B Bedrijfskunde en Agribusiness Hogeschool Van Hall Larenstein (het Van Hall Instituut) Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 8 en 9 juni 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "B Bedrijfskunde en Agribusiness Hogeschool Van Hall Larenstein (het Van Hall Instituut) Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 8 en 9 juni 2011"

Transcriptie

1 Vlindersingel VM Utrecht B Bedrijfskunde en Agribusiness Hogeschool Van Hall Larenstein (het Van Hall Instituut) Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 8 en 9 juni 2011 Utrecht augustus Evaluatiebureau voor het hoger onderwijs

2 Dit document laat zich het beste dubbelzijdig afdrukken. 2 Hogeschool Van Hall Larenstein

3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...3 Samenvatting...4 Colofon...7 Inleiding Beoogde eindkwalificaties Onderwijsleeromgeving Toetsing en gerealiseerde eindkwalificaties...20 Bijlagen...25 Bijlage 1 Visitatiecommissie...26 Bijlage 2 Programma visitatie...29 Bijlage 3a Kwantitatieve gegevens Bachelor...31 Bijlage 3b Kwantitatieve gegevens Associate degree...32 Bijlage 4 Eindkwalificaties...33 Bijlage 5 Programmaoverzicht...35 Bijlage 6 Bestudeerde documenten...38 Bijlage 7 Onafhankelijkheidsverklaringen...39 B Bedrijfskunde en Agribusiness augustus 2011(2) 3

4 Samenvatting Op 8 en 9 juni 2011 is de opleiding Bedrijfskunde en Agribusiness (hierna: BAB) van het Van Hall Instituut, alsmede de AD Ondernemerschap, gevisiteerd door een commissie van AeQui. Het totaaloordeel van de commissie is voldoende voor de bacheloropleiding en goed voor de AD. De opleiding BAB is een vierjarige bachelorstudie (240 EC) die is ontstaan vanuit de meer commerciële en bedrijfseconomische afstudeerrichtingen binnen de landbouwopleidingen. Deze afkomst is nog herkenbaar in de huidige positionering van de opleiding, die zich bevindt tussen de (primaire) landbouwopleidingen en de algemene bedrijfseconomische/-kundige bacheloropleidingen. De opleiding richt zich op studenten die een brede management- of ondernemersopleiding willen volgen die gericht is op de agrifoodsector. De AD Ondernemerschap richt zich op ondernemers in de agribusiness, met een afgeronde mbo-opleiding, die al enkele jaren ervaring hebben met een eigen bedrijf. Het programma van de is afgeleid van de major Agrarisch Ondernemerschap van de opleiding BAB. Bij de samenstelling van het AD-curriculum is ervan uitgegaan dat voor toekomstige ondernemers in de agribusiness sommige competenties hetzelfde eindniveau vereisen als de bacheloropleiding. De doelstellingen De visitatiecommissie kwalificeert op grond van de gesprekken en de onderliggende documentatie de beoogde eindkwalificaties voor de bachelor als voldoende en voor de AD als goed. Alle competenties zijn verwerkt in competentiekaarten. Op deze competentiekaarten staan de competentiebeschrijving, de context, de beheersingsindicatoren, de kritische beroepsvaardigheden, kennis, inzicht en attitude weergegeven. Aan de uitwerking van de beroepsproducten zijn de drie beheersingsniveaus toegevoegd, waarbij elk niveau een andere context en beroepsproduct heeft. Het beoogde eindniveau van de opleiding sluit aan bij de algemene, internationaal geaccepteerde beschrijving van de eindkwalificaties: de Dublin Descriptoren. De verbinding met de Dublin Descriptoren is zichtbaar gemaakt op het niveau van de beheersingsindicatoren. Het aanbod van de AD Ondernemerschap wordt door de visitatiecommissie als erg positief gezien; deze AD doet precies waarvoor de AD bedoeld is, namelijk het beschikbaar stellen van hoger onderwijs voor een doelgroep die daar anders niet deel aan zou nemen. De eindkwalificaties van de short cycle vormen het uitgangspunt; de invulling van de eindkwalificaties is goed afgestemd op de speciaal hiervoor beoogde doelgroep: ondernemers in de agribusiness, met een afgeronde mbo-opleiding, die al enkele jaren ervaring hebben met een eigen bedrijf. De onderwijsleeromgeving De visitatiecommissie kwalificeert op grond van de gesprekken en de onderliggende documentatie de onderwijsleeromgeving voor zowel de bachelor als de AD als voldoende. Bedrijfskunde en Agribusiness is een opleiding met een groen hart. De visitatiecommissie ziet een opleiding die ook voor studenten zonder agrarische achtergrond goed te volgen is. De koppeling met de praktijk wordt adequaat gelegd. Vooral de evenementachtige activiteiten, zoals de leeronderneming en de buitenlandstage worden door de studenten gewaardeerd. De door de opleiding gehanteerde competenties bevatten de beroepscontext, rollen, beroepsproducten en taken. Aan de beroepsproducten en taken zijn weer leerdoelen verbonden, die getoetst worden. Per studieonderdeel zijn de leerdoelen en de wijze van toetsing daarvan vastgelegd in de moduleboeken. De visitatiecommissie heeft kunnen vaststellen dat op deze manier alle vereiste eindkwalificaties van het beroepsprofiel zijn afgedekt. Er zijn naar het oordeel van de commissie echter onderbelichte mogelijkheden voor vernieuwing en verfrissing van het curriculum, onder andere op het gebied van het versterken van het innovatiegedachtegoed en de wijze waarop gekeken wordt naar ondernemingsplannen. In de paragraaf aanbevelingen wordt dit toegelicht. 4 Hogeschool Van Hall Larenstein

5 Het docententeam bestaat uit ervaren docenten. Het merendeel is al vele jaren verbonden aan VHL en de afgelopen paar jaar zijn er enkele jongere docenten aangetrokken. De visitatiecommissie juicht een nieuwe instroom toe, de recente praktijkervaring van nieuwe docenten wordt in de regel gewaardeerd door de studenten. De toetsing en het gerealiseerd niveau De visitatiecommissie kwalificeert op grond van de gesprekken en de onderliggende documentatie de toetsing en gerealiseerde eindkwalificaties van de bachelor als voldoende en van de AD als goed. De competenties worden op drie niveaus getoetst. In iedere module wordt een student individueel getoetst. Ook bij groepswerk wordt individuele toetsing toegepast, bijvoorbeeld door middel van panelgesprekken. De wijze van toetsing is afhankelijk van wat getoetst moet worden. Bij het opstellen en nakijken van de toetsen wordt het vier-ogenprincipe toegepast. Bachelorstudenten sluiten het eerste jaar af met een assessment. In een aantal gevallen heeft het assessment tot innovatieve ideeën geleid die daadwerkelijk in productie zijn genomen. Ook in het vierde jaar vindt een assessment plaats. Groepjes van vier studenten laten zien hoe ze in staat zijn om onder hoge druk in een gesimuleerde omgeving een bedrijf duurzaam te leiden. De visitatiecommissie heeft diverse modulen en bijbehorende toetsen beoordeeld, alsmede kennis genomen van de opzet, werkwijze en uitkomsten van de assessments. Vastgesteld is dat deze adequaat het gevraagde niveau en de gewenste breedte weerspiegelen. De afstudeeropdracht wordt als bedrijfskundig onderzoek, in projectvorm, voor een externe opdrachtgever uitgevoerd. Voor studenten die plannen hebben om een eigen bedrijf te beginnen, bestaat de mogelijkheid om de afstudeeropdracht in te vullen met het ontwikkelen en opzetten van een eigen bedrijf, mits dat is goedgekeurd door de Examencommissie. Uit een onderzoek onder alumni blijkt dat tachtig procent van hen snel een baan vindt in de agrifoodsector. In vrijwel alle gevallen blijkt het om een relevante BAB-functie te gaan. Studenten die binnen het BA-veld blijven, vinden de aansluiting overwegend voldoende tot goed. De visitatiecommissie heeft afstudeerscripties beoordeeld en vastgesteld dat alle scripties in ieder geval van hbo-niveau zijn. Tevens heeft de commissie vastgesteld dat de becijfering en de kwaliteit van de scripties met elkaar in overeenstemming zijn. Studenten van de AD Ondernemerschap ronden hun studie individueel af met het opstellen van een ondernemersplan. De AD-studenten zijn achteraf zeer tevreden met hun opleiding. Vaak kozen ze voor deze studie omdat ze het gevoel hadden kennis en vaardigheden te missen, vooral op het gebied van ondernemerschap. Door de opleiding hebben zij hun kennis kunnen verbreden. Een concrete verandering die is opgetreden is dat ze tegenwoordig dankzij hun nieuwe technische en economische kennis op niveau mee kunnen praten met adviseurs die het bedrijf bezoeken. Ook het feit dat ze actuele onderwerpen uit het eigen bedrijf kunnen meenemen in de studie, zoals het onderzoeken van bedrijfsopvolging als onderdeel van de afstudeeropdracht, heeft hen naar eigen zeggen veel gebracht. De visitatiecommissie heeft een aantal van de ondernemingsplannen van de AD-studenten beoordeeld en tevens met de betreffende alumni gesproken. De commissie beoordeelt deze eindresultaten als goed. Aanbevelingen Naast deze positieve bevindingen, plaatst de visitatiecommissie op enkele onderwerpen aanbevelingen voor verdere verbetering. Het thema Innovatie hoort in een bedrijfskundige opleiding terug te komen. De beoordeelde opleiding geeft aan innovatie een centrale plaats te geven, en heeft daarbij nog de ambitie om nog dichter op de innovatie te gaan zitten. Mede daarom vindt de commissie dat het thema innovatie echt nadere uitwerking behoeft. Op dit moment is er geen sprake van een doordachte, aansprekende en gedeelde visie op innovatie. Het gedachtegoed lijkt vooral de nadruk te leggen op het toepassen van creatieve technieken (brainstormen). Wat in de visitatie onvoldoende naar voren is gekomen is een visie hoe innovatieprocessen worden opgepakt en vorm- B Bedrijfskunde en Agribusiness augustus 2011(2) 5

6 gegeven in de huidige agri-ondernemingen en welke rol bedrijfskundigen daarin spelen. Bij de bestudering van diverse materialen en toetsen van de opleiding is het de visitatiecommissie opgevallen dat er veel aandacht uitgaat naar het opstellen van ondernemingsplannen. Dat is in zichzelf begrijpelijk. Wat in het oog springt, is dat deze ondernemingsplannen een nogal traditionele opzet hebben. In de hedendaagse praktijk wordt in de agribusiness steeds meer gewerkt met businesscases. Daarbij worden strategische opties doorgerekend, financiële scenario s geschetst en op grond van een kosten/baten afweging een keuze gemaakt. In de optiek van de visitatiecommissie staat een dergelijke opzet dichter bij het ondernemerschap. Het beeld dat bij de visitatiecommissie is ontstaan naar aanleiding van de steekproef van bachelorafstudeerwerken is dat alle scripties in ieder geval van hbo-niveau zijn. De visitatiecommissie is van mening dat de elementen die in de onderzoeksleerlijn naar voren komen, slechts deels terug lijken te komen in de afstudeerscripties. De inhoud van de onderzoeksmodule in het derde jaar is op zich goed te noemen (evenals delen van onderzoek in het eerste en tweede jaar), maar onderweg in de studie lijkt er wat verloren te raken. Derhalve adviseert de visitatiecommissie de onderzoeksleerlijn door het curriculum explicieter aan te zetten. De verwachting is dat dit de kwaliteit van de afstudeerscripties ten goede zal komen. Alle standaarden van het NVAO kader zijn positief beoordeeld (voldoende en goed) en op die grond geeft de visitatiecommissie een positief advies inzake accreditatie van de opleiding B Bedrijfskunde Agribusiness en AD Ondernemerschap. Namens de voltallige visitatiecommissie, Utrecht, augustus 2011 Ir. R. S. Kloosterman Voorzitter A.J.C. van Noort MScMC Secretaris 6 Hogeschool Van Hall Larenstein

7 Colofon Instelling en opleiding Instelling: Hogeschool Van Hall Larenstein (Van Hall Instituut) Adres: Agora 1, 8934 CJ Leeuwarden Telefoon: (058) (algemene informatie) Status instelling: bekostigd Resultaat instellingstoets kwaliteitszorg: aangevraagd Opleiding: Bedrijfskunde en Agribusiness Afstudeerrichtingen: Agrarisch ondernemerschap Agrarische bedrijfskunde Foodmarketing and retail Niveau: HBO Bachelor Aantal studiepunten: 240 EC Titel: B Bedrijfskunde en Agribusiness Locatie: Leeuwarden Variant: Voltijd Croho-nummer: Administratieve gegevens van de bijbehorende Associate degree: Opleiding: Ad Ondernemerschap (Engels: Ad Entrepreneurship) Afstudeerrichtingen: Ad Ondernemerschap Niveau: Associate degree Aantal studiepunten: 120 EC Locatie: Leeuwarden Variant: Voltijd Croho-nummer: Kwantitatieve gegevens van de opleiding zijn weergegeven in bijlage 3a (bachelor) en 3b (Ad). Voor kwaliteit verantwoordelijke bestuurder: J. van der Valk (opleidingsdirecteur) Contactpersoon met betrekking tot kwaliteit van de opleiding: B. Schulte Contactgegevens: Visitatiecommissie De visitatiecommissie bestond uit: Ir. R. Kloosterman, voorzitter Ir. W. Fokkema, domeinexpert J. Nijboer MSc, domeinexpert G. Buis BHEd, onderwijsdeskundige A. Jelsma, student A. van Noort MScMC, secretaris B Bedrijfskunde en Agribusiness augustus 2011(2) 7

8 De commissie is vooraf voorgelegd aan de NVAO; de NVAO heeft ingestemd met de samenstelling (NVAO-dossier #5113). De visitatie is uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van AeQui VBI Vlindersingel VM Utrecht (030) Hogeschool Van Hall Larenstein

9 Inleiding Het Van Hall Instituut in Leeuwarden vormt samen met Hogeschool Larenstein, met vestigingsplaatsen in Velp en Wageningen, de Stichting Van Hall Larenstein. Per 1 september 2011 fuseren de twee hogescholen. Gezien de nabijheid van de fusiedatum wordt hierop in de rapportage geanticipeerd door reeds te spreken van Van Hall Larenstein (afgekort VHL). Hogeschool Van Hall Larenstein is een hogeschool, die zich met het opleidingsaanbod richt op natuur en omgeving, de gezondheid van mens en dier en verantwoord ondernemerschap en maakt onderdeel uit van Wageningen University en Research Centrum (WUR). Het instituut De missie van Hogeschool Van Hall Larenstein te Leeuwarden is het voorbereiden van studenten met een havo-/vwo- en mao-/mbo-vooropleiding op beroepen in de sectoren Voeding, Milieu, Dier en Landbouw in de meest brede zin. De afgestudeerde bachelorstudenten zijn in staat om hogere kaderfuncties te vervullen en zijn geschikt voor het zelfstandig ondernemerschap. Gedurende de opleiding ontwikkelt de student een geschikte beroepshouding, oefent hij algemene en beroepsgerichte vaardigheden en verwerft hij kennis op uiteenlopende vakgebieden. De Stichting Van Hall Larenstein biedt de opleiding Bedrijfskunde en Agribusiness aan op de vestigingen Leeuwarden bij het Van Hall Instituut en in Wageningen bij Hogeschool Larenstein. De belangrijkste verschillen tussen de vestigingen zijn dat de opleiding in Leeuwarden Nederlandstalig is en opleidt tot functies binnen Nederlandse bedrijven die in een internationale context opereren. In Wageningen wordt de Engelstalige variant Agribusiness and Business Administration aangeboden, die zich richt op de internationale arbeidsmarkt en als doel heeft een functie in het buitenland te verkrijgen. Onderhavig rapport betreft de hbo-bacheloropleiding Bedrijfskunde en Agribusiness (hierna: BAB) van de locatie Leeuwarden, die drie majors omvat (Bedrijfskunde, Foodmarketing en retail en Agrarisch ondernemerschap) en een bijbehorende Associate degree Ondernemerschap (ADO). De major Bedrijfskunde richt zich op de ketens in de agribusiness. Dat wil zeggen: vanaf de toeleverende en dienstverlenende bedrijven van de primaire sector tot en met de uiteindelijke eindgebruiker, waarbij de aandacht voor het primaire bedrijf beperkt is. De major Foodmarketing en retail richt zich op de ketens van de foodbusiness. De meeste aandacht gaat uit naar dat gedeelte van de voedingsketen, dat dichter bij de uiteindelijke eindgebruikers staat (foodbusiness), zoals de verwerkende industrie, handelsbedrijven en retailers. De major Agrarisch ondernemerschap richt zich op het (zelfstandig) ondernemerschap in de agribusiness, concreet in de vorm van het opstarten van een eigen bedrijf of de overname van een bestaand bedrijf. De Associate degree Ondernemerschap is een tweejarig programma dat bestaat sinds Het programma is bedoeld voor mbo ers die al enige jaren ervaring hebben met een eigen bedrijf en zichzelf en het bedrijf verder willen ontwikkelen. De opleiding De opleiding BAB is een vierjarige bachelorstudie (240 EC) die is ontstaan vanuit de meer commerciële en bedrijfseconomische afstudeerrichtingen binnen de landbouwopleidingen. Deze afkomst is nog herkenbaar in de huidige positionering van de opleiding, die zich bevindt tussen de (primaire) landbouwopleidingen, zoals Tuin- en akkerbouw en Dier- en veehouderij, en de algemene B Bedrijfskunde en Agribusiness augustus 2011(2) 9

10 bedrijfseconomische/-kundige bacheloropleidingen. De BAB-opleiding wordt door alle agrarische hogescholen aangeboden. De opleiding van VHL onderscheidt zich enerzijds door een sterker accent op de algemeen bedrijfskundige kant. Anderzijds onderscheidt VHL zich doordat niet alleen studenten worden opgeleid voor de agrarische sector, maar ook worden agrarische ondernemers opgeleid. Bij andere hogescholen is dit doorgaans gekoppeld aan primaire landbouwopleidingen. Tot slot is er ook aandacht voor de Foodsector, wat tot uitdrukking komt in de major Foodmarketing & retail. De opleiding richt zich op studenten die een brede management- of ondernemersopleiding willen volgen, die niet onderdoet voor opleidingen uit het economische domein maar wel gericht is op de agrifoodsector. Naast de activiteiten die de opleiding ontplooit om het curriculum te verbeteren en optimaliseren, is er een aantal ambities geformuleerd voor de komende periode. Deze ambities betreffen onder andere: - De ontwikkeling van een eigen programma van toepassings- en praktijkgericht onderzoek door middel van lectoraten, kenniscentra en samenwerking met de WUR; - Actieve participatie in de Professional Master Innovative Dairy Management die onderdeel zal uitmaken van University Campus Fryslân; - Start van lectoraat Biobased Economy, met bijbehorend expertisecentrum, in samenwerking met de units Landbouw en Milieukunde; - De realisatie van een lectoraat en kenniscentrum op het gebied van Ondernemen in duurzaamheid; - Als gevolg van deze nieuwe ontwikkelingen is de doelstelling de instroom van de bacheloropleiding en de AD substantieel te laten stijgen; - De docentfunctie zal verder ontwikkeld worden richting toegepast onderzoek en projecten. De visitatie Hogeschool Van Hall Larenstein heeft aan AeQui VBI opdracht gegeven onderhavige visitatie uit te voeren. Hiertoe heeft AeQui een onafhankelijke en ter zake kundige commissie samengesteld. Met vertegenwoordigers van de opleiding heeft een voorbereidend gesprek plaatsgevonden. In dat gesprek is het programma en de invulling van de gesprekken en gesprekspartners vastgesteld. De commissie heeft tijdens de visitatie dit programma doorlopen, zie bijlage 2. De hogeschool heeft twee weken voorafgaand aan het visitatiebezoek een aankondiging verspreid voor het geplande open spreekuur. Er zijn geen studenten noch medewerkers die gebruik hebben gemaakt van deze mogelijkheid. De visitatiecommissie heeft een keuze gemaakt uit afstudeerscripties die de laatste twee jaar door studenten zijn geproduceerd en heeft deze beoordeeld. De resultaten van die beoordeling zijn input geweest voor de gesprekken met de opleiding, zie hoofdstuk 3 van dit rapport. De commissie heeft de beoordeling in onafhankelijkheid uitgevoerd; aan het einde van de visitatie is de opleiding in kennis gesteld van de bevindingen en conclusies van de commissie. Deze rapportage is in concept toegestuurd aan de opleiding. De reacties van de opleiding zijn verwerkt tot deze definitieve rapportage. 10 Hogeschool Van Hall Larenstein

11 1. Beoogde eindkwalificaties De beoogde eindkwalificaties van de opleiding zijn wat betreft inhoud, niveau en oriëntatie geconcretiseerd en voldoen aan internationale eisen. Toelichting: De beoogde eindkwalificaties passen wat betreft niveau en oriëntatie (bachelor of master; hbo of wo) binnen het Nederlandse kwalificatieraamwerk. Ze sluiten bovendien aan bij de actuele eisen die in internationaal perspectief vanuit het beroepenveld en het vakgebied worden gesteld aan de inhoud van de opleiding. De visitatiecommissie kwalificeert op grond van de gesprekken en de onderliggende documentatie de beoogde eindkwalificaties voor de bachelor als voldoende en voor de AD als goed. De eindkwalificaties zijn degelijk en in de operationalisatie van de eindkwalificaties is terecht voldoende aandacht voor financiële managementvaardigheden. Het aanbod van de AD Ondernemerschap wordt door de visitatiecommissie als erg positief gezien; deze AD doet precies waarvoor de AD bedoeld is, namelijk het beschikbaar stellen van hoger onderwijs voor een doelgroep die daar anders niet deel aan zou nemen. De eindkwalificaties als van de short cycle vormen het uitgangspunt.; de invulling van de eindkwalificaties is goed afgestemd op de speciaal hiervoor beoogde doelgroep. Afstemming beroepenveld De basis voor de opleiding BAB vormt het landelijk SHAO-rapport van het project Kern en profiel uit 1997, waarin het landelijk beroepsprofiel met kerntaken, beroepsvaardigheden en eindtermen is vastgelegd. De invoering van een competentiegericht curriculum in 2004 heeft geleid tot de vaststelling van tien competenties, inclusief rollen die de afgestudeerden kunnen gaan vervullen en daarbij behorende beroepstaken en producten. De AD richt zich op ondernemers in de agribusiness, met een afgeronde mbo-opleiding, die al enkele jaren ervaring hebben met een eigen bedrijf. Het programma van de AD Ondernemerschap (hierna: ADO) is afgeleid van de major Agrarisch Ondernemerschap van de opleiding BAB. Bij de opbouw van het programma is uitgegaan van dezelfde tien opleidingscompetenties van deze major, die zijn onderverdeeld in drie niveaus. Bij de samenstelling van het AD-curriculum is ervan uitgegaan dat voor toekomstige ondernemers in de agribusiness sommige competenties hetzelfde eindniveau vereisen als de bacheloropleiding. Dat geldt bijvoorbeeld voor de competenties plannen, ondernemen en zelfmanagement. De reden hiervoor is dat alleen vakmanschap niet voldoende is voor de ADO er om een bedrijf te runnen. Innovatief denken en kansen waarnemen en benutten worden alleen maar belangrijker in de toekomst. Voor de overige competenties is een lager eindniveau voldoende. Dat geldt bijvoorbeeld voor de competentie onderzoeken. Het is voor de afgestudeerde ADO er namelijk wel van belang om resultaten van onderzoek te kunnen begrijpen, maar minder belangrijk dat hij zelf onderzoek opzet en uitvoert. Deze visie van de opleiding wordt gedeeld door de visitatiecommissie. De beroeps- en competentieprofielen zijn regelmatig onderwerp van discussie in de Werkveld Advies Commissie (WAC). Ook onderhouden de docenten vele contacten met het (internationale) werkveld, wat input oplevert om de eindkwalificaties actueel te houden. Daarnaast participeren de meeste docenten ook in de opleiding International Business Management Studies, die samen met Hogescholen NHL en Stenden wordt aangeboden. Op deze wijze wordt de internationale oriëntatie van de eindkwalificaties bewaakt en versterkt. De visitatiecommissie vindt dat de wijze waarop het contact met het werkveld is vormgegeven voldoende frequent en gestructureerd is. Het monitoren van de vereiste en gewenste kwalificaties wordt op verschillende wijzen gedaan. Ontwikkelingen in het werkveld en het vakgebied die impact hebben op de opleidingskwalificaties worden ingebracht in teambijeenkomsten, in het managementoverleg of de curriculumcommissie. Daarnaast wordt door middel van de HBO-monitor, een eigen alumni-enquête en evaluaties van afstudeeropdrachten gevraagd aan alumni in B Bedrijfskunde en Agribusiness augustus 2011(2) 11

12 hoeverre zij vinden dat de opleiding aansluit bij het werkveld. Uit het gesprek dat de visitatiecommissie hierover voerde met de alumni bleek dat zij vinden dat de opleiding breed is. Dat ervaren ze als pluspunt, omdat alumni daardoor het gevoel hebben van veel dingen iets af te weten. Dat vinden ze prettig, zeker bij het leiden van een eigen bedrijf. De keerzijde die ze hiervan ervaren is dat op een aantal onderwerpen nog verdieping moet komen als afgestudeerden in de praktijk aan het werk zijn, maar daar staat dan weer tegenover dat de verdieping dan ook meer gericht gerealiseerd kan worden. Actueel De agri- en foodbusiness is voortdurend in ontwikkeling. Trends in technologie en wereldhandel, veranderende consumentenbehoeften en hogere eisen aan de productie(wijze) vragen meer van bedrijfskundigen en ondernemers. Het vergt naast vakkennis ook een integrale benadering en meer analytische-, communicatieve-, sociale- en ondernemersvaardigheden. De opleiding (zowel BAB als ADO) leidt studenten op die hieraan kunnen voldoen en in staat zijn om nieuwe ontwikkelingen in de sector te volgen en vorm te geven. De eindkwalificaties van de opleiding zijn de beginkwalificaties van een beroepsbeoefenaar of ondernemer op bachelor- resp. ad-niveau. De visitatiecommissie heeft kunnen vaststellen dat de eindkwalificaties zijn afgestemd op de actuele eisen van het internationale beroepenveld. De tien vastgestelde competenties zijn weliswaar niet veranderd in de afgelopen vijf jaar, maar wel de bijbehorende eindproducten en vaardigheden die mede de eindkwalificaties bepalen. Binnen het curriculum hebben de thema s persoonlijke ontwikkeling, ondernemerschap, duurzaamheid en (keten)samenwerking een steeds nadrukkelijker plaats kregen. Daarnaast zal de bacheloropleiding zich richten op het verder ontwikkelen van het toegepast onderzoek in samenwerking met onderzoek, lectoren, andere onderwijsinstellingen en het werkveld. Concreet Alle competenties zijn verwerkt in competentiekaarten. Op deze competentiekaarten staan de competentiebeschrijving, de context, de beheersingsindicatoren, de kritische beroepsvaardigheden, kennis, inzicht en attitude weergegeven. Aan de uitwerking van de beroepsproducten zijn de drie beheersingsniveaus toegevoegd, waarbij elk niveau een andere context en beroepsproduct heeft. Niveau 1 betreft een relatief eenvoudige en/of qua omvang kleine opdracht. Beroepsproducten op niveau 3 zijn meer complexe, langdurige opdrachten. Met de propedeuse bereikt de student niveau 1, vanaf het tweede jaar werken studenten aan niveau 2 en zij dienen aan het einde van de opleiding te voldoen aan niveau 3 (specialistische rollen en kennis). Bij de AD worden de competenties plannen, ondernemen en zelfmanagement op hetzelfde niveau beoogd. De reden hiervoor is dat deze competenties van belang zijn, uitstijgend boven vakmanschap, om een bedrijf te kunnen leiden. Voor de overige competenties is een lager eindniveau voldoende. Dit geldt bijvoorbeeld voor de competentie onderzoeken: van belang is dat een ADer onderzoeksresultaten kan interpreteren, maar in mindere mate dat hij zelf onderzoek zou uitvoeren. Daarnaast zijn door de opleiding wat betreft de kennisbasis van de competentie per module herkenbare leerdoelen geformuleerd in de vorm van leertaken. Iedere module kent daardoor dezelfde opbouw, namelijk: - Leertaak 1: Oriëntatie - Leertaak 2: Theoretisch verdiepen - Leertaak 3: Toepassen Dublin Descriptoren Het beoogde eindniveau van de bachelor opleiding sluit aan bij de algemene, internationaal geaccepteerde beschrijving van de eindkwalificaties: de Dublin Descriptoren. De verbinding met de Dublin Descriptoren is zichtbaar gemaakt op het niveau van de beheersingsindicatoren. In de competentiekaarten is weergegeven wat de beheersingsindicatoren voor de betreffende competentie zijn en welke kennis, inzicht, vaardigheden en attitude de competentie vertegenwoordigt. 12 Hogeschool Van Hall Larenstein

13 De ADO voldoet aan het niveau van de short-cycle, (in veel gevallen niveau 2 in plaats van bachelorsniveau 3). Aan de hand van de competentiekaarten is ook het niveau van de ADO geconcretiseerd. De opleiding BAB leidt op voor hogere functies op het brede terrein van bedrijfskunde en ondernemerschap in de agri- en foodbusiness. Het is voor BAB niet zo eenvoudig een duidelijke afbakening te maken van het beroepenveld. De afgestudeerden hebben een brede bedrijfskundige opleiding genoten en hebben daarnaast de mogelijkheid gehad zich te verdiepen in enkele specialisaties. Daardoor staat voor de afgestudeerden een breed scala aan (leidinggevende) functies in de agri- en foodbusiness open: onder andere van logistiek planner tot assistent accountant, van supply chain manager tot kwaliteitsmanager, van foodmarketeer tot ondernemer. Feitelijk zijn dit de beroepen die de alumni van de opleiding uitoefenen. Uit het overzicht blijkt dat deze functies goed aansluiten bij de rollen die de opleiding in het beroepsprofiel heeft onderscheiden en passend zijn bij het niveau van de beginnend beroepsbeoefenaar. De ADO leidt op voor het zelfstandig ondernemerschap. Afgestudeerden zijn ondernemers die het eigen bedrijf verder ontwikkelen, een (ouderlijk) bedrijf overnemen of zelfstandig een eigen bedrijf opzetten. B Bedrijfskunde en Agribusiness augustus 2011(2) 13

14 2. Onderwijsleeromgeving Het programma, het personeel en de opleidingsspecifieke voorzieningen maken het voor de instromende studenten mogelijk de beoogde eindkwalificaties te realiseren. Toelichting: De inhoud en vormgeving van het programma stelt de toegelaten studenten in staat de beoogde eindkwalificaties te bereiken. De kwaliteit van het personeel en van de opleidingsspecifieke voorzieningen is daarbij essentieel. Programma, personeel en voorzieningen vormen een voor studenten samenhangende onderwijsleeromgeving. De visitatiecommissie kwalificeert op grond van de gesprekken en de onderliggende documentatie de onderwijsleeromgeving voor zowel de bachelor als de AD als voldoende. De visitatiecommissie ziet een opleiding die ook voor studenten zonder agrarische achtergrond goed te volgen is. De koppeling met de praktijk wordt adequaat gelegd. Vooral de evenementachtige activiteiten, zoals de leeronderneming en de buitenlandstage worden door de studenten gewaardeerd. Bedrijfskunde en Agribusiness is een opleiding met een groen hart. Er zijn naar het oordeel van de commissie echter onbelichte mogelijkheden voor vernieuwing en verfrissing. De opleiding wenst bijvoorbeeld impliciet focus te leggen op innovatie in de inhoud van het programma. Een expliciet geformuleerde visie op innovatie kan dit aspect versterken en zichtbaarder maken. Nieuwe docenten die beschikken over recente ervaring in de beroepspraktijk zouden hier volgens de visitatiecommissie gericht op ingezet kunnen worden. Programma dekt de eindkwalificaties De door de opleiding gehanteerde competenties bevatten de beroepscontext, rollen, beroepsproducten en taken. Aan de beroepsproducten en taken zijn weer leerdoelen verbonden, die getoetst worden. Per studieonderdeel zijn de leerdoelen en de wijze van toetsing daarvan vastgelegd in de moduleboeken. De visitatiecommissie heeft kunnen vaststellen dat op deze manier alle vereiste eindkwalificaties van het beroepsprofiel zijn afgedekt. In het eerste jaar worden alle competenties op niveau 1 afgesloten. In het tweede studiejaar op niveau 2 en in het derde en vierde studiejaar worden de vereiste competenties op niveau 3 afgesloten (voor de ADO worden de competenties na twee jaar op het beoogde eindniveau afgesloten). Voor elke module is aangegeven welke competenties op welk niveau worden gerealiseerd. In het derde jaar kan de bachelorstudent zijn minormodulen kiezen. De minorruimte van 28 EC wordt standaard ingevuld met twee elementen, elk met een omvang van 14 EC. Met behulp van de minor kan de student zich profileren naar eigen wens en behoefte en dus kiezen voor verbreding of verdieping. De studenten worden voorbereid op de internationale context van de agri- en foodbusiness door de inhoud van de modulen (cases over Nederlandse bedrijven die opereren in een internationale context) en ook de stage in het buitenland (bachelor). Deze is voor studenten met een havodiploma verplicht in het tweede studiejaar. Tijdens deze stage wordt geen project uitgevoerd, maar beschrijft de student het stagebedrijf, zowel wat betreft bedrijfsonderdelen als positionering. De stage duurt in totaal zestien weken. Dit ervaren de studenten niet als (te) lang, onder andere aangezien ze ervaren dat het enige tijd kost om zich aan te passen aan een andere taal en cultuur. Studenten met een mbo-diploma (MAS) hebben vaak al een buitenlandstage gedaan tijdens hun vooropleiding en kunnen op grond daarvan een vrijstelling krijgen. Studenten BAB die zelf een mbovooropleiding hebben, vinden het enerzijds prettig dat ze voor een vrijstelling in aanmerking komen. Anderzijds vragen ze zich af hoeveel MAS-studenten daadwerkelijk naar het buitenland zijn gegaan omdat het niet aan elke MAS-opleiding gebruikelijk is om een stage in het buitenland te lopen. In de ogen van de visitatiecommissie geeft deze opmerking aan dat dat een vrijstelling onnodig is, omdat de extra 14 Hogeschool Van Hall Larenstein

15 buitenlandervaring altijd leerzaam is. De visitatiecommissie kan zich hier geheel in vinden. Studenten vinden dat de opleiding iets meer stimulans zou kunnen bieden om buitenlandervaring op te doen. Sommige studenten vinden het lastig om de eerste stap te zetten en zouden dan al geholpen zijn met een klein zetje in de rug. Studenten zijn van mening dat ze op eigen initiatief het aandeel internationalisering binnen de opleiding fors kunnen uitbreiden. Ze adviseren de opleiding het Engelse taalniveau te bewaken. Om je staande te houden in het werkveld zou de Engelse taalvaardigheid van de studenten niet minder dan goed moeten zijn. Voor de AD-opleiding liggen de doelen anders: de AD-studenten leren hoe ze hun eigen bedrijf verder kunnen brengen. Internationale ervaring heeft dan minder toegevoegde waarde, zeker in relatie tot de verantwoordelijkheid die de studenten reeds voor hun eigen bedrijf hebben. Het thema Innovatie hoort in een bedrijfskundige opleiding terug te komen. De beoordeelde opleiding geeft aan innovatie een centrale plaats te geven, en heeft daarbij nog de ambitie om nog dichter op de innovatie te gaan zitten. In het eerste jaar doet de bachelorstudent een assessment rondom een (ver)nieuw(end) product. De visitatiecommissie heeft kennis genomen van enkele voorbeelden en is onder de indruk van de creativiteit die de studenten daarbij aan de dag leggen. Mede daarom vindt de commissie dat het thema innovatie echt nadere uitwerking behoeft. Op dit moment is er geen sprake van een doordachte, aansprekende en gedeelde visie op innovatie. Het gedachtegoed lijkt vooral de nadruk te leggen op het toepassen van creatieve technieken (brainstormen). Wat in de visitatie minder duidelijk naar voren is gekomen, is een visie hoe innovatieprocessen worden opgepakt en vormgegeven in de huidige agri-ondernemingen en welke rol bedrijfskundigen daarin spelen. Zowel de bachelor- als de ADO-studenten omschrijven de opleiding over de gehele linie als breed en daar zijn ze tevreden mee. Ze ervaren dat ze over veel onderwerpen kunnen meepraten en zijn van mening dat relevante thema s (zoals duurzaamheid) een plek hebben gekregen in het programma. De verdieping komt in de minormodulen en stages en dat ervaren ze als voldoende. Actueel Kennisontwikkeling vindt plaats via actuele vakliteratuur, aan de beroepspraktijk ontleend studiemateriaal en via interactie met de beroepspraktijk en/of onderzoek. Ook worden gastdocenten ingezet. Op deze wijze wordt een relatie gelegd met actuele ontwikkelingen in het (internationale) vakgebied. Aangezien de ADO is ingebed in de bacheloropleiding, geldt dit voor beide programma s. Jaarlijks wordt het overzicht van benodigde literatuur geactualiseerd. Studenten zijn van mening dat er voldoende vaak een beroep wordt gedaan op gastdocenten. Tegelijk geven studenten aan dat ze gastcolleges enorm inspirerend vinden. Die kunnen naar hun mening dus niet vaak genoeg georganiseerd worden. Het programma zorgt er voor dat de beroepsvaardigheden worden ontwikkeld die nodig zijn in de actuele beroepspraktijk. Studenten voeren integrale opdrachten uit, waarbij de theorie direct wordt gekoppeld aan of toegepast in de beroepspraktijk. De visitatiecommissie waardeert deze praktijkgerichte oriëntatie, die extra wordt geborgd door samenwerking met het werkveld. Deze samenwerking blijkt uit de gastlessen, excursies, stages, afstudeeropdrachten, (onderzoeks)projecten en overleg met de werkveldadviescommissie. Andere voorbeelden zijn de Leeronderneming in het eerste jaar (de student zet een eigen bedrijf op) en de Managementgame in het derde jaar (gedurende een week runnen de studenten een virtueel bedrijf). De studenten zijn over deze ervaringen positief omdat het hen voorbereidt op ondernemerschap. Wel zou dit naar hun mening vaker en uitgebreider in de opleiding mogen voorkomen. Een week voor de managementgame is bovendien kort. Meer tijd geeft in de ogen van de studenten ook meer mogelijkheden. Bij de bestudering van diverse materialen en toetsen van de opleiding is het de visitatiecommissie opgevallen dat er veel aandacht uitgaat naar het opstellen van ondernemingsplannen. Dat is in B Bedrijfskunde en Agribusiness augustus 2011(2) 15

16 zichzelf begrijpelijk. Wat in het oog springt, is dat deze ondernemingsplannen alle een nogal traditionele opzet hebben. In de hedendaagse praktijk wordt in de agribusiness steeds meer gewerkt met business-cases. Daarbij worden strategische opties doorgerekend, financiële scenario s geschetst en op grond van een kosten/baten afweging een keuze gemaakt. In de optiek van de visitatiecommissie staat een dergelijke opzet dichter bij het ondernemerschap. De opleiding hecht waarde aan de stageperioden waar studenten leren te functioneren in het toekomstige werkveld. De stages worden structureel planmatig voorbereid en met een evaluatie en reflectie afgesloten. Beide programma s worden afgesloten met een afstudeeropdracht, waarbij een onderzoek in projectvorm voor een opdrachtgever uit het werkveld, of een onderzoek ten behoeve van het opzetten van een eigen bedrijf wordt uitgevoerd (dit is vaak het geval bij de ADO). Het onderwijsprogramma wordt met behulp van diverse instrumenten structureel geëvalueerd en geanalyseerd. De resultaten van de evaluaties van beide programma s worden besproken in de moduleteams, de curriculumcommissie (waarin alle majorcoördinatoren van BAB vertegenwoordigd zijn), het onderwijsteam en het management. De curriculumcommissie heeft in de periodieke toetsing van de studieprogramma s een controlerende en adviserende taak naar het management en zorgt zo voor bijsturing. Analyse van de evaluatieresultaten kan leiden tot verbetervoorstellen. Kleine aanpassingen op moduleniveau worden door het moduleteam uitgevoerd, met toezicht van de curriculumcommissie. Grotere aanpassingen worden voorbereid door de curriculumcommissie en worden pas doorgevoerd na goedkeuring van het management. Didactisch concept De visie van het Van Hall Instituut is dat studenten kennis, vaardigheden en attitude integreren in het leren. Het programma is daarom ingericht volgens het competentiegericht onderwijs en opgebouwd volgens het leerlijnenmodel van De Bie. Daarbij worden de volgende leerlijnen onderscheiden: integraal, kennis, vaardigheid, ervaringsreflectie en studieloopbaan. De werkvormen variëren en bieden de studenten volgens de visitatiecommissie voldoende gelegenheid alle competenties aan te leren. Bovenal zijn de werkvormen projectmatig en beroepsgericht. Naast hoor- en werkcolleges worden practica, rollenspellen, veldwerk, workshops en assessments georganiseerd. Ook vinden begeleidings- en leergesprekken plaats, evenals beroepstaakgerichte opdrachten die als project worden uitgevoerd. Opdrachten kunnen zowel in een groep als individueel worden uitgevoerd, gericht op een product of proces. In alle modulen komt individuele toetsing voor (zie meer hierover bij Standaard 3). Samenhang Het doel van de opleiding is dat studenten uiteindelijk een geïntegreerd geheel van competenties ontwikkelen die zij in een breed scala van werksituaties van bedrijfskundigen in de agri- en foodbusiness kunnen toepassen en verder kunnen ontwikkelen. De visitatiecommissie waardeert het dat al in het begin van de opleiding, indien mogelijk, kennis en vaardigheden grotendeel integraal worden aangeboden binnen het themagerichte onderwijs. Het nog noodzakelijke flankerend onderwijs en de benodigde vaardigheden worden in de loop van de programma s steeds meer onderdeel van de integrale leerlijn. De programmatische samenhang blijkt uit de opbouw van de opleiding. De propedeuse van de bachelor is oriënterend en selecterend en is de basis waarop de hoofdfase verder bouwt. Voor beide programma s geldt dat ze concentrisch zijn opgebouwd. Dat wil zeggen: van eenvoudig naar meer complex, waarbij de belangrijkste thema s voor het beroepsprofiel en eindkwalificaties weer terugkomen. De programma s zijn systematisch opgebouwd met in de bachelor twee assessments en een geïntegreerde leerlijn. Dit wordt gedaan door eerst het geheel te behandelen (agri- en foodbusiness en de relevante omgeving) en daarna in te zoomen op het bedrijf en de verschillende functionele gebieden. 16 Hogeschool Van Hall Larenstein

17 Vervolgens worden deze onderdelen op een diepgaander niveau samengebracht door aandacht voor de integrale bedrijfsstrategie en de agri- en foodketens. Voor de vier functionele gebieden van bedrijfskunde (Marketing, Logistiek, Management en Financiën) en Ondernemerschap zijn in het programma inhoudelijke leerlijnen terug te vinden. Door middel van de minor kan de bachelorstudent zich verder specialiseren. Studeerbaarheid De studielast van 240 EC (voor de ADO: 120 EC) is evenwichtig verdeeld over de studiejaren. Elk studiejaar heeft een omvang van 60 EC. Dit is evenwichtig verdeeld over vier onderwijsperioden van tien weken, dus 15 EC per periode. Per lesperiode volgen de studenten twee onderwijsmodulen van 7 EC, daarnaast is er Studieloopbaanbegeleiding (SLB) à 1 EC. Deze twee modulen staan inhoudelijk los van elkaar. Naast iedere verplichte module in het derde jaar kiest de student een minormodule. Een student is dus binnen een onderwijsperiode steeds met twee thema s bezig. De modulen zijn organisatorisch gescheiden doordat elke module op vaste, eigen dagdelen wordt geroosterd. De modulecoördinator zorgt voor een moduleboek waarin alle relevante informatie van en over de module beschikbaar is. Daarnaast zijn de digitale studiegids en het lesrooster op Studienet vermeld. Beide bieden de studenten inzicht in de te verwachten studielast. Bij opdrachten binnen modulen wordt door de begeleidende docenten toezicht gehouden op het volgens planning uitvoeren daarvan. Dit gebeurt met als doel om de opdrachten binnen de periode te kunnen afronden. Moduleonderdelen kunnen binnen de module of in een periode na uitvoering van de module herkanst worden, zodat studievertraging tot een minimum beperkt kan worden. Voor elk studieonderdeel heeft de student recht op drie kansen. Voor een vierde kans moet hij toestemming krijgen van de examencommissie. Van elk studieonderdeel wordt twee maal per jaar een herkansing aangeboden. Bij de doorstroom van de propedeuse naar de hoofdfase zijn drempels ingebouwd zoals het bindend studieadvies, de propedeuse moet in twee jaar gehaald zijn en aan het einde van het eerste jaar vindt een assessment plaats. Ook mag een student pas beginnen met zijn Projectstage en Afstudeeropdracht als hij een voldoende aantal studiepunten heeft gehaald. Studenten gaven desgevraagd aan dat de studiebelasting stevig is, maar te doen. Gemiddeld zeggen ze circa vier dagen per week bezig te zijn met hun studie. In toetsperioden loopt de studiebelasting verder op. Studiebegeleiding De studiebegeleiding bestaat uit een aantal facetten. In de eerste plaats is er de docent. Hij is aanspreekpunt voor vakinhoudelijke zaken en voorziet Blackboard van relevantie informatie. Hij geeft inhoudelijke begeleiding tijdens de projecten en opdrachten die de studenten doen, in relatie tot de competenties. In de tweede plaats is er studieloopbaanbegeleiding (SLB). Dit is onderdeel van het reguliere onderwijs en wordt iedere periode in ieder studiejaar uitgevoerd, met een omvang van 1 EC per periode. De studieloopbaanbegeleider begeleidt de student opdat zijn studie een zo goed mogelijk verloop kent en de student een goede voorbereiding krijgt op de periode na het afstuderen. Elke student krijgt een studieloopbaanbegeleider toegewezen, voor de gehele studieloopbaan. De belangrijkste thema s van SLB zijn: informatievoorziening, bespreken studievoortgang en studieplanning, maken van keuzes voor minor en stage en persoonlijke ontwikkeling. Door middel van een POP wordt de ontwikkeling van de student gemonitord. Aan de hand van een portfolio toont hij zijn competentieontwikkeling aan. Voor de major Agrarisch ondernemerschap en de AD ondernemerschap is een speciaal studieloopbaanprogramma ontwikkeld, waarbij een ondernemer- B Bedrijfskunde en Agribusiness augustus 2011(2) 17

18 schapstest en reflectie op de ontwikkeling van ondernemerschapscompetenties een belangrijke plaats inneemt. De test is geen doel op zich, maar een middel voor de student waarmee hij zichzelf kan ontwikkelen. De visitatiecommissie heeft waardering voor het feit dat er voor de ADO-studenten een speciaal studieloopbaanprogramma is ontwikkeld, dat beter aansluit bij hun leerbehoeften dan het reguliere studieloopbaanprogramma. De commissie vindt het tevens positief dat de studenten door de test beter in staat zijn over zichzelf en hun ontwikkeling te praten. Doordat de test gekoppeld is aan het ondernemerschap, waar bij ieder de ambitie ligt, spreekt de test ook meer aan bij studenten dan bijvoorbeeld een persoonlijkheidstest. In de derde plaats is er de decaan. In het geval van bijzondere persoonlijke omstandigheden en/of aanzienlijke studieproblemen verwijst de SLB er de student door naar het decanaat. De begeleiding tijdens de stage bestaat uit een aantal contactmomenten. Ten tijde van het projectvoorstel overlegt de stagebegeleider met het stageverlenende bedrijf en de student. Bij tussentijdse problemen kunnen zowel studenten als het stagebedrijf contact opnemen met de stagebegeleider van school. Als alles naar wens gaat dan is het tweede contactmoment aan het einde van de stage. Dit is vaak telefonisch. Alleen in het geval het stagebedrijf dicht bij de hogeschool is, kan de docent overwegen naar het stagebedrijf toe te gaan. Tijdens het laatste contactmoment worden het conceptrapport van de stage en de evaluatie die het bedrijf van de student maakte, besproken. De wijze waarop de stagebegeleiding is vormgegeven is in de ogen van de visitatiecommissie adequaat. Door de kleinschaligheid van de opleiding zijn de lijnen tussen docenten en studenten kort. Dit geeft de studenten de mogelijkheid voor extra begeleiding. Docenten zijn betrokken bij het werkveld en de studenten. Daarnaast zijn ze goed bereikbaar voor studenten. De visitatiecommissie vindt dit positief. Het feit dat studenten tevreden zijn over hun begeleiding bevestigt het positieve beeld. Instroom In principe zijn alleen kandidaten met een havo-, vwo- of vierjarig mbo-diploma toelaatbaar tot de bachelor- en Ad-opleiding. Voor studenten met een verwant mbo-diploma bestaat binnen de bacheloropleiding een verkorte leerroute van 3,5 jaar. Kandidaten van 21 jaar en ouder, die niet voldoen aan de formele toelatingscriteria, kunnen toch worden toegelaten, mits zij kunnen aantonen over de vereiste competenties te beschikken. De examencommissie beslist daarover op grond van aangeleverde documenten, een toelatingsgesprek en een toets. Kandidaten met EVC s kunnen eventueel voor onderdelen van het programma een vrijstelling krijgen. De EVC s worden via het overleggen van studieresultaten, een gesprek of een assessment vastgelegd. De examencommissie bepaalt welke vrijstellingen EVC s opleveren. Docenten Het docententeam bestaat uit ervaren docenten. Het merendeel is al vele jaren verbonden aan VHL en de afgelopen paar jaar zijn er enkele jongere docenten aangetrokken. De docenten vervullen minstens één van de drie rollen: expert/ procesbegeleider, modulecoördinator of studieloopbaanbegeleider. Alle docenten dienen een pedagogische aantekening te hebben. Nieuwe docenten die nog niet in het bezit zijn van een didactische aantekening volgen meestal in het tweede jaar van hun aanstelling daarvoor een cursus. Vakinhoudelijke scholing komt langs twee wegen tot stand. Enerzijds wordt het gestimuleerd vanuit het management conform de speerpunten uit het strategisch plan. Voorbeelden daarvan zijn de aandacht voor ondernemerschap, coaching, (keten-) samenwerking en duurzaamheid. Anderzijds wordt scholing door de medewerker zelf aangevraagd, bijvoorbeeld in de vorm van seminars, congressen of speciale trainingen (onder andere leren acquireren, sociale media). De individuele personele kwaliteit wordt geborgd door middel van de functionerings- en beoordelingscyclus. Daarnaast wordt de kwaliteit van de docent 18 Hogeschool Van Hall Larenstein

19 geëvalueerd in de module-evaluaties. Dit betreft zowel de didactische als de vakinhoudelijke kwaliteit. Uit het gesprek dat de visitatiecommissie voerde met studenten bleek dat ze de kwaliteit van de docenten over het algemeen als goed ervaren, alhoewel er verschillen zijn. Met name de recente praktijkervaring die de jongere, recent in dienst getreden docenten met zich mee brengen wordt gewaardeerd. De visitatiecommissie onderschrijft de positieve invloed van de instroom van nieuwe docenten, mede in het licht van enkele eerdergenoemde verbeterpunten die zijn vastgesteld ten aanzien van het curriculum (innovatie, ondernemingsplannen). Met de instroom van nieuwe docenten wordt in de regel vaak ook een frisse blik op zaken aangetrokken. De kleinschaligheid van de opleiding waardoor het contact tussen docent en student persoonlijk is en gemakkelijk tot stand komt (docenten zijn vrijwel altijd bereikbaar voor de studenten) wordt als meest positieve punt genoemd. Faciliteiten De opleiding kent weinig specifieke eisen met betrekking tot huisvesting en materiële voorzieningen. De voorzieningen zijn over het algemeen identiek aan die van de andere opleidingen bij Van Hall. Daartoe kunnen onder andere de mediatheek, overleg- en werkruimtes, computerwerkplekken en beamers in lokalen gerekend worden. Voor het specifieke praktijkonderwijs wordt gebruik gemaakt van eigen laboratoriumvoorzieningen en van de voorzieningen en trainers van PTC+ in Oenkerk. B Bedrijfskunde en Agribusiness augustus 2011(2) 19

20 3. Toetsing en gerealiseerde eindkwalificaties De opleiding beschikt over een adequaat systeem van toetsing en toont aan dat de beoogde eindkwalificaties worden gerealiseerd. Toelichting: Het gerealiseerde niveau blijkt uit de tussentijdse en afsluitende toetsen, de afstudeerwerken en de wijze waarop afgestudeerden in de praktijk of in een vervolgopleiding functioneren. De toetsen en de beoordeling zijn valide, betrouwbaar en voor studenten inzichtelijk. De visitatiecommissie kwalificeert op grond van de gesprekken en de onderliggende documentatie de toetsing en gerealiseerde eindkwalificaties van de bachelor als voldoende en van de AD als goed. Beoordeling van de scripties is reëel. De toetsen zijn van voldoende niveau en diepgang, de technische toetskwaliteit (validiteit en betrouwbaarheid) is adequaat. Studenten komen terecht in functies waarvoor ze zijn opgeleid en die van passend niveau zijn. De visitatiecommissie vindt de realisatie van de eindkwalificaties van de AD goed omdat dit programma precies doet waarvoor de AD is opgezet: deze doelgroep komt in het hoger onderwijs terecht waar dat anders niet het geval zou zijn en de studenten en alumni creëren ideeën waar ze anders niet aan gedacht zouden hebben. Validiteit en betrouwbaarheid De competenties worden op drie niveaus getoetst. In iedere module wordt een student individueel getoetst. Ook bij groepswerk wordt individuele toetsing toegepast, bijvoorbeeld door middel van panelgesprekken. De wijze van toetsing is afhankelijk van wat getoetst moet worden. Bij het opstellen en nakijken van de toetsen wordt het vier-ogenprincipe toegepast. Naast het individueel toetsen worden er ook eisen gesteld aan het proces van het groepswerk en de individuele bijdrage daaraan, zodat meeliftgedrag zoveel mogelijk wordt voorkomen. De visitatiecommissie vindt het positief dat hiervoor maatregelen worden getroffen. Naast de modulaire toetsing doet iedere bachelorstudent in de vierde periode van de propedeuse een assessment waarin door middel van individuele toetsing de competenties op niveau 1 worden getoetst. Het assessment bestaat uit een individuele, beroepsgerichte opdracht, waarbij de student een vernieuwend product of dienst in de markt moet zetten. In veel modules zit al groepswerk, maar het assessment doet de student alleen, omdat zo beter te beoordelen is of de student in zijn eentje in staat is een rapport op te leveren. De visitatiecommissie heeft er waardering voor dat de opleiding hiervoor oog heeft en balans nastreeft tussen groepswerk en individuele toetsing. In de kern is het assessment jaarlijks dezelfde opdracht (verzin een nieuw product of dienst, bouw daaromheen een onderneming waarvan de student zelf ondernemer is, schrijf daarvoor ondernemersplan), maar steeds verandert er een element. De opdracht wordt op maandag verstrekt en op woensdag verstrijkt de deadline voor het inleveren van het rapport. Wie de deadline niet haalt, heeft ook het assessment niet gehaald. De hoge druk waaronder de opdracht tot stand dient te komen, is bewust: zo heeft de student geen gelegenheid om onderling overleg te plegen. De visitatiecommissie vindt de deadline stevig maar blijkt voor studenten geen beletsel te zijn. Ook de kwaliteit van de opgeleverde rapporten lijdt er niet onder aangezien in een aantal gevallen het assessment daadwerkelijk leidt tot innovatieve ideeën die later zijn uitgevoerd dan wel in productie genomen. De dag na het assessment wordt de student individueel beoordeeld door twee docenten waarmee hij een half uur een gesprek heeft. Het gesprek is in de vorm van een rollenspel, waarbij docenten de rol van financiers vervullen. Het beoordelingsformulier dat gebruikt wordt voor dit gesprek bevat elementen die overeenstemmen met wat een bank beoordeelt bij een financieringsaanvraag. De student mag pas aan het assessment deelnemen als hij 35 EC in de eerste drie perioden heeft gehaald. Het gesprek wordt altijd door twee 20 Hogeschool Van Hall Larenstein

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase 11 februari 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Accreditatiekader, toegespitst

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool NAO nederlands- vlaamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool Datum: 1 oktober

Nadere informatie

Richtlijn beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Positionering van de opleidingen De vergelijking met Vlaanderen

Richtlijn beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Positionering van de opleidingen De vergelijking met Vlaanderen Richtlijn beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Het is aan het beoordelingspanel om te bepalen of deze toelichting relevant is bij de beoordeling van de onderhavige opleiding. Positionering

Nadere informatie

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Chemie van de Hogeschool Drenthe

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Chemie van de Hogeschool Drenthe College van Bestuur Hogeschool Drenthe Postbus 2080 7801 CB EMMEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Chemie van de Hogeschool

Nadere informatie

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING MARIANNE KOK/HERBERT WOLDBERG/HVA Toelichting bij opt opstelellen van eindkwalificaties van een opleiding bij de HvA 1 Het opleidingsprofiel: De beroepspraktijk draagt

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1. 1 INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.4 Onderwijs- en examenregeling... 4 2. TOELATING TOT DE OPLEIDING...

Nadere informatie

Lid Raad van Toezicht Met een achtergrond in het agrarisch bedrijfsleven en afkomstig uit Noord-Nederland

Lid Raad van Toezicht Met een achtergrond in het agrarisch bedrijfsleven en afkomstig uit Noord-Nederland Profiel Lid Raad van Toezicht Met een achtergrond in het agrarisch bedrijfsleven en afkomstig uit Noord-Nederland 9 november 2016 Opdrachtgever Van Hall Larenstein University of Applied Sciences Voor meer

Nadere informatie

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Het is aan het beoordelingspanel om te bepalen of deze toelichting relevant is bij de beoordeling van de onderhavige

Nadere informatie

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen 22 november 2011 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 2.1 Uitgangspunten voor de beoordeling van het bijzonder

Nadere informatie

Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen september 2013 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 3 Beoordeling standaarden 10 pagina 2 1 Inleiding Vanuit

Nadere informatie

: 26 oktober 2015 : 21 januari 2016 : April 2016

: 26 oktober 2015 : 21 januari 2016 : April 2016 nvao n e d e rla n d s- vlaam se a c c re d ita tie o rg a n is a tie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Dier- en Veehouderij en AD Melkveehouderij

Nadere informatie

PEER REVIEWS. Managementgroep Interactum September 2014

PEER REVIEWS. Managementgroep Interactum September 2014 PEER REVIEWS Managementgroep Interactum September 2014 Met peer review wordt een systeem bedoeld waarbij de betreffende opleidingen structureel gebruik maken van elkaars deskundigheid en elkaars critical

Nadere informatie

Informatie werkplekleren

Informatie werkplekleren Informatie werkplekleren Pabo Venlo 2014-2015 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 Stagedagen Blz. 4 Stageweken Blz. 4 Jaaroverzicht 2014-2015 Blz. 5 Opleidingsprogramma Blz. 6 Propedeusefase Hoofdfase Afstudeerfase

Nadere informatie

ICLON Powerpoint sjabloon

ICLON Powerpoint sjabloon ICLON Powerpoint sjabloon Een voorbeeld van een ICLON presentatie Piet Presentator & Co Copresentator (ICLON) Coby Collega (Leiden University) Max Medewerker (Instituut voor Cooperatie) [Congresnaam, Plaats,

Nadere informatie

FORMULIER STRATEGISCHE THEMA S OPLEIDING [NAAM]: INSTITUUT: (G)OC: INSTITUUTSDIRECTEUR: DATUM:

FORMULIER STRATEGISCHE THEMA S OPLEIDING [NAAM]: INSTITUUT: (G)OC: INSTITUUTSDIRECTEUR: DATUM: FORMULIER STRATEGISCHE THEMA S OPLEIDING [NAAM]: INSTITUUT: (G)OC: INSTITUUTSDIRECTEUR: DATUM: De (G)OC heeft als formele wettelijke vastgelegde taak het adviseren over de OER en het jaarlijks beoordelen

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Handreiking bij het beoordelingskader voor het bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs

Handreiking bij het beoordelingskader voor het bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs Handreiking bij het beoordelingskader voor het bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs 12 november 2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Handreiking voor specifieke invulling van de standaarden

Nadere informatie

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA)

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Academie Mercuur en AdviCo verzorgen in samenwerking met Hogeschool SDO de opleiding HBO Bachelor Bedrijfskunde. Het programma

Nadere informatie

Management & Organisatie

Management & Organisatie Management & Organisatie Algemeen De opleiding Bedrijfskunde MER (deeltijd) wordt verzorgd door het Instituut voor Bedrijfskunde, Hanzehogeschool Groningen. Steeds meer krijgen organisaties te maken met

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2015-2016

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2015-2016 10 FACULTAIRE OER: FACULTEIT COMMUNICATIE EN JOURNALISTIEK Vastgesteld door de faculteitsdirecteur op 2 maart 2015 Met nstemming van de facultaire medezeggenschapsraad A. Nadere facultaire invulling van

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie Toetsvormen Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie 1 Waarom wordt er getoetst? Om te beoordelen in hoeverre de student in staat is te handelen zoals op academisch

Nadere informatie

AD agrarisch ondernemerschap

AD agrarisch ondernemerschap associate degree van de opleiding dier- en veehouderij en tuin- en akkerbouw 2016-2017 AD agrarisch ondernemerschap Hoger onderwijs dat er toe doet Leer bij ons ondernemen! CAH Vilentum is een hogeschoolfaculteit

Nadere informatie

Beoordelingskader Beoordelingskader voor de uitgebreide toets nieuw Associate-degree (Ad-)programma van de NVAO (Stcrt.2014, nr. 9832).

Beoordelingskader Beoordelingskader voor de uitgebreide toets nieuw Associate-degree (Ad-)programma van de NVAO (Stcrt.2014, nr. 9832). n ed erl a n d s - v I a a m s e a ccr ed t tati eor gani sati e Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag toets nieuw Associate-degreeprogramma Facility Management van

Nadere informatie

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2015-2016

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2015-2016 Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 05-06 Master Pedagogiek CROHO-nummer 443 variant: deeltijd NHL Hogeschool Afdeling: Zorg en Welzijn Versie: Concept besproken met AO-M.Peda 8-4-5 / definitief

Nadere informatie

Beleid Horizontale dialoog Hogeschool Viaa

Beleid Horizontale dialoog Hogeschool Viaa Beleid Horizontale dialoog Hogeschool Viaa Vastgesteld door het college van bestuur op 4 januari 2016 Positief advies beleidsoverleg 13 oktober 2015 Goedgekeurd door de raad van toezicht 18 december 2015

Nadere informatie

Kritische reflectie voor de beperkte opleidingsbeoordeling. (naam opleiding) (naam Academie) Avans Hogeschool. Colofon

Kritische reflectie voor de beperkte opleidingsbeoordeling. (naam opleiding) (naam Academie) Avans Hogeschool. Colofon Kritische reflectie voor de beperkte opleidingsbeoordeling (naam opleiding) (naam Academie) Avans Hogeschool Colofon datum. schrijver status. ii Kritische Reflectie (naam opleiding) (maand + jaar) Avans

Nadere informatie

Tuin- en Landschapsinrichting. Hogeschool Van Hall Larenstein. Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 30 en 31 mei 2012

Tuin- en Landschapsinrichting. Hogeschool Van Hall Larenstein. Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 30 en 31 mei 2012 Vlindersingel 220 3544 VM Utrecht 0308782087 www.aequi.nl info@aequi.nl Tuin- en Landschapsinrichting Hogeschool Van Hall Larenstein Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 30 en 31 mei 2012 Utrecht

Nadere informatie

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2014-2015

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2014-2015 Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2014-2015 Master leraar Algemene Economie Croho: 45275 deeltijd 1 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2014-2015

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2014-2015 Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 014-015 Master Pedagogiek CROHO-nummer 44113 deeltijd 1 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1. Informatie en communicatie...

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek Studiejaar 2013-2014 Algemeen 1. Deze bijlage bij het algemene gedeelte van de Onderwijs- en examenregeling van Codarts is van toepassing

Nadere informatie

Protocol TNO Educatieve Master

Protocol TNO Educatieve Master Protocol TNO Educatieve Master NVAO 14 maart 2016 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Werkwijze toets nieuwe opleiding educatieve master (womaster) 4 3 Toelichting op het beoordelingskader beperkte toets nieuwe opleiding

Nadere informatie

Deze versie treedt in werking op 1 september 2016 en vervangt alle voorgaande versies.

Deze versie treedt in werking op 1 september 2016 en vervangt alle voorgaande versies. III FACULTEIT COMMUNICATIE EN JOURNALISTIEK Vastgesteld door de faculteitsdirectie op 14 maart 2016. Instemming van de facultaire medezeggenschapsraad op 4 juli 2016. Deze versie treedt in werking op 1

Nadere informatie

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016 Regeling Externe toezichthouders bij examens Inhoudsopgave 1. Positie en benoeming externe toezichthouders... 3 2. Taak externe toezichthouder

Nadere informatie

Student Company op het hbo. Stappenplan

Student Company op het hbo. Stappenplan Student Company op het hbo Tijdens Student Company ontwikkelen de studenten een bedrijfsconcept en rollen dit uit gedurende een collegajaar lang. Ze verdelen functies, bepalen hun doelgroep, brainstormen

Nadere informatie

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van bestuur Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Facility

Nadere informatie

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2014-2015

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2014-2015 10 FACULTAIRE OER: FACULTEIT COMMUNICATIE EN JOURNALISTIEK Vastgesteld door de faculteitsdirecteur op 27 januari 2014 Instemming van de facultaire medezeggenschapsraad op..2014 A. Nadere facultaire invulling

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

Datum locatiebezoek(en) : 1 juni 2015 Datum paneladvies : 16 juni 2015 Instellingstoets kwaliteitszorg : ja, positief besluit van 16 april 2015

Datum locatiebezoek(en) : 1 juni 2015 Datum paneladvies : 16 juni 2015 Instellingstoets kwaliteitszorg : ja, positief besluit van 16 april 2015 ,nvao w nederlands - vlaamse accreditatieorganisatie es Gewijzigd besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag toets nieuw AD-programma van het Associate-degreeprogramma Ondernemen

Nadere informatie

Universiteit van Amsterdam wo-bachelor Biologie (180 EC) 23 maart 2016 Bachelor of Science voltijd Amsterdam

Universiteit van Amsterdam wo-bachelor Biologie (180 EC) 23 maart 2016 Bachelor of Science voltijd Amsterdam ,nvao w nederlands-vlaamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding wo-bachelor Biologie van de Universiteit van Amsterdam datum 29 juli 2016

Nadere informatie

Auditrapport HG/VNO-NCW Noord kwaliteitslabel Ondernemen

Auditrapport HG/VNO-NCW Noord kwaliteitslabel Ondernemen Auditrapport HG/VNO-NCW Noord kwaliteitslabel Ondernemen Opleiding: School: Bedrijfskunde MER Instituut voor Bedrijfskunde Auditdatum: 23-06-2015 HG/VNO-NCW Noord kwaliteitslabel Ondernemen Data Datum

Nadere informatie

Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding wo-bachelor Biologie van de Radboud Universiteit Nijmegen

Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding wo-bachelor Biologie van de Radboud Universiteit Nijmegen ,m)ao r nederlands -vlaamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding wo-bachelor Biologie van de Radboud Universiteit Nijmegen datum 31 augustus

Nadere informatie

Voor intern gebruik bij een opleiding wordt gerapporteerd over alle stellingen, vragen, toelichtingen enz.

Voor intern gebruik bij een opleiding wordt gerapporteerd over alle stellingen, vragen, toelichtingen enz. Standaardisatie en formulering stellingen en vragen voor module evaluaties VHL versie 27 maart 2011 Inleiding In het voorjaar van 2010 is het project Standaardiseren module evaluaties VHL breed o.l.v.

Nadere informatie

Hbo-bachelor en AD Milieukunde Hogeschool Van Hall Larenstein. Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 17 en 18 oktober 2012

Hbo-bachelor en AD Milieukunde Hogeschool Van Hall Larenstein. Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 17 en 18 oktober 2012 Vlindersingel 220 3544 VM Utrecht 0308782087 www.aequi.nl info@aequi.nl Hbo-bachelor en AD Milieukunde Hogeschool Van Hall Larenstein Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 17 en 18 oktober 2012

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bachelor Opleiding Muziek Bijlage Muziektheater

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bachelor Opleiding Muziek Bijlage Muziektheater ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bachelor Opleiding Muziek Bijlage Muziektheater Studiejaar 2013-2014 1 Aanvulling OER 2012-2013 Muziektheater Inhoud en opbouw van het studieprogramma van de Muziektheaterafdeling

Nadere informatie

Bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs

Bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs Bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs 4 november 2011 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordelingskader 4 3 Procedure 6 pagina 2 1 Inleiding Instellingsbesturen kunnen voor opleidingen met kleinschalig,

Nadere informatie

Datum locatiebezoek(en) : 1 juni 2015 Datum paneladvies : 16 juni 2015 Instellingstoets kwaliteitszorg : ja, positief besluit van 16 april 2015

Datum locatiebezoek(en) : 1 juni 2015 Datum paneladvies : 16 juni 2015 Instellingstoets kwaliteitszorg : ja, positief besluit van 16 april 2015 9nvao w nederlands-vlaamse accreditatieorganisatie es Gewijzigd besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag toets nieuw AD-programma voor het associate-degreeprogramma Officemanagement

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven 10 SPECIFIEKE FACULTAIRE BEPALINGEN Faculteit Economie en Management vastgesteld door de faculteitsdirectie op instemming van de facultaire medezeggenschapsraad op A. Hieronder is voor zover van toepassing

Nadere informatie

Veel gestelde vragen lijst Deeltijd Human Resource Management 2013-2014

Veel gestelde vragen lijst Deeltijd Human Resource Management 2013-2014 Veel gestelde vragen lijst Deeltijd Human Resource Management 2013-2014 1. Op welke dag wordt lesgegeven? Er is één vaste lesdag per week. Tijdens het cursusjaar 2013-2014 zijn de lessen als volgt: De

Nadere informatie

Toetsingskaders opleidingsschool en academische kop 2013

Toetsingskaders opleidingsschool en academische kop 2013 Toetsingskaders opleidingsschool en academische kop 2013 NVAO 10 juni 2013 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Definitie 6 3 Toetsingskaders 7 4 Werkwijze 12 pagina 2 1 Inleiding 1.1 Vooraf Beoordeling kwaliteit opleidingsschool

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven 10 SPECIFIEKE FACULTAIRE BEPALINGEN Faculteit Educatie A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven Artikel 32 Inschrijving voor cursussen 3A De student is

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur. Hogeschool van Amsterdam. Postbus AX AMSTERDAM

Besluit. College van Bestuur. Hogeschool van Amsterdam. Postbus AX AMSTERDAM College van Bestuur Hogeschool van Amsterdam Postbus 931 1000 AX AMSTERDAM Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Media,

Nadere informatie

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde De beste manier om aan goed opgeleid hbo personeel te komen! Informatie en aanvragen Onno Niessen, Programmamanager Vanessa Fleuren, Start People M: 06 13

Nadere informatie

De onderwijs- en examenregeling

De onderwijs- en examenregeling De onderwijs- en examenregeling Algemeen In de onderwijs- en examenregeling (OER) wordt informatie gegeven over het onderwijs van een opleiding of een groep van opleidingen. Heeft de OER betrekking op

Nadere informatie

Business College Notenboom & Business School Notenboom

Business College Notenboom & Business School Notenboom University of Applied Sciences Business College Notenboom & Business School Notenboom Ondernemend Inspirerend Ambitieus MBO 4 in 2 jaar HBO-Ad in 2 jaar HBo in 3 of 4 jaar Transparant Persoonlijk Notenboom

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Niveaudrempelbepaling potentiële MCPM-studenten die niet beschikken over een hbo-/bachelordiploma

Niveaudrempelbepaling potentiële MCPM-studenten die niet beschikken over een hbo-/bachelordiploma Niveaudrempelbepaling potentiële MCPM-studenten die niet beschikken over een hbo-/bachelordiploma Inleiding De Master of Crisis and Public Order Management (MCPM) is een opleiding op masterniveau. Om tot

Nadere informatie

Media Outlook 2 HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI CDMMOU02-2. Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt. Goedgekeurd door:

Media Outlook 2 HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI CDMMOU02-2. Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt. Goedgekeurd door: HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI Media Outlook 2 CDMMOU02-2 Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt Goedgekeurd door: (namens curriculumcommissie) Datum: MARKETING MET INTERACTIEVE MEDIA 6-5 -

Nadere informatie

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland 17 december 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Wanneer een Toets Nieuwe Opleiding? 4 3 Werkwijze Toets Nieuwe Opleiding 5 4 Aanvraagdossier ten behoeve van

Nadere informatie

Technische Bedrijfskunde

Technische Bedrijfskunde Format samenvatting aanvraag macrodoelmatigheidstoets Associate Degree Technische Bedrijfskunde Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Naam instelling Contactpersoon/contactpersonen

Nadere informatie

Kwaliteitszorgactiviteiten reformatorische academische opleidingsschool (RAOS)

Kwaliteitszorgactiviteiten reformatorische academische opleidingsschool (RAOS) Kwaliteitszorgactiviteiten reformatorische academische (RAOS) Wat? (Kwaliteitsstandaarden NVAO) Hoe? Wanneer? Door wie? Bij wie? Output Standaard 1: Beoogde eindkwalificaties 1. De heeft een geëxpliciteerde

Nadere informatie

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Bouwkunde van de Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Bouwkunde van de Haagse Hogeschool College van bestuur Haagse Hogeschool Postbus 13336 2501 EH DEN HAAG Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Bouwkunde van

Nadere informatie

Advies onderzoeksfase Lef L up! Samenvatting

Advies onderzoeksfase Lef L up! Samenvatting Advies onderzoeksfase Lef L up! Samenvatting Achtergrond Aansluitend op de strategische doelstelling van Noorderlink 'Mobiliteit tussen Noorderlink organisaties bevorderen' gaan we de kracht van het netwerk

Nadere informatie

Vragenlijst HBO-Monitor deeltijd 2016

Vragenlijst HBO-Monitor deeltijd 2016 Vragenlijst HBO-Monitor deeltijd 2016 > Met zwarte of blauwe pen invullen > Kruis slechts één antwoord aan tenzij anders is aangegeven > Let op naar welke vraag u soms wordt doorverwezen Enkele algemene

Nadere informatie

Vragenlijst HBO-Monitor 2016

Vragenlijst HBO-Monitor 2016 Vragenlijst HBO-Monitor 2016 > Met zwarte of blauwe pen invullen > Kruis slechts één antwoord aan tenzij anders is aangegeven > Let op naar welke vraag u soms wordt doorverwezen Enkele algemene vragen

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie

Handleiding Studieloopbaanbegeleiding en Competentie-assessments

Handleiding Studieloopbaanbegeleiding en Competentie-assessments 1 Handleiding Studieloopbaanbegeleiding en Competentie-assessments Fontys Hogeschool Techniek en Logistiek Afdeling Techniek: Informatica 2012-2013 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Studieloopbaanbegeleiding...

Nadere informatie

Besluit. College van bestuur. Hogeschool Leiden. Postbus 382 2300 AJ LEIDEN

Besluit. College van bestuur. Hogeschool Leiden. Postbus 382 2300 AJ LEIDEN College van bestuur Hogeschool Leiden Postbus 382 2300 AJ LEIDEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Personeel en Arbeid

Nadere informatie

De faculteit Communicatie en Journalistiek kent de volgende nadere regelgeving die een integraal onderdeel van de OER vormen:

De faculteit Communicatie en Journalistiek kent de volgende nadere regelgeving die een integraal onderdeel van de OER vormen: 10 SPECIFIEKE FACULTAIRE BEPALINGEN FCJ A. Nadere facultaire invulling van enige artikelen uit de HU-OER Artikel 33 Inschrijving voor tentamens 1. Door zich in te schrijven voor een cursus, is de student

Nadere informatie

B Milieukunde Zij-instroom HAS Hogeschool

B Milieukunde Zij-instroom HAS Hogeschool Vlindersingel 220 3544 VM Utrecht 030 87 820 87 www.aequi.nl info@aequi.nl B Milieukunde Zij-instroom HAS Hogeschool Verslag van de aanvullende beperkte opleidingsbeoordeling 28 juni 2016 Utrecht september

Nadere informatie

hbo-bachelor Sociaal-Juridische Dienstverlening (240 ECTS) 22 oklober 2012 voltijd, deeltijd

hbo-bachelor Sociaal-Juridische Dienstverlening (240 ECTS) 22 oklober 2012 voltijd, deeltijd se a ccr editati eorgani sati e Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor SociaalJuridische Dienstverlening van de Hanzehogeschool roningen datum 7 mei2013

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

HBO-Rechten Hogeschool Leiden

HBO-Rechten Hogeschool Leiden Vlindersingel 220 3544 VM Utrecht 0308782087 www.aequi.nl info@aequi.nl HBO-Rechten Hogeschool Leiden Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 21 en 22 mei 2014 Utrecht Juli 2014 www.aequi.nl Evaluatiebureau

Nadere informatie

Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie

Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie dr. Steven Van Luchene [VLIR Cel Kwaliteitszorg] op weg naar accreditatie 1. routebeschijving: tno visita e accredita e 2. de meet: generieke

Nadere informatie

Addendum beoordeling bestaande experimenten leeruitkomsten. 14 december Beoordelingskaders accreditatiestelsel 19 december 2014, versie 1.

Addendum beoordeling bestaande experimenten leeruitkomsten. 14 december Beoordelingskaders accreditatiestelsel 19 december 2014, versie 1. Addendum beoordeling bestaande experimenten leeruitkomsten 14 december 2015 Beoordelingskaders accreditatiestelsel 19 december 2014, versie 1.1 Inhoudsopgave 1 Addendum experiment leeruitkomsten 4 1.1

Nadere informatie

B Bedrijfskunde en agribusiness Hogeschool HAS Den Bosch. Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 6 en 13 oktober 2011

B Bedrijfskunde en agribusiness Hogeschool HAS Den Bosch. Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 6 en 13 oktober 2011 Vlindersingel 220 3544 VM Utrecht 0308782087 www.aequi.nl info@aequi.nl B Bedrijfskunde en agribusiness Hogeschool HAS Den Bosch Verslag van de beperkte opleidingsbeoordeling 6 en 13 oktober 2011 Utrecht

Nadere informatie

27 maart en 24 mei 2012 november besluit van 23 juli 2013, looptijd accrediatie van 1 januari 2014 tot en met 31 december 2014

27 maart en 24 mei 2012 november besluit van 23 juli 2013, looptijd accrediatie van 1 januari 2014 tot en met 31 december 2014 Besluit strekkende tot het verlengen van de accreditatietermijn tot in totaal zes jaar van de opleiding hbo-bachelor Social Work van de Hogeschool Zuyd datum Gegevens 29 augustus 2014 Naam instelling onderwerp

Nadere informatie

Certificering pabo-studenten voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs Door: Bestuur OGO-Academie september 2014

Certificering pabo-studenten voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs Door: Bestuur OGO-Academie september 2014 Certificering pabo-studenten voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs Door: Bestuur OGO-Academie september 2014 Inleiding De certificering wordt door de OGO-Academie uitgevoerd. De pabo s zijn verantwoordelijk

Nadere informatie

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Informatievergadering Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Wie zijn we? Besluit Vlaamse Regering Visitatieprotocol Planning ZER en beoordelingskader Visitatieproces Visitatiecommissie 23/04/2014 2

Nadere informatie

Bijlage A Competenties van de opleiding

Bijlage A Competenties van de opleiding Bijlage A Competenties van de opleiding A.1 Curriculum opleiding Werktuigbouwkunde Bouwstenen Stenden Hogeschool heeft de strategische keuze gemaakt om al haar opleidingen op te bouwen met behulp van (deels

Nadere informatie

De Haagse Hogeschool. Hogeschool Rotterdam. HBO-Nederland

De Haagse Hogeschool. Hogeschool Rotterdam. HBO-Nederland HBO-Nederland De Haagse Rotterdam Utrecht INHOLLAND van Amsterdam Leiden aantal respondenten 195507 10139 14384 13180 9102 17584 4193 Je studie in het algemeen 3,88 3,83 3,81 3,79 3,70 3,83 3,98 De inhoud

Nadere informatie

es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam

es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam m a o r nederlands - v/aamse accreditatieorganisatie es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam datum

Nadere informatie

Richtlijn voor het schrijven van een zelfevaluatierapport voor een beperkte opleidingsbeoordeling

Richtlijn voor het schrijven van een zelfevaluatierapport voor een beperkte opleidingsbeoordeling Richtlijn voor het schrijven van een zelfevaluatierapport voor een beperkte opleidingsbeoordeling Versie 1.0.3, 1 mei 2012 QANU (Quality Assurance Netherlands Universities) Catharijnesingel 56 Postbus

Nadere informatie

Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017

Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017 Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017 Situering van de Kwaliteitscode Afstemming op Europese referentiekaders De regie-pilots De uitgebreide instellingsreview In de periode 2015-2017 krijgen de universiteiten

Nadere informatie

Voor het programma van de opleiding gelden geen aanvullende toelatingsvoorwaarden.

Voor het programma van de opleiding gelden geen aanvullende toelatingsvoorwaarden. Opleidingsspecifiek deel Art.2.1 toelatingseisen opleiding Toelaatbaar tot de opleiding is de bezitter van een Nederlands of een buitenlands diploma van hoger onderwijs die aantoont te beschikken over

Nadere informatie

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Medical Imaging/ Radiation Oncology Verschillende studies laten zien dat de druk op de gezondheidszorg

Nadere informatie

NSE: Van vraag naar verbetering

NSE: Van vraag naar verbetering NSE: Van vraag naar verbetering Olof Wiegert Hogeschool van Amsterdam Stafafdeling Onderwijs en Onderzoek Hogeschool van Amsterdam 46444 studenten 3539 medewerkers 7 domeinen 68 voltijd bachelor opleidingen

Nadere informatie

NIEUW TWEEJARIGE HBO-OPLEIDING ASSOCIATE DEGREE PEDAGOGISCH PROFESSIONAL KIND EN EDUCATIE

NIEUW TWEEJARIGE HBO-OPLEIDING ASSOCIATE DEGREE PEDAGOGISCH PROFESSIONAL KIND EN EDUCATIE NIEUW TWEEJARIGE HBO-OPLEIDING ASSOCIATE DEGREE PEDAGOGISCH PROFESSIONAL KIND EN EDUCATIE OOG VOOR KINDEREN Je wil graag met kinderen werken. Dat weet je zeker, want jij ziet kinderen en je wilt graag

Nadere informatie

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor

Nadere informatie

Management in de Zorg (Bachelor: duaal/deeltijd)

Management in de Zorg (Bachelor: duaal/deeltijd) Zorg en Welzijn Algemeen U heeft ervoor gekozen om leiding te geven binnen de zorg of welzijnssector. Dit betekent dat u zich een heel nieuw vak eigen moet maken. Gun uzelf de opleiding Management in de

Nadere informatie

Algemene informatie afstudeerfase

Algemene informatie afstudeerfase De Haagse Hogeschool Faculteit voor gezondheid, voeding en sport Opleiding HBO-Verpleegkunde - Afstudeerfase Algemene informatie afstudeerfase 1 Inhoudsopgave 1 Algemene informatie afstuderen... 3 2 Proeve

Nadere informatie

De Gespecialiseerde Professional

De Gespecialiseerde Professional Top Talent Programma Excellentietraject: Facility Management F-MEX De Gespecialiseerde Professional Academie: HBS Saxion University of Applied Science Auteur: Benedicte de Vries Datum: 13-07-2015 1 Programma:

Nadere informatie

B Logistiek en Economie NHTV internationale hogeschool Breda. Verslag van de uitgebreide opleidingsbeoordeling 16 en 17 april 2012

B Logistiek en Economie NHTV internationale hogeschool Breda. Verslag van de uitgebreide opleidingsbeoordeling 16 en 17 april 2012 Vlindersingel 0 3544 VM Utrecht 030878087 www.aequi.nl info@aequi.nl B Logistiek en Economie NHTV internationale hogeschool Breda Verslag van de uitgebreide opleidingsbeoordeling 16 en 17 april 01 Utrecht

Nadere informatie

REGELING EN BEOORDELINGSKADER ACCREDITATIE BIJSCHOLINGSPROGRAMMA S GGZ AGOOG

REGELING EN BEOORDELINGSKADER ACCREDITATIE BIJSCHOLINGSPROGRAMMA S GGZ AGOOG REGELING EN BEOORDELINGSKADER ACCREDITATIE BIJSCHOLINGSPROGRAMMA S GGZ AGOOG Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl REGELING EN BEOORDELINGSKADER

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2015-2016 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

BEDRIJFSKUNDE MER 2015-2016

BEDRIJFSKUNDE MER 2015-2016 BEDRIJFSKUNDE MER 2015-2016 PROGRAMMA De opleiding Bedrijfskunde MER Wat kun je met Bedrijfskunde MER? Na je opleiding Je profiel Studieprogramma Onderwijsvisie Bedrijfskunde MER Toelatingseisen Studiekeuzeproces

Nadere informatie