Milieueffecten van machines, werktuigen en gereedschappen Een aanbeveling voor beleid en beleidsuitvoering april 2003

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Milieueffecten van machines, werktuigen en gereedschappen Een aanbeveling voor beleid en beleidsuitvoering 2004 2010 april 2003"

Transcriptie

1 Directoraat-Generaal Milieu Directie Klimaatverandering en Industrie Afdeling Producten en Consumenten Milieueffecten van machines, werktuigen en gereedschappen Een aanbeveling voor beleid en beleidsuitvoering april Voorwoord Oranjebuitensingel 6 Postbus GX Den Haag Machines, werktuigen en gereedschappen dragen bij aan de vervuiling van het milieu. Dit gebeurt doordat gelekte smeermiddelen de bodem en het water verontreinigen, doordat lawaai, trillingen en stof hinder veroorzaken en door luchtverontreiniging. Lokaal kan dit tot problemen leiden. Deze notitie geeft: a. een overzicht van het beleid dat de afgelopen 20 jaar is gevoerd; b. de behaalde resultaten; c. aanbevelingen voor de periode tot De notitie doet voorstellen om te bereiken dat gebruik van mobiele machines na 2010 het milieu slechts verwaarloosbaar belast. Dit doel kan worden bereikt door: a. onderricht van bedienend en onderhoudspersoneel; b. te stimuleren dat het onderhoud van de machines verbetert; c. een intensief beleid te voeren dat het gebruik van milieuvriendelijkere smeermiddelen bevordert; d. de innovatie van de smeertechniek te bevorderen. 1. Inleiding Machines, werktuigen en gereedschappen zijn een bonte verzameling van apparaten en toestellen uiteenlopend van koffiemolen tot boormachine, grasmaaier, landbouwtrekker, hydraulische cilinder, torenkraan of baggermolen. Deze uiteenlopende reeks wordt op grote schaal gebruikt in alle segmenten van de Nederlandse maatschappij. Deze notitie richt zich niet op de milieueffecten van wasmachines, koffiemolens en andere toestellen die alleen binnenshuis worden gebruik doch op die van motorisch aangedreven, mobiele werktuigen die buitenshuis in de open lucht worden gebruikt; van grasmaaimachine en kettingzaag tot baggermolen. Beroepsmatig zijn in Nederland ruim 1 miljoen mobiele machines in gebruik. Over het particulier bezit van machines zijn geen gegevens beschikbaar, doch menigeen kent wel een zeer ruim geëquipeerde buurman zodat het totale aantal wellicht meerdere miljoenen kan bedragen. Dit enorme aantal betekent dat deze machines het leefmilieu in Nederland behoorlijk kunnen vervuilen. Dat men zich dit nauwelijks realiseert komt doordat de machines niet allemaal tegelijk op één plek worden gebruikt. De vervuiling is dus een beetje hier en een beetje daar, doch opgeteld is het veel. Bij elkaar verdwijnt tussen de en liter hydraulische olie in het milieu plus een onbekende hoeveelheid smeerolie en smeervet. Één liter olie kan 1 miljoen liter water vervuilen. Daarnaast een hoeveelheid uitlaatgassen die in dezelfde orde van grootte ligt als die van het Nederlandse vrachtwagenpark 2 en tot slot ervaren bijna 3 miljoen mensen 3 in dit land regelmatig geluidsoverlast van mobiele bronnen. Over trillingen en stof zijn geen cijfers bekend. Dit fenomeen van wel veel maar toch onbekend wordt omschreven als belasting van het milieu door diffuse bronnen. 1 Bronnen van lokale bodembelasting RIVM Rapportnr De vergeten sector - Innas Hinder in Nederland PG-TNO 2000

2 2. Achtergrond Beleid inzake machines kwam aanvankelijk ad-hoc en vanuit verschillende disciplines tot stand. Reeds in 1979 werd in de Memorie van toelichting bij de Wet geluidhinder vermeld dat de geluidsoverlast veroorzaakt door bouwmachines zal worden bestreden door de ontwikkeling van Europese regelgeving te stimuleren en te ondersteunen. In 1990 werd door de Tweede Kamer een programma 4 aanvaard om de geluidhinder veroorzaakt door toestellen in de periode tot 2010 drastisch te verminderen. Nadat in het NMP-plus 5 was aangekondigd dat de productgroep smeermiddelen zou worden doorgelicht werd in 1993 in de Nota Produkt en Milieu 6 aangekondigd dat bij het gebruik van machines de toepassing van biologisch afbreekbare smeermiddelen nadrukkelijk zal worden gestimuleerd. In 1994 werd in een notitie 7 voorgesteld beleid te ontwikkelen om de milieubelasting door mobiele werktuigen middels een integrale aanpak te verminderen. In 1995 verscheen als reactie op aandringen van het Landbouwschap, de land- en tuinbouworganisatie LTO, het productschap voor margarine, vetten en olieën MVO en fracties uit de Tweede Kamer een plan van aanpak 8 om het gebruik te bevorderen van smeermiddelen die minder belastend zijn voor het milieu. Onderzoek 9 werd gestart om een inzicht te verkrijgen in de soorten en aantallen van machines die in Nederland in gebruik zijn. Aan de hand van deze cijfers werd door een adviesgroep met deskundigen uit het bedrijfsleven, een schatting gemaakt van de milieubelasting. Bij deze schatting werden de aantallen van de machines gecombineerd met de frequentie van het gebruik, de levensduur en de van de machines bekende effecten op het milieu gewogen op een schaal van geen tot veel (0-3). Op deze basis werd door de adviesgroep van deskundigen uiteindelijk een ranglijst gemaakt van de milieubelasting door de verschillende groepen mobiele werktuigen. Hierbij werd rekening gehouden met de door de EU-richtlijnen te behalen resultaten op het gebied van geluid en verbrandingsgassen. Door deze groep van deskundigen werd aangegeven dat voor 26 soorten mobiele werktuigen, die voornamelijk in de bouw en in de landbouw worden gebruikt, een beleid zou moeten worden ontwikkeld 10. Voor 8 hiervan werd een prioriteit aangegeven. Soort Aantal Gebruiksduur in jaren Lekkages naar de bodem Lekkages naar het water Emissie van stof aggregaat voor energie funderingsmachine graafmachine heftruck laadschop lier pomp tractor Tot slot werd aan een adviesbureau opgedragen vast te stellen hoe groot het maatschappelijke draagvlak is voor een beleid voor machines en op welke wijze beleid succesvol zou kunnen worden uitgevoerd. 11 Dit onderzoek vond plaats aan de hand van een analyse van het gevoerde beleid, gekoppeld aan interviews en workshops met belanghebbenden en werd begeleid door vertegenwoordigers van enkele departementen en de eerder genoemde groep van deskundigen. 4 Aktieprogramma toestellen geluid kamerstuk XI, Tweede kamer, , , nrs / Actie 101c 6 Nota Produkt en Milieu, Kamerstuk 23562,1 (blz 63) 7 Startnotitie Integraal Milieubeleid Mobiele Werktuigen VROM Plan van aanpak milieuvriendelijkere smeermiddelen VROM Aantallen materieel in Nederland Heliview Rapport BIMW VROM Mobiele Werktuigen van milieuanalyse naar een beleidsplan QA Ministerie van VROM april 2003 Milieueffecten van machines, werktuigen en gereedschappen Pagina 2/8

3 In de conclusie van dit onderzoek woog zwaar dat bij nieuwe machines reeds goede resultaten zijn behaald voor de aspecten geluid en luchtverontreiniging. Ook is belangrijk dat de resterende negatieve effecten op het milieu voornamelijk worden veroorzaakt door lekkages van smeermiddelen. Daar lekkages van smeermiddelen bijna altijd een gevolg zijn van technisch falen werd door de onderzoeker aanbevolen om, afwijkend van de eerdere aanbevelingen van de groep van deskundigen, het beleid niet te richten op enkele specifieke machines doch juist op het voorkomen van emissies door goed onderhoud. Goed onderhoud kan men bevorderen middels opleiding van personeel en regelmatige keuring van machines. Ook werd aanbevolen de verontreiniging door smeermiddelen te verminderen door het lopende stimuleringsbeleid inzake biologisch afbreekbare, niet giftige (milieuvriendelijkere) smeermiddelen te intensiveren. Deze aanbevelingen liggen ten grondslag aan de voorstellen in paragraaf 5 van deze notitie. 3. Reeds behaalde resultaten ( ) In 1974 werd door de Europese commissie een begin gemaakt met onderhandelingen om richtlijnen op te stellen die het geluid van een aantal bouwmachines aan banden zou moeten leggen. Deze onderhandelingen zouden uiteindelijk pas in 1984 tot overeenstemming leiden over richtlijnen die in 1986 in werking traden. Vooruitlopend op deze internationale regelgeving om het lawaai van enkele machines te beperken werd nationaal de aanschaf van stiller materieel bevorderd. Dit gebeurde aanvankelijk door gebruik te maken van de mogelijkheden van de regeling WIR-milieutoeslag later door die van de VAMIL- en de MIA-regelingen. Regelingen die werden ontworpen om de aanschaf van milieuhygiënisch geavanceerde bedrijfsmiddelen te bevorderen. Door deze stimulansen werd bereikt dat de vernieuwing van het machinepark met stillere machines in Nederland in vergelijking met elders in Europa versneld op gang kwam. Pas rond 2000 werden verdergaande Europese richtlijnen inzake het geluid en de uitlaatgassen van machines aangenomen. Voorstellen voor deze richtlijnen werden met name door Nederlands initiatief, gesteund door Duitsland, Engeland en Frankrijk tot stand gebracht. Thans bestaan twee richtlijnen die de luchtvervuiling door de motoren in mobiele werktuigen begrenzen 12,13 en een richtlijn die voor een zestigtal machines, ter informatie van de koper en de gebruiker, een geluidsetiket verplicht stelt en bovendien voor een twintigtal van deze machines 14 het geluid aan grenzen bindt. Hiermee is bereikt dat een groot aantal machines die nieuw op de markt worden gebracht een verwaarloosbare bijdrage aan de milieuvervuiling door geluid en luchtverontreiniging zullen leveren. Sinds1996 is door VROM beleid gevoerd om het gebruik van milieuvriendelijkere hydraulische olie te stimuleren. Ook hier werd gebruik gemaakt van de VAMIL en MIA regelingen. Dit beleid werd ondersteund vanuit SoZaWe met de FARBO-regeling. De FARBO is een regeling om de arbeidsomstandigheden te verbeteren door de aanschaf van geavanceerde bedrijfsmiddelen te stimuleren. Bereikt is dat thans ca. 5% 15 van de totale markt van hydraulische olie milieuvriendelijker is. Daar de marktverandering alleen plaats vond bij de machines die op de lijsten van de MIA, de VAMIL en de FARBO vermeld staan, machines die in de open lucht dus met name in de aannemerij en de landbouw worden gebruikt, dan is in dit deel van de markt in hydraulische olie een aandeel van 15 tot 20% bereikt. Ook van de zijde van de Europese Commissie en het Europese Parlement is belangstelling ontstaan voor het onderwerp milieuvriendelijkere smeermiddelen. Dit heeft als eerste er toe geleid dat in de Richtlijn pleziervaartuigen een artikel 16 wordt opgenomen dat maatregelen op Europees niveau aankondigt. Ook roept het artikel de Europese lidstaten op ter voorkoming van de verontreiniging van het oppervlaktewater het gebruik van 12 Richtlijn 97/68/EG inzake maatregelen tegen de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes door inwendige verbrandingsmotoren die worden gemonteerd in niet voor de weg bestemde mobiele machines 13 Richtlijn 2000/25/EG inzake maatregelen tegen de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes door motoren bestemd voor het aandrijven van landbouw- of bosbouwtrekkers 14 Richtlijn 2000/14/EG betreffende de geluidsemissie in het milieu door materieel voor gebruik buitenshuis 15 Gegevens CBS 16 (Article 11a) Member States should consider introducing national support measures to encourage the use of synthetic biodegradable lubricants to reduce water pollution by recreational craft. The introduction of measures at Community level should be considered during the review of this Directive. Ministerie van VROM april 2003 Milieueffecten van machines, werktuigen en gereedschappen Pagina 3/8

4 milieuvriendelijkere smeermiddelen te bevorderen. Verder is de eerste stap gezet om een Europees eco-label voor milieuvriendelijkere smeermiddelen in te voeren. Financieel ondersteund door de Europese commissie hebben fabrikanten van machines, fabrikanten van smeermiddelen en gebruikers van machines projecten gestart waarin wordt onderzocht hoe de vervuiling van het oppervlaktewater door smeermiddelen kan worden verminderd. Naast deze Nederlandse en Europese ontwikkelingen is ook in andere lidstaten van de Europese Unie een beleid inzake milieuvriendelijkere smeermiddelen in ontwikkeling. In Duitsland richt men zich op het vervangen van minerale hydraulische olie in het bestaande machinepark door milieuvriendelijkere. Dit vergt een aanmerkelijke investering voor enerzijds ombouwkosten, arbeidsloon en het vervangen van pakkingen en filters en anderzijds door de kosten van de vroegtijdige vervanging van de minerale olie door de milieuvriendelijkere. Echter in Duitsland is deze stimulering een tweesnijdend zwaard. Wordt enerzijds het gebruik van milieuvriendelijkere olie gestimuleerd, anderzijds wordt door de aanvullende eis dat deze olie op basis van planten moet zijn vervaardigd de agrificatie geholpen. Ter indicatie, voor het in Duitsland opgezette programma is jaarlijks een budget van 10,2 miljoen Euro beschikbaar. Op aanvraag wordt een subsidie van maximaal verstrekt. Bij bestaande installaties die op milieuvriendelijkere olie overstappen worden alle loon- en materiaalkosten volledig vergoed, inclusief spoelen en filterwisseling en de noodzakelijke veranderingen aan de installatie. Alle oliewisselingen en navulhoeveelheden komen in aanmerking voor een vergoeding die is gebaseerd op het prijsverschil tussen de milieuvriendelijkere olie en het minerale equivalent Kansen voor verder beleid Uit het onder 6 ) genoemde onderzoek blijkt duidelijk dat de bevraagde doelgroepen een verdergaande beleidsuitvoering door VROM ondersteunen. Wel lopen de gedachten uiteen van hard regulerend beleid met verplichte periodieke keuringen of stimulerend beleid met financiële instrumenten tot zachtere acties zoals voorlichting aan of onderricht van de gebruiker. Verschillende beleidsvarianten zijn overwogen: a. Voortzetting van het lopende beleid dat zich beperkt tot stimulering van milieuvriendelijkere smeermiddelen; b. Invoering van een streng regulerend beleid gericht op bepaalde machines met invoering van grenswaarden en verplichte keuringen; c. Intensivering van het lopende beleid inzake milieuvriendelijkere smeermiddelen door het actief bevorderen van het vervangen van minerale olie in het bestaande machinepark door milieuvriendelijkere olie; d. Aansluiting bij bestaande structuren inzake arbeidsveiligheid. Arbeidsveiligheid wordt met name bereikt door naast het stellen van veiligheidseisen aan nieuwe machines middels scholing van personeel en keuring van machines een goede staat van onderhoud te handhaven. Bij het inschatten van de kansen voor het beleid is het volgende overwogen: o Voortzetting van het lopende beleid is niet kostbaar doch zal er door zijn beperkte aanpak niet toe leiden dat de omzet van milieuvriendelijkere olie een kritische massa zal behalen. Hoewel het beleid zelf als succesvol mag worden beschreven en de kracht van het financiële instrument heeft aangetoond zal geen permanent resultaat behaald worden. o Invoeren van nieuwe technische eisen gekoppeld aan typekeuringen schept nieuwe lasten voor fabrikant, gebruiker en de overheid en is slechts mogelijk middels Europese regelgeving. Dit is een dermate lang traject dat resultaten binnen de planperiode onmogelijk zijn. o Goed onderhoud van de machines zorgt ervoor dat de vermindering van de emissies van geluid en uitlaatgassen die bereikt wordt door de vernieuwing van het machinepark, behouden blijft waardoor alleen de vervuiling door olielekkages nog van belang is. Wel zal bij Ministerie van VROM april 2003 Milieueffecten van machines, werktuigen en gereedschappen Pagina 4/8

5 goed onderhoud bereikt worden dat de lekkage van smeermiddelen naar de omgeving beperkt wordt. o Het actief bevorderen van het ombouwen van het bestaande machinepark naar het gebruik van milieuvriendelijkere smeermiddelen is kansrijk doch kostbaar. Een belangrijk doel van dit beleid is te bereiken dat eventueel gelekte olie minder schade veroorzaakt aan het milieu. o Goed onderhoud kan op eenvoudige wijze worden bereikt door aansluiting bij bestaande opleidingen en keuringsregimes. 4.1 Waarom richten op smeermiddelen? Verliessmeermiddelen zoals tweetaktolie en doorsmeervetten komen vroeg of laat in het milieu terecht. Echter ook smeermiddelen die in een gesloten systeem worden toegepast, zoals hydraulische olie voor krachtoverbrenging en olie voor warmteoverdracht kunnen toch in het milieu terecht komen door mechanisch falen zoals slangbreuk of andere lekkages. In het verleden is door het RIVM en door de Vereniging van Chefs van Materieeldiensten geschat dat in Nederland het verlies van hydraulisch olie uit grondverzetmaterieel naar het milieu, met name door slangbreuk, jaarlijks tussen de en liter zal bedragen. Dit zijn hoeveelheden die wanneer zij geconcentreerd in het water terechtkomen, zoals wel bij lekgeslagen schepen gebeurt, milieurampen kunnen veroorzaken doch daar hier is gelukkig geen sprake van. Wel kan de biotoop lokaal ernstig vergiftigd worden. Hoewel de wet verplicht na een olielekkage de bodem te reinigen gebeurt dit zelden. Tel hier nog bij op de enkele tonnen doorsmeervet die in het milieu verdwijnt, dan begrijpt men dat zonder maatregelen deze verontreiniging niet zal afnemen, in tegendeel daar het machinepark en het wagenpark nog steeds groeien zal de vervuiling alleen maar toenemen. Lekkages zijn bijna altijd een gevolg van technisch falen. Door goed onderhoud kunnen wij deze kans verminderen doch nooit voorkomen. Daarom zal het gebruik van milieuvriendelijkere smeermiddelen moeten worden gestimuleerd om de vervuiling van bodem en oppervlaktewater terug te dringen. 5 Beleid en uitvoering tot 2010 Dit voorstel dient om het beleid ter vermindering van de nadelige effecten die het gebruik van mobiele werktuigen, machines en gereedschappen op het milieu hebben in de komende periode voort te zetten en in 2010 af te ronden. Hierbij zijn de volgende vragen overwogen: Wat willen wij bereiken? o Het doel is dat gebruik van mobiele machines na 2010 het milieu slechts verwaarloosbaar belast door olielekkages. Wat gaan wij daarvoor doen? o onderricht van bedienend en onderhoudspersoneel stimuleren o er zorg voor dragen dat het onderhoud van de machines verbetert; o een intensief beleid voeren zodat het gebruik van milieuvriendelijkere smeermiddelen toeneemt; Aanbevolen wordt de reeds lopende stimulering van het gebruik van milieuvriendelijkere smeermiddelen te intensiveren. Daarnaast dient ook een Europese aanpak tot stand gebracht te worden waardoor eenduidigheid in begrip en beleid en een transparante markt kunnen ontstaan. Vooruitlopend daarop wordt een intensieve, bilaterale samenwerking met Duitsland en Oostenrijk aanbevolen. o de innovatie van de smeertechniek te bevorderen. Daar waar mogelijk zullen de toepassing van modernere gesloten systemen of van alternatieve technieken worden bevorderd. Wat mag het kosten? o Het voorstel is zo opgesteld dat met minimale kosten een optimaal resultaat wordt behaald. Welke kans hebben we? o Bij de uitvoering van dit voorstel is het belangrijk gebruik te maken van het bestaande, goed functionerende, netwerk. In dit netwerk zijn, op verschillende niveaus, alle betrokken groeperingen opgenomen. Het is zowel de wens van de meeste van deze Ministerie van VROM april 2003 Milieueffecten van machines, werktuigen en gereedschappen Pagina 5/8

6 5.1 De partners groeperingen maar ook van een terughoudende overheid om zonder nieuwe regels te stellen het doel te bereiken. Bovendien is regelgeving niet noodzakelijk omdat uit de reeds behaalde resultaten blijkt dat met een goede communicatie en het op de juiste wijze inzetten van indirecte beleidsinstrumenten zoals financiële instrumenten een goed resultaat kan worden bereikt. Met deze aanpak wordt ook aangesloten op de huidige maatschappelijke visie. De kans dat het gestelde doel zal worden bereikt is dan ook groot. De partners zijn te onderscheiden in verschillende belangengroeperingen. De belangen zijn onder te verdelen in productie en verkoop van machines en smeermiddelen, zorg voor mens en milieu, de wijze van uitvoering van het beleid, bedrijfszekerstelling en bedrijfsimago. Potentiële partners en hun redenen voor samenwerking in volgorde van belang zijn: Fabrikanten van machines, werktuigen en gereedschappen; 1. Inzicht in de te verwachten ontwikkelingen teneinde technische achterstand te voorkomen; 2. milieu-imago, Kopers van machines, werktuigen en gereedschappen; 1. Financieel voordeel; 2. Technisch voordeel; 3. Inzicht in de te verwachten beleidsontwikkelingen teneinde bedrijfsmatig voorbereid te zijn; 4. Milieu-imago; Bedienend personeel en onderhoudspersoneel; 1. Trots op machine en werk; 2. Arbeidsomstandigheden, Brancheverenigingen 1. Inzicht in de te verwachten ontwikkelingen teneinde technische achterstand te voorkomen; 2. Inzicht in de te verwachten beleidsontwikkelingen teneinde bedrijfsmatig voorbereid te zijn; 3. Arbeidsomstandigheden; 4. Milieu-imago, Vakbeweging; 1. Arbeidsomstandigheden, 2. Milieu-imago; Ministerie van SoZaWe; 1. Arbeidsomstandigheden; 2. Efficiency van toezicht; 3. Milieu-imago, Ministerie van OCenW; 1. Kwaliteit van het technisch onderwijs; 2. Efficiency van toezicht, Ministerie van Defensie; 1. Financieel of technisch voordeel; 2. Milieu-imago; 3. Voorbeeldwerking van de overheid, Ministerie van VenW; 1. Financieel of technisch voordeel; 2. Milieu-imago; 3. Voorbeeldwerking van de overheid, Onderwijsinstituten; Ministerie van VROM april 2003 Milieueffecten van machines, werktuigen en gereedschappen Pagina 6/8

7 1. Kwaliteit van het technisch onderwijs; 2. Uitbreiding lesuren Lagere overheden. 1. Financieel of technisch voordeel; 2. Milieu-imago; 3. Voorbeeldwerking van de overheid. 5.2 De instrumenten Uitbreiding van veiligheidskeuringen met milieubescherming In het kader van arbeidsveiligheid bestaat door advisering op bedrijfsniveau, opleidingen, cursussen en regelgeving een goede overlegstructuur. Daar de thema s arbeidsveiligheid, goed onderhoud van machines, arbeidsvoorwaarden en milieu elkaar overlappen biedt dit aanknopingspunten om de aandacht voor het milieu in positieve zin te bevorderen. Bijvoorbeeld goed onderhouden mobiele werktuigen voldoen aan gestelde veiligheidseisen en hebben ook een relatief beperkte milieubelasting. Uit regelgeving van SoZaWe volgen verplichtingen voor werkgevers inzake de veiligheid en arbeidsomstandigheden van hun werknemers. De invulling van deze zorgplicht moet aantoonbaar zijn in de onderneming. Zo zijn de bedrijven onder meer verplicht om periodieke keuringen uit te voeren om het goed en veilig functioneren van het arbeidsmiddel in de arbeidssituatie te waarborgen. In overleg met de brancheverenigingen, die keursystemen ontwikkelen en keurmeesters opleiden, en SoZaWe als toezichthouder op de arbeidsveiligheid zal bezien worden of de inhoud van de periodieke keuringen van machines inzake de veiligheid niet aangevuld kan worden met milieuaspecten. Geïnvesteerd zal moeten worden in de opleiding van de keurmeesters. Deze opleiding dient een zodanig permanent karakter te krijgen dat ook volgende generaties keurmeesters een goede kennis van de milieuaspecten zullen bezitten. Een programma zal worden ontwikkeld in samenwerking met de brancheverenigingen, OCenW en de opleidingsinstituten. VROM zal, als vragende partij, hiertoe het initiatief moeten nemen Bewustmaking van milieuaspecten bij technisch onderwijs Juist in de gebruiksfase is, naast de primaire verantwoordelijkheid van de werkgever voor de arbeidsmiddelen, een verantwoordelijke rol weggelegd voor de werknemer als gebruiker en onderhouder van het werktuig. Scholing en opleiding van werknemers is dan ook belangrijk om de kennis over milieu, naast kennis over Arbo en veiligheid, te bevorderen. Een werknemer die over kennis inzake milieufacetten beschikt, zal deze kunnen toepassen bij het gebruik en onderhoud van mobiele werktuigen. Kundige werknemers zorgen daarmee zowel voor hun eigen veiligheid en gezondheid als voor een schoner milieu. Aanvullende opleidingen voor de werknemer zullen ertoe leiden dat deze zich bewuster wordt van milieubelangen en deze belangen meeneemt bij het onderhoud. Naarmate zijn kennis daartoe groter is, is de werknemer sneller in staat te oordelen of het werktuig gebreken vertoont die schadelijk zijn voor de gezondheid, de veiligheid of het milieu. VROM zal het initiatief moeten nemen om in samenwerking met OCenW, de brancheopleidingen en de ROC s lesbrieven op te stellen om de bestaande opleidingen aan te vullen Bevordering van het gebruik van milieuvriendelijkere smeermiddelen De basis van het door VROM gevoerde beleid is beschreven in het Plan van aanpak milieuvriendelijkere smeermiddelen. De onwilligheid van de markt om milieuvriendelijkere smeermiddelen toe te passen wordt niet langer veroorzaakt door de perceptie van een mindere kwaliteit of aan een klein aanbod. Met name de prijs speelt een doorslaggevende rol: milieuvriendelijkere smeermiddelen op basis van synthetische esters zijn het breedst toepasbaar doch tot 3-maal duurder (ca 2,5 / kg) dan Ministerie van VROM april 2003 Milieueffecten van machines, werktuigen en gereedschappen Pagina 7/8

8 gewone smeermiddelen. Veelal is onbekend dat deze duurdere smeermiddelen een langere standtijd hebben waardoor de kosten, zeker bij goed onderhoud, weer afnemen en zelfs nog winst kunnen opleveren. Raapzaadolie is ongeveer even duur als minerale olie, doch heeft een beperkt toepassingsgebied. Het kan eigenlijk alleen worden gebruikt voor eenvoudige open smering waarbij het smeermiddel direct in het milieu komt, zoals bijvoorbeeld bij het smeren van kabels van hijskranen. Mobiele werktuigen zijn niet alleen diffuse bronnen van milieuvervuiling, ook de gebruikers van deze machines zijn niet als een groep te onderscheiden. Eigenaren en gebruikers lopen uiteen van particulieren tot dagloners, boeren, tuinders, grote aannemers en overheden. Het is dan ook onmogelijk door het maken van afspraken het gebruik van milieuvriendelijkere smeermiddelen te bevorderen. Stimulering van het gebruik door het prijsverschil te verminderen en door technische en economische informatie te verstrekken zal wel een groot effect hebben. Communicatie naar gebruikers inzake kwaliteit en toepassing zal zeker een grote rol kunnen spelen. Door het stimuleren van het gebruik van milieuvriendelijkere smeermiddelen worden meerdere doelen bereikt. Als eerste zal door een toenemende markt het aanbod van merken en soorten worden vergroot. Als tweede zal door een toenemend gebruik ervaring worden opgedaan waardoor een toch nog heersende argwaan zal afnemen. Tot slot zal een toenemend gebruik een grotere afzet creëren waardoor de producten goedkoper kunnen worden wat de financiële drempel zal verlagen. Mogelijke acties Bedrijfsmiddelen die afbreekbare smeermiddelen produceren onderscheiden zich van de bedrijfsmiddelen die minerale oliën maken. o Eenvoudig door plaatsing van deze bedrijfsmiddelen op de VAMIL / MIA-milieulijst kunnen de kosten voor het produceren van milieuvriendelijkere smeermiddelen worden verlaagd. Accijns heffen op minerale smeermiddelen o de beschikbaar komende middelen dienen te worden aangewend om de kosten van milieuvriendelijkere smeermiddelen te verlagen zodat het draagvlak blijft behouden c.q. toeneemt. Analoog aan het Duitse beleid het omkatten (retrofitting) van machines sterker ondersteunen. o indien verhoudingsgewijs wordt uitgegaan van het Duitse budget zullen de kosten naar schatting gedurende een periode van 4 jaar jaarlijks bedragen. Voortzetten van het stimuleringsbeleid middels VAMIL en MIA waardoor meer nieuwe machines met milieuvriendelijkere hydraulische olie worden afgevuld. o Voortzetting van dit beleid zal naar verwachting uiteindelijk resulteren in een aandeel van de totale handel in milieuvriendelijkere hydraulische olie van 10% hetgeen onvoldoende wordt geacht voor het bereiken van een kritische massa. 5.3 Schatting van de door VROM te dragen lasten Lasten die ontstaan uit financiële instrumenten zijn niet in deze kostenschatting opgenomen. Wel wordt er vanuit gegaan dat de kosten voor het omkatten van machines door VROM zullen worden gedragen. Geschat wordt dat gedurende de periode van 6 jaar de volgende bedragen nodig zijn: Bedragen in k keuringen onderwijs smeermiddelen (omkatten) smeermiddelen (communicatie) Totaal Ministerie van VROM april 2003 Milieueffecten van machines, werktuigen en gereedschappen Pagina 8/8

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van, IenM/BSK-2014/, Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken;

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van, IenM/BSK-2014/, Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken; Besluit van tot wijziging van het Besluit hernieuwbare energie vervoer en het Besluit brandstoffen luchtverontreiniging in verband met vaststelling van de jaarverplichting voor 2015 en enkele technische

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

tot intrekking van het Besluit vluchtige organische stoffen Wms en de daarmee verband houdende regeling

tot intrekking van het Besluit vluchtige organische stoffen Wms en de daarmee verband houdende regeling Besluit van tot intrekking van het Besluit vluchtige organische stoffen Wms en de daarmee verband houdende regeling Op de voordracht van de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en

Nadere informatie

Eco-line hoge-drukunit

Eco-line hoge-drukunit Eco-line hoge-drukunit AT Cleaning systems heeft een hogedruk-unit ontwikkeld die werkt op batterijen/accu s. Wij hebben hiervoor gekozen omdat er alleen maar voordelen mee te behalen zijn. M.V.O. waar

Nadere informatie

efficiënte olieafscheider De meest

efficiënte olieafscheider De meest De meest efficiënte olieafscheider Zeer korte terugverdientijd Maximale standtijd van de reiniger Onderhoudsvrije constructie Minimale bedrijfskosten Ook effectief voor kleine installaties Diverse capaciteiten

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 2863

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 2863 RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 19 november 2008 (20.11) (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2008/0222 (COD) 15906/08 ADD 2 E ER 390 E V 847 CO SOM 188 CODEC 1585 I GEKOME DOCUME T van: de heer Jordi

Nadere informatie

Het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité hebben respectievelijk op 20 april 1994 en op 30 juni 1993 advies uitgebracht.

Het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité hebben respectievelijk op 20 april 1994 en op 30 juni 1993 advies uitgebracht. Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 9 november 2004 (16.11) (OR. en) PUBLIC 14287/04 Interinstitutioneel dossier: 1992/0449/B (COD) LIMITE SOC 523 CODEC 1208 VERSLAG van: de Groep sociale vraagstukken

Nadere informatie

MINISTERIE VAN TEWERKSTELLING EN ARBEID ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk ------

MINISTERIE VAN TEWERKSTELLING EN ARBEID ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk ------ MINISTERIE VAN TEWERKSTELLING EN ARBEID ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk ------ Advies nr. 20 van 28 januari 1999 met betrekking tot een ontwerp van koninklijk besluit tot wijziging

Nadere informatie

TOOLBOX VEILIG WERKEN MET MACHINES

TOOLBOX VEILIG WERKEN MET MACHINES TOOLBOX VEILIG WERKEN MET MACHINES WAAROM GEBEUREN ER MACHINE - ONGEVALLEN? Accidents are not due to lack of knowledge, but failure to use the knowledge we have. Mr. T. Kletz Ongevallen worden niet veroorzaakt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1994 1995 22 112 Ontwerp-Richtlijnen Europese Commissie Nr. 48 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Aanbeveling milieuvriendelijke smeermiddelen

Aanbeveling milieuvriendelijke smeermiddelen Aanbeveling milieuvriendelijke smeermiddelen Geschreven door Jopie Bijl en Ing. Pieter-Dave Boekel deskundigen op het gebied van smering. Beiden zijn werkzaam bij het Nederlandse bedrijf van Interflon.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1989-1990 21 109 Uitvoering EG-richtlijnen Nr. 11 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTE LIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

1 Hydraulische systemen 9 1.1 Hydraulische overbrengingen 10 1.2 Kracht, snelheid en vermogen 15 1.3 Afsluiting 18

1 Hydraulische systemen 9 1.1 Hydraulische overbrengingen 10 1.2 Kracht, snelheid en vermogen 15 1.3 Afsluiting 18 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Hydraulische systemen 9 1.1 Hydraulische overbrengingen 10 1.2 Kracht, snelheid en vermogen 15 1.3 Afsluiting 18 2 Hydraulische onderdelen 19 2.1 Oliereservoir 19 2.2 Pompen

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

5 Bediening van een koppeling

5 Bediening van een koppeling 5. Mechanische bedieningssystemen 5 Bediening van een koppeling 5. Mechanische bedieningssystemen 5.. Werking In voertuigen met een voetbediende droge enkelvoudige platenkoppeling is een mechanisme noodzakelijk

Nadere informatie

FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep. industriële trucks. Een leidraad voor identificatie van nietconforme

FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep. industriële trucks. Een leidraad voor identificatie van nietconforme FEM-IT-T/N855 FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep Industriële trucks FEM Een leidraad voor identificatie van nietconforme industriële trucks 11.2010 (NL) - Emissie van uitlaatgassen -

Nadere informatie

compacte graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines

compacte graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines die niet aan de voorschriften voldoen. Voldoet deze compacte graafmachine aan de Europese wetgeving? INLEIDING Grondverzetmachines die voor

Nadere informatie

Energie Management Actieplan Scherrenberg B.V.

Energie Management Actieplan Scherrenberg B.V. Energie Management Actieplan Scherrenberg B.V. Versie d.d. 21-03-2014 Geactualiseerd d.d. 09-12-2014 Energie Management Actieplan Scherrenberg B.V. Pagina 1 van 9 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Reductiedoelstellingen

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 16.5.2001 COM(2001) 261 definitief Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD waarbij Denemarken wordt gemachtigd om overeenkomstig de procedure van artikel

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 mei 2006 (26.06) (OR. fr) 8693/06 ADD 1 PV/CONS 22 AGRI 146 PECHE 119

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 mei 2006 (26.06) (OR. fr) 8693/06 ADD 1 PV/CONS 22 AGRI 146 PECHE 119 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 30 mei 2006 (26.06) (OR. fr) 8693/06 ADD 1 PV/CONS 22 AGRI 146 PECHE 119 ADDENDUM bij de ONTWERP-NOTULEN 1 Betreft: 2724e zitting van de Raad van de Europese Unie (LANDBOUW

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. van [...]

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. van [...] EUROPESE COMMISSIE Brussel, 15.6.2010 COM(2010)280 definitief 2010/0168 (E) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD van [...] betreffende de verplichte toepassing van Reglement nr. 100 van de Economische

Nadere informatie

graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines

graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines die niet aan de voorschriften voldoen. Voldoet deze graafmachine aan de Europese wetgeving? INLEIDING Grondverzetmachines die voor de eerste

Nadere informatie

Uitlaatgassennabehandeling Industriële Verbrandingsmotoren

Uitlaatgassennabehandeling Industriële Verbrandingsmotoren Emitech B.V. / Emigreen B.V. Kjelt Remmen Technisch specialist / Adviseur Wij: Ontwerpen Specificeren Leveren en Ondersteunen systemen voor de uitlaatgassen nabehandeling van industriële verbrandingsmotoren

Nadere informatie

Energiemanagementplan Certificering op CO 2 -prestatieladder

Energiemanagementplan Certificering op CO 2 -prestatieladder Pagina: 1/9 Energiemanagementplan Certificering op CO 2 -prestatieladder CO 2 -prestatieladder Niek Konijn Holding B.V. Niveau 3 Auteur(s): Johan Bruinsma, Niek Konijn Holding B.V. Marcel de Lange, extern

Nadere informatie

Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen

Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen De wetgeving met betrekking tot machines en arbeidsmiddelen is niet eenvoudig. Er zijn diverse richtlijnen en wetten binnen de Europese Unie en

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven

Sector- en keteninitiatieven Sector- en keteninitiatieven Conform 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1 Onderzoek naar initiatieven en toelichting op de actieve deelname aan het initiatief van Zwatra B.V. Auteur(s): R. Egas, directie & CO 2-functionaris,

Nadere informatie

Inhoud DE CONSEQUENTIES...3

Inhoud DE CONSEQUENTIES...3 ALLES OVER HET UITFASEREN VAN SYNTHETISCHE KOUDEMIDDELEN Inhoud DE CONSEQUENTIES...3 MEER OVER SYNTHETISCHE KOUDEMIDDELEN...3 WAT ZIJN DE HOOFDPUNTEN UIT DE NIEUWE F- GAS WETGEVING...3 Een beperking van

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

Gezondheidseffectscreening Stad & Milieu Voor een gezonde inrichting van de woonomgeving

Gezondheidseffectscreening Stad & Milieu Voor een gezonde inrichting van de woonomgeving Gezondheidseffectscreening Stad & Milieu Voor een gezonde inrichting van de woonomgeving Uw gemeente en een gezond milieu Nieuwe woningen, nieuwe wegen, nieuwe bedrijven. In een gemeente die in beweging

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 883 Wijziging van de Wet milieubeheer (verbetering kostenvereveningssysteem in titel 15.13) Nr. 4 ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE

Nadere informatie

Weet u wie uw arbeidsmiddelen mag keuren?

Weet u wie uw arbeidsmiddelen mag keuren? Keuring en Inspectie Weet u wie uw arbeidsmiddelen mag keuren? TÜV TÜV NORD GROUP Weet u wie uw arbeidsmiddelen mag keuren? Vanuit het Arbobesluit wordt de werkgever verplicht bepaalde arbeidsmiddelen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep. mobiele hoogwerkers. Een leidraad voor identificatie van nietconforme.

FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep. mobiele hoogwerkers. Een leidraad voor identificatie van nietconforme. FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep Mobiele hoogwerkers FEM Een leidraad voor identificatie van nietconforme mobiele hoogwerkers 11.2011 (NL) I n d e x Sectie Pagina 0. Meest voorkomende

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

Milieu, marktonderzoek en NEN-EN-ISO 14001. Introductie

Milieu, marktonderzoek en NEN-EN-ISO 14001. Introductie Milieu, marktonderzoek en NEN-EN-ISO 14001 Introductie September 2010 Inleiding In toenemende mate vragen opdrachtgevers aan marktonderzoekbureaus, met name bij aanbestedingen, hoe zij omgaan met het aspect

Nadere informatie

Gezondheidseffectscreening Stad & Milieu. Voor een gezonde inrichting van de woonomgeving

Gezondheidseffectscreening Stad & Milieu. Voor een gezonde inrichting van de woonomgeving Gezondheidseffectscreening Stad & Milieu Voor een gezonde inrichting van de woonomgeving Uw gemeente en een gezond milieu Nieuwe woningen, nieuwe wegen, nieuwe bedrijven. In een gemeente die in beweging

Nadere informatie

10819/03 Interinstitutioneel dossier: 2001/0245 (COD)

10819/03 Interinstitutioneel dossier: 2001/0245 (COD) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 8 juli 2003 (14.07) (OR. en) 10819/03 Interinstitutioneel dossier: 2001/0245 (COD) CODEC 891 JUR 273 ENV 362 MI 157 IND 96 ENER 204 NOTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal

Nadere informatie

VERORDENINGEN. (Voor de EER relevante tekst)

VERORDENINGEN. (Voor de EER relevante tekst) L 125/10 VERORDENINGEN VERORDENING (EU) 2015/786 VAN DE COMMISSIE van 19 mei 2015 tot vaststelling van criteria voor de aanvaardbaarheid van zuiveringsprocedés die worden toegepast op producten die bedoeld

Nadere informatie

Regelingen en subsidies. Snor- en bromfietsen

Regelingen en subsidies. Snor- en bromfietsen Regelingen en subsidies Snor- en bromfietsen 13-03- 2012 Voorwoord De elektrische scooter is stil en schoon. Een reden waarom gemeenten, provincies en de overheid elektrische snor- en bromfiets subsidiëren.

Nadere informatie

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van 17.7.2014

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van 17.7.2014 EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.7.2014 C(2014) 4580 final GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE van 17.7.2014 betreffende de voorwaarden voor de indeling in klassen zonder tests van bepaalde

Nadere informatie

gezien de mededeling van de Commissie (COM(2002) 431 C5-0573/2002),

gezien de mededeling van de Commissie (COM(2002) 431 C5-0573/2002), P5_TA(2003)0486 Belasting van personenauto s in de Europese Unie Resolutie van het Europees Parlement over de mededeling van de Commissie inzake belasting van personenauto s in de Europese Unie (COM(2002)

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

Hefbrugkriks hand hydraulisch of pneumatisch hydraulisch

Hefbrugkriks hand hydraulisch of pneumatisch hydraulisch s hand hydraulisch of pneumatisch hydraulisch nl/ta-bjxxxx -1 INHOUDSOPGAVE pagina 1 Inleiding 02 2 Gebruik van de handleiding 02 3 Beschrijving van de hefbrugkrik 02 4 Veiligheid 02 5 Technische specificaties

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993)

Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993) Belastingdienst Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993) BPM 065 1Z*2FD Oude bpm-tarieven (vanaf 1993) Moet u voor een gebruikt motorrijtuig (personen auto, motor of bestelauto) bpm betalen? Dan hoeft

Nadere informatie

Bosal Diesel-Oxikatfilter

Bosal Diesel-Oxikatfilter Bosal Diesel-Oxikatfilter EEN UNIEK CONCEPT Een roetfilter op uw dieselwagen draagt bij tot een schonere lucht Zoals alle westerse, geïndustrialiseerde landen heeft ook België een dreigend luchtkwaliteitsprobleem.

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV juni 202 Gegenereerd op 26-0-202 - pagina van voor Van Dijk Groenvoorzieningen BV Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV Maatschappelijk

Nadere informatie

Meest materiële emissies (2014)

Meest materiële emissies (2014) Meest materiële emissies (2014) 1 Versie Datum Wijzigingen 1.0 2 november 2015 Vrijgave voor publicatie 0.1 26 oktober 2015 Initiële versie Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Doelstellingen... 3 2. Uitgangspunten...

Nadere informatie

Uitzenden van raadsvergaderingen via televisie en / of internet (webcasting)

Uitzenden van raadsvergaderingen via televisie en / of internet (webcasting) Uitzenden van raadsvergaderingen via televisie en / of internet (webcasting) 1. Inleiding/vraag De griffier is gevraagd inzichtelijk te maken wat de voor en nadelen zijn van het uitzenden van raadsvergaderingen

Nadere informatie

Achtergrondnotitie De toon van communicatie aan doelgroepen in relatie tot verbetering van de chemische waterkwaliteit

Achtergrondnotitie De toon van communicatie aan doelgroepen in relatie tot verbetering van de chemische waterkwaliteit Achtergrondnotitie De toon van communicatie aan doelgroepen in relatie tot verbetering van de chemische waterkwaliteit 5 juni 2015 Aanleiding De waterkwaliteit in Delfland voldoet niet aan de geldende

Nadere informatie

21.10.2015 A8-0249/139. Door de Commissie voorgestelde tekst

21.10.2015 A8-0249/139. Door de Commissie voorgestelde tekst 21.10.2015 A8-0249/139 139 Jens Rohde e.a. Artikel 4 lid 1 1. De lidstaten beperken op zijn minst hun jaarlijkse antropogene emissies van zwaveldioxide (SO2), stikstofoxiden (NOx), vluchtige organische

Nadere informatie

Aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid De heer H.J. Kamp Postbus 90801 2509LV Den Haag. premie-differentiatie. Geachte heer Kamp,

Aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid De heer H.J. Kamp Postbus 90801 2509LV Den Haag. premie-differentiatie. Geachte heer Kamp, Aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid De heer H.J. Kamp Postbus 90801 2509LV Den Haag Datum 30 juli 2012 Onderwerp Advies Wijzigingsbesluit Wfsv inzake premie-differentiatie Uw kenmerk Ons

Nadere informatie

FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep. industriële trucks. Een leidraad voor identificatie van nietconforme

FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep. industriële trucks. Een leidraad voor identificatie van nietconforme FEM-IT-T/N863 FEDERATION EUROPEENNE DE LA MANUTENTION Productgroep Industriële trucks FEM Een leidraad voor identificatie van nietconforme industriële trucks 05.2012 (NL) - markering van machines, documenten,

Nadere informatie

GreenPlan. Boek groen resultaat

GreenPlan. Boek groen resultaat GreenPlan Boek groen resultaat Waarom groen ondernemen? Groen ondernemen krijgt in het bedrijfsleven steeds meer aandacht. En terecht. We zijn getuige van een opwarming van de aarde. Een toenemende CO

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen Arno Schroten CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 1995.

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 1995. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 12 juni 2008 (13.06) (OR. fr) Interinstitutioneel dossier: 2008/0110 (COD) 10637/08 ADD 2 AGRILEG 104 CODEC 769 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU,

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. 9 april 202 Gegenereerd op 9-04-202 - pagina van 0 voor Aardoom Hoveniers B.V. Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. Maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

SRE Investeringsregeling 2013 - Samenwerkingsverband Regio Eindhoven -

SRE Investeringsregeling 2013 - Samenwerkingsverband Regio Eindhoven - SRE Investeringsregeling 2013 - Samenwerkingsverband Regio Eindhoven - Het doel van de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen - S&O-afdrachtvermindering (WBSO) is

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland Brussel, april 2014 CVN heeft

Nadere informatie

Chauffeur. De belangrijkste risico's voor de chauffeur zijn: Lawaai Onveiligheid Trillingen

Chauffeur. De belangrijkste risico's voor de chauffeur zijn: Lawaai Onveiligheid Trillingen Chauffeur Onder de verzamelnaam chauffeur valt ook de chauffeur-monteur. De chauffeur heeft door zijn werk onder andere kans op een verkeersongeval en het ontwikkelen van gehoorschade door lawaai. Verder

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Ontwerp. VERORDENING (EU) nr.../2011 VAN DE COMMISSIE

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Ontwerp. VERORDENING (EU) nr.../2011 VAN DE COMMISSIE NL NL NL COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Ontwerp Brussel, XXX C VERORDENING (EU) nr..../2011 VAN DE COMMISSIE van [ ] tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1702/2003 tot vaststelling van uitvoeringsvoorschriften

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

CO2 beleidsplan J.P. Schilder B.V.

CO2 beleidsplan J.P. Schilder B.V. CO2 beleidsplan J.P. Schilder B.V. pagina 1 van 9 CO 2 beleidsplan 13-01-2014 Inhoud 1. INLEIDING... 3 1.1 Onderzoek... 3 1.2 Referentiejaar... 4 2. TOEPASSINGSGEBIED EN REIKWIJDTE VAN HET CO 2 BELEIDSPLAN...

Nadere informatie

Veiligheid. voor alles

Veiligheid. voor alles Veiligheid voor alles Voor BASF Nederland, locatie De Meern betekent veiligheid: alles in het werk stellen om te voorkomen dat er iets mis gaat. In deze brochure leest u hoe we dat doen. Veiligheid is

Nadere informatie

...een product van BEKA

...een product van BEKA Algemene beschrijving en hydraulisch schakelschema Algemene beschrijving De hydraulisch aangedreven vetpomp BEKA HAMAX Systeem 2 wordt voornamelijk gebruikt voor het smeren van hydraulische hamers en alle

Nadere informatie

EEN KORTE INLEIDING OP VOS-RICHTLIJNEN

EEN KORTE INLEIDING OP VOS-RICHTLIJNEN Hempel ondersteunt zijn klanten en eindgebruikers op verschillende manieren. We verschaffen productgegevens om het VOS-gebruik te bewaken, geven advies over het samenstellen van coatingsystemen die aan

Nadere informatie

KETENANALYSE DIESELVERBRUIK SCOPE 3 EMISSIE

KETENANALYSE DIESELVERBRUIK SCOPE 3 EMISSIE KETENANALYSE DIESELVERBRUIK SCOPE 3 EMISSIE Erp, december 2014 Opgesteld door: R. Kanner (intern) A. Heerkens (extern) Geaccordeerd door: B. Kerkhof Namens de directie INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 1.1 Scope

Nadere informatie

Aan de slag met de branche afspraken. Marcel Balm en Fieke Horsten vhp

Aan de slag met de branche afspraken. Marcel Balm en Fieke Horsten vhp Aan de slag met de branche afspraken Marcel Balm en Fieke Horsten vhp Doel van deze workshop Het doel is dat u bekend met de gebruiksmogelijkheden van de Arbocatalogus en dat u er gemotiveerd mee aan de

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 december 2006 (OR. en) 16647/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/194 (CNS) REGIO 70 FIN 673

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 december 2006 (OR. en) 16647/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/194 (CNS) REGIO 70 FIN 673 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 20 december 2006 (OR. en) 16647/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/194 (CNS) REGIO 70 FIN 673 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: VERORDENING VAN DE

Nadere informatie

Toelichting bij de procedure voor de bouw van een 2 de kerncentrale te Borssele (Nederland)

Toelichting bij de procedure voor de bouw van een 2 de kerncentrale te Borssele (Nederland) 21 september 2009 Toelichting bij de procedure voor de bouw van een 2 de kerncentrale te Borssele (Nederland) Inleiding In een gezamenlijke brief van 17 september 2008 aan de Nederlandse Tweede Kamer hebben

Nadere informatie

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan IP/04/1250 Brussel, 20 oktober 2004 Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan De Europese Commissie gaat akkoord met een tweede

Nadere informatie

Energie Management Actieplan Scherrenberg B.V.

Energie Management Actieplan Scherrenberg B.V. Energie Management Actieplan Scherrenberg B.V. Versie d.d. 21-03-2014 Geactualiseerd d.d. 9-03-2015 Opgesteld door: J. Niezen Goedgekeurd door: N. Veenendaal Functie: KAM-Coördinator Functie: Directeur

Nadere informatie

oin&case_law_summary=false&dts_dom=all&excconsleg=true&typeofactstatus=com_join &type=advanced&subdom_init=all_all&dts_subdom=all_all

oin&case_law_summary=false&dts_dom=all&excconsleg=true&typeofactstatus=com_join &type=advanced&subdom_init=all_all&dts_subdom=all_all Fiche 3: Mededeling over het btw-actieplan 1. Algemene gegevens a) Titel voorstel Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal comité over een actieplan

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2001) 1331 def. COD 2000/0136.

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2001) 1331 def. COD 2000/0136. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 6 september 2001 (07.09) (OR. fr) 11646/01 Interinstitutioneel dossier: 2000/0136 (COD) ENT 177 ENV 425 CODEC 485 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Bernhard ZEPTER, adjunct-secretaris-generaal

Nadere informatie

Reglement Fonds Kleine Toepassingen (versie: 3.0)

Reglement Fonds Kleine Toepassingen (versie: 3.0) Reglement Fonds Kleine Toepassingen (versie: 3.0) Artikel 1. Definities: In dit reglement wordt verstaan onder: 1.1. Stichting: Stichting Kleine Toepassingen Gewasbeschermingsmiddelen, welke onder meer

Nadere informatie

De minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG. Wetgevingsadvies invoering flexibel cameratoezicht.

De minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG. Wetgevingsadvies invoering flexibel cameratoezicht. POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT:

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Besluit van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van 6 maart 2006, Directie Arbeidsomstandigheden, nr. ARBO/A&V/2006/14012 houdende/tot

Nadere informatie

Handboek van een vacuümunit type VHU-40-HE Type: VHU-3000-HE Gewicht: 145 kg

Handboek van een vacuümunit type VHU-40-HE Type: VHU-3000-HE Gewicht: 145 kg De Brugman 9, NL-1948NB Beverwijk Tel: +31(0)251226477 Fax:+31(0)251221840 Email: info@hamevac.nl Site: www.hamevac.nl KvK: 34079398 BTW: NL800854202B01 Bank: 671113003 Iban: NL24INGB0671113003 Handboek

Nadere informatie

Services are provided by members of the Lloyd s Register Group Lloyd s Register, Lloyd s Register EMEA and Lloyd s Register Asia are exempt charities

Services are provided by members of the Lloyd s Register Group Lloyd s Register, Lloyd s Register EMEA and Lloyd s Register Asia are exempt charities Services are provided by members of the Lloyd s Register Group Lloyd s Register, Lloyd s Register EMEA and Lloyd s Register Asia are exempt charities under the UK Charities Act 1993. Richtlijn Drukapparatuur

Nadere informatie

Safety Event 2015. Remko Roosjen en Didi Rinkel. Aansprakelijkheid na ingebruikname machine. www.vandiepen.com

Safety Event 2015. Remko Roosjen en Didi Rinkel. Aansprakelijkheid na ingebruikname machine. www.vandiepen.com Safety Event 2015 www.vandiepen.com Remko Roosjen en Didi Rinkel Aansprakelijkheid na ingebruikname machine Agenda Introductie Ce-uitspraken.eu Contractuele verplichtingen Europese product- en sociale

Nadere informatie

Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering. Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN

Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering. Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN De bouw staat te boek als een weinig innovatieve, conservatieve

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Fijnstof. Jos van Lent, provincie Noord Brabant

Informatiebijeenkomst Fijnstof. Jos van Lent, provincie Noord Brabant Informatiebijeenkomst Fijnstof Jos van Lent, provincie Noord Brabant Overzicht presentatie Omvang problematiek Brabantse aanpak Saneringsopgave Voorkomen nieuwe overschrijdingen Voorlichting & stimulering

Nadere informatie

Amsterdam, 11 mei 2005 Projectnummer: H870 Nanda Deen BA Tamara Deprez MA drs. Annemieke Blok MBA. 1 Motivaction International B.V.

Amsterdam, 11 mei 2005 Projectnummer: H870 Nanda Deen BA Tamara Deprez MA drs. Annemieke Blok MBA. 1 Motivaction International B.V. ANWB Kiezen voor mobiliteit -luchtvervuiling- conclusies Amsterdam, 11 mei 2005 Projectnummer: H870 Nanda Deen BA Tamara Deprez MA drs. Annemieke Blok MBA 1 Motivaction International B.V. Inhoudsopgave

Nadere informatie

9 september 2010. secretaris - mr. C. Heck-Vink - Postbus 16020-2500 BA Den Haag - tel. 070-3307139 - fax. 070-3624568 - c.heck@knb.

9 september 2010. secretaris - mr. C. Heck-Vink - Postbus 16020-2500 BA Den Haag - tel. 070-3307139 - fax. 070-3624568 - c.heck@knb. Reactie inzake de consultatie d.d. 9 augustus 2010 over het ontwerpvoorstel van wet tot wijziging van de Wet op het financieel toezicht en enige andere wetten (Wijzigingswet financiële markten 2012) Deel

Nadere informatie

Inzicht in de Carbon Footprint van GKB Groep B.V. CO2 Prestatieladder niveau 4 over het jaar 2012 en 2013

Inzicht in de Carbon Footprint van GKB Groep B.V. CO2 Prestatieladder niveau 4 over het jaar 2012 en 2013 Inzicht in de Carbon Footprint van GKB Groep B.V. CO2 Prestatieladder niveau 4 over het jaar 2012 en 2013 Datum: 28 maart 2014 Pagina 1 van 8 GKB Groep. CO2 emissie inventaris Inhoudsopgave 1 Over G.K.B.

Nadere informatie

SÉRIE HS 6, de kracht van de vernieuwing en ervaring

SÉRIE HS 6, de kracht van de vernieuwing en ervaring Wasmachines HS-6008 - HS-6013 - HS-6017 SÉRIE HS 6, de kracht van de vernieuwing en ervaring De HS-6000 van Girbau, zijn hoogzwierende wasmachines met een capaciteit van 8, 13 of 17 kg ( verhouding 1/10).

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 23.5.2008 COM(2008) 314 definitief 2008/0097 (CNS) Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EG) nr. 834/2007 inzake de

Nadere informatie

Aanwijzing normen Machines

Aanwijzing normen Machines NEN/NEC Aanwijzing normen Machines 18 maart 2008/Nr. 9837EEG11 De Besturen van de stichting Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) en de stichting Nederlands Elektrotechnisch Comité (NEC), Daartoe gemandateerd

Nadere informatie

MBTF. Milieutechniek. Impressie: Moving Bed Trickling Filter 19 februari 2006

MBTF. Milieutechniek. Impressie: Moving Bed Trickling Filter 19 februari 2006 Milieutechniek Leeuwerik 11 8532 AW Lemmer Telefoon 0514-533746 Telefax 0514-534003 E-mail: rcl@planet.nl Impressie: Moving Bed Trickling Filter 19 februari 2006 MBTF Datum 18 februari 2006 Versie 4 RCL

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 12 maart 2015 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 12 maart 2015 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 12 maart 2015 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2013/0371 (COD) 7105/15 BEGELEIDENDE NOTA van: ingekomen: 10 maart 2015 aan: Nr. Comdoc.: Betreft: ENV 162 MI 162

Nadere informatie

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics Inhoud 2 Kennismaken met pneumatiek...4 Inleiding in pneumatiek...5 Elektro-pneumatiek...6 Storingzoeken in geautomatiseerde pneumatische installaties...7 Energy Saving in pneumatische installaties...9

Nadere informatie

Energiemanagement plan

Energiemanagement plan Energiemanagement plan Overzicht energiestromen / -verbruikers en CO2-emissie inventarisatie 2014 Aannemingsbedrijf B.V. 1 Inleiding Het inventariseren en analyseren van de energiestromen binnen het bedrijf,

Nadere informatie

Ons milieu, een kostbaar goed

Ons milieu, een kostbaar goed 1 Ons milieu, een kostbaar goed Datum Blz. 1. Inleiding 4 2. Soorten vervuiling 5 2.1. Luchtverontreiniging 5 2.2. Bodemvervuiling 6 2.3. Lichtvervuiling 7 2.4. Geluidsoverlast 7 2.5. Watervervuiling 8

Nadere informatie

Document: Energiemanagementplan

Document: Energiemanagementplan Energiemanagementplan Certificering op CO 2 -prestatieladder CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): Mevrouw C.K. Kloens De heer H. Hooftman De heer D. Slothouber 12 september 2014 Definitief rapport

Nadere informatie