -Klik op MEISJESLICHAAM

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de gebruikster Canesten GYNO 1 Zachte Capsule capsule voor vaginaal gebruik 500 mg werkzamestof: clotrimazol

Bijsluiter: informatie voor de gebruikster Canesten GYNO 1 Zachte Capsule capsule voor vaginaal gebruik 500 mg werkzamestof: clotrimazol Bijsluiter: informatie voor de gebruikster Canesten GYNO 1 Zachte Capsule capsule voor vaginaal gebruik 500 mg werkzamestof: clotrimazol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken

Nadere informatie

Seks en relaties Woordenlijst

Seks en relaties Woordenlijst Seks en relaties Woordenlijst Inhoud Vriendschappen en relaties 3 Lichaamsdelen 4 Seksualiteit 6 Seks en masturbatie 8 Veilige seks en voorbehoedsmiddelen 10 Misbruik 12 2 Vriendschappen en relaties Vriendje

Nadere informatie

Urineweginfecties en antibiotica

Urineweginfecties en antibiotica Urologie Urineweginfecties en antibiotica www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Algemene oorzaken urineweginfecties... 3 Blaasontsteking... 4 Verschijnselen kunnen zijn:... 4 Diagnose... 4 Behandeling... 5

Nadere informatie

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker Prik en Prik en bescherm Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

Ga naar prik en bescherm.nl

Ga naar prik en bescherm.nl Benieuwd wat andere meiden, moeders en experts vinden? Ga naar prik en bescherm.nl Dit mini-magazine geeft je in korte tijd de belangrijkste informatie over de HPV-vaccinatie. Wil je graag meer weten of

Nadere informatie

Canesten gyno 1 tablet, tablet voor vaginaal gebruik 500 mg. Werkzaam bestanddeel: clotrimazol.

Canesten gyno 1 tablet, tablet voor vaginaal gebruik 500 mg. Werkzaam bestanddeel: clotrimazol. BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKSTER Canesten gyno 1 tablet, tablet voor vaginaal gebruik 500 mg. Werkzaam bestanddeel: clotrimazol. Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke

Nadere informatie

Dermatologie. Patiënteninformatie. Chlamydia. Slingeland Ziekenhuis

Dermatologie. Patiënteninformatie. Chlamydia. Slingeland Ziekenhuis Dermatologie Chlamydia i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Omschrijving Chlamydia is de SOA die in Nederland het meest voorkomt. Per jaar lopen 60.000 mensen het op. Chlamydia kan een ontsteking

Nadere informatie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie Eileiderontsteking Afdeling Gynaecologie Inleiding Een eileiderontsteking is een ontsteking van de eileiders. Deze ontstekingen kunnen heel sluimerend verlopen met weinig klachten. Meestal heeft u acute

Nadere informatie

klaar met spelen? dat dacht je maar!

klaar met spelen? dat dacht je maar! 5 7 8 9 0 5 5 7 8 9 0 5 Dit spel is ontwikkeld om gezinnen, waarvan één of meer personen hiv+ zijn, te ondersteunen bij het praten over onderwerpen die daar direct of indirect mee te maken hebben. Mensen

Nadere informatie

Activiteit van de maand

Activiteit van de maand Activiteit van de maand Ideaal om de koude wintermaanden door te komen een activiteit om rode oortjes en warme kaken van te krijgen! De Veilig Vrijen Quiz (een uitgave van In Petto: www.jongereninformatie.be)

Nadere informatie

Dossier Intieme Hygiëne

Dossier Intieme Hygiëne Dossier Intieme Hygiëne 1. Inleiding Je doucht elke dag. Je gebruikt deodorant, shampoo en conditioner, parfum, bodymilk, handcrème, Je weet best hoe je je lichaam moet verzorgen. Maar weet je ook genoeg

Nadere informatie

Diabetes en seksualiteit

Diabetes en seksualiteit Diabetes en seksualiteit Diabetes en seksualiteit Diabetes kan invloed hebben op uw seksleven. Dat kan door de ziekte zelf komen, maar ook door de medicijnen of de manier waarop u ermee om gaat. In deze

Nadere informatie

Veilig vrijen: hoe doe ik dat? Antwoorden

Veilig vrijen: hoe doe ik dat? Antwoorden Veilig vrijen: doe ik dat? Seks kan fijn zijn. Maar er zitten ook gevaren aan. Je kunt zwanger raken zonder dat je dat wilt. Je kunt ook een geslachtsziekte oplopen. Hoe voorkom je een zwangerschap of

Nadere informatie

HPV-vaccinatie. Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker

HPV-vaccinatie. Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker HPV-vaccinatie Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-vaccinatie in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

Canesten gyno crème, crème voor vaginaal gebruik 10 mg/g. Werkzaam bestanddeel: clotrimazol.

Canesten gyno crème, crème voor vaginaal gebruik 10 mg/g. Werkzaam bestanddeel: clotrimazol. BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKSTER Canesten gyno crème, crème voor vaginaal gebruik 10 mg/g. Werkzaam bestanddeel: clotrimazol. Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke

Nadere informatie

Bij seks horen ook gevoelens. Liefde en verliefdheid. Zin hebben in seks. Opgewonden zijn of geil zijn.

Bij seks horen ook gevoelens. Liefde en verliefdheid. Zin hebben in seks. Opgewonden zijn of geil zijn. SEKS, Alle manieren waarop je kan vrijen noemen we seks hebben. Je kan seks hebben met jezelf en met iemand anders. Niet iedereen wil seks. Dat is voor iedereen anders. Seks is strelen, zoenen, knuffelen.

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Spruw Candidiasis. Vrouw Moeder Kind-centrum

Spruw Candidiasis. Vrouw Moeder Kind-centrum Spruw Candidiasis Vrouw Moeder Kind-centrum Inleiding Spruw is een schimmelinfectie die u en uw kind kunnen oplopen als u borstvoeding geeft. In deze brochure leest u meer over: wat spruw is; de symptomen

Nadere informatie

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus 4 Check this out! Baarmoederhalskanker is een veel voorkomend

Nadere informatie

Dermatologie. Patiënteninformatie. Lichen sclerosus. Slingeland Ziekenhuis

Dermatologie. Patiënteninformatie. Lichen sclerosus. Slingeland Ziekenhuis Dermatologie Lichen sclerosus i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Wat is lichen sclerosus? Lichen sclerosus is een huidziekte. Deze huidziekte komt het meest voor bij vrouwen en begint meestal

Nadere informatie

Lees goed de hele bijsluiter, voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want er staat belangrijke informatie voor u in.

Lees goed de hele bijsluiter, voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want er staat belangrijke informatie voor u in. BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKSTER Canesten gyno, 10 mg/g, crème voor vaginaal gebruik clotrimazol. Lees goed de hele bijsluiter, voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want er staat belangrijke

Nadere informatie

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

rik Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker

rik Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker rik n Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken.

Nadere informatie

Dossier Intieme hygiëne

Dossier Intieme hygiëne Dossier Intieme hygiëne 1. Inleiding We douchen elke dag, gebruiken deodorant, shampoo en conditioner, parfum, bodymilk, handcrème, We weten best hoe we ons lichaam moeten verzorgen. Maar weten we ook

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma

HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie HPV is de afkorting van humaan papillomavirus. Ongeveer 8 op de 10 vrouwen die seksueel actief zijn, krijgen ooit een HPV-infectie

Nadere informatie

Ustekinumab. (Stelara) Dermatologie

Ustekinumab. (Stelara) Dermatologie Ustekinumab (Stelara) Dermatologie Inhoudsopgave Inleiding 4 1. Hoe werkt Ustekinumab (Stelara) 4 2. Wat moet u weten voordat u Ustekinumab (Stelara) gebruikt 5 Gebruik Ustekinumab (Stelara) niet 5 Wees

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN Pagina van 6 AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot 6 maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

HET PARTNER-ONDERZOEK

HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. GYNO-DAKTARIN 20 mg/g crème voor vaginaal gebruik. miconazolenitraat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. GYNO-DAKTARIN 20 mg/g crème voor vaginaal gebruik. miconazolenitraat BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER GYNO-DAKTARIN 20 mg/g crème voor vaginaal gebruik miconazolenitraat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke

Nadere informatie

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne VRAAG EN ANTWOORD Hepatitis B aandachtscampagne: Zeg Nee!...Tegen hepatitis B 1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne Q. Wat is het doel van de campagne? A. We willen Chinezen woonachtig in Rotterdam

Nadere informatie

Vaginale afscheiding. Polikliniek Gynaecologie (TZA)

Vaginale afscheiding. Polikliniek Gynaecologie (TZA) Vaginale afscheiding Polikliniek Gynaecologie (TZA) Inleiding U bent door uw huisarts verwezen vanwege vaginale afscheiding. Vaak heeft uw huisarts al een behandeling ingezet, een inwendig onderzoek gedaan

Nadere informatie

Seksueel overdraagbare aandoeningen

Seksueel overdraagbare aandoeningen Seksueel overdraagbare aandoeningen Wat zijn soa s? Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Het zijn ziektes die je kunt krijgen als je onveilig vrijt. Er zijn verschillende soorten soa s. Sommige

Nadere informatie

Anogenitale Lichen Sclerosus. Leven met Anogenitale Lichen Sclerosus

Anogenitale Lichen Sclerosus. Leven met Anogenitale Lichen Sclerosus Anogenitale Lichen Sclerosus Leven met Anogenitale Lichen Sclerosus Inhoud Inleiding... 3 Hoe ziet Lichen Sclerosus eruit en wat zijn de klachten?... 3 Is Lichen Sclerosus besmettelijk?... 3 Waardoor wordt

Nadere informatie

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten Ghapro Newsflash Juni 2015 Jaargang 1, nr.1 Nieuwsbrief voor Gerantes In dit nummer Sekswerkers in Vlaanderen Een diverse groep Medische resultaten Wat zijn de trends? Gonorroe in de keel Wat zijn de risico

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Seksualiteit en gynaecologische kanker

Patiënteninformatie. Seksualiteit en gynaecologische kanker Patiënteninformatie Seksualiteit en gynaecologische kanker Inleiding Deze brochure gaat over intimiteit en seksualiteit en is bedoeld voor vrouwen met kanker en hun partners. Kanker en seksualiteit is

Nadere informatie

De Hormonale anticonceptiepil

De Hormonale anticonceptiepil 1 De Hormonale anticonceptiepil Hoe werkt de pil? De pil bevat de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. Deze voorkomen op 3 manieren zwangerschap. Wanneer je stopt met de pil zorgen je eigen

Nadere informatie

Condoom. 5j Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa s) Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013

Condoom. 5j Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa s) Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013 5j Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa s) De afkorting SOA staat voor Seksueel Overdraagbare Aandoening. Jaarlijks lopen ongeveer 100.000 mensen een SOA op. SOA s kunnen ernstige gevolgen hebben als

Nadere informatie

Met deze brochure willen wij je informeren over de werking van Gh@pro vzw. Gh@pro staat voor Gezondheidshuis Antwerpse Prostitutie.

Met deze brochure willen wij je informeren over de werking van Gh@pro vzw. Gh@pro staat voor Gezondheidshuis Antwerpse Prostitutie. Gh@pro Met deze brochure willen wij je informeren over de werking van Gh@pro vzw. Gh@pro staat voor Gezondheidshuis Antwerpse Prostitutie. I n h o u d 1. Ontstaan van Gh@pro........................................................................................................

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop da tu de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

Dermatologie. Lichen sclerosus. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

Dermatologie. Lichen sclerosus. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Dermatologie Lichen sclerosus Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Wat is lichen sclerosus? Lichen sclerosus is een (goedaardige) huidaandoening,

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER GYNO-DAKTARIN 200 mg capsules voor vaginaal gebruik, zacht GYNO-DAKTARIN 1200 mg capsules voor vaginaal gebruik, zacht miconazolenitraat Lees goed de hele bijsluiter

Nadere informatie

Neem contact op met uw arts of apotheker voordat u dit middel gebruikt.

Neem contact op met uw arts of apotheker voordat u dit middel gebruikt. BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Gyno-Daktarin 200 mg capsules voor vaginaal gebruik, zacht Gyno-Daktarin 1200 mg capsules voor vaginaal gebruik, zacht miconazolenitraat Lees goed de hele bijsluiter

Nadere informatie

Astma of COPD en seksualiteit

Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD kan invloed hebben op uw seksleven. Dat kan door de ziekte zelf komen, maar ook door medicijnen of door de manier waarop u ermee

Nadere informatie

Dermatologie. Lichen sclerosus

Dermatologie. Lichen sclerosus Dermatologie Lichen sclerosus 1 Wat is lichen sclerosus? Lichen sclerosus is een (goedaardige) huidaandoening, waarbij de huid langzaam zijn elasticiteit verliest waardoor deze vast en strak aanvoelt en

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Lamisil Spray 1%, huidspray, oplossing terbinafinehydrochloride

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Lamisil Spray 1%, huidspray, oplossing terbinafinehydrochloride Bijsluiter: informatie voor de gebruiker Lamisil Spray 1%, huidspray, oplossing terbinafinehydrochloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want er staat belangrijke

Nadere informatie

Wat zijn de verschijnselen

Wat zijn de verschijnselen Lichen sclerosus Wat is lichen sclerosus Lichen sclerosus is een (goedaardige) huidaandoening, waarbij de huid langzaam zijn elasticiteit verliest. Hierdoor voelt deze vast en strak aan en wordt wit van

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s)

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 3 Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) 2 Toelichting onderdeel 3: De Soa-poli Het derde onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB)

Nadere informatie

BIJSLUITER. LCD 10% TRIAMCINOLONACETONIDE 0,1% vaselinelanettecrème

BIJSLUITER. LCD 10% TRIAMCINOLONACETONIDE 0,1% vaselinelanettecrème BIJSLUITER LCD 10% TRIAMCINOLONACETONIDE 0,1% vaselinelanettecrème Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter.

Nadere informatie

Ik wil anticonceptie gaan gebruiken. Poli Gynaecologie

Ik wil anticonceptie gaan gebruiken. Poli Gynaecologie 00 Ik wil anticonceptie gaan gebruiken Poli Gynaecologie Wat is anticonceptie? Een anticonceptiemiddel (of voorbehoedmiddel) voorkomt dat een zwangerschap ontstaat. Bijvoorbeeld door te voorkomen dat er

Nadere informatie

GYNAECOLOGIE. Lichen sclerosus

GYNAECOLOGIE. Lichen sclerosus GYNAECOLOGIE Lichen sclerosus Lichen sclerosus Lichen sclerosus (LS) is een goedaardige huidaandoening. De aangedane huid wordt langzaam minder elastisch. Daardoor voelt de huid strak aan en wordt wittig

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. GYNO-DAKTARIN 20 mg/g crème voor vaginaal gebruik miconazolenitraat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. GYNO-DAKTARIN 20 mg/g crème voor vaginaal gebruik miconazolenitraat BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS GYNO-DAKTARIN 20 mg/g crème voor vaginaal gebruik miconazolenitraat Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie. Dit geneesmiddel kunt u

Nadere informatie

De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen

De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen ANTWOORDEN SEKSUALITEIT A3 Opdracht Anticonceptiepil 1,3,5 Test jezelf tijdens de les! De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen OPDRACHTEN 1 tijdens de les 4 B 2 D 3 C 5 C 6

Nadere informatie

BIJSLUITER. BECLOMETASON 3 mg MESALAZINE 500 mg zetpil

BIJSLUITER. BECLOMETASON 3 mg MESALAZINE 500 mg zetpil BIJSLUITER BECLOMETASON 3 mg MESALAZINE 500 mg zetpil Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien

Nadere informatie

Thema 4 Behandeling van infectie gaat over het gebruik van antibiotica en andere geneesmiddelen om verschillende ziekten en kwalen te behandelen.

Thema 4 Behandeling van infectie gaat over het gebruik van antibiotica en andere geneesmiddelen om verschillende ziekten en kwalen te behandelen. Wereldoriëntatie - Natuur Algemene vaardigheden: 1.1 Levende en niet-levende natuur: 1.3 & 1.5 Gezondheid: 1.17-1.19 Wereldoriëntatie - Techniek 2.16* Geschatte lesduur 50 minuten Thema 4 Behandeling van

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r k s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e a g b a r e O v e r d r a a g b a r e O v n i n g e n A a n d o e n i n g e n A a n s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e l g b a r e O v e r d r a a g b a r

Nadere informatie

1.3.1.3 Package Leaflet 1.3.1.3-1

1.3.1.3 Package Leaflet 1.3.1.3-1 1.3.1.3 Package Leaflet 1.3.1.3-1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Koortslipcrème aciclovir 50 mg/g, crème Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor

Nadere informatie

Red je huid van jeuk, schilfering en kloven.

Red je huid van jeuk, schilfering en kloven. Red je huid van jeuk, schilfering en kloven. Schimmelinfecties 2 Schimmelinfecties komen zowel bij mannen als bij vrouwen voor en ook kinderen kunnen ermee besmet raken. De oorzaak van zo n infectie is

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Anticonceptiemiddelen met oestrogeen en progestageen

Anticonceptiemiddelen met oestrogeen en progestageen Ik wil anticonceptie gaan gebruiken Samenvatting Een anticonceptiemiddel (voorbehoedmiddel) beschermt u tegen zwangerschap. Anticonceptiemiddelen verschillen in werking, gebruik, betrouwbaarheid en bijwerkingen.

Nadere informatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL Antibiotica HOE GEBRUIKT U ANTIBIOTICA COMBINATIE MET ANDERE MIDDELEN BIJWERKINGEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN GEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING RESISTENTIE TEGEN ANTIBIOTICA VRAAG OVER

Nadere informatie

7. Wel of niet vertellen

7. Wel of niet vertellen Quizvragen hoofdstuk 6 1. Wanneer krijgt iemand een bloedtransfusie? 2. Hoe is het virus in jouw bloed terechtgekomen? 3. Komt een verkoudheid door de kou of door een virus? 4. Kan het virus in flesvoeding

Nadere informatie

vacurex het einde van uw erectie probleem handleiding erectie handpomp Gebruiksvriendelijk en succes verzekerd! vacuüm erectie systemen

vacurex het einde van uw erectie probleem handleiding erectie handpomp Gebruiksvriendelijk en succes verzekerd! vacuüm erectie systemen het einde van uw erectie probleem Gebruiksvriendelijk en succes verzekerd! handleiding erectie handpomp hoe gebruikt u de Vacurex erectie handpomp? Lees voor gebruik de handleiding goed door Inhoud van

Nadere informatie

Benzoylperoxide 50 mg/g hydrogel Samenwerkende Apothekers Benzoylperoxide 100 mg/g hydrogel Samenwerkende Apothekers benzoylperoxide

Benzoylperoxide 50 mg/g hydrogel Samenwerkende Apothekers Benzoylperoxide 100 mg/g hydrogel Samenwerkende Apothekers benzoylperoxide 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Benzoylperoxide 50 mg/g hydrogel Samenwerkende Apothekers Benzoylperoxide 100 mg/g hydrogel Samenwerkende Apothekers benzoylperoxide

Nadere informatie

BIJSLUITER. TETRACYCLINE 3% TRIAMCINOLONACETONIDE 0,1% crème en zalf

BIJSLUITER. TETRACYCLINE 3% TRIAMCINOLONACETONIDE 0,1% crème en zalf BIJSLUITER TETRACYCLINE 3% TRIAMCINOLONACETONIDE 0,1% crème en zalf Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze

Nadere informatie

Hepatitis B Preventie

Hepatitis B Preventie Hepatitis B Preventie Nationaal Hepatitis Centrum kenniscentrum voor hepatitis Inleiding Deze folder gaat over hepatitis B, hoe u de ziekte kunt krijgen en hoe u de ziekte kunt voorkomen. Hepatitis B is

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Nizoral 20 mg/g, crème ketoconazol

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Nizoral 20 mg/g, crème ketoconazol BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Nizoral 20 mg/g, crème ketoconazol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft u hem later weer

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Anticonceptie

PATIËNTEN INFORMATIE. Anticonceptie PATIËNTEN INFORMATIE Anticonceptie In het kort Een anticonceptiemiddel (voorbehoedmiddel) beschermt u tegen zwangerschap als u seks heeft en niet zwanger wilt worden. Anticonceptiemiddelen verschillen

Nadere informatie

Leefregels na behandeling met radioactief Jodium-131. Afdeling Nucleaire Geneeskunde

Leefregels na behandeling met radioactief Jodium-131. Afdeling Nucleaire Geneeskunde Leefregels na behandeling met radioactief Jodium-131 Afdeling Nucleaire Geneeskunde Inleiding Deze folder geeft u informatie over de behandeling met radioactief jodium. Deze behandeling kan worden uitgevoerd

Nadere informatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 pavo 0597 Inhoudsopgave Inleiding 2 Algemeen 2 1. Het uitstrijkje 3 1a. Hoe wordt een uitstrijkje

Nadere informatie

Benzoylperoxide hydrogel 5% PCH, hydrogel 50 mg/g Benzoylperoxide hydrogel 10% PCH, hydrogel 100 mg/g benzoylperoxide

Benzoylperoxide hydrogel 5% PCH, hydrogel 50 mg/g Benzoylperoxide hydrogel 10% PCH, hydrogel 100 mg/g benzoylperoxide 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Benzoylperoxide 5% PCH, 50 mg/g Benzoylperoxide 10% PCH, 100 mg/g benzoylperoxide Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Soorten soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Die kun je krijgen als je zonder condoom vrijt. Er zijn verschillende

Nadere informatie

Yunio Borstvoeding. Spruw. Yunio is onderdeel van.

Yunio Borstvoeding. Spruw. Yunio is onderdeel van. Yunio Borstvoeding Spruw Yunio is onderdeel van. Spruw Yunio ondersteunt (aanstaande) ouders in de ontwikkeling van hun kind. Spruw (Candidiasis Albicans) is een gistcel. Deze gistcel is altijd in het

Nadere informatie

Theorieboek. Je hebt verschillende voorbehoedsmiddelen. De enne is betrouwbaarder dan de andere. Love

Theorieboek. Je hebt verschillende voorbehoedsmiddelen. De enne is betrouwbaarder dan de andere. Love 4f Voorbehoedsmiddelen Je hebt verschillende voorbehoedsmiddelen. De enne is betrouwbaarder dan de andere. Hier hebt je enkele voorbehoedsmiddelen: De condoom Het vrouwencondoom De pil De prikpil Het spiraaltje

Nadere informatie

Gyno-Daktarin 1200 mg, capsule voor vaginaal gebruik (miconazolnitraat)

Gyno-Daktarin 1200 mg, capsule voor vaginaal gebruik (miconazolnitraat) BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKSTER Gyno-Daktarin 1200 mg, capsule voor vaginaal gebruik (miconazolnitraat) Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke

Nadere informatie

Seks bij kinderdiabetes

Seks bij kinderdiabetes Seks bij kinderdiabetes Seks Het is best moeilijk om over seks te praten of vragen te stellen. Soms lukt het beter er met vrienden over te praten dan met je ouders. Je kunt voor een vertrouwelijk gesprek

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Voorkomen Testen Behandelen Inhoud Seksueel Overdraagbare Aandoeningen: 3. Wat zijn soa s? 4. Hoe kun je een soa oplopen? Voorkomen: 5. Hoe voorkom je een soa? Wat is

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. ik leef gezond

Inhoud. Mijn leven. ik leef gezond Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Ziek... 4 Hoofdstuk 2 Koorts... 6 Hoofdstuk 3 Schoon... 8 Hoofdstuk 4 Conditie... 10 Hoofdstuk 5 Eten... 12 Hoofdstuk 6 Drinken... 14 Hoofdstuk 7 Houding... 16 Hoofdstuk

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie Vaccinatie baarmoederhalskanker Gynaecologie Inleiding Als u nog nooit van het Humaan Papillomavirus (hierna te noemen: HPV) en baarmoederhalskanker heeft gehoord, dan bent u niet de enige. Ondanks het

Nadere informatie