Zelfverbranding, het ultieme offer Boeddhistische revival tegen de stroom in De lange weg naar de Kailash

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zelfverbranding, het ultieme offer Boeddhistische revival tegen de stroom in De lange weg naar de Kailash"

Transcriptie

1 Magazine over Tibet in al zijn facetten Nummer 7 november 2011 Uitgegeven door de Tibet Support Groep, het kenniscentrum over Tibet Prijs 3,95 Zelfverbranding, het ultieme offer Boeddhistische revival tegen de stroom in De lange weg naar de Kailash

2 De schreeuw om aandacht Maart is traditioneel een bijzondere maand voor de Tibetanen en hun supporters vanwege de herdenking van de volksopstand van 1959 en van de protesten in maart Maart 2012 is inmiddels een zwarte bladzijde geworden door de reeks zelfverbrandingen die heeft plaatsgehad vooral door jongeren, religieuzen en leken, die het onafhankelijke Tibet van voor 1950 nooit hebben gekend. In maart was ook de jaarvergadering van het Volkscongres in Peking. Het was het laatste congres onder leiding van premier en partijsecretaris Wen Jiabao. Eens in de tien jaar, nu weer in oktober van dit jaar, komt er een machtswisseling. Bij de opening van het congres zei Wen: Slechts als de etnische groepen verenigd zijn en voor de ontwikkeling van iedereen werken, kan China welvaart bereiken. Zo spreekt de keizer, en wie zal het daarmee oneens zijn? Maar tot dusverre leert de praktijk dat elke bijdrage van het regime aan dit schone doel, wat Tibet en de Tibetanen betreft, totaal mislukt. We zien slechts controle en repressie. Op het Congres zal worden besloten het budget voor veiligheid met 12 procent te verhogen, maar geen woord wordt er gesproken over het lot van de Tibetanen. De zelfverbrandingen hebben de aandacht van de wereld gevestigd op de wanhoop en de woede van de Tibetanen. Maar de reacties van met name de westerse wereld komen niet verder dan de rituele veroordelingen en de belofte het op de agenda te zetten van het komende overleg met de Chinese regering. De wereldwijde protestbijeenkomsten op 10 maart van dit jaar waren zeer omvangrijk. Overal gingen meer Tibetanen dan in vorige jaren de straat op. Nooit zagen we op een dag meer Tibetaanse vlaggen wapperen. Maar zonder effect. Er is in Peking geen beweging en niets wijst erop dat er enige beweging gaat komen. Integendeel: het is kennelijk van het grootste belang voor dit regime om de roep om autonomie te negeren en de reacties daarop te onderdrukken. Stabiliteit gaat boven alles. De huidige staat van beleg is daarop gericht..thema.redactie In dit nummer van Tibet.nu valt te lezen hoe in Oost-Tibet aan de basis een revival van het boeddhisme zichtbaar wordt. Niet in de kloosters, die volledig in de greep van het regime zijn, maar in de bergen en in nieuwe informele gemeenschappen. Het boeddhisme is de kern van de Tibetaanse identiteit. En dit blijkt met name de welvarende Han-Chinezen, die elke morele en spirituele oriëntatie zijn kwijtgeraakt, zeer aan te spreken. Deze onderstroom kan op den duur een bovenstroom worden. Net als de niet te stuiten drang tot zelfbeschikking die in de Chinese dorpen zichtbaar wordt. Hoe machtig de top ook mag zijn, niets is bestand tegen de vallende druppels die, met hulp van de winterse vorst, op den duur de steen splijten. De Partij kan de frustraties van de bevolking afkopen met economische groei, maar de groei stagneert en de export vangt dat niet op. Zelfs de keizer is niet onkwetsbaar. Maar een hervormer heeft zich in Peking nog niet gemeld. Hans Wamsteeker, Tibet.nu informeert het Nederlandse publiek zo breed mogelijk over Tibet, de Tibetaanse cultuur en de strijd van de Tibetanen, binnen en buiten Tibet,.nu in dit nummer voor autonomie en behoud van de cultuur in Tibet. Een offer van licht Zelfverbranding als ultiem protest Schat Ontdekkers tegen de stroom in Een boeddhistische revival in Tibet Op weg naar de Kailash Avonturen tijdens een pelgrimstocht Stampleem versus beton De kracht van traditionele architectuur Boeddha de tuinkabouter De visie van Stephen Bachelor en verder 5 Column Harry van Bommel 7 Wat is karma in het boeddhisme? 15 Column Floris-Jan van Luyn 16 Fotogalerij 19 TSG in de regio 27 Vista project zorgt voor scholing 28 In memoriam: Michel Peissel 30 Boek en Beeld 31 Tibetwinkel 27 Swastika s en tegen de klok in Bon, de oergodsdienst 10 maart demonstraties Colofon 5 e jaargang, nummer 8 mei 2012 Tibet.nu is een uitgave van de Stichting Tibet Support Groep Nederland en verschijnt twee keer per jaar, in juni en november. Doel van Tibet.nu het zo breed mogelijk informeren van het Nederlandse publiek over Tibet, de Tibetaanse cultuur en de strijd van de Tibetanen, binnen en buiten Tibet, voor autonomie en behoud van de cultuur in Tibet. Hoofdredactie Hans Wamsteeker Eindredactie Pieter van den Broeke Beeldresearch Eelko Hoek Redactieleden Barbara van Beek, Amrita Chin, Iris Dijkstra, Renny Kootstra, Ine van Schaik, Thom Wennekes Auteurs in dit nummer Eckart Dissen, Charles Halberstadt, Jeanet van der Woude, Harry van Bommel, Floris-Jan van Luyn Fotografie Voy Addict, Tenzin Choejor, Sage Cohen, Zhangpin, Angchen, Kelsang, Keltse, Charles Halberstadt, Free Tibet, Eelko Hoek, martinnewmanfotography, Robert Koelewijn, Frans de Reeper, Hans Wamsteeker Foto omslag Eelko Hoek Contact & info Bladformule Lydia Stilma Vormgeving & opmaak marnixdees.nl Druk & afwerking Drukkerij Wilco, Amersfoort Donateur/abonnement De donateur die 5, of meer per maand doneert, ontvangt Tibet.nu zonder kosten. Het abonnement gaat in na ontvangst van de machtiging tot overschrijving. Betaling op rekeningnummer t.n.v. TSG-NL o.v.v. donatie/tibet.nu. Los nummer 3,95 (+ porto) Sponsors Tibet.nu wordt in 2011 voor 100% gefinancierd met het geld dat sponsors/adverteerders hebben bijgedragen. Adres Tibet Support Groep Nederland, Minahassastraat 1, 1094 RS Amsterdam, tel. (020) , Websites Copyright Niets uit deze uitgave mag in enigerlei vorm gepubliceerd of openbaar gemaakt worden zonder de schriftelijke toestemming van de uitgever. ISSN Tibet.nu Nummer Tibet.nu 3

3 Wanhoopsdaad is ultiem protest tegen onderdrukking Zelfverbranding als offer van licht.achtergrond Buitenlandse regeringen krijgen steevast te horen dat ze zich niet met binnenlandse aangelegenheden moeten bemoeien Harry van Bommel Tweede Kamerlid SP.Interview.Column door Jeanet van der Woude Sonam Wangyal Sopa Rinpoche (42) stierf op 8 januari 2012 nadat hij zichzelf in brand had gestoken. Hij liet een soort testament achter, waarin hij onder meer benadrukte dat hij zijn lichaam opofferde uit solidariteit met de vele Tibetaanse helden die het afgelopen jaar zijn gestorven. Hij was niet op zoek naar persoonlijke faam of glorie. Hij gaf zijn lichaam weg als een offer van licht om het duister te verdrijven en de mensheid te bevrijden van al het lijden. Van de drieëntwintig Tibetanen die zichzelf sinds 2009 in brand hebben gestoken, was Sopa Rinpoche de oudste en eerste die een verklaring achterliet. In het artikel Man on Fire legt Buchung K. Tsering uit dat de verklaring van Sopa Rinpoche verduidelijkt kan worden door te kijken naar de uitleg die de Vietnamese boeddhistische leraar Thich Nhat Hanh gaf aan de zelfverbrandingen van Vietnamese monniken in de jaren zestig van de twintigste eeuw. De monniken richtten zich op een verandering van beleid. De vijand was niet de mens, maar intolerantie, fanatisme, dictatuur, hebzucht, haat en discriminatie, welke zich in de harten van mensen bevinden. Pamfletten Ook zonder verklaringen is het duidelijk dat de jonge Tibetaanse (ex-)monniken en nonnen die zichzelf in brand staken protesteren tegen het gebrek aan vrijheid, in het bijzonder religieuze vrijheid. Een aantal riep door middel van slogans en pamfletten op tot de terugkeer van de Dalai Monks with placards around their necks are taken away in trucks, facing the streets, as to parade them to the public. Again, they have their names and crimes written on the placards around their necks. Lama naar Tibet en een lang leven voor Zijne Heiligheid. Er zaten veel monniken en voormalige monniken uit het Kirti-klooster in Ngaba (provincie Sichuan) bij degenen die tot deze wanhoopsdaad overgingen. Kirti Rinpoche, het hoofd van het Kirti-klooster, die zich nu in ballingschap bevindt, geeft hiervoor de volgende verklaring: Door de willekeurige arrestaties die de Chinese overheid verricht en de onvoorstelbaar strenge straffen die op basis van valse verklaringen en aantijgingen worden opgelegd, is het Kirti-klooster omgevormd tot een virtuele gevangenis. Alle monniken, jong en oud, worden dag en nacht hun vrijheden ontnomen. In het klooster is geen toestemming om het lesprogramma te laten functioneren, en buiten het klooster vindt een dusdanige onderdrukking van de Tibetaanse religie en cultuur plaats dat het punt van wanhoop is bereikt waarop mensen ervoor kiezen te sterven in plaats van door te gaan met leven. Stroomversnelling Hoewel er ruim twee jaar tussen de eerste zelfverbranding (Tapey, Kirti-monnik, 27 februari 2009) en de tweede zelfverbranding (Phuntsog, Kirti-monnik, 16 maart 2011) zat, is de situatie sinds augustus 2011 in een stroomversnelling geraakt. Maandelijks komen er een of meer berichten over nieuwe zelfverbrandingen naar buiten, die op zich weer aanleiding vormen voor meer grootschalige protesten. Zoals op de eerste dagen van het Chinese nieuwjaar, 23 en 24 januari. Tibetanen hadden zich rond de middag verzameld in het stadje Draggo in de provincie Sichuan. Aangezien het gebied volledig afgesloten is voor journalisten, is het lastig om exacte informatie over de gang van zaken boven tafel te krijgen. Naar verluidt werden er pamfletten uitgedeeld met de oproep aan Tibetanen om het nieuwjaar niet te vieren wegens de zelfverbrandingen. De onbekende auteur kondigde aan zichzelf op 22 februari, nieuwjaarsdag voor de Tibetanen, in brand te zullen steken. Nomaden Het protest breidde zich uit doordat nomaden uit gebieden rondom het stadje zich aansloten. Demonstranten riepen dat ze niet langer onder Chinese heerschappij konden leven en meer vrijheid wilden. De politie opende het vuur, waardoor ten minste drie Tibetanen om het leven kwamen en meerderen gewond raakten. Een week eerder schoten politieagenten in het aangrenzende Ngaba op Tibetanen die bijeen waren om te rouwen om de dood van Losang Jamyang (20), die zichzelf in brand had gestoken. Twee Tibetanen werden geraakt, het is niet duidelijk hoe zij eraantoe zijn. De Chinese regering bagatelliseert de zelfmoorden en gerelateerde protesten. Tot nu toe gaat de reactie niet verder dan te wijzen op een samenzwering tussen de Dalai Lama en het Westen. Door het staatspersbureau Xinhua werd beweerd dat de Dalai Lama en zijn supporters de zelfmoorden aanmoedigen en gebruiken om de overheid tot politieke concessies te dwingen. Buitenlandse regeringen die de situatie aankaarten, krijgen steevast te horen dat ze zich niet met binnenlandse aangelegenheden moeten bemoeien. Resolutie Een aantal buitenlandse regeringen en parlementen heeft zich in meer of mindere mate kritisch uitgelaten over de situatie, waaronder Australië, Canada, Duitsland, Frankrijk, Italië, Nederland, Polen, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Zwitserland. Tsjechië vroeg op 29 februari aandacht voor de zelfverbrandingen tijdens de 19e zitting van de VN-mensenrechtenraad. Het Europees Parlement riep China door middel van een resolutie op om onder meer de beperkingen en strenge veiligheidsmaatregelen die gelden voor het Kirti-klooster op te heffen. Namens de Europese Unie heeft de Hoge Vertegenwoordiger van Buitenlandse Zaken Ashton de situatie nog altijd niet publiekelijk aan de kaak gesteld, ondanks de vele verzoeken en petities van Tibet- en mensenrechtenorganisaties en leden van het Europees Parlement. Minister Rosenthal zegde in november 2011 Brand! Als er ergens brand uitbreekt, roep je al snel Brand! en bel je de brandweer. Maar wat moet je doen als iemand zichzelf in brand steekt? In Tibet moet je dan zeker niet de Chinese autoriteiten bellen. Want China ziet deze mensen als terroristen. En net als voor Amerika geldt in China dat terreurverdachten vogelvrij zijn. Het aantal zelfverbrandingen van Tibetanen is de twintig inmiddels ruim gepasseerd. Zelfverbranding is de ultieme opoffering voor een zaak waar je sterk in gelooft. Opmerkelijk is het feit dat veel zelfverbranders jong zijn, vaak in de twintig, maar soms zelfs jonger. Dat iemand die zo jong is tot zo n vergaande daad kan komen, zegt veel. Jonge mensen hebben immers nog een heel leven voor zich en zien vaak meer mogelijkheden tot verandering dan ouderen. De jonge Tibetanen die zichzelf in brand steken, zijn kennelijk ten einde raad. Dat is begrijpelijk: de onderdrukking in Tibet duurt al enkele generaties. Zelfverbranding schokt de gemeenschap, maar kan niet worden opgevat als een terreurdaad. Slechts het individu zelf, niet de omgeving lijdt direct. Het kan wel grote gevolgen hebben. De zelfverbranding van de Tunesische straatverkoper Mohammed Bouazizi was de opmaat naar een vreedzame revolutie die uiteindelijk leidde tot het vertrek van de dictator Ben Ali. De zelfverbranding van de Tjecho-Slowaakse student Jan Palach in 1969 uit protest tegen het neerslaan van de Praagse Lente veroorzaakte ook veel onrust. Heel anders was het met de zelfverbranding in 2011 van de Iraanse asielzoeker Kambiz Rousayi op de Dam in Amsterdam. Het leidde tot weinig protesten. Er is een overeenkomst tussen de zelfverbranding van de Iraanse asielzoeker in Nederland en die van de Tibetanen. In al deze gevallen protesteerden betrokkenen tegen wantoestanden die helaas maar al te goed bekend zijn. Dat heeft veel mensen murw gemaakt, misschien zelfs berustend. We kunnen van hieruit de misdadige onderdrukking door regimes als in Peking en Teheran nauwelijks beïnvloeden. Dat is een realiteit, maar ze is moeilijk te aanvaarden. Zeker voor iemand als ik, die dagelijks bezig is met de internationale betrekkingen. Toch moeten we doen wat we kunnen. Niet alleen uit solidariteit, ook omdat onze inspanningen een klein verschil kúnnen maken. Wegens dat kleine verschil maak ik mij grote zorgen over de nieuwe oriëntatie in het Nederlands buitenlands beleid. Economische diplomatie is leidraad voor de nieuwe minister. De vorige nam mensenrechten als uitgangspunt van het buitenlands beleid. Die accentverschuiving is goed voor de economie maar slecht voor de mensenrechten. We zullen met ons allen de minister kritisch moeten volgen en blijven lastigvallen met vragen over de mensenrechten. Ook in landen waar we graag zaken mee doen, zoals China. 4 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 5

4 Nederlandse Kamerleden toe zich hiervoor hard te maken in EU-verband, vooralsnog echter zonder resultaat. Op de recente EU-China Top van 14 februari is niet over de problematiek in Tibet gesproken. Waarnemers Tibet-organisaties dringen onder meer bij China aan op het verlenen van toegang tot de Tibetaanse gebieden aan journalisten en onafhankelijke (VN-)waarnemers om de situatie ter plaatse te beoordelen. Ook wordt aangedrongen op het hervatten van de dialoog met vertegenwoordigers van de Dalai Lama om tot een oplossing van de groeiende problemen te komen. Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en Human Rights Watch ondersteunen deze oproepen en veroordelen de wijze waarop de Chinese regering reageert op de crisis. Het excessieve geweld, het sturen van meer veiligheidstroepen en de toenemende onderdrukking zullen slechts leiden tot een verergering van de situatie. De Chinese regering moet de onderliggende mensenrechtenproblematiek aanpakken. Dat de Chinese regering vooralsnog niet van plan is haar koers te wijzigen, blijkt uit het recent vastzetten van honderden Tibetanen die in januari de Kalachakra in Bodh Gaya (India) hebben bijgewoond. Dit is een belangrijke religieuze ceremonie waar de Dalai Lama Feitenoverzicht Tibetaanse zelfverbrandingen (update 27 februari 2012) 23 Tibetanen hebben zichzelf in brand gestoken sinds 27 februari mannen, 3 vrouwen van 15 van de 23 is bekend dat ze zijn overleden na hun protestactie 16 van de 23 komen uit de Tibetaanse Autonome Prefecturen Ngaba en Qiang, provincie Sichuan 3 komen uit de Tibetaanse Autonome Prefectuur Kardze, provincie Sichuan 1 komt uit de prefectuur Chamdo in de Tibetaanse Autonome Regio 3 komen uit Tibetaanse autonome gebieden in de provincie Qinghai 4 van de 23 waren monniken van het Kirti-klooster in Ngaba 8 van de 23 zijn voormalige monniken van het Kirti-klooster in Ngaba (het is niet duidelijk of zij er zelf voor hadden gekozen geen monnik meer te zijn of dat de autoriteiten hen uit het klooster hadden gezet) 2 van de 23 waren nonnen van het Mame Dechen Chokorling-klooster in Ngaba 22 van de zelfverbrandingen hebben plaatsgevonden sinds 16 maart 2011 een kaart met een overzicht van de locaties van de zelfverbrandingen is te vinden op: map-tibetan-self-immolations boeddhistisch onderricht geeft. In deels geïmproviseerde detentie centra worden zij onderworpen aan een heropvoeding. Deze patriottische heropvoeding waarmee de autoriteiten een wig tussen de Tibetanen en de Dalai Lama proberen te drijven, zoals in kloosters als Kirti, is nu dus uitgebreid naar Lhasa. De spanning in Tibet is en blijft om te snijden..religie door acharya Han de Wit Wat is karma in het boeddhisme? Uw mooiste Tibet-opnames op Canvas 60x90cm (incl. spielatten) Lambda fotoprint vanaf 50x60cm Print direct op een plaat forex 60x90cm 25% Korting Tegen inlevering van deze advertentie (geldig t/m december 2011) Voor een uitgebreid overzicht van de mogelijkheden op het gebied van visuele communicatie verwijzen wij u graag naar onze website PRINT & FINISHING VERKOOP VERHUUR INTERACTIEVE DISPLAYS PRINT & FINISHING ONLINE PRINTING SCANCENTER Basisweg AN Amsterdam Telefoon: WEBSHOP DTP & ONTWERP Het woord karma betekent letterlijk creatie, actie of een kettingreactie: de mentale patronen die we ons hebben eigen gemaakt, zijn de oorzaak van hoe we tegen een situatie aan kijken en in die situatie handelen. Op hun beurt laten onze handelingen een residu achter in onze geest, wat weer oorzaak is voor volgende handelingen. Zo ontstaat de zichzelf in stand houdende kettingreactie of cirkelgang die samsara wordt genoemd. Deze cirkelgang kan in twee richtingen gaan: als een handeling er bijvoorbeeld op is gericht ons ego te beschermen en we voeren die handeling uit, dan slijpen we ons egocentrisme verder in. Men zegt dan dat zich zo in onze geest negatief karma verzamelt. Als onze handelingen vrij zijn van egocentrisme, dan verzamelt zich in onze geest positief karma. Negatief karma intensiveert ons egocentrisme en daarmee ons lijden. Positief karma heeft het omgekeerde effect; het bevrijdt ons van lijden en leidt ten slotte tot bevrijding van karma zelf. Subtiel Het is een subtiel, maar héél belangrijk punt dat in de boeddhistische visie karma niet ons karma is, maar het karma van onze geest. Niet ons ik, niet wij verzamelen dus karma, maar onze geest. Daarin ligt het grote verschil met het hindoeïstische karma-begrip, dat ook door de theosofie en het new age-denken is overgenomen. In die stromingen wordt het karmabegrip toegepast op ons ik in plaats van op de menselijke geest. Dat leidt dan heel gemakkelijk tot een eigen schuld dikke bult-theorie 6 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 7

5 .Reportage Schat Ontdekkers tegen de stroom in De boeddhistische revival in Tibet Het levenswiel in de trant van je ellende heb je aan jezelf te danken, en daarmee tot onverschilligheid tegenover het lijden van andere mensen. Ook zadelt het mensen op met zelfverwijt en schuldgevoel. Daarom is de lakmoestest voor het begrijpen van de boeddhistische opvatting van karma of zij ons gevoeliger en meer begaan maakt met alle lijden. Compassie en inzicht gaan dan hand in hand. Noodlot In het boeddhisme verwijst karma ook niet naar een kosmische wet of naar het noodlot waaraan mensen onderworpen zouden zijn. Het boeddhistische karma-begrip is juist gebaseerd op het inzicht dat mensen in hun diepste wezen vrij zijn (van karma), maar dat ze uit onwetendheid die vrijheid gebruiken om zichzelf gevangen te zetten in mentale patronen en handelingen die tot lijden leiden. De boeddhistische karma-theorie zoekt en verklaart de diepere oorzaak van dit lijden. Ze stelt de vraag: Waardóór lijd ik? Dat is een andere vraag dan die welke in het hindoeïsme en ook in het christendom vaak wordt gesteld: Waaróm lijd ik? Die laatste vraag suggereert immers dat er een wezen of een instantie is die met ons leven een spirituele bedoeling heeft. Een soort Goddelijk Schoolhoofd, dat onze levensschool zó heeft ingericht dat we, als we tegen zijn bedoeling ingaan, bij wijze van waar schuwing bestraft worden met lijden. Alle boeddhistische tradities ontkennen het bestaan van zo n instantie. Daarmee gaan ze in tegen elke theorie die het lijden acceptabel probeert te maken door te beweren dat het een doel heeft, dat het ergens goed voor is. Vanuit de boeddhistische optiek is zo n theorie mis leidend omdat ze mensen ertoe aanzet de reden van hun lijden te zoeken. Dat kan hen ervan afhouden om de oorzaken te zoeken en ze weg te nemen. En omdat de oorzaken in de menselijke geest zelf liggen zoals de waard is zo vertrouwt hij zijn gasten, en wie kaatst moet de bal verwachten kunnen we ons er óók van bevrijden. Dat is de positieve kant. Ondeugdzaam Ten slotte: in vele soetra s worden voorbeelden gegeven van handelingen waarover de ervaring heeft geleerd dat ze zeer waarschijnlijk negatief karma veroorzaken. De bekendste daarvan zijn de tien ondeugdzame handelingen, waarvan er drie met het lichaam worden verricht: doden, nemen wat ons niet gegeven is en (seksueel) wangedrag; vier met het spreken: liegen, kwaadspreken, schelden en leuteren; en drie met de geest: hebzucht, kwaadaardigheid, onjuiste opvattingen. Zich onthouden van deze tien ondeugden is een manier om onze humaniteit te cultiveren. Om je van deze tien te onthouden is geen boeddhistisch gebod, niet een op goddelijk gezag gebaseerd Gij zult niet En zelfs niet gebaseerd op het gezag van de Boeddha. Het zijn daarentegen tien aanbevelingen gebaseerd op ervaring; op de ervaring die de Boeddha en later zijn leerlingen in steeds wisselende culturen tot op de dag van vandaag hebben opgedaan bij hun streven om waarachtige menselijkheid te cultiveren. En daar kunnen we ons voordeel mee doen. De boeddhistische karma-theorie is dan ook bedoeld om toe te passen op onszelf, op onze eigen geest, op onze eigen belevingswereld en niet op andere mensen, op hun geest of er varing. Ze is niet bedoeld om anderen (of ook onszelf) mee om de oren te slaan, maar om de oorzaken van lijden te ontdekken, zodat we dit lijden in de toekomst kunnen voorkomen. In het boeddhisme is inzicht in karma dus gericht op hoe we iets van onze toekomst kunnen maken. De auteur is verbonden aan Shambhala Nederland. Dit artikel is een door de auteur bewerkte tekst uit zijn boek: De Lotus en de Roos. Boeddhisme in dialoog met psychologie, godsdienst en ethiek. Kampen: Ten Have, door Antonio Terrone vertaling Hans Wamsteeker foto s Antonio Terrone Sinds de economische hervormingen, die door Deng Xiaoping in de jaren tachtig in gang werden gezet, zijn de mogelijkheden van de Tibetanen om hun religie te praktiseren toegenomen. Antonio Terrone promoveerde in 2010 aan de Universiteit Leiden op een Tibetaans-boeddhistisch onderwerp. Hij woont in Everston/Chicago (USA) en doceert Aziatische religies aan de Northwestern University. Ondanks dat de Chinese grondwet vrijheid van godsdienstbeoefening garandeert, wordt deze vrijheid feitelijk door de Chinese autoriteiten verregaand gereguleerd. Door controle en wettelijke regulering probeert China de Tibetaanse religieuze cultuur, die de kern is van de Tibetaanse culturele identiteit, aan te passen aan de belangen van de overheid. Chinese wetten regelen alle aspecten van de religieuze praktijk, van de toelating tot en educatie in de kloosters tot de bouw van religieuze gebouwen. Aanpassen Daarmee wil de overheid bereiken dat Tibetanen zich aanpassen aan de socialistische visie op religie die nog steeds de ideologie en de praktijk van de Chinese Communistische Partij bepaalt. In de laatste drie decennia hebben de kloosters hun vooraanstaande positie als centra van Tibetaanse religieuze cultuur, opleiding en intellectueel leven zien afbrokkelen als gevolg van de niet-aflatende overheidsbemoeienis en de politieke campagnes die de religieuze autoriteit verzwakken. Maar dat betekent niet dat het Tibetaans boeddhisme zijn grote aantrekkingskracht en betekenis voor de Tibetanen is kwijtgeraakt. In reactie op de beperkingen die de kloosters worden opgelegd, trekken kluizenaars zich terug in de bergen en ontstaan er nieuwe centra van religieuze autoriteit. Machtsvacuüm De controle van de overheid op de kloosters en de verzwakking van de religieuze autoriteit en leiderschap die daarvan het gevolg zijn, hebben een machtsvacuüm veroorzaakt dat door alternatieve vormen van religieuze autoriteit wordt opgevuld. In Oost-Tibet hebben charismatische 8 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 9

6 .Reizen beleving van het boeddhisme en de nieuwe golf van Han-Chinezen die in het Tibetaans boeddhisme geïnteresseerd zijn. De invloed van de Schat Ontdekkers en hun aantrekkingskracht op gelovigen reikt veel verder dan het volk en het gebied van de Tibetanen. Een groeiend aantal Han-Chinese boeddhisten en toeristen reist naar Tibet om lessen te volgen bij Tibetaanse leraren. Ze blijven er maanden en soms zelfs jaren. Het is nu heel gewoon om in deze centra Han-Chinese monniken, nonnen en leken aan te treffen. Niet alleen het Tibetaans boeddhisme, religie in het algemeen mag zich verheugen in een groeiende belangstelling van steeds meer Chinezen. door Lieke Bootsma boeddhistische leiders de laatste twee decennia nieuwe religieuze centra en plaatsen waar kluizenaars zich in de bergen kunnen terugtrekken mogelijk gemaakt. Deze overvleugelen geleidelijk de officiële kloosters, zowel in omvang als in aantal mensen dat zich daar vestigt. De boeddhistische leiders die leidinggeven aan deze nieuwe centra van religieuze beleving vallen terug op de traditie van de zogenoemde Schat Ontdekking*, die in Tibet teruggaat tot de achtste eeuw. Heropleving De groei in betekenis van deze religieuze centra, geleid door deze charismatische leiders die zich wijden aan de traditionele bestudering en praktijk van het boeddhisme, is een van de meest opvallende aspecten van de heropleving die het boeddhisme in Tibet kenmerkt. In Oost-Tibet zijn enkele boeddhistische leiders en Schat Ontdekkers van de Nyingma Orde, waaronder Khempo Jikmé Puntshok ( ), Druwang Lungtok Gyaltsen ( ) en Namtul Jikme Puntshok ( ), zeer succesvol geweest in het verspreiden van het boeddhisme en het weer vormgeven aan religieus onderricht. Het succes van de hedendaagse religieuze centra is voor een deel het gevolg van de strikte controle waaraan de traditionele kloosters en hun volgelingen sinds de jaren na 1980 worden onderworpen. Wat in deze hermitages en centra gebeurt, zou je religieuze zwaartekracht kunnen noemen. Een bron voor duizenden monniken en nonnen die elders geen goed boeddhistisch onderricht kunnen vinden. Bovendien bieden deze centra studieprogramma s waarmee de spirituele academische graad van khempo kan worden behaald. Indoctrinatie De religieuze centra van de Schat Ontdekkers onttrekken zich goeddeels aan de overheidsvoorschriften die voor de kloosters gelden. Dit komt doordat de politieke indoctrinatie van de overheid weinig of geen vat heeft op deze centra. Ze zijn onconventioneel doordat zij buiten de geijkte patronen van de religieuze organisaties blijven die de Chinezen gewend zijn te controleren, deze centra kennen geen formele toetreding en de leden van deze gemeenschappen komen niet in religieuze ceremonieën bijeen zoals die in de traditionele kloosters van monniken en nonnen op gezette tijden plaatshebben. In tegenstelling tot het rigide systeem van de traditionele kloosters hebben de leden van deze nieuwe centra een informele en losse hiërarchische organisatie. Bijna alle leraren doceren in een oecumenische stijl die haaks staat op de meer sektarische oriëntatie van de docenten in de traditionele kloosters. Deze stijl van lesgeven geeft ruimte aan een veel grotere bron van leerstof, want de leerlingen komen uit alle streken en scholen om een tijdje de lessen te volgen en gaan dan weer naar huis om de opgedane kennis aan anderen door te geven. Overheidssteun Een andere reden waardoor de centra aan de greep van de autoriteiten op het lesprogramma en haar leerlingen kunnen ontkomen, is het feit dat zij geen overheidssteun nodig hebben. Dat is wel het geval bij de grote kloosters die, na de Culturele Revolutie ( ), met steun van de autoriteiten weer zijn opgebouwd. Er is een directe relatie tussen het succes van deze charismatische vormgeving van de * Noot van de vertaler: Schat Ontdekking De traditie in Tibet om religieuze instructies en voorwerpen als schatten te verbergen, begon in de achtste eeuw met Guru Rinpoche. Het doel hiervan was dat deze teksten later door zogenoemde Schat Ontdekkers werden gevonden. Deze Schat Ontdekkers waren veelal geen monniken en preekten niet primair in kloosters. Zij bliezen op die manier, voor wie het maar horen wilde, deze oude instructies weer nieuw leven in. Aanbidders De Chinese autoriteiten ervaren deze groeiende sociale en politieke invloed van religie als een zaak waartegen politieke maatregelen moeten worden genomen. De snelle groei van allerlei religieuze activiteiten in China en de toename van aanhangers en gelovigen is een onverwacht verschijnsel waarop door niemand is geanticipeerd. De herontdekking van religie en de snelle groei van religieuze centra in China zijn de Chinese autoriteiten erg onwelkom, maar zij zijn een direct gevolg van de grote aantrekkingskracht die religie altijd in China heeft gehad en van het loslaten van de strenge restricties op religie door het centrale gezag. De Han-Chinezen interesseren zich steeds meer voor het Tibetaans boeddhisme, niet alleen omdat dat tegemoetkomt aan hun spirituele behoefte, maar mede door het romantische beeld van dat mysterieuze land van Shangri-la dat hun wordt opgedrongen doordat Tibet als een exotische toeristische bestemming wordt gepresenteerd. Tibet wordt een consumptiegoed dat prima past in de toegenomen welvaart. Rituelen Veel Tibetaanse religieuze leraren reizen regelmatig naar alle delen van China om daar teachings te geven, religieuze bijeenkomsten en ceremonieën te houden en het openen van nieuwe religieuze centra te begeleiden. Er zijn collectieve rituelen die erop gericht zijn dieren te bevrijden, zoals vogels, vissen en zelfs wilde dieren die door Chinezen gevangen worden gehouden. Veel boeddhistische organisaties worden op deze manier door rijke Han-Chinese gelovigen van geld voorzien, zodat gebouwen en voorzieningen kunnen worden gerealiseerd. Dat komt tegemoet aan hun spirituele toewijding maar geeft hun ook heil en zegen die hun verder helpt in dit aardse bestaan. Nachtmerries en dromen van een pelgrim Op weg naar de Kailash Via West-Nepal in noordelijke richting naar Tibet doorsteken, om dan, aan de achterkant van de Himalaya, de heilige berg Kailash te omcirkelen. Lieke Bootsma wilde de traditionele pelgrimsroute volgen. Maar een pelgrim moet flexibel zijn. Eerlijk is eerlijk ik vraag me tijdens deze reis meermalen af: Waarom doe ik dit? Waar zijn we mee bezig? Ben ik gek? Ik doe dit toch vrijwillig? Natuurlijk besef ik dat een pelgrimstocht niet van een leien dakje kan gaan, maar wat worden we beproefd. Het lijkt alsof we tegenslag op tegenslag te incasseren krijgen. Onze grote wens om te voet de grens van West- Nepal naar Tibet over te steken, valt letterlijk en figuurlijk in het water. Dagenlang wachten tot onze binnenlandse vlucht vertrekt, en Nepalganj is niet bepaald het oord waar je vast wilt komen te zitten. Snikheet en zo vochtig dat alles verroest is inclusief het toilet. Het is een grote, vieze rommelstad. Werkelijk overal op straat ligt afval, waar de varkentjes vrolijk in rondstruinen. Modderpoelen Maar zelfs het tetterende straatbeeld van Nepalganj went gek genoeg. Riksja s, motoren, paardenwagens en ossendrijvers vliegen allemaal kriskras door elkaar over de weg. We kunnen hele fotocollages maken van de plaatselijke fietsenmaker, kapper, kindertjes, multivitamine- en baby care-reclame, direct naast de troep. Maar helaas, het wachten leidt ons niet naar ons doel; modderpoelen op de landingsbaan en volle legerhelikopters laten onze droom in duigen vallen. Een wijze les in geduld en to accept the things we cannot change, plus een mooie band met zijn vijven is het enige wat we uit een verloren week kunnen halen. Maar een reiziger is geen echte reiziger als je je plannen niet flexibel kunt bijstellen. Dan maar via de andere kant Tibet in. Stakingen Bij de oostelijke grensovergang, met de jeep over land, duurt het nog eens twee dagen voordat we Tibet in kunnen. Stakingen aan Nepalese zijde en road blocks aan Chinese zijde houden ons vast en uiteraard is er de nodige controle aan de grens. Mijn boekje over de Kailash en mijn dagboekje worden minutieus gecontroleerd, maar een afbeelding van de Dalai Lama wordt niet gevonden. Vervolgens raken we in een idioot hoog, Japans reistempo verzeild. Met de lange reisdagen in de jeep lijkt het in eerste instantie nog alsof mijn jeugddroom van de Camel Trophy uitkomt. We rijden door ijswater, riviertjes en moeten een keer uit het grind worden gesleept. Genoeg avontuur dus, maar na uren en uren hobbelen word je het wel zat. 10 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 11

7 Doolhof En welke weg volgen we eigenlijk? Het is één groot doolhof van zandwegen. Als je niet goed oplet, bots je tegen een zandberg of een onafgemaakte brug; vooral in het donker is dat spannend. Daar waar we s ochtends nog met half bevroren tenen, mutsen, wanten, sjaal en dubbele fleece zitten, wordt het met de felle zon op ons dak al snel verstikkend heet. Raampjes openen heeft niet veel zin, want dan is het stof happen geblazen. Bovendien speelt de hoogte ons flink parten. Bloedneuzen, een toenemende druk waardoor je hersenpan voelt alsof er een snelkookpan ontploft, letterlijk happend naar de zuurstof die je mist, desoriëntatie en flarden van hallucinatie. Maar dit zijn allemaal overkomelijke probleempjes vergeleken bij wat onze lieve reisgenoot te verduren zou krijgen. Zij moet na de tocht rond de Kailash met longoedeem in een ziekenhuis in Saga worden opgenomen. Ja dus, we zijn gek dat we deze tocht maken. Onwerkelijk verre, eindeloze horizonten. Het is zo mooi dat ik niet weet of mijn kippenvel van de kou of van geluk komt. Het lijkt een droom. Kale bergen met yeti-vormige klauwen in talloze kleuren waar de schaduwen van de wolken op worden geworpen. Grasland in herfstkleuren met daarachter zandduinen, blauwe meren en besneeuwde pieken. Adembenemend mooi. En dan komen we eindelijk bij ons doel: de Kailash. De heiligste berg voor Tibetaans boeddhisten, hindoes en mensen van de Bon-religie. Heilige rivieren, waaronder de Ganges en de Brahmaputra, ontspringen hier. Shiva en de toekomstige Boeddha, Maitreya, huizen hier in de hemel. Vandaar de vele pelgrims. Het voelt zeer gastvrij en als een grote eer om tussen hen de driedaagse kora (rondgang) mee te lopen. Vol verwachting lopen we door het weidse landschap met rood-oranje kleurige bergen en de schaduwen van de Kailash. De zonsonder- Fabelachtig Maar... het fabelachtig mooie landschap staat voor altijd op mijn netvlies gebrand en de magie van de Kailash is in mijn ziel gekerfd. Weidser dan dit kan een landschap niet zijn. gang kleurt Kailash goud. dimsum-adv tibet 93x130fc DEF2:dimsum :31 Pagina 1 Bijzondere groepsreizen en individuele reizen naar Azië Modderpoelen en volle legerhelikopters laten onze droom in duigen vallen Drolma La Na een koude nacht in ons tentje vertrekken we voor onze grote dag: de Drolma La-pas van 5660 meter oversteken. De pas staat symbool voor de transitie van je oude leven naar een nieuw leven. De pas beklimmend ga je dood en daarna voel je je als herboren. Daarom laten veel pelgrims wat van zichzelf achter, bijvoorbeeld een kledingstuk of zelfs bloed. Ik laat een pluk haar achter en hoop de longen uit mijn lijf-hoest daar te laten. Maar helaas, na de afdaling neemt de hoest toe en krijg ik koorts. Ik zit letterlijk en figuurlijk in een diep dal. Ik kan eigenlijk niet meer, maar gelukkig houdt de mooie natuur me op de been. Als het al bijna donker is, komt een jakherder, onze reddende engel, ons tegemoet met een thermoskan hete thee. De laatste dag is een geweldig toetje, een schitterende kloof loodst ons terug naar het begin van de kora. Euforie we hebben het volbracht..cultuur door Ymkje Repko Monniken schilderen van beton nagemaakte houten elementen, Manigango 2006 De kracht van de traditionele architectuur Stampleem versus beton LID SGR / ANVR TIBET Nepal Bhutan Ladakh Spiti Zanskar Oost-Tibet Amdo Kham Mount Kailash authentieke festivals tel Er wordt veel gebouwd in Tibet niet alleen voor Chinese migranten, ook voor Tibetanen. De meeste nieuwbouw is van beton. Traditionele Tibetaanse architectuur is milieuvriendelijk, gebiedseigen en aardbevingbestendig. Behoud, promotie en verdere ontwikkeling van de Tibetaanse bouwtraditie verdient daarom steun. Etnocultureel Tibet beslaat naast de Tibetaanse Autonome Regio, waar 3 miljoen Tibetanen wonen, ook de delen van Qinghai en Sichuan, waar 5 miljoen Tibetanen woonachtig zijn. In dit hele gebied, dat bijna vier keer zo groot is als Frankrijk, schieten nieuwe steden, woonwijken, scholen, ziekenhuizen, overheidsgebouwen en tempels als paddenstoelen uit de grond. Bijna alle nieuwbouw is van beton, geschilderd in de kleuren van traditionele Tibetaanse gebouwen. Waarom wordt er zo veel gebouwd? Ten eerste is de omlooptijd kort: de meeste bebouwing is na dertig jaar aan vervanging toe. Ten tweede speelt de trek van het platte land naar de stad een rol. In China wordt dit mondiale verschijnsel met bouw- en woonsubsidies gereguleerd. Daardoor groeien kleine kernen uit tot steden en verrijzen langs de hoofdwegen lintdorpen en in the middle of nowhere gelegen woonwijken. Vervangen Het bouwen van nieuwe tempels wordt op verschillende manieren gefinancierd. Tibetanen doneren vanuit hun geloof geld voor de herbouw van verwoeste tempels. De overheid laat tempels vervangen omdat die wegens instortingsgevaar onveilig zouden zijn. Westerlingen dragen bij aan de bouw van tempels omdat ze Tibet een warm hart 12 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 13

8 .Column Niet van oud te onderscheiden nieuwe tempel, Labrang 2006 Floris-Jan van Luyn Filmmaker, journalist Wereldse aanpak toedragen. Waarschijnlijk wordt ongeveer de helft van de nieuwe tempels op traditionele wijze gebouwd en wordt de andere helft van beton vervaardigd. Betonnen bebouwing in de kleuren van Tibetaanse gebouwen met van beton nagemaakte houten elementen is echter geen Tibetaanse architectuur. Die kenmerkt zich door het gebruik van natuurlijke materialen uit de directe omgeving en kent een meer dan duizend jaar oude traditie. Gelukkig wordt er nog steeds, of beter gezegd steeds meer, op traditioneel Tibetaanse wijze gebouwd. Leemsteen Op veel plaatsen in het oostelijke deel van Tibet trekken mensen hun eigen huizen op van stampleem. Ze stampen tussen een paar planken een mengsel van zand, klei, grind en kalk aan, zodat er muren ontstaan die hard zijn als steen. Hele kloosters worden op deze manier gerenoveerd, zoals recentelijk de kloosters van Derge, Tawu, Beri en Galengtang. Het equivalent van stampleem, dat in het westen van Tibet wordt gebruikt, is leemsteen: in mallen geperste blokken klei die in de zon zijn gedroogd. Ook van natuursteen verrijzen elke dag nieuwe tempels en woningen in Tibet. In Labrang zijn vorig jaar tempels opgeleverd die nauwelijks van oude tempels verschillen. In Lhasa worden herenhuizen gebouwd volgens de Tibetaanse bouwtraditie, met achterover hellende gevels van rechthoekige blokken graniet, compleet met kleine steentjes in de voegen. Deze markante muren zijn spouwmuren die aan de basis veel dikker zijn dan bovenaan. Verankerd De Tibetaanse architectuur is verankerd in het landschap, waar het bouwmateriaal aan wordt ontleend. Het Tibetaanse landschap varieert van grazige heuvels tot bosrijke rivierdalen, kale hoogvlaktes, lieflijke valleien en hooggebergte; en de architectuur varieert mee. Toch zijn er constanten. De gevels van natuursteen, leemsteen, stampleem en hout hebben bijvoorbeeld altijd een ruwe, natuurlijke, levendige look. De woonvertrekken liggen bijna altijd op de bovenste verdieping en hebben vaak grote ramen op het zuiden. Voorname huizen en tempels zijn herkenbaar aan donkerbruine friezen, gemaakt van strak samengebonden ganzeriktwijgen. De eerste tempels in Tibet in de zevende eeuw werden al min of meer op deze manier gebouwd. De architectuur is in de loop der eeuwen technisch verbeterd en verfijnd. Met de bouw van het zomerpaleis van de Dalai Lama in Lhasa, in 1956, kwam voorlopig een einde aan de geschiedenis van de Tibetaanse architectuur. Dit paleis lijkt op een zeer forse moderne villa. Het heeft enerzijds alle kenmerken van traditionele Tibetaanse architectuur, maar anderzijds relatief grote ramen en een paar vides die het interieur bijzonder licht maken. Restauratie Van 1960 tot 1985 is er vrijwel niets op traditioneel Tibetaanse wijze gebouwd. Het communistische regime bouwde alleen in beton. Pas eind jaren tachtig kreeg men oog voor Tibetaanse architectuur en is met de restauratie van het Potala-paleis en de herbouw van het Ganden-klooster begonnen. Sindsdien is de aandacht voor Tibetaanse architectuur alleen maar toegenomen. Hiervan getuigen publicaties in het Chinees en Tibetaans en diverse bouw- en restauratieprojecten. De aardbeving in Yushu in 2010 leverde het bewijs dat stampleem aardbevingbestendig is. Het Tibet Heritage Fund (THF) renoveerde in 2007 in Yushu een woongebouw van stampleem dat, op eenvoudig te herstellen scheuren na, de ramp goed heeft doorstaan. Dit is belangrijk, aangezien vaak wordt gedacht dat stampleen niet aardbevingbestendig zou zijn. André Alexander Het THF is misschien wel de meest vakkundige buitenlandse organisatie op het gebied van Tibetaanse architectuur. Het fonds werd in de jaren negentig van de twintigste eeuw opgericht door de Duitser André Alexander, die op 21 januari van dit jaar is overleden. Het THF heeft veel woongebouwen en tempels in Tibet gedocumenteerd en gerestaureerd. De THF-website informeert over technische en cultuurhistorische aspecten en geeft bovendien inzicht in de bouwkosten. Het THF signaleert dat er bijzonder weinig traditionele Tibetaanse bebouwing is overgebleven. Het is dan ook van het grootste belang de resterende objecten voor de toekomst te bewaren. Daarnaast is het wenselijk dat nieuwbouw op traditioneel Tibetaanse wijze extra wordt gestimuleerd en de Tibetaanse bouwtraditie wordt doorontwikkeld. Wie gaat de lijn voortzetten die in 1956 brak? Wie gaat moderne Tibetaanse gebouwen ontwerpen op basis van de traditionele materialen en technieken? Nu China razendsnel moderniseert en in toenemende mate oog krijgt voor tradities, duurzaamheid, milieu, culturele verscheidenheid, kwaliteit en esthetiek, gloort er misschien een mooie toekomst voor de traditionele én moderne Tibetaanse architectuur. Ir. Ymkje Repko is landschapsarchitect en publicist. Ze geeft lezingen over Tibetaanse architectuur en organiseert reizen naar China en Tibet. Zie en Zie ook Foto: Shutterstock/ YANGCHAO Tibetaanse architectuur kent een meer dan duizend jaar oude traditie Over onderdrukking praten of die ervaren, dat is een heel verschil. In de 23 jaar die ik tot nu toe in en rond China heb gespendeerd, treft het me vaak bij donderslag als ik niet alleen over de repressie struikel, maar er midden in blijk te zijn getrapt. Dit keer ligt de ontnuchtering in de Tibetaanse stad Yushu (Yulshul) op straat als een dampende bak teer. Onderweg langs de Yangtze-rivier kruist mijn pad de door een zware aardbeving getroffen stad in het zuidoosten van de provincie Qinghai. Zeven seconden 6,9 op de Schaal van Richter bleken in 2010 lang genoeg om tussen de 5000 en 8000 mensen van het leven te beroven en 85 procent van de stad te verwoesten. De stad, of wat ervan over is, ligt er nog altijd ontredderd bij. En de mensen die de ramp hebben overleefd, wonen bijna zonder uitzondering in tenten. Als nomaden in een ruïnestad. Maar twee jaar na die natuurramp zit Yushu alweer ruimschoots in zijn volgende ramp een mensenramp dit keer. Honderd weken Peking-tijd blijken lang genoeg om inwoners van hun waardigheid te beroven en de laatste brokken etniciteit te verwoesten. Yushu zit namelijk in zijn opbouwfase Chinese stijl. Want zoals dat bij veel rampen in China gaat, is ook deze aangegrepen om de eenheid van de Volksrepubliek te benadrukken. Nergens heb ik de Chinese vlag zo uitbundig zien wapperen als hier. En overal langs de bultige en kuilige wegen schreeuwen rode spandoeken om steun aan Yushu met als meest in het oog springend de aansporing tot de bouw van een Nieuw Socialistisch Yushu. Draai de klok een halve eeuw terug en je waant je getuige van de bezetting van Lhasa. De nieuwe stad wordt gebouwd naar Han-Chinees model, en meestal ziet dat eruit als een verkleinde kopie van Peking: brede boulevards, uniforme verlichting, strakke aanplant, geflankeerd door monstrueuze overheidsgebouwen met overdimensionale opgangen. Verdrietigste moment: de massale bus-uittocht van Tibetaanse scholieren die overal elders op scholen in China worden ondergebracht, behalve in Tibet en Qinghai in afwachting van de bouw van hun nieuwe scholen. Met wuivende ouders langs de kant van de weg die weten dat hun kinderen het Tibetaanse onderwijs op die manier zal worden ontnomen hetgeen volgens verscheidene omstanders precies de bedoeling is. Bevolkingspolitiek onder het mom van rampenbestrijding. Het Chinese beschavingsoffensief kent vele slachtoffers en het overkomt de inwoners van Yushu niet voor het eerst. 14 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 15

9 16 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 17 Foto: VoyAddict

10 advertorial.tsg in de regio door Martineke Prins, TSG Friesland Uit den Vreemde geeft een beeld van Tibet Anke Reichenfeld verzamelde al jaren boeddhabeelden en Ad Koops had veel in Azië gereisd; ze kenden de Tibetaanse cultuur en het boeddhisme. Hun eerste beelden verkochten ze op jaarmarkten, bij de Beverwijkse Bazaar en op braderieën, en dat liep geweldig. Toen volgde er een grote stap: ze zegden hun banen in het onderwijs op en openden een winkel in Haarlem. Wat begon met wat dozen met spullen die per vliegtuig binnenkwamen, is nu uitgegroeid tot een groothandel die volle containers laat overkomen en vele maanden vooruit de inkoop moet plannen. Dat loopt nu al jaren. Uit den Vreemde trekt klanten uit heel Nederland, maar ook uit België, Engeland, Ierland en Duitsland. Affiniteit De interesse voor de Tibetaanse cultuur komt bij Anke en Ad van binnenuit. Met Tibetaanse kunst moet je affiniteit hebben; het blijft bijzonder en er is maar een kleine groep mensen die daar geld voor over heeft. Dat verkoop je niet alleen voor de handel, en van het importeren en verkopen van deze producten alleen kun je niet leven. Het moet een deel van een groter geheel zijn. De verkoop van spullen met een hoge omloopsnelheid maakt het assortiment Tibetaanse kunst in de beide winkels mogelijk. Dat geldt bijvoorbeeld voor wierook. Tibetaanse wierook is een specialistisch product met een hoge kwaliteit waar veel vraag naar is. Daarom is er een website die alle informatie over dit assortiment en de verkoopadressen biedt (www.tibetaansewierook.nl). Zandmandala Bij de opening van de winkel in Santpoort in juli 2010 werd een Tibetaans inzegeningsritueel gehouden. Bovendien was er een tentoonstelling met werk van Tashi Norbu en werd er een zandmandala gemaakt, waarna de bezoekers aan het einde van de dag wat zand van de mandala mee naar huis kregen. De mensen in Santpoort hebben het er nu nog over. Uiteraard had Uit den Vreemde een stand in de RAI bij het bezoek van de Dalai Lama in Ad kreeg, ondanks de strenge beveiliging, de ingeving met een mooie mala in zijn handen op de Dalai Lama af te stappen. Zijne Heiligheid reageerde meteen, liep op Ad af en kreeg de mala omgehangen. Dat was een heel aangrijpend en emotioneel moment. Teksten van de Dalai Lama worden op de kerstkaarten van de zaak gebruikt. We zijn dan wel geen boeddhist, maar we streven er in ons persoonlijk leven naar de goede punten na te leven en in ons werk steunen we de Tibetaanse zaak op onze manier, aldus Anke en Ad. In de ruimte boven de winkel in Santpoort wordt yoga gegeven voor kinderen en volwassenen en Anke geeft een meditatiecursus. Goudprijs Er is nog steeds veel belangstelling voor de Tibetaanse producten en er zit ook nog volop toekomst in, maar het is nu niet de makkelijkste tijd. Door de hoge goudprijs is het moeilijker mooie boeddhabeeldjes te verkopen. Tegelijkertijd lijkt het erop dat de mensen door de recessie gaan nadenken, en dan zijn er waarheden in het Tibetaans boeddhisme waar we wat van kunnen leren. Tibet blijft leven. Uit den Vreemde winkel Kruisstraat 20, Haarlem winkel Hoofdstraat 172, Santpoort We hebben in Friesland onze eigen projectjes De regiogroep TSG Friesland bestaat ongeveer tien jaar. De afgelopen jaren was Ria Bakker de coördinator van deze groep. In december is zij daar helaas mee gestopt en ik heb haar taak overgenomen. Wij proberen in Friesland vrij actief te zijn door regelmatig op markten te staan en informatie te geven. Zo staan wij op 5 mei op de Befrijdingsmarkt Leeuwarden en op 2 juni op de Multicultimarkt Heerenveen. Hiernaast hebben wij ook onze eigen projectjes. Zo hebben we eens in de zoveel tijd een benefietconcert en kijken we elk jaar weer of we ergens wat kunnen organiseren om meer bekendheid te geven aan de TSG, maar vooral ook aan de situatie in Tibet. Zo zijn we nu ongeveer twee jaar bezig met een onderwijsproject. Er wordt voor basisscholen een leskist gemaakt, met daarin lessen en spullen over Tibet. De lessen gaan over het land, de cultuur, het boeddhisme en de relatie met China. Wij hopen binnenkort dit project te voltooien, zodat we de kist aan de scholen kunnen aanbieden. Overleg De TSG Friesland komt ongeveer eens in de 4 maanden bij elkaar voor overleg. We vergaderen dan bij iemand thuis en maken een planning voor de komende tijd. In het begin overvalt het mensen vaak, al die projecten. Gaandeweg valt het doorgaans mee, aangezien er alle begrip voor is als een project wat langer duurt dan gepland of als iets even niet lukt. Een ander neemt het dan over of het wordt even uitgesteld. De groep is altijd erg betrokken bij elkaar en dat werkt fijn. Op dit moment zijn we echter nog maar met z n drieën en we zouden graag wat enthousiaste mensen erbij hebben. Dus woon je in Friesland en wil je een paar uurtjes per jaar aan de TSG besteden, dan ben je van harte welkom. Mailen kan met of bel met Tibet.nu Nummer Tibet.nu 19

11 .Interview door Iris Dijkstra door Thom Wennekes foto Robert Koelewijn Stephen Batchelor over misverstanden en uitdagingen Boeddha de tuinkabouter Overal kom je ze tegen, de boeddhabeelden. Ze staan in tuinen, op terrassen of in woonkamers te pronken. Bij Blokker struikel je erover en in tuincentra barst het ervan. Je kunt er zelfs boeddhafonteinen kopen. Prijzen variëren van een paar tientjes tot bijna duizend euro. Maar dan heb je ook wat: Boeddha in eigen persoon bij je thuis. Boeddha zou je daarom gekscherend de nieuwe tuinkabouter kunnen noemen. Ook mensen die niets van het boeddhisme weten, halen zo n beeld in huis. Gewoon omdat ze het mooi vinden, of omdat het rust uitstraalt. Of omdat ze zich op een of andere manier tot het boeddhisme aangetrokken voelen. Ik heb er wel iets mee, zeggen ze dan. Maar wat is dat iets dan? Boeddhist en leraar boeddhisme Stephen Batchelor verdiept zich daar al jaren in. Ooit was hij een boeddhistische monnik eerst in India, toen in Zwitserland, later in Korea. Nu is hij getrouwd en schrijft hij boeken over boeddhisme en verzorgt hij lezingen. Afgedwaald Volgens Batchelor is het boeddhisme zoals dat nu overal ter wereld wordt gepraktiseerd ver afgedwaald van de oorspronkelijke leer. Zo denken veel mensen dat verlichting bereiken een mystieke ervaring is. Ze zien het als een ontwaken, als een heilig moment waarop de absolute waarheid zich ontvouwt en alles samenvalt. Maar dit correspondeert niet met wat Boeddha zelf over zijn ontwaken heeft gezegd. Volgens hem is ontwaken een proces, waarbij je continu met de vier edele waarheden aan het stoeien bent. Er is dus niet één moment waarop alles in één klap duidelijk wordt. En er is ook geen absolute waarheid. De manier waarop de Boeddha in Tibet vaak wordt afgebeeld, met geloken ogen terwijl hij met zijn vingertoppen de grond aanraakt, suggereert ook dat er één moment was waarop hij verlicht raakte. Vóór de verlichting was hij Siddharta, erna was hij Boeddha dat letterlijk de ontwaakte betekent. Maar volgens Batchelor is dat te simpel geredeneerd. Boeddha was geen mysticus, zegt hij in zijn boek Boeddhisme zonder geloof. Door zijn ontwaken als eenmalige gebeurtenis te beschouwen, word het boeddhisme een religie. Terwijl het dat van oorsprong niet is. Waarheden Zo zijn er meer misverstanden. Veel hedendaagse boeddhisten zien de Vier Edele Waarheden bijvoorbeeld als een soort stellingen waarin je moet geloven. Terwijl Boeddha het heel anders bedoeld heeft. Hij heeft juist de nadruk willen leggen op wat je moet dóén om te kunnen ontwaken, hij propageerde een methode (de dharma) geen geloof. Je moet begrijpen wat het lijden veroorzaakt, dan moet je de bron van dat lijden loslaten, ophouden het lijden te verwezenlijken en het achtvoudige pad ontwikkelen. Stuk voor stuk uitdagingen waartoe Boeddha zijn volgelingen probeerde aan te sporen. Door de Vier Edele Waarheden als een soort stellingen te presenteren, als de dogma s van het boeddhisme, komen boeddhisten op dezelfde lijn te staan als christenen, moslims, joden enzovoort. Stadium Bovendien staan de edele waarheden niet los van elkaar, zegt Batchelor. Ze maken deel uit van een heel proces, waarbinnen het een niet belangrijker is dan het ander. Het zijn ook geen opeenvolgende fasen, het is dus niet zo dat je een bepaald stadium gehad hebt en dan door kunt naar het volgende. Vergelijk het met een tuin. Die moet je ook onderhouden. Je moet zorg hebben voor alles wat groeit en bloeit. Het een is daarbij niet belangrijker dan het ander, de tuin is een mooi geheel doordat je aan alles aandacht besteedt. Ook het idee van karma en reïncarnatie is een eigen leven gaan leiden. Voor veel mensen lijken er maar twee opties te zijn: je gelooft er wel in of je gelooft er niet in. Maar er is een tussenweg: je kunt namelijk ook zeggen dat je het niet weet. Dat was ook de opvatting van Boeddha. Die legde meer de nadruk op de psychologische dan op de kosmologische betekenis van karma. Volgens hem was karma niets meer en niets minder dan intentie : de bedoeling die er achter je handelen schuilgaat. Door je met intenties bezig te houden, zie je ook hoe ze je gedrag bepalen. Daarmee kun je je voordeel doen, want als je weet hoe je intenties je ervaringen beïnvloeden, kun je ook invloed uitoefenen op de toekomst. Die toekomst hoeft geen volgend leven te zijn, het kan ook de dag van morgen betekenen. Volgens Boeddha hoef je dus ook niet uitsluitend aan vorige levens te danken hebben wat je in het huidige leven overkomt: Boeddha was een agnosticus: iemand die niet gelooft in iets wat niet bewezen kan worden ervaringen van nu kunnen ook door eerdere ervaringen tijdens dít leven zijn beïnvloed. Misleidend Zo zijn in het boeddhisme geleidelijk aan elementen geslopen die er oorspronkelijk helemaal niet in thuis horen. Eigenlijk is de aanduiding boeddhisme al misleidend. Het suggereert een religie, terwijl het dat zoals gezegd helemaal niet is. Boeddha was een agnosticus: iemand die niet gelooft in iets wat niet bewezen kan worden, maar die zoiets ook niet a priori verwerpt. Hij had iets van ik weet het niet. Hij zag de dharma ook niet als een bron van antwoorden op alle levensvragen, maar als een methode die je proefondervindelijk zelf moet uitproberen. Denkt u daar nog eens aan als u uw boeddhabeeld afstoft. Bron: Stephen Batchelor, Boeddhisme zonder geloof. Een leidraad voor een nieuwe cultuur van ontwaken. Rotterdam: Asoka, Tibet.nu Nummer Tibet.nu 21

12 .Religie door Sjoerd de Vries Bon, de oergodsdienst van Tibet Swastika s en verkeerd om lopen Wie zich met Tibetaanse zaken bezighoudt, komt vroeger of later met het fenomeen bon (in het Tibetaans uit te spreken als phön, met een lange ö) in aanraking. Velen plaatsen voor het gemak alles binnen het Tibetaansboeddhisme wat enigszins neigt naar vreemde rituelen, zoals animisme of sjamanisme, onder het kopje bon, de oergodsdienst die in Tibet bestond voor het boeddhisme daar in de zevende eeuw werd geïntroduceerd. In het boeddhisme zijn de typische bon-gebruiken, zoals exorcisme en offers van dieren, in de loop der eeuwen geassimileerd en onderdeel geworden van het uiterst ingewikkelde ritueel van de boeddhistische leer. Minderheid In feite weten we heel weinig van deze fascinerende cultuur, die al zo veel eeuwen naast het boeddhisme in een bijna identieke vorm, maar wel als minderheid, bestaat. In Centraal- Tibet zijn er nog maar twee functionerende bon-kloosters: het hoofdklooster Menri, en Yungdrung Ling, aan de noordoever van de Tsangpo-rivier, ten oosten van Shigatse. In het oosten van Tibet, in Kham en Amdo, is nog een aantal grote kloosters, terwijl ook in het westen van Nepal (Dolpo en Mustang) een levende bon-cultuur bestaat. Anders dan vaak wordt gedacht, is de bontraditie niet van puur Tibetaanse oorsprong. Oorspronkelijk zou deze uit het westen (Iran?) komen, en pas tijdens de introductie van het boeddhisme in Tibet werd het mythische koninkrijk Zhang-Zhung, ergens in de buurt van de heilige berg Kailash in het westen van Tibet, het centrum van de bon-cultuur. Rituelen Zoals het boeddhisme zich in de tiende en elfde eeuw ontwikkelde tot een kloostercultuur, zo heeft de bon-godsdienst zich ook gestructureerd: er werden bon-kloosters gesticht, en ook hier ontstonden reïncarnatielijnen van abten, om zo de spirituele tradities vast te houden. Net zoals de boeddhistische scholen kregen de bonpo s ook een eigen canon van teksten en rituelen, nauwelijks te onderscheiden van elkaar. Is volgens de boeddhisten de Boeddha Sakyamuni de historische stichter, zo kennen de bonpo s Thönpa Shenrab als stichter, die er op afbeeldingen precies zo uitziet als de Boeddha. De bij deze tekst afgebeelde thangka lijkt centraal een beeltenis van Boeddha Sakyamuni te tonen; wie nauwkeurig kijkt, ziet echter dat de figuur niet een vajra, maar een typische bon-scepter in zijn hand houdt. Swastika Dit maakt het moeilijk om een onderscheid te maken tussen bonpo s en boeddhisten: alles lijkt zeer sterk op elkaar. Enkele verschillen zijn echter van doorslaggevend belang: het gebruik van het typische bon-symbool de swastika, een symbool dat bij ons een onaangename bijsmaak heeft gekregen door het gebruik van de nationaal-socialisten in Duitsland in de vorige eeuw, maar dat van oorsprong een oeroud Indiaas gelukssymbool is en staat voor de draaiing van de zon. Deze swastika is meestal linksdraaiend, maar kan ook andersom gebruikt worden. Een ander kenmerk is dat de religieuze omloop bij bonpo s en boeddhisten tegengesteld is: boeddhisten lopen altijd met de klok mee dus linksom om heilige plekken, bonpo s doen dat rechtsom. Dat kan tot komische situaties leiden bij objecten die door beide partijen als heilig worden gezien, zoals bij de religieuze omloop van de heilige berg Kailash. Ook kan men een bon-priester direct herkennen aan zijn hoofddeksel. Hebben boeddhisten, al naargelang de kloosterschool, hun eigen typische mutsen en petten, de bon-priesters zijn getooid met de zogeheten lotushoed, een muts met een reeks lotusbladeren als rand. Pantheon In het Tibetaans boeddhisme is een omvangrijk pantheon van goden ontstaan van boeddha s, bodhisattva s tot woeste beschermgoden. Ook de bonpo s hebben hun eigen pantheon met goden die zich nauwelijks van die der boeddhisten laten onderscheiden, behalve door kleine details, zoals hun attributen en bij de woeste beschermgoden vaak merkwaardige dierenkoppen boven hun andere hoofden. In 1959 heeft de Volksrepubliek China definitief Tibet geannexeerd, met als gevolg dat de De bonpo s hebben hun eigen pantheon met goden die zich nauwelijks van die der boeddhisten laten onderscheiden verschillende kloostertradities zijn uitgeweken naar India, waar zij hun hoofdkloosters hebben hersticht. Iets vergelijkbaars is gebeurd bij de bonpo s. Zij hebben in Dolanji in Noord-India hun hoofdklooster Menri weer opgebouwd, waar nu de belangrijkste bon-lama resideert: de Menri Trizen, de 33e in successie. Doorbraak Een belangrijke doorbraak binnen de Tibetaanse religieuze wereld waar rivaliteit tussen verschillende tradities, net als bij ons, een belangrijke rol speelt is dat de Dalai Lama de bon-traditie een aantal jaren geleden officieel tot een van de belangrijke pijlers van de Tibetaanse cultuur heeft verklaard, en eigenlijk tot een van de Tibetaans-boeddhistische tradities heeft gemaakt. 22 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 23

13 .Achtergrond De zwarte kanten van de Tibetaanse bodemschatten Lithium, zegen of vloek? Zelfs Warren Buffet en Bill Gates kochten aandelen in dit bedrijf van de toekomst door Renny Kootstra Eind vorige eeuw werd China zich ineens bewust van de rijkdom in eigen bodem. Geologen ontdekten tijdens hun zoektocht naar delfstoffen koper, ijzer, lood, zink en olie, onder andere in het Tsaidam Basin. Er werd ook lithium gevonden, maar daar was toen nog nauwelijks vraag naar. Dat veranderde door de razendsnelle ontwikkeling van laptops, ipads, mobiele telefoons en niet te vergeten elektrische auto s allemaal producten waar lithium(batterijen) voor nodig zijn. Lithium wordt het goud van de 21e eeuw genoemd. De vraag is wat de keerzijde hiervan is. In 1999 is er door ongeveer 1000 onderzoekers serieus werk van gemaakt om de bodemschatten van Tibet in kaart te brengen. Naast de al bekende aanwezigheid van 126 mineralen met een groot aandeel in de wereldreserves in onder meer lithium, chroom, koper en ijzer, werden er nog eens 16 grote bronnen met koper, lood, zink en andere mineralen gespecificeerd met een totale waarde van 128 miljard dollar. Door een van de hoogste ambtenaren van de Tibetaanse Autonome Regio (TAR) wordt er dan ook gesproken over een centrum van mijnbouw. Tibet is gezegend met maar liefst 200 mijnbouwgebieden. Investering China is Tibet op een dusdanige manier aan het exploiteren dat er van een echte investering in het land geen sprake meer is. De bodemschatten leveren meer geld op dan er investeringen worden gedaan. Alleen al het winnen van ijzer heeft een reductie van de import hiervan met 20 procent tot gevolg gehad. Om over de gigantische koperreserves in het zo tere milieu van Yarlung Tsangpo Gorge nog maar niet te spreken. China roept zijn burgers niet zonder effect op om te helpen bij een versnelling van de ontginning van West- China ofwel Tibet. Het is er tegenwoordig een drukte van jewelste met gretige Chinezen en hun bedrijven die uit deze rijkdom hun slaatje willen slaan. Daar waar de markt eerder slechts lithium nodig had voor de glas- en keramische industrie, smeerolie en als medicijn voor psychiatrische aandoeningen, is de vraag recent enorm toegenomen. Als lichtste metaal is het bij uitstek geschikt voor lichtgewichtbatterijen en in de elektronica zijn lithium-ionbatterijen niet meer weg te denken. Ondanks het feit dat Bolivia de grootste reserve lithium heeft maar het door allerlei omstandigheden niet goed weet te winnen is China zijn marktaandeel rap aan het vergroten. Bill Gates De lithium-ion-batterijen zijn onontbeerlijk voor laptops, gsm s, ipads, MP3-spelers en accu s in elektrische en hybride auto s. De producent van dergelijke batterijen, Build Your Dream (BYD), dacht er zijn slag mee te slaan. Met een agressieve marketingcampagne eiste BYD een marktaandeel op met een nieuw te lanceren elektrische auto M6. Zelfs twee van de rijkste mannen op aarde, Warren Buffet en Bill Gates, kochten aandelen in dit bedrijf van de toekomst. Ondanks dat BYD hun claims niet tijdig kon waarmaken, groeit de lithiumbusiness met tientallen procenten per jaar. China is nu dé lithium-ion-batterijfabriek van de wereld. Vloek Tibet beschikt naast Bolivia, Chili, Argentinië en in mindere mate Australië over een van de grootste bronnen aan lithium. Lithium is niet zozeer schaars als wel dat het moeilijk economisch haalbaar te winnen is. Het delven van lithium is energie-intensief en is ook vervuilend. Het materiaal is echter wel uitstekend recyclebaar. Als we ervan uitgaan dat elektronische en hybride auto s inderdaad in de zeer nabije toekomst het straatbeeld zullen bepalen, dan is er volgens sommige experts zelfs te weinig winbare grondstof. En dan is straks het probleem van het dreigende olietekort verlegd naar een andere bron die uitgeput raakt, namelijk lithium. Er is een tweede heikel punt. Om zuiver lithium te verkrijgen en dat is in grote hoeveelheden nodig voor accu s in elektrische auto s bijvoorbeeld zijn zwaar giftige oplosmiddelen nodig. Nu wordt gezegd dat China steeds meer reguleert en het toezicht op de ecologische impact van mijnen flink heeft versterkt, met name in Tibet. Ongeveer 30 procent van een investering zou zelfs gaan naar het verzekeren van ecologisch verantwoorde omstandigheden. Afvalwater Maar de oplosmiddelen die nodig zijn voor het winnen kunnen kanker veroorzaken. En sommige bedrijven en zelfs provincies nemen het niet zo nauw met de regels wanneer er geld mee gemoeid is. Bij het beroemde Kumbumklooster kwam er vervuild water in het watersysteem en lieten fabrieken afvalwater in beekjes stromen, waardoor het drinkwater sterk werd vervuild. Monniken en lokale bewoners werden er lusteloos, duizelig en misselijk van. Sommigen hadden dusdanig ernstige klachten dat zij in het ziekenhuis moesten worden opgenomen. Dergelijke gebeurtenissen staan niet op zich. Recentelijk zijn er vele protesten geweest in West-China tegen de ongecontroleerde mijnbouw, waaronder het winnen van lithium. Er zijn bij die protesten zelfs doden gevallen. Duurzaam Het Tibetaanse plateau herbergt extreem af gelegen gebieden. Juist daar vindt veel van de lithiumwinning plaats en deze winning wordt verder opgeschroefd. Wie controleert of de milieuregels daar toegepast worden in deze zo lucratieve business? Misschien zijn de duurzame elektrische en hybride auto s van de toekomst toch niet zo groen als we dachten en hoopten. Het maken van lithium-ion-batterijen kost veel energie en het winnen van lithium vervuild mogelijk de lucht, het water en zelfs de aarde. Zeker in de zo rijk met grondstoffen toebedeelde, afgele gen gebieden in Tibet is het de vraag of er zorgvuldig met de milieuregels wordt omgesprongen. Bronnen Tibet s resource curse door Gabriel Lafitte (www.tibet.net) The politics of Lithium Reserves door Dave Hurst Pike Research (www.matternetwork.com) De mineralen van Tibet door Jean-Paul Desimpelaere (www.chinasquare.be) 24 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 25

14 Vista Project zorgt voor scholing in regio Sershul.hart voor Tibet door Elisa Kriek schrijven en lezen, zowel in het Chinees als in het Tibetaans, en bovendien leren zij over hun eigen cultuur. Na de basisschool kunnen de leerlingen doorstromen naar de vakopleidingen of naar een middelbare school. Het project heeft de goedkeuring van de Chinese overheid en is begonnen in tenten bij het klooster Ju Mohor in Junyong. Vorig jaar is een lemen schoolgebouw gereedgekomen waar nu zo n honderd kinderen lessen volgen. Er staan echter nog veel meer kinderen op de wachtlijst en voor hen willen we verder uitbreiden. Vier vakantiewoningen (2 personen, geen kinderen) in het hart van het adembenemend mooie heuvelland van Zuid-Limburg. Een plek om te herbronnen. De ruimte te ervaren die stilte en rust bieden. Er is een meditatieruimte op het terrein. Herman en Ineke van Keulen telefoon Het Vista Project is opgezet door Amnyi Trulchung Rinpoche, de abt van het klooster Ju Mohor in Junyong, en wordt gerund door Tibetanen uit de regio Sershul, in de provincie Sichuan. In dit gebied wonen de khampa s, een vriendelijk en onafhankelijk volk met een rijke culturele geschiedenis waar ze trots op zijn. Tot enkele jaren geleden waren de meesten van hen nomaden met kudden jaks en leefden ze van de melk, de wol en het vlees van de dieren. Er zijn echter twee belangrijke factoren die ervoor hebben gezorgd dat hun levens ingrijpend zijn veranderd. Zo is er de opwarming van de aarde waardoor er veel minder regen valt en de graslanden sneller uitgeput raken. Ten tweede dwingt de lokale overheid de nomaden hun tenten te verlaten en te verhuizen naar barakwoningen waar ze huur moeten betalen. Vervallen Juist doordat de traditionele beroepen komen te vervallen, wordt scholing heel belangrijk, maar slechts een vijfde van de Tibetaanse bevolking in de regio Sershul kan lezen en schrijven. Zij behoren tot de armste bevolkingsgroepen in China met gemiddelde jaarinkomens rond 350 euro. Zonder scholing kunnen zij geen ander werk vinden, waardoor ze nog meer afhankelijk worden van hulp van buiten. Om deze vicieuze cirkel te doorbreken, is het uiterst belangrijk dat de bevolking wordt opgeleid. Daarom is het Vista Project in 2005 gestart met programma s om diverse vormen van onderwijs aan te bieden. Allereerst zijn er vakopleidingen gestart voor jongeren om motorfietsen en trekkers te leren repareren, is er een opleiding ontwikkeld om groenten te kweken in een groentekas, kunnen er kamermeisjes, kelners en koks in ons hotel en restaurant leren werken en volgen artistieke jongeren een cursus voor houtbewerker of thangkaschilder. Basisschool In 2007 zijn we begonnen met het Kansen voor Kinderen Project, bestemd voor kinderen tussen 6 en 14 jaar die niet naar een normale Chinese basisschool kunnen. Zij leren rekenen, Slaapgebouwen Omdat hun ouders ver van school wonen en de lange winters zeer koud zijn, moeten de kinderen kunnen overnachten op school. De volgende fase van het project behelst daarom de bouw van slaapgebouwen. De bouwkosten in Tibet zijn de laatste jaren enorm gestegen. Een kamer van 5 bij 6 meter, inclusief bedden, dekens en kussens voor tien kinderen, kost ongeveer euro. In totaal hebben we vijftien kamers nodig om iedereen onderdak te kunnen bieden. Fondsen Vista Project wordt financieel gesteund door de Nederlandse Stichting Rigdzin die fondsen werft in Europa. Alle medewerkers in Tibet en in Nederland zijn vrijwilligers en meer dan 95 procent van de donaties gaat naar de projecten in Tibet. Als u de kinderen in Tibet een goede toekomst wilt geven en mee wilt helpen aan hun scholing, dan is uw donatie meer dan welkom bij Stichting Rigdzin, giro in Hoogwoud. Meer info over de projecten is te vinden op Wilt u de kinderen en de projecten in Oost- Tibet bezoeken? Dan kunt u deelnemen aan de trip naar Tibet die van 2 t/m 23 juli 2012 plaatsvindt o.l.v. de directeur van het Vista Project, Amnyi Trulchung Rinpoche. Zie Meer informatie: Elisa Kriek, tel of of Jeannet Appel, tel , of Stichting Rigdzin, Westfriesedijk 3, 1719 NK Aartswoud 26 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 27

15 door Hans Wamsteeker hij de kleine koninkrijkjes Ladakh en Zanskar in Noord- India, onmiddellijk nadat dat gebied voor bezoekers werd opengesteld. In 1980 trekt hij naar de bron van de Ganges en verkent hij de bovenloop van de Indus op zoek naar de nazaten van de troepen van Alexander de Grote. Twee jaar later steekt hij, vermomd als local, de staakt-het-vuren-lijn tussen India en Pakistan over, nadat hem een permit voor de regio was geweigerd. Nog steeds is zijn reislust niet bevredigd. In het begin van de jaren negentig maakt hij een trektocht door het tropische en ontoegankelijke zuidoostelijke deel van Tibet, waar de Brahmaputra met een grote bocht door een diepe kloof in de richting van India stort..in memoriam Michel Peissel, een avontuurlijke Tibetoloog ( ) Michel Peissel was een veelzijdig mens hij was ontdekkingsreiziger, schrijver, verhalenverteller, schilder en Tibetoloog. Hij schreef twintig boeken, een biografie, twee romans en zeventien documenten over zijn expedities. Tot op hoge leeftijd maakte de Fransman reizen naar afgelegen gedeeltes van de Himalaya. Ironisch genoeg stierf de avonturier op 7 oktober 2011 in zijn geboortestad: Parijs. Als zoon van een Franse diplomaat groeit Michel Peissel op in Engeland. Als tiener loopt hij bij toeval tegen een boek aan over de Tibetaanse taal en dat moment bepaalt zijn leven. Peissel wil de Himalaya bereizen en gaat naar Tibet, Bhutan en Nepal. In Kathmandu ziet de charmante diplomatenzoon kans toestemming van de koning van Nepal te krijgen om een tocht te maken naar het tot dan toe voor bezoekers verboden Mustang, een enclave in Nepal met een half-autonome status. Schapenjas Mustang werd geleid door een eigen raja, een boeddhist die vloeiend Tibetaans spreekt. Met een kudde jaks en gekleed in een Tibetaanse schapenjas trekt Peissel Mustang binnen en blijft hij er de hele zomer van 1964 om het gebied en de cultuur te bestuderen. Hij is de eerste westerling die het gebied bezoekt en schrijft bij thuiskomst in 1965 een hoofdartikel over zijn ervaringen in de National Geographic (vol. 128, nr. 4). In 1967 schrijft hij Mustang, a lost Tibetan kingdom. Hij behaalt er een aantal prijzen mee en het boek wordt een bestseller. Zo vestigt hij zijn reputatie en verdient hij genoeg om nieuwe avonturen te financieren. Guerrilla s Mustang werd aan drie kanten omringd door het door China bezette Tibet. Het was een vluchthaven voor de Tibetaanse khampa s, die als guerrilla s vanuit Mustang te paard, bewapend met eenvoudige geweren, overvallen pleegden op de zwaarbewaakte transporten van het Chinese leger in Tibet. Deze khampa s waren niet erg welkom in Mustang, omdat ze voor hun levensonderhoud afhankelijk waren van het weinige wat in Mustang aan voedsel verbouwd kan worden. In 1972 schrijft Peissel daarover het boek Cavaliers of Kham. The secret war in Tibet. De khampa s werden in het geheim door de CIA gesteund. Door de details van deze guerrilla-oorlog te beschrijven, haalt hij zich de woede van China, Nepal en de Verenigde Staten op zijn hals, waardoor hij jarenlang niet meer welkom is in China. De khampa s legden de wapens pas neer nadat de Dalai Lama hun dat had verzocht. Vervolgens werden zij door het Nepalese leger opgejaagd en velen van hen werden gedood. Mustang werd na die roerige periode gedurende meer dan 25 jaar verboden terrein voor bezoekers. Hovercraft Maar de regio liet Peissel niet meer los. In 1972 vaart hij met een zelfgebouwde hovercraft de woeste Kali Kandaki op, tussen de toppen van ruim 8000 meter van het Annapurnaen het Dhaulagiri-massief door. Later dat decennium bereist Mekong Maar zijn belangrijkste expeditie in die tijd is zijn trip naar het moeilijke en nauwelijks betreden gebied van de bovenloop van de Mekong, op zoek naar de nog niet vastgestelde oorsprong van deze rivier (The last Barbarians. The discovery of the source of the Mekong, 1997). Eveneens in 1997 maakt Peissel een van zijn laatste grote reizen als hij een bezoek brengt aan Guge, in het weinig bereisde westen van Tibet, op zoek naar resten van het gelijknamige oude koninkrijk. In het boek Tibet, the secret continent (2003) vat hij zijn ervaringen samen van al zijn reizen door de regio. Hij beschrijft daarin naast de cultuur ook de flora en fauna, de geschiedenis van Tibet vanaf het stenen tijdperk en de gouden eeuwen van het Tibetaans boeddhisme met de opkomst van de Dalai Lama tot aan de militaire invasie van de Chinese bezetters in Hij beschrijft de vernietiging van de Tibetaanse beschaving tijdens de Culturele Revolutie en tevens de recente reconstructie van een aantal kloosters. Zijn werk vormt een uitmuntende toegang tot de Tibetaanse cultuur. Wetenschappelijk verantwoord en vol met mooie verhalen. Dat hij ook een voortreffelijk aquarellist was, blijkt wel uit de illustraties bij dit in memoriam. Voor al uw periodieke uitgaven, brochures en boekenproducties. Wilco. Uitdagingen welkom. Vanadiumweg PX Amersfoort telefoon Tibet.nu Nummer Tibet.nu 29

16 .Boek & Beeld door Ine van Schaik Fluïde dharma De Boeddha ontdekte de leer niet zelf, zo stelt de traditie, hij herontdekte hem. (...). Dat deden alle boeddha s voor hem en alle boeddha s na hem zullen dat precies zo doen (...) De bundel omvat zes studies; verhandelingen over traditionele boeddhistische onderwerpen die in de moderniteit voortleven, in enige getransformeerde vorm. De beschouwing over het fenomeen Dalai Lama, vanuit Tibetaans-boeddhistisch perspectief een verschijningsvorm van bodhisattva Avalokiteshvara ofwel Chenresig, die in deze hoedanigheid veertien keer op aarde zou komen om mededogen uit te dragen, leidt mede naar de legende die zegt dat Avalokiteshvara zich oneindig eerder in de tijd in Tibet openbaarde en als zodanig als de vader van het Tibetaanse volk te beschouwen is. Tenzin Gyatso, Zijne Heiligheid de 14e Dalai Lama, overstijgt zo ruimte en tijd en verbindt synchroon en diachroon en voert aldus de hem direct nabije vanuit het hier en nu naar grensloze dimensies. Paul van der Velde, Eeuwig jong en tijdloos oud. Boeddhisme in transformatie. Rotterdam: Asoka, p., ISBN Wilde wijsheid Hoezeer hebben we geprobeerd om verbinding te maken met ons hart? En hoeveel verzet was er tegen die poging om contact te maken uit angst om iets vreselijks te ontdekken? Als je oprecht contact wilt maken met je hart: wie ben je dan, waar is je hart? Als (...) je je hart voelt, dan voel je tederheid (...) en het doet pijn. En je wilt je hart openstellen en meevoelen met anderen. Die vorm van tederheid brengt een zekere onbevreesdheid met zich mee (...) aldus Chögyam Trungpa Rinpoche ( ), in een van de vele vormen van zijn overdracht van de leer aan het Westen, aanvankelijk als monnik, later op meer profane wijze... Crazy wisdom. Life and Times of Chögyam Trungpa Rinpoche Boeddhistische Omroep Stichting (BOS) 2011, dvd 60 min. Aanwezig in afwezigheid In 1955 geboren te Changchun in de noordoostelijke Chinese provincie Jilin in 1989 als een van de Vier Wijzen van het Plein betrokken bij de studentendemonstraties op het Tian anmen in Peking in 1989 gearresteerd, gevolgd door twee jaar eenzame opsluiting wegens gewapend verzet onder het volk in 1995 negen maanden residentieel toezicht in een huis in een buitenwijk van Peking in 1996 drie jaar detentie met heropvoeding door arbeid in 2008 opgepakt naar aanleiding van het medeauteurschap van Charta 08, een blauwdruk voor een democratische Chinese grondwet, door driehonderd prominenten ondertekend in 2009 veroordeeld tot elf jaar gevangenisstraf in 2010 uitgeroepen tot winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede, welke hij opdraagt aan de slachtoffers van 4 juni 1989, zo weet hij via zijn vrouw Liu Xia bekend te maken Chinees mensenrechtenactivist Liu Xiaobo... Liu Xiaobo, Ik heb geen vijanden, ik ken geen haat. Breda: De Geus, p., ISBN Gesignaleerd Dharmachari Nagaraja, Boeddha s nachtlichtjes. Houten: Unieboek, p., geïllustreerd, ISBN Drie jaar, drie maanden, drie dagen. Bevrijding door afzondering. Image Impossible 2012, dvd 55 min. Gau Unieke Gau met boeddha in reistasje en draagriem. 35, Wierook geschenkdoosje Tibetaanse gebedsmolen Diverse mooie,originele gebedsmolens. Draai hem op dejuiste manier rond en de gebeden worden verhoord. Vanaf 14,95 Spreuken van de Dalai Lama Spuistraat 185a Amsterdam Thangka Prachtige, met de hand beschilderde, unieke thangka. 150, Tibetaanse thee van Sorig Tibetaanse thee van Sorig uit het MEN-TSEE- Wierook geschenkdoosje gemaakt door Tibetaanse nonnen in het Kopan Klooster. 9,95 Diverse spreuken van de Dalai Lama op doek, gemaakt door Tibetaanse nonnen in het Kopan-klooster. 15, Khang instituut uit Dharamsala. Onder andere Loong Thee die zorgt voor een perfecte balans in je lichaam. 6,95 30 Tibet.nu Nummer Tibet.nu 31

17

Tibetaanse architectuur

Tibetaanse architectuur Tibetaanse architectuur In Tibet wordt nog verrassend veel op de traditionele, ambachtelijke manier gebouwd. Dat is goed omdat Tibetaanse architectuur met het landschap harmonieert, ecologisch verantwoord

Nadere informatie

Tibet, met name zelfverbranding door nonnen en monniken

Tibet, met name zelfverbranding door nonnen en monniken P7_TA(2011)0474 Tibet, met name zelfverbranding door nonnen en monniken Resolutie van het Europees Parlement van 27 oktober 2011 over Tibet, in het bijzonder de zelfverbranding van nonnen en monniken Het

Nadere informatie

Datum 18 augustus 2015 Betreft Beantwoording vragen van het lid Kuzu over De situatie van Oeigoeren in de Chinese provincie Xinjiang

Datum 18 augustus 2015 Betreft Beantwoording vragen van het lid Kuzu over De situatie van Oeigoeren in de Chinese provincie Xinjiang Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie Datum 18 augustus 2015 Betreft

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het boeddhisme. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het boeddhisme. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het boeddhisme Naam: Het boeddhisme Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

De essentie van het geluk

De essentie van het geluk De essentie van het geluk Ook verschenen van Zijne Heiligheid de Dalai Lama bij Xander Uitgevers De diepte van het zijn (2013) De kunst van relaties (2013) Geloven in harmonie (2013) Open je hart (2013)

Nadere informatie

Wetten van oorzaak en gevolg

Wetten van oorzaak en gevolg Wetten van oorzaak en gevolg Eerste druk, april 2012 2012 John Warnas isbn: 978-90-484-2372-9 nur: 718 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

12 februari Aankomst in New Delhi, overnachting in de bruisende wijk Paharganj.

12 februari Aankomst in New Delhi, overnachting in de bruisende wijk Paharganj. Programma 12 februari Aankomst in New Delhi, overnachting in de bruisende wijk Paharganj. 13 februari Ochtend: groepsbijeenkomst met informatie over de reis en meditatie. Middag: bezoek aan Red Fort Avond:

Nadere informatie

Programma Spirituele reis India Roots of mindfulness 26 januari 12 februari 2017

Programma Spirituele reis India Roots of mindfulness 26 januari 12 februari 2017 Programma Spirituele reis India Roots of mindfulness 26 januari 12 februari 2017 26 januari Aankomst in New Delhi, overnachting in de bruisende wijk Paharganj. 27 januari Ochtend: groepsbijeenkomst met

Nadere informatie

China. - Tibet Cultuur- les 2.

China. - Tibet Cultuur- les 2. China Pagina 1 - Tibet Cultuur- les 2. Colofon Les voor groep 7/8 50 minuten Aardrijkskunde Leerkracht - handreiking Inleiding In deze les willen we ons verdiepen in de situatie van Tibet. Wat speelt daar

Nadere informatie

Levenskunst. Oosters denken

Levenskunst. Oosters denken 1 Oosters denken Misverstand op de vensterbank opende een recent artikel in NRC Handelsblad. De Boeddha maakt al jaren een opmars in Nederlandse huiskamers en voortuinen, maar veel mensen weten niet precies

Nadere informatie

4.De vierde Edele Waarheid is de waarheid van de weg, die leidt naar het beëindigen van het lijden.

4.De vierde Edele Waarheid is de waarheid van de weg, die leidt naar het beëindigen van het lijden. Het Achtvoudig Pad Als we de geschiedenis van het boeddhisme nagaan zien we, school na school, traditie na traditie, dat voortdurend opnieuw verwezen wordt naar de Vier Edele Waarheden en vooral naar het

Nadere informatie

From Buddha to Laozhe

From Buddha to Laozhe From Buddha to Laozhe 20 daagse wandelreis rond de heilige bergen van China Profiel Wandelen naar spirituele hoogten Adembenemende landschappen Uitgebreide kennismaking Boeddhisme en Taoïsme Een wandelavontuur

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

Reflectie KLEUR EN CULTUUR. Mathieu Peters. Fontys PTH Eindhoven. Studentennummer: 2073444

Reflectie KLEUR EN CULTUUR. Mathieu Peters. Fontys PTH Eindhoven. Studentennummer: 2073444 Reflectie KLEUR EN CULTUUR Mathieu Peters Fontys PTH Eindhoven Studentennummer: 2073444 2014 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Rood... 3 3. Geel... 5 4. Oranje... 7 5. Groen... 9 6. Blauw... 11 7.

Nadere informatie

Harmieneke van der Zeijden

Harmieneke van der Zeijden 4 e vespers in de 40-dagen tijd Nieuw leven 10 maart 2013 Ontmoetingskerk, Dordrecht Organist: Muziek: Liturgie: Dick Ouwehand Simone van Mourik (Cello) Liesbeth Rovers Harmieneke van der Zeijden 1 Muziek:

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

De leerlingen van Jezus zijn in afwachting. Ze voelen het.. er staat iets volkomen nieuws te gebeuren. Het is immers Jezus die spreekt over zijn vertrek bij hen. Voorgoed of is er nog wel een toekomst

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Oosterse denkers in de polder

Oosterse denkers in de polder OOSTDENKERS.BW_x 05-12-13 11:44 Pagina 3 Oosterse denkers in de polder Gesprekken met Jan Bor, Otto Duintjer, Ton Lathouwers, Henk Oosterling, Han de Wit en Melanie Schultz van Haegen Hans Baaijens / Jan

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente,

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente, Lieve Gemeente, Waar woont God? Waar is God thuis? Die vraag hebben we hier wel eens besproken n.a.v. ons mooie kerkgebouw. Een mooi huis van God is hier gebouwd. Maar zoals de eerste predikant van deze

Nadere informatie

Kapstok. Proces van Geestelijke Groei. Dick Slikker

Kapstok. Proces van Geestelijke Groei. Dick Slikker Kapstok Proces van Geestelijke Groei Dick Slikker 1 Inhoud 1 Komt het weer goed tussen mens en God? 5 2 In Sync met God 11 3 Uitdaging van de Leerschool 17 4 Onze waarom vragen als God het net anders doet

Nadere informatie

LEZING (in het Nederlands en in het Engels) π Donderdag 18 maart 2010 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere

LEZING (in het Nederlands en in het Engels) π Donderdag 18 maart 2010 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere Als westerlingen en christenen voelen we ons soms sterk aangetrokken tot het mysterieuze Oosten. Wat trekt ons daar zo aan, waarom, en wat zijn de consequenties voor ons eigen geloof en cultuur? LEZING

Nadere informatie

Nieuwsbrief Stichting India on the move augustus 2013

Nieuwsbrief Stichting India on the move augustus 2013 Nieuwsbrief Stichting India on the move augustus 2013 Hallo Lieve Mensen, Een bericht uit een groen Pabekh! We zitten momenteel in het regenseizoen en alles in de omgeving is weer omgetoverd tot een groene

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Leven vanuit Overvloed of Tekort?

Leven vanuit Overvloed of Tekort? Leven vanuit Overvloed of Tekort? Dank allereerst aan de Dijken van Wijven. Zonder jullie vrouwenhadden we hier nu niet met elkaar gestaan. Wat een prachtige traditie: om in het Zeeuwse landschap natuur

Nadere informatie

De Organische Kerk. Iets Nieuws. Voor het geval je geïnteresseerd zou zijn

De Organische Kerk. Iets Nieuws. Voor het geval je geïnteresseerd zou zijn De Organische Kerk Iets Nieuws Voor het geval je geïnteresseerd zou zijn We zijn het moe naar de kerk te gaan en besluiten daarom zelf KERK te zijn Wij zijn Christenen. Ons verbond met de Heer is levend.

Nadere informatie

25 april 2015: aardbeving verwoest Nepal

25 april 2015: aardbeving verwoest Nepal 25 april 2015: aardbeving verwoest Nepal Land Inwoners: 30.430.267 (België: 10.449.361) Oppervlakte: 147.181 km² (België: 30 528 km²) BNP/capita: $ 2 400 (België: $41 700) Bevolking Levensverwachting bij

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info De Chinese Muur 1. Voorwoord. 2. Wat is de Chinese Muur? 3. Waar ligt de Chinese Muur? 4. Waarom bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 5. Hoe bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 6. Hoe lang en hoe groot

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Met Karel Peeters & Etienne Hauttekeete naar BHUTAN & SIKKIM-DARJEELING EEUWENOUDE CULTUUR EN TRADITIES IN DE IMPOSANTE HIMALAYA

Met Karel Peeters & Etienne Hauttekeete naar BHUTAN & SIKKIM-DARJEELING EEUWENOUDE CULTUUR EN TRADITIES IN DE IMPOSANTE HIMALAYA Met Karel Peeters & Etienne Hauttekeete naar BHUTAN & SIKKIM-DARJEELING EEUWENOUDE CULTUUR EN TRADITIES IN DE IMPOSANTE HIMALAYA - Sikkim, het boeddistisch koninkrijk in de wolken - Topkunst van het Tibetaanse

Nadere informatie

HC zondag 32 en 33. Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten en luisteraars,

HC zondag 32 en 33. Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten en luisteraars, HC zondag 32 en 33 Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten en luisteraars, Ik vind de vraag van zondag 32, en dan bedoel ik de eerste vraag (86) een beetje raar. Of eigenlijk: wel begrijpelijk maar

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme. Prof. John A. Dick

Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme. Prof. John A. Dick Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme Prof. John A. Dick Inleiding 1. Een Amerikaan in Vlaanderen 2. Sprekend over het fundamentalisme kan verrassingen brengen 3. Fundamentalisme verschijnt soms

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

China. - Boeddhisme -

China. - Boeddhisme - Boeddhisme Paragraaf 1 Waar is het boeddhisme ontstaan? De term boeddhisme is door de westerse onderzoekers ontworpen als een hanteerbaar begrip voor de vele religieuze vormen die in Azië ontstonden op

Nadere informatie

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen Iran project 2011-2012 Inleiding Iran het Land van de Ariërs schrikt de ene af door de verschrikkelijke verhalen die we in het nieuws horen. De ander wordt er juist door geboeid. Wat is het nu werkelijk

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Als je de Bijbel goed leest merk je dat elk verhaal over jou en mij gaat. Over onze werkelijkheid, over wat wij dagelijks zien en meemaken. De theoloog

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten.

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Wat is dat voor uitspraak op een dag als vandaag? We herdenken vandaag onze geliefde doden. Mensen

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Doorbraak.eu. Rabiye Bekar.

Doorbraak.eu. Rabiye Bekar. Rabiye Bekar. Het zijn een paar çapulcu s, zei een gouverneur onlangs over verzet van de bevolking van het Zwarte Zee-gebied in Turkije. Tijdens de Gezi-protesten in 2013 werden de honderdduizenden activisten

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

filosofie havo 2015-I

filosofie havo 2015-I Opgave 3 Wat is de Wat 11 maximumscore 1 Een goed antwoord bevat het volgende element: een uitleg dat Eggers zich met morele vraagstukken bezighoudt: hij vraagt zich af wat hij zelf vanuit zijn eigen normen

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

ANBI GEGEVENS 2015 MAITREYA INSTITUUT. Opbouw van de Organisatie.

ANBI GEGEVENS 2015 MAITREYA INSTITUUT. Opbouw van de Organisatie. ANBI GEGEVENS 2015 MAITREYA INSTITUUT Opbouw van de Organisatie. Het Maitreya Instituut bestaat uit een Kerkgenootschap Maitreya Instituut en een Stichting Maitreya Instituut voor Wijsheidscultuur. Het

Nadere informatie

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld meer liefde 39 Oefen je met de buitenwereld meer evenwicht

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

6 Boeddhisme. 1 Inleiding

6 Boeddhisme. 1 Inleiding DC 6 Boeddhisme 1 Inleiding Dit thema gaat over het boeddhisme. Het sluit aan bij het thema over Godsdiensten in het boek Loopbaan en Burgerschap, omdat het een religieuze stroming is. Maar het past er

Nadere informatie

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl Onze Vader Onze Vader Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schuld,

Nadere informatie

De drie-engelenboodschap, ACTUEEL!

De drie-engelenboodschap, ACTUEEL! De drie-engelenboodschap, ACTUEEL! Missie De missie van de Kerk van de Zevende-dags Adventisten is de verkondiging van het eeuwig evangelie zoals verwoord in de drieengelenboodschap van Openbaring 14:6-12.

Nadere informatie

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië.

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Het hindoeïsme Hoe is het hindoeïsme ontstaan? Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Eeuwenlang leefden in dat land

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Terugkeer Maya Kosmische Meesters. Deel 38 2011.

Terugkeer Maya Kosmische Meesters. Deel 38 2011. Terugkeer Maya Kosmische Meesters. Deel 38 2011. Sessie van 4 augustus 2011 opgenomen Nederlandse vertaling --Origineel Frans/Engels. Plaats : Mezza Verde te Placencia in Belize. Aanwezig : Cyril, B-Maya,

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad TITEL ACTIVITEIT beschrijving: Wat geloof jij? 2 de graad Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven vroeger en nu. Daarin zijn hoogstwaarschijnlijk al verschillende godsdiensten

Nadere informatie

Programma Kadam Chöling juni 2015

Programma Kadam Chöling juni 2015 U bent van harte welkom na aanmelding via kadamcholing@gmail.com Aanmelding is belangrijk voor de organisatie en omdat we u dan op de hoogte kunnen stellen mocht het programma door onvoorziene omstandigheden

Nadere informatie

GOEDE REIS! MAGAZINE GRATIS EDITIE. Ik vind het een eer om oude muziekstukken te mogen zingen. Na acht maanden fietsen, word je wel spiritueel

GOEDE REIS! MAGAZINE GRATIS EDITIE. Ik vind het een eer om oude muziekstukken te mogen zingen. Na acht maanden fietsen, word je wel spiritueel Reisbeken(d)tenissen Tania Kross Ik vind het een eer om oude muziekstukken te mogen zingen Way of life Na acht maanden fietsen, word je wel spiritueel GRATIS EDITIE Kijkje in de keuken Er wordt hard gewerkt

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Het verschil tussen veiligheid en zekerheid Ben ik een echte gelovige?

Het verschil tussen veiligheid en zekerheid Ben ik een echte gelovige? Les 13 Eeuwige zekerheid Het verschil tussen veiligheid en zekerheid Ben ik een echte gelovige? In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Mijn persoonlijke zekerheid en het

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

BOEDDHISME BEGRIJPEN door Peter Schuh

BOEDDHISME BEGRIJPEN door Peter Schuh BOEDDHISME BEGRIJPEN door Peter Schuh Met stilletjes voor je uit staren en dan maar hopen dat je de leringen van de Boeddha begrijpt, bereik je niets. Evenmin heeft het zin om er alleen maar naar te luisteren,

Nadere informatie

Ontmoetingskerk Laren NH, 23 november 2014 Openbaring 21 en 22

Ontmoetingskerk Laren NH, 23 november 2014 Openbaring 21 en 22 Ontmoetingskerk Laren NH, 23 november 2014 Openbaring 21 en 22 Het klinkt misschien vreemd, maar in de gevangenis heb ik op een diepere manier vrijheid gevoeld. Op die plaats heb ik een waarheid ervaren

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Dames en heren, [Inleiding] In de zomer van 1946 voer een schip van Thailand naar Nederland. Een kleine Nederlandse

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

Hen heeft Hij ook geroepen, namelijk ons, niet alleen uit de Joden, maar ook uit de heidenen. Romeinen 9:24

Hen heeft Hij ook geroepen, namelijk ons, niet alleen uit de Joden, maar ook uit de heidenen. Romeinen 9:24 Hen heeft Hij ook geroepen, namelijk ons, niet alleen uit de Joden, maar ook uit de heidenen. Romeinen 9:24 Zendingsreis naar China 07-06 t/m 16-06-2013 Geliefde broeders en zusters, Liefde, hoop, redding,

Nadere informatie

LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen. Refrein

LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen. Refrein LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen 19.00 uur LAAT HET FEEST ZIJN IN DE HUIZEN (Opw. 533) Laat het feest zijn in de huizen, mensen dansen op de straat, als het onrecht

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

Jezus zoekt ruzie. en tussen een schoondochter en haar schoonmoeder

Jezus zoekt ruzie. en tussen een schoondochter en haar schoonmoeder Jezus zoekt ruzie Inleiding Denk niet dat ik gekomen ben om op aarde vrede te brengen. Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, maar het zwaard. Want ik kom een wig drijven tussen een man en zijn vader,

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

moment volkomen tevreden kunnen zijn.

moment volkomen tevreden kunnen zijn. Leren door ervaren Mediteren is een manier om ons leven open te stellen voor de rijkdom van ervaringen, en niet een esoterische oefening die beperkt is tot een bepaald moment en een bepaalde plaats. Of

Nadere informatie

Twee beelden van Jeruzalem: bij Jesaja en bij Mattheüs.

Twee beelden van Jeruzalem: bij Jesaja en bij Mattheüs. Gemeente van Christus, Twee beelden van Jeruzalem: bij Jesaja en bij Mattheüs. In Jesaja 60 een stralend visioen. Vrouwe Jeruzalem, ze schittert en blinkt in het gouden licht van de Eeuwige. De glans van

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Neem nu even tijd om de Heilige Geest te vragen je te helpen bij deze studie en inzicht te geven in zowel het Woord als in je eigen leven.

Neem nu even tijd om de Heilige Geest te vragen je te helpen bij deze studie en inzicht te geven in zowel het Woord als in je eigen leven. Doel B: Relatie met Jezus de Koning : studenten ontwikkelen zich, vanuit een persoonlijke overtuiging, als leerling, vertrouweling en toegewijde volgeling van Jezus op elk terrein van hun leven. Doel van

Nadere informatie

Eerste lezing: Habakuk 3:1-3,16-19 Evangelielezing: Lukas 17:1-10

Eerste lezing: Habakuk 3:1-3,16-19 Evangelielezing: Lukas 17:1-10 Eerste lezing: Habakuk 3:1-3,16-19 Evangelielezing: Lukas 17:1-10 Verkondiging Geef me meer geloof God. Het is één van de meest gevaarlijke vragen die je aan God kunt stellen. Ik kan je van te voren zeggen:

Nadere informatie

Kennismaking met de bijbel

Kennismaking met de bijbel Kennismaking met de bijbel 1. De Bijbel, wat is dat voor boek? 2. Wat heb ik met God te maken? 3. Wie is Jezus Christus? 4. Hoe kom ik in de hemel? 5. Wat is de christelijke doop? 16 Wat heb ik met God

Nadere informatie

Over de website en de boodschappen

Over de website en de boodschappen Over de website en de boodschappen De website De website is opgericht om een reeks goddelijke boodschappen te publiceren waarvan een getrouwde moeder van een jong gezin, woonachtig in Europa, zegt dat

Nadere informatie

Van het bestuur: Ook willen we u attenderen op de lezing van Jan Roelof over zijn reizen door Tibet!

Van het bestuur: Ook willen we u attenderen op de lezing van Jan Roelof over zijn reizen door Tibet! Van het bestuur: Deze maand beginnen we met de lessen van Geshe Ngwang Zopa, van Boeddha's Gompa, op 10 maart. Geshela gaat met Eugene dieper in op concentratie meditatie en wijsheid. Ook willen we u attenderen

Nadere informatie

Reflectie I Het is druk in Jeruzalem

Reflectie I Het is druk in Jeruzalem Reflectie I Het is druk in Jeruzalem Vijftig dagen na de dood van Jezus, is het druk hier in Jeruzalem. Maar dat heeft met Jezus niets te maken. De meeste bezoekers van de stad weten niet eens dat hij

Nadere informatie

40-dagendagboek. Discipelen van Jezus. Leren leven in de kracht van Jezus. Kees de Vlieger. Een Kerygma studie

40-dagendagboek. Discipelen van Jezus. Leren leven in de kracht van Jezus. Kees de Vlieger. Een Kerygma studie 40-dagendagboek Discipelen van Jezus Leren leven in de kracht van Jezus Kees de Vlieger Een Kerygma studie Copyright Stichting Kerygma Nederland Kerkstraat 24-3 3781 GB Voorthuizen Tel. 0342-475048 E-mail:

Nadere informatie

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken)

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Dag en nacht waakt ze. Haar handen kennen geen rust. Haar ogen gaan rond en zien wat gezien moet worden. Haar oren zijn gespitst en horen wat gehoord

Nadere informatie

QUINTA ESSENTIA. 3-daagse workshop. rond persoonlijke vervulling, gezondheid en geluk

QUINTA ESSENTIA. 3-daagse workshop. rond persoonlijke vervulling, gezondheid en geluk QUINTA ESSENTIA 3-daagse workshop rond persoonlijke vervulling, gezondheid en geluk DE KERN VAN DE ZAAK Alleen geluk en welzijn zijn echt. Al het andere verbleekt. De ware juwelen van vervulling, geluk

Nadere informatie

Inleiding. Graag horen wij van u hoe het lespakket bevallen is. Mocht u op- of aanmerkingen hebben dan kun u contact met ons opnemen.

Inleiding. Graag horen wij van u hoe het lespakket bevallen is. Mocht u op- of aanmerkingen hebben dan kun u contact met ons opnemen. Inleiding Dit lespakket helpt u Nepal in de schijnwerpers te plaatsen op uw school. Het pakket gaat uit van een Nepalproject van een week waarin elke dag een les geheel aan Nepal wordt besteed. Er zijn

Nadere informatie

In dit gebouw vragen ze je: Kan je op je rug in slaap vallen? Ze vragen je: Zie je vaak iets vanuit je ooghoek dat er later niet blijkt te zijn?

In dit gebouw vragen ze je: Kan je op je rug in slaap vallen? Ze vragen je: Zie je vaak iets vanuit je ooghoek dat er later niet blijkt te zijn? Loopdrang De gangen in dit gebouw beginnen alweer nog voordat ze zijn geëindigd. Het zijn cirkels. Dit gebouw was vroeger een opvanghuis voor demente bejaarden. En de gangen hier lopen rond, omdat sommige

Nadere informatie

Stel jezelf niet onder de Wet!

Stel jezelf niet onder de Wet! Dit document is een script van onderwijs dat is bedoeld om via video te worden getoond. In de video worden relevante tekst, dia s, media en afbeeldingen getoond om de presentatie te vereenvoudigen. Daarom

Nadere informatie

Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld!

Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld! Naam: Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld! Elk jaar hebben we een kinderboekenweek. Dit is al sinds 1955 zo. Dat zijn al heel veel jaren. Elke kinderboekenweek duurt 10 dagen. Dit jaar valt deze week in

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie