Werkconferentie 'Eenzaamheid'

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Werkconferentie 'Eenzaamheid'"

Transcriptie

1 Werkconferentie 'Eenzaamheid' woensdag 9 juni 2010 Thuisvester organiseerde in het voorjaar van 2009 op 21 april een werkconferentie in Oosterhout waar veel van de partners uit het maatschappelijk speelveld in Oosterhout aanwezig waren. In deze werkconferentie stonden zeven, door de partners ingebrachte, thema's centraal. Na stemming bleek dat bijna 90% van de aanwezige partners prioriteit wilde geven aan het thema 'terugdringen van eenzaamheid en sociaal isolement in buurten en wijken'. Het afgelopen jaar is gebleken dat niet alle partners grip krijgen op dit abstracte onderwerp. Zo vraagt men zich af waar we het nu eigenlijk over hebben als we over eenzaamheid praten en wat er al op dit gebied gebeurt of waar samenwerking gevonden kan worden. Daarom heeft Thuisvester op 9 juni 2010 een werkconferentie rondom het thema 'Eenzaamheid' gehouden. Centraal stond naast het ontmoeten, vooral ook informeren, kennisdelen, inspireren en, niet in de minste plaats, activeren. In dit sfeerverslag leest u hoe de dag verliep en wat de uitkomsten waren.

2 Oosterhout, woensdag 9 juni 2010 Eenzaamheid Het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemist aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties. Het kan zijn dat het aantal contacten dat men heeft geringer is dan men wenst. Het kan ook zijn dat de kwaliteit van de gerealiseerde relaties achterblijft bij de wensen. De werkconferentie wordt om uur geopend door de voorzitter, Nico Postma. Hij stelt verschillende betrokkenen voor en introduceert dan Johan Westra, directeur en bestuurder van Thuisvester, eerstverantwoordelijke voor het maatschappelijk presteren, de governance en de financiën van de organisatie en gastheer van deze bijeenkomst: Vrees voor eenzaamheid is reëel en dat raakt de woningcorporatie. Westra licht toe dat het abstracte begrip eenzaamheid tijdens deze werkconferentie wetenschappelijk en eenduidig zal worden ontleed. Het accent komt daarna te liggen op het dóen in de vorm van vier best-practices. Uiteindelijk hopen we uit elkaar te gaan met concrete afspraken om de strijd tegen eenzaamheid aan te gaan. Bron: prof. dr. J. Gierveld De voorzitter introduceert prof. dr. Jenny de Jong Gierveld, emeritus hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam en voormalig directeur van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI). Mevrouw Gierveld is vele jaren actief als wetenschapper en onderzoeker op het gebied van vooral de demografische en sociale aspecten van veroudering en op het terrein van eenzaamheid. Zij ontwikkelde de De Jong Gierveld eenzaamheidsschaal, die geschikt is voor gebruik in empirisch onderzoek onder mensen van 18 jaar en ouder: Vraag: Bent u, met alle kennis die u heeft opgedaan, voor de mensen hier in de zaal het Orakel van Delphi? Zij vragen, u antwoordt en het probleem van eenzaamheid in Oosterhout is binnenkort opgelost? Of geldt ook voor uw vakgebied het adagium: elk antwoord dat we vinden levert weer een veelvoud aan nieuwe vragen op? Er zullen altijd vragen blijven. Het is interessant om er vandaag achter te komen wat er in de zaal leeft, onder de aanwezigen. Presentatie Eenzaamheid in een landelijke context door Prof. dr. Jenny de Jong Gierveld Eenzaamheid is het subjectief ervaren van gemis aan sociale activiteiten. Daarbij gaat dus vooral om de vraag in hoeverre iemand zich eenzaam vóelt. Sociale isolatie daarentegen is zichtbaar. Dus hoe herken je eenzaamheid? 1. het is een negatieve, verdrietige ervaring, 2. het is persoonlijk, subjectief en niet aan elkaar te zien, 3. eenzaamheid heeft altijd te maken met contacten met andere mensen 4. en met wat je van die contacten wenst. Eenzaamheid behelst een complexe relatie tussen wat je aan de buitenkant ziet, en wat iemand voelt.

3 Een weduwe van 75 woont in Toscane, een andere weduwe van 75 woont in Finland. Wie heeft de grootste kans eenzaam te zijn? Je denkt: de Finse, want in Finland is de kans veel groter dat kinderen minder vaak langs zullen komen als zij bijvoorbeeld ver weg wonen. Maar juist in Toscane zijn familiebanden zo belangrijk dat de verwachtingen ook hoger liggen. Eenzaamheid is dus ook een kwestie van beleving. Emotionele eenzaamheid is het missen van een echte gesprekspartner, dit heeft het meeste lijden tot gevolg. Sociale eenzaamheid is het tekort hebben aan allerlei sociale contacten. Dit komt beide voor in allerlei soorten combinaties. Er zijn ook verschillende aanpakken voor. We hebben beide nodig, zowel de gesprekspartner als de sociale contacten. Het is daarom van belang om te weten om welke soort eenzaamheid het gaat, om te kunnen bepalen welke aanpak nodig is. Van alle volwassenen Nederlanders is één op de drie eenzaam: 20% is matig eenzaam, 10% sterk.! Mythe: dit gaat niet per se om 65+ers: gepensioneerden blijken juist een heel gezellig leven te hebben. Pas boven de 80 jaar neemt eenzaamheid toe. Eenzaamheid heeft geen barst met leeftijd te maken. Eenzaamheid kan veroorzaakt worden door (een combinatie van) veel factoren. De kwaliteit van de partnerrelatie, het niet hebben van kinderen, broers of zussen, ongewenste werkeloosheid Bij ouderen is de oorzaak vaak ziekte, in combinatie met bijvoorbeeld het gebrek aan mogelijkheden om in contact te komen met anderen.! Mythe: alleenwonende mensen zijn nog niet per se eenzaam: vanaf 1960 wonen steeds meer mensen alleen, maar zij zijn veel zorgvuldiger met relaties, zij durven bijvoorbeeld meer over emoties te praten. Het gevoel van veiligheid is van doorslaggevend belang voor eenzaamheid, daarom moet er speciale aandacht zijn voor de woonbuurt. Mensen blijken zich minder eenzaam te voelen in een buurt waar zij plezierig wonen, een sterk gevoel van veiligheid hebben en de buren kennen of een sociaal netwerk van buurtgenoten hebben. Verhuizing uit zo n buurt kan ook enorme impact hebben: mensen die actief waren in de plaatselijke kerk of bij vrijwilligersorganisaties, kunnen hun contacten verliezen en in hun nieuwe buurt enorm vereenzamen. Mensen die op hun 65e verhuizen moeten dus zuinig omgaan met hun contacten uit hun oude omgeving. Eenzaamheid voorkomen via onderhoud van het konvooi, dát maakt onze samenleving toekomstbestendig. Het allerbelangrijkste om eenzaamheid over twintig jaar te voorkomen, is je konvooi op orde houden. Dat zijn de mensen die gedurende je leven met je meevaren. Gebruik je konvooi, doorbreek het taboe door aandacht te durven vragen. Als je vermoed dat iemand uit je kennissenkring eenzaam is, zoals mensen die al twee keer een relatie verbroken hebben: bied persoonlijke aandacht en belangstelling. Bij eenzaamheid bij onbekenden in de buurt, kunnen interventies van professionelen of vrijwilligers, bijvoorbeeld vanuit kerk, uitkomst bieden: in de vorm van huisbezoek, de Plusbus of hulp bij papierwerk of bij het overlijden van de partner.! Voorwaarde voor succes bij hulp: eenzame mensen zijn niet zomaar te helpen als er hulp komt, de eenzame moet ook weten dat hun huidige gedrag medeoorzaak is, hij moet ook willen veranderen en moet kúnnen veranderen. Hulp met sociale vaardigheden is eventueel aanvullend nodig.

4 Er zijn interventies de niet erg helpen: de échte eenzame wordt niet bereikt met een gratis bus (waar gaan ze heen dan?) of een buurtbarbecue (eenzamen durven nog niet achterlangs te lopen) Bij vage groepsprojecten komt de echte eenzame niet. Eenmalige interventies, zoals een bloemetje met kerst, maakt eenzaamheid soms zelfs erger. Interventies die wél helpen zijn meer specifiek afgestemd op de oorzaak van de eenzaamheid. Meer informatie daarover kunt u lezen in het boekje Zicht op eenzaamheid: Achtergronden, oorzaken en aanpak door Jenny de Jong Gierveld en Theo van Tilburg. Deze uitgave is bestemd voor (aankomende) professionals en vrijwilligers in de gezondheidszorg en andere vormen van maatschappelijke dienstverlening, die in contact staan met mensen die - mogelijk - eenzaam zijn. Vraag: Ik verwachtte een bepaalde norm te horen waar eenzaamheid aan moet voldoen. Dat eenzaamheid heel specifiek is en subjectief brengt een geheel nieuw inzicht. Dat maakt het echter ook lastiger om beleid te maken? Er is veel overeenkomstige problematiek, daar kan naar gekeken worden bij het ontwerpen van beleid. Vraag: In Oosterhout is sprake van eenzaamheid onder meer dan 45% van de bewoners. Dit komt niet overeen met de cijfers die in de presentatie genoemd werden? Vanwege de taboesfeer waarin eenzaamheid verkeert wordt in het onderzoek het woord eenzaamheid niet genoemd. Het is een reactie op het feit dat mensen zeggen ik heb niet echt een goede vriend. De voorzitter introduceert Arie Ouwerkerk, voormalig directeur van mantelzorg- en vrijwilligersorganisatie Mezzo en nu directeur van Coalitie Erbij, een nationale coalitie van een groot aantal maatschappelijke organisaties en maatschappelijk betrokken ondernemingen die zich verenigd hebben om eenzaamheid in Nederland slagvaardig tegen te gaan. Vraag: Kunt u ons vertellen wat Coalitie Erbij doet om eenzaamheid te voorkomen en beperken? Uitgangspunten van Coalitie Erbij zijn het creëren van bewustwording van de eenzaamheidsproblematiek bij de gemiddelde Nederlander. Coalitie Erbij doet onderzoek om inzicht te krijgen in het verschijnsel en de juiste aanpak, en probeert bedrijfsleven en overheden aan te zetten tot een actieve eenzaamheidsbestrijding. Door het uitwisselen van ervaring onderling en het in coalitieverband ontwikkelen van kennis worden manieren gezocht om minder zichtbare doelgroepen te bereiken en om eenzaamheid te voorkomen. Zo organiseert Coalitie Erbij bijvoorbeeld lokale conferenties zoals deze, over waar we staan met eenzaamheid en wat we er samen aan kunnen doen. Daarnaast zet de organisatie zich in om het taboe te doorbreken, bijvoorbeeld door bekende Nederlanders te laten aangeven dat zij ook wel eens eenzaamheidsklachten hebben. Ook heeft de organisatie recent een website geopend die uitgebouwd moet worden tot een community voor eenzamen zelf. In Dordrecht worden studenten aan eenzame ouderen gekoppeld. Coalitie Erbij wil dat naar Oosterhout halen. Er zijn grote verwachtingen van ICTmogelijkheden, tegelijkertijd kan het ook de motor van eenzaamheid zijn.

5 De voorzitter introduceert Hans Augustijn, epidemioloog bij de GGD West Brabant en onderzoeker van allerlei terreinen waar de GGD zich mee bezig houdt, waaronder eenzaamheid. Hij presenteert de cijfers over eenzaamheid in Oosterhout. Deze dateren uit Er zijn nog geen nieuwere cijfers bekend, omdat nog niet alle gegevens en resultaten zijn geanalyseerd uit actuelere onderzoeken: Zie ook In de eerste kolom zien we een percentage van in totaal 45% eenzamen in Oosterhout. Dat is bovengemiddeld. De GGD kent niet de reden, zij meten eenzaamheid en geven de resultaten weer maar kunnen geen verklaring geven. Hetzelfde onderzoek in de wijken Slotjes en Oosterheide geeft een percentage ernstig eenzamen weer wat dus nog aanzienlijk hoger is dan het gemiddelde in Oosterhout. In de derde kolom ligt het percentage matig eenzamen hoger. Daarna neemt vooral de hoeveelheid ernstig eenzamen sterk toe. Vraag: Kunt u ook absolute cijfers noemen bij de percentages? Bij de 9% ernstig eenzamen uit de eerste kolom praat je bijvoorbeeld over circa 3000 mensen. Ik kende de percentages wel, maar zulke absolute aantallen benadrukken toch wel weer het belang van deze werkconferentie. Vraag: Hoe bereik je de mensen die juist niet willen reageren op de vragenlijst? Niet. Omdat eenzamen enerzijds misschien de lijst niet willen invullen, en druk sociale mensen anderzijds niet de tijd hebben of nemen voor zo n vragenlijst, hoop je dat het onderzoek toch een goed beeld weergeeft. De cijfers van net zijn bij ons bekend. Maar daarom niet minder schrikbarend De voorzitter introduceert wethouder Marian Janse-Witte en vraagt haar toelichting te geven op het beleid van de gemeente Oosterhout ten aanzien van eenzaamheid: Eenzaamheid valt onder het WMO beleid en het volksgezondheidbeleid. Samen vormt dat randvoorwaarden rond de activiteiten rond eenzaamheid. Er wordt veel georganiseerd, door de gemeente en door samenwerkende partners, maar er zijn ook veel vrijwilligersactiviteiten. Kijk maar eens in de gemeentegids en je ziet allerlei initiatieven. Niet alleen voor ouderen, maar ook voor de jeugd. Al die zaken zijn kennelijk toch niet genoeg. Je moet weten waar je de eenzamen treft. De sleutel ligt in het voorkomen van eenzaamheid. Laagdrempelige contacten als bij de bakker, de visboer, of met de wandelaars in het park, dat zou daarbij kunnen helpen. Als iedereen nu eens één eenzaam mens bij de arm zou nemen Mevrouw de Wethouder, we hebben een subsidiegat van 2300 euro. Misschien kunnen we dat vanmiddag meteen even dichten.

6 Intermezzo Het is Anja en Lieselotte van ImproSophie niet gelukt om in deze zaal te zien wie eenzaam is. Zij vragen iedereen te gaan staan, een onbekende te zoeken en met hem of haar een snel praatje uit te wisselen. Meteen barst het lawaai los, Anja kan er nauwelijks meer tussen komen. U hoeft niet allemaal hartsvrienden te worden! Dat stelt toch gerust! Maar wat kenmerkt een echt goed gesprek? Genoeg hebben aan een half woord. ImproSophie vraagt de mensen in de zaal om met hun nieuwe buurman een verhaal te verzinnen, genaamd Een zonnige dag. Zeg omstebeurt een woord en voor je het weet voer je een echt goed gesprek met een wildvreemde. De zaal is wakker geschud. Men heeft de cijfers over eenzaamheid in Oosterhout gezien en de wethouder heeft het gemeentebeleid toegelicht. Er gebeurt op dit moment ook al het nodige in Oosterhout om eenzaamheid te beperken: De voorzitter introduceert Gertie Linssen, werkzaam bij GGz Breburg Groep en trainer in het erkennen en herkennen van eenzaamheid. De cursus die in samenwerking met Surplus Welzijn wordt aangeboden, leert vrijwilligers en professionals hoe je eenzaamheidssignalen kunt oppikken, hoe je in gesprek gaat, hoe je het gesprek gaande houdt, waar je aan de bel kunt trekken Meer informatie over de cursus is onder andere via Thuisvester te verkrijgen. De voorzitter introduceert Jan Kuijpers van de Werkgroep Eenzaamheid. In 2008, tijdens eenzelfde bijeenkomst in de Verrijzeniskerk in Oosterhout stelde hij dat zij toen niet het probleem van eenzaamheid zouden oplossen, nee, dat zou een Godswonder zijn. Inmiddels is de Werkgroep Eenzaamheid bezig met een project in drie delen, waaronder een telefonisch meldpunt voor eenzamen. Om te luísteren. Dat is het geheim. Tot hun verdriet en teleurstelling komen er echter weinig telefoontjes binnen. De Werkgroep hoopt daarom dat het beter gaat werken na het tweede en derde deel van het project: de cursus van Gertie Linssen en diverse activiteiten in samenwerking met organisaties als de Ouderenbond. Begint u maar! Nee, begint u maar. Oké, er was eens.. Dat zijn drie woorden. Vraag: Voor wie is het meldpunt bedoeld, voor eenzamen of voor de mensen erom heen? Eenzamen kunnen er terecht voor een gesprek, maar ook anderen kunnen er advies vragen of signalen over eenzaamheid doorgeven. De voorzitter introduceert Ans de Haas van MEE en vraagt haar een korte toelichting te geven op de Sociale Netwerk Strategie, een methode die door MEE wordt toegepast om mensen met een beperking te leren om sociale netwerken op te zetten en te onderhouden. MEE ondersteunt deze mensen door hun hulpvraag samen met het netwerk te bespreken, en middels familieberaad tot een oplossing komen. Dit is niet per se bedacht vanuit het thema eenzaamheid, maar vanuit het idee dat mensen zelf probleemoplossend kunnen zijn. De voorzitter introduceert Anja Hartmans en vraagt haar Zomerschool toe te lichten: in de zomervakantie organiseert een actieve groep vrijwilligers activiteiten voor senioren, een initiatief dat ondersteund wordt door Surplus Welzijn regio Oosterhout. Zomerschool is laagdrempelig en het kost weinig. Het blijkt dan ook een succesvol concept te zijn. Surplus meet ieder jaar hoeveel deelnemers er zijn per activiteit en dat is groeiend. Daarom is Surplus gevraagd om het ook in andere regio s te ondersteunen. Vraag: De zomerschool wordt vaak bezocht door ouderen die toch wel actief zijn. Nemen jullie ook initiatief om vanuit de zomerschool ook de oudere ouderen te bereiken en te laten deelnemen? Hoe bereik je de echte eenzamen?

7 Surplus is bezig met andere activiteiten om ook de ouderen te bereiken, niet vanuit de zomerschool maar bijvoorbeeld door collectieve voorzieningen nadrukkelijker aan te bieden en zo mensen uit hun huis te krijgen. Daarnaast is het programmaboekje van de Zomerschool overal te vinden: in buurt- en wijkcentra, kerken, bibliotheken, via de Ouderenbonden, op het stadhuis... Tenslotte is de cursus in het herkennen van eenzaamheid heel nuttig voor ons en onze vrijwilligers. Er is wel behoefte aan nog meer training hierin. Als je het kunt herkennen is namelijk van belang: wat komt daarna? Pauze Robert Long - Buurvrouw Ik heb mijn buurvrouw voor mijn ogen zien verkrotten: al niet zo jong meer toen haar man het leven liet. Ze bleef een week of zeven binnen, heel alleen met haar verdriet. Nou ja, haar zoon woonde beneden, maar begreep haar niet. Na 30 jaar van lief en leed opeens die leegte in t verschiet. En één muur verder en een laag of wat behang daar woon ik zelf al weer zo n kleine 10 jaar lang, en kon haar ook niet helpen, dat is dan het rotte. Ik heb mijn buurvrouw voor mijn ogen zien verkruimen toen ik de planten water gaf op mijn balkon, kwam zij op t hare staan met rood behuilde ogen in de zon. Terwijl ik vrolijk, geforceerd over t weer begon en zij haar tranen maar ternauwernood bedwingen kon. En haast onhoorbaar schoof haar zoon, beneden haar de deuren dicht; die was al lang met moeder klaar. Ik ging naar binnen om de afwas op te ruimen. Ik heb mijn buurvrouw voor mijn ogen zien verzuipen: onvast ter been als ze een boodschap had gedaan. De lege Sherryflessen die ze bij de vuilnisbak had staan. Ik knoopte af en toe nog wel s, kort een praatje aan, maar wat helpt praten voor wie niet alleen de nacht in durft te gaan. En een zo n nacht ging het niet meer, ze was te ziek. De ambulance nam haar mee naar de kliniek. Ik heb mijn buurvrouw voor mijn ogen zien verzuipen. Misschien herstelt ze wel en redt ze het nog best. Toen ik die avond naast m n liefste wilde kruipen, dacht ik aan haar en aan het leven dat haar rest. t Is gek hoe zoiets toch je hele dag verpest... De pauze is voorbij, en terwijl de zaal weer volstroomt horen we het lied Buurvrouw van Robert Long. Het omschrijft hoe eenzaamheid plotseling in de buurt kan opduiken. Hoe het onszelf of onze naaste zomaar kan overkomen. Hoe alledaags eenzaamheid kan zijn, hoe we vaak onze ogen ervoor sluiten en het dilemma wat je eraan kunt doen. De presentaties van de vier best practises, allen low budget en gericht op preventie van eenzaamheid:

8 Jouw rapport zal wel heel oké zijn! Wat is dat nou weer voor n woord oma, oké? Dat heb ik geleerd bij de studiekring. Frans Muijzer (Spectrum Gelderland) presenteert Studiekring: de essentie van Studiekring is dat je er wat van leert, maar ook de contacten die je hebt met elkaar en het leren van elkaar. Daar waar oudere mensen zijn, is een studiekring mogelijk. Studiekring is niet voor eenzame mensen bedoelt. Er deelnemen juist vrolijke, contactvolle mensen die niet echt past binnen het thema eenzaamheid. Echter, áls je eenzame mensen bereikt voor de studiekring, zijn ze zeker heel enthousiast. Het heeft namelijk als effect dat mensen van elkaar leren. Bovendien blijkt uit onderzoek dat 50% van de mensen met deze methode uit hun isolement gehaald kunnen worden. Nou meid, jij moet echt wat meer je best doen om vrienden te maken hoor! Josien Schouten (MEE) presenteert Vriendenkring: Vriendenkring kan omschreven worden als een methode om in het konvooi in te passen. De doelgroep zijn mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking of chronische ziekte van 16 jaar en ouder. De valkuil is wel: als je een kring opzet, doe het dan goed. Ondersteun de vrijwilligers, zij zijn immers geen professionals maar onderdeel zijn van de Vriendenkring. Bij de dokter Op een nieuwjaarsreceptie Denk je dat deze mensen ook allemaal naar de cursus gaan? Ik denk... één derde van hen. Gertie Linssen (GGz Breburg Groep) presenteert Met Lef: De cursus Met Lef is in het leven geroepen voor mensen met sociale angst- en verlegenheidsklachten. Met Lef heeft z n effect bewezen. Vooral mensen tussen 18 en 25 jaar vastlopen bij het maken van hun eigen konvooi zijn met deze cursus geholpen door dat het leren contact leggen met mensen en het vergroten van het zelfvertrouwen....maar nu moet je echt gaan, want we gaan op de webcam. Dat is inderdaad iets wat u alleen moet doen! Bart Briels (Movisie) presenteert is ontwikkeld in samenwerking met diverse organisaties en de gemeente Eindhoven. Met computerlessen leren mensen die niet in staat zijn naar buiten te gaan, via ICT middelen toch in contact te komen met anderen. Het streven is dat de vrijwilliger door uiteindelijk minder nodig zal zijn, zoals ook uitgebeeld werd door ImproSophie. Vier groepen gaan met elkaar in discussie over de methodes Vriendenkring is zeker een mooi initiatief, maar hoe kun je de samenwerking in gang zetten om het een succes te maken? Organisaties moeten elkaar informeren om te kunnen samenwerken. Een heel goed project waar je ineens van hoort kan pas een succes worden als iedereen samenwerkt. Studiekring kan een succes worden. Als je dat doet in het kader van bestrijding van eenzaamheid, is het belangrijk om het te ontwikkelen als een instrument, als extra gereedschap wat je mensen zou kunnen aanbieden die bloemschikken of bingo niet zo leuk vinden.

9 Met Lef zien wij wel zitten voor Oosterhout, omdat het ook zeker preventief voor jongeren kan werken. En je kunt het redelijk eenvoudig vertalen naar andere groepen, dat is ook positief. Wij zijn minder enthousiast over Moet je dit wel doen, moet je mensen niet juist uit hun huizen halen? Je moet natuurlijk wel ergens beginnen, vanuit dat oogpunt is het wel een goede methode. Maar de haalbaarheid? Hoe vind je die mensen, hoe organiseer je het? Toch zijn wij er voorstander van om dit wel gewoon te gaan doen. Afsluiting Annelies Wals van Thuisvester blikt terug op een succesvolle conferentie: hoe leuk het was dat iedereen zo geprikkeld werd door de inspirerende presentatie van mevrouw Gierveld en hoe fijn het is om te zien dat er al zoveel goede initiatieven in Oosterhout zijn. Deze conferentie was bedoeld om door te pakken. Alles bij elkaar denk ik dat we in heel snel tempo heel erg veel gehoord hebben en heel veel prikkels hebben gekregen om aan de slag te gaan. Ik ben op zoek naar uitbreiding van mijn konvooi. Ik vind bloemschikken en bingo niet zo leuk. Uw enthousiasme straalt er vanaf. Voor 1890 was alles beter. Leeftijd doet er helemaal niet toe! Ik zie nooit iemand. Dat zijn 3000 concrete gevallen. Ik heb het boekje meegenomen maar mijn bril niet. In het noorden van Finland doen ze het veel beter. Hoe kom je achter die voordeur?

10 De uitslag Op de werkconferentie waren 55 aanwezigen van 22 verschillende organisaties uit het maatschappelijk middenveld. Hiervan heeft 58% van de aanwezigen het stemformulier ingevuld. 36 Aanwezigen hebben aangegeven meer informatie te willen ontvangen over de gepresenteerde onderwerpen. 28 Aanwezigen hebben aangeven aan de slag te willen gaan met een of meer van de gepresenteerde praktijkvoorbeelden. Vriendenkring Studiekring Met Lef heeft 12 stemmen gekregen van 9 verschillende organisaties: GGZ - Surplus - Prisma - GGD - Werkgroep Eenzaamheid - GGZ - Thuisvester/RaadvanToezicht - Gemeente - MEE - Surplus - OIB - Werkgroep Eenzaamheid heeft 9 stemmen gekregen van 6 verschillende organisaties: Werkgroep Eenzaamheid - Surplus - VolckaertSBO - WMO platform - Theek 5 - Surplus - GGZ - Werkgroep Eenzaamheid - Theek5 heeft 3 stemmen gekregen van 3 verschillende organisaties: MEE - Werkgroep Eenzaamheid - Thuisvester heeft 4 stemmen gekregen van 3 verschillende organisaties: MEE - Werkgroep Eenzaamheid - Thuisvester - MEE Om gedragenheid te creëren was 3 deelnemende partners een minimum. Dat is gehaald. Er wordt in de komende maanden voor alle vier de projecten gewerkt aan een plan van aanpak. Op woensdagmiddag 13 oktober volgt een bijeenkomst waar de plannen van aanpak worden gepresenteerd en waarbij duidelijk zal worden welke partners welke rol pakken in de verschillende projecten. Om er zeker van te zijn dat dat gaat lukken heeft Thuisvester Movisie de opdracht gegeven deze werkgroepen te ondersteunen.

Pieternel van Giersbergen & Dieke de Koning EENZAAMHEID / 1

Pieternel van Giersbergen & Dieke de Koning EENZAAMHEID / 1 EENZAAMHEID Pieternel van Giersbergen & Dieke de Koning EENZAAMHEID / 1 Partners 'Aanpak eenzaamheid Hatert' EENZAAMHEID / 2 Programma Wat is eenzaamheid? Signalen Omgaan met EENZAAMHEID / 3 Wat is eenzaamheid?

Nadere informatie

Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid. Kom Erbij

Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid. Kom Erbij Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid Kom Erbij Meer dan een miljoen Nederlanders sterk eenzaam Meer dan een miljoen Nederlanders voelt zich sterk eenzaam. De invloed van eenzaamheid is groot en leidt

Nadere informatie

Bedankt voor het meedoen aan deze peiling. Het invullen duurt ongeveer 10 minuten. Succes!

Bedankt voor het meedoen aan deze peiling. Het invullen duurt ongeveer 10 minuten. Succes! Peiling: uw mening over de aanpak van eenzaamheid Welkom Bedankt voor het meedoen aan deze peiling. Het invullen duurt ongeveer 10 minuten. Succes! Vraag 1 Ik ben werkzaam bij / zet mij in voor de volgende

Nadere informatie

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid Weerbaarheidstraining voor iedereen Weerbaar met Accres Accres.nl/weerbaarheid Stevig in je schoenen leren staan Weerbaarheidstraining voor iedereen! Overtuigend nee durven zeggen Weerbaar zijn betekent:

Nadere informatie

Commissie notitie. Onderwerp: Eenzaamheid.

Commissie notitie. Onderwerp: Eenzaamheid. gemeente Eindhoven 16R6662 Raadsnummer Inboeknummer 16bst00150 Dossiernummer 16.05.851 B&W beslisdatum 2 februari 2016 Commissie notitie Onderwerp: Eenzaamheid. Inleiding In het coalitieakkoord Expeditie

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Verslag van de bijeenkomst Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen: de inzet van vrijwilligers, 8 april 2014.

Verslag van de bijeenkomst Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen: de inzet van vrijwilligers, 8 april 2014. Verslag van de bijeenkomst Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen: de inzet van vrijwilligers, 8 april 2014. Programma: 09.30 uur - Inloop met koffie en thee 10.00 uur - Eenzaamheid en sociaal isolement:

Nadere informatie

Eenzaamheid. Aanleiding. Beschrijving. Eenzaamheid

Eenzaamheid. Aanleiding. Beschrijving. Eenzaamheid Eenzaamheid Aanleiding In het beleidsplan Wmo 2008-2011 is toegezegd specifieke aandacht te schenken aan de aanpak van eenzaamheid. Daartoe is op 30 maart 2011 een werkconferentie gehouden. Daarbij is

Nadere informatie

Eenzaamheid onder ouderen

Eenzaamheid onder ouderen Eenzaamheid onder ouderen Een inventarisatie van de stand van zaken en van een mogelijke aanpak in Ede (versie 31 oktober 2011) Op 3 februari 2011 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen over eenzaamheid

Nadere informatie

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS 2011 Klanttevredenheid Vereenzaming Ouderen Soest VOS Stichting Welzijn Ouderen Soest Molenstraat 8c 3764 TG Soest 035 60 23 681 info@swos.nl www.swos.nl KvK 41189365 Klanttevredenheidsonderzoek Vereenzaming

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Eenzaamheid in Nederland Coalitie Erbij

Eenzaamheid in Nederland Coalitie Erbij Eenzaamheid in Nederland Coalitie Erbij Juli TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga Inhoud Conclusies en aanbevelingen 3 1 Inleiding en onderzoeksdoel 6 2 Eenzaamheid in Nederland 9 3 Kennis: bekendheid

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK VOORKOMEN EN BESTRIJDEN VAN EENZAAMHEID 1 INLEIDING...2

PLAN VAN AANPAK VOORKOMEN EN BESTRIJDEN VAN EENZAAMHEID 1 INLEIDING...2 PLAN VAN AANPAK VOORKOMEN EN BESTRIJDEN VAN EENZAAMHEID Inhoudsopgave: 1 INLEIDING...2 2 DEFINITIES EN CIJFERS...2 2.1 Wat is eenzaamheid?...2 2.2 Hoe wordt eenzaamheid gemeten?...2 2.3 Eenzaamheid in

Nadere informatie

Factsheet. Eenzaamheid. Gelderland-Zuid. Onderzoek onder volwassenen en ouderen

Factsheet. Eenzaamheid. Gelderland-Zuid. Onderzoek onder volwassenen en ouderen Gelderland-Zuid Factsheet Eenzaamheid Onderzoek onder volwassenen en ouderen Onderzoek naar eenzaamheid De Volwassenen- en ouderenmonitor is eind 2012 onder ruim 22.000 zelfstandig wonende inwoners van

Nadere informatie

Onderwerp: Raadsmededeling over: Aanpak Eenzaamheid in Teylingen - Besluitvormend

Onderwerp: Raadsmededeling over: Aanpak Eenzaamheid in Teylingen - Besluitvormend VOORSTEL OPSCHRIFT Vergadering van 22 december 2015 Besluit nummer: 2015_BW_00987 Onderwerp: Raadsmededeling over: Aanpak Eenzaamheid in Teylingen - Besluitvormend Beknopte samenvatting: In de raad van

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

met de wmo doet iedereen gewoon mee

met de wmo doet iedereen gewoon mee De Wet maatschappelijke ondersteuning eenvoudig verteld Dit boekje met informatie over de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) legt de belangrijkste onderdelen van de Wmo uit. Wilt u meer weten over

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Behoefte aan verbondenheid

Behoefte aan verbondenheid Eenzaamheid aanpakken? Nan Stevens Psychogerontologie Radboud Universiteit Nijmegen Behoefte aan verbondenheid Een basale behoefte aan een aantal mensen waarbij er sprake is van Regelmatig contact Wederzijdse

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Kinderen Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Voor wie is dit boekje? Je hebt dit boekje gekregen omdat je autisme hebt of omdat je nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Samen tegen eenzaamheid

Samen tegen eenzaamheid Samen tegen eenzaamheid Van 25 september tot en met 4 oktober is de Week tegen de Eenzaamheid. Het thema dit jaar is: Herken eenzaamheid en handel op tijd. Hoe eerder eenzaamheid wordt gesignaleerd en

Nadere informatie

Eenzaamheid bij vrijwilligers INSPIRATIE BOEKJE

Eenzaamheid bij vrijwilligers INSPIRATIE BOEKJE Eenzaamheid bij vrijwilligers INSPIRATIE BOEKJE Wat kunt u doen? Colofon Tekst: Michaëla Merkus, Shahrzad Nourozi Redactie: Esther den Breejen, Noëlle van Wijgerden Vormgeving: Suggestie & Illusie De tips,

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Het effect van deelname aan ouderenactiviteiten van Timpaan Welzijn op gevoelens van eenzaamheid. Onderzoek in de Gemeente Steenwijkerland

Het effect van deelname aan ouderenactiviteiten van Timpaan Welzijn op gevoelens van eenzaamheid. Onderzoek in de Gemeente Steenwijkerland Het effect van deelname aan ouderenactiviteiten van Timpaan Welzijn op gevoelens van eenzaamheid. Onderzoek in de Gemeente Steenwijkerland 0 Dit onderzoek is in 2012 uitgevoerd door Nanda Knol, 3 e jaars

Nadere informatie

Wat is eenzaamheid en waarom is het een probleem? 8-10-2015. Het project van de UvH 1. Programma. Sociale verbondenheid.

Wat is eenzaamheid en waarom is het een probleem? 8-10-2015. Het project van de UvH 1. Programma. Sociale verbondenheid. Programma Samen tegen eenzaamheid Dr. Anja Machielse Deel 1: Wat is eenzaamheid en waarom is het een probleem? Achtergronden, verschijningsvormen Mini-conferentie Tilburg, 30 september 2015 Deel 2: Wat

Nadere informatie

Eenzaamheid. Naar een andere aanpak. Jeannette Rijks. 2011 Jeannette Rijks. Ambachtenstraat 13 4731RE Oudenbosch 0165 316626

Eenzaamheid. Naar een andere aanpak. Jeannette Rijks. 2011 Jeannette Rijks. Ambachtenstraat 13 4731RE Oudenbosch 0165 316626 Eenzaamheid Naar een andere aanpak Jeannette Rijks Ambachtenstraat 13 4731RE Oudenbosch 0165 316626 Eenzaamheid, sociaal isolement, alleen zijn Een probleem? De maatschappij maakt zich zorgen om eenzaamheid.

Nadere informatie

Thema Huisbezoek helpt

Thema Huisbezoek helpt Thema Huisbezoek helpt Project Eenzaamheid Barneveld 5 April 2011 Adrie ten Brinke (voorzitter Seniorenraad Barneveld) Els van Beurden (Wmo-adviseur gemeente Barneveld) 1 Inhoud presentatie Aanleiding

Nadere informatie

Signaleren en aanpak van. eenzaamheid. www.cvo.vu.nl

Signaleren en aanpak van. eenzaamheid. www.cvo.vu.nl Signaleren en aanpak van eenzaamheid www.cvo.vu.nl Meer informatie over deze brochure vindt u op de website www.cvo.vu.nl. Op deze site kunt u exemplaren van de brochure bestellen of een PDF-bestand downloaden.

Nadere informatie

De oplossingsgerichte flowchart

De oplossingsgerichte flowchart De oplossingsgerichte flowchart Inleiding De oplossingsgerichte flowchart is een hulpmiddel om de werkrelatie te beschrijven tussen cliënt en hulpverlener. Het instrument kan bij elke client-hulpverlener

Nadere informatie

Zingeving op MAAT. Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat?

Zingeving op MAAT. Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat? Zingeving op MAAT Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat? Hoe maken we het hard? Aandacht voor levensvragen en ouderen in zorg en welzijn Expertisenetwerk Levensvragen en

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

VERSLAG sociale eenzaamheid emotionele eenzaamheid

VERSLAG sociale eenzaamheid emotionele eenzaamheid VERSLAG Aan: Aanwezigen bijeenkomst 5 april 2016 Oude IJsselstreek Spreekt, presentatie resultaten onderzoek Eenzaamheid Van: Heidi Otten Datum: 17 mei 2016 Onderwerp: Verslag bijeenkomst 5 april 2016

Nadere informatie

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN Veel jongeren hebben al vroeg de zorg voor een gezinslid. Maar wie zorgt er eigenlijk voor hen? De klassieke verzorgingsstaat verandert in

Nadere informatie

Waarde-volle zorg is ook nog JONG!

Waarde-volle zorg is ook nog JONG! Waarde-volle zorg is ook nog JONG! LOC maakte een nieuwe visie op de zorg. Die heet Waarde-volle zorg. Allerlei mensen herkennen zich daar in. Dat komt doordat die gaat over dingen die voor ons allemaal

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Eenzaamheid bij ouderen. Marieke van Schie, huisarts.

Eenzaamheid bij ouderen. Marieke van Schie, huisarts. Eenzaamheid bij ouderen Marieke van Schie, huisarts. Een literatuur verkenning Pubmed 2000-2007 2007 Eenzaamheid komt in alle leeftijdsgroepen voor A.Rokach,, van het instituut voor studie en behandeling

Nadere informatie

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen.

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen. OptiMent OptiMent is er voor kinderen, jongeren en volwassenen die een steun(tje) in de rug kunnen gebruiken. We helpen om psychische klachten zo goed mogelijk te voorkomen. Wie al problemen heeft, kan

Nadere informatie

Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving

Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving Een eigen huis.. Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving M.H. Kwekkeboom (red.) A.H. de Boer (SCP) C.van Campen

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

Ondersteuning en ondersteuningsplan.

Ondersteuning en ondersteuningsplan. Definitieve versie. Mei 2011. Emoties en hersenletsel horen bij elkaar. Het hebben van niet aangeboren hersenletsel roept emoties op. Emoties als woede, verdriet en angst. Cliënten van de Mantelmeeuw moeten

Nadere informatie

Voorwoord. Hatice Turkmen directeur Stichting LOV

Voorwoord. Hatice Turkmen directeur Stichting LOV 2013 Jaarverslag Voorwoord Het afgelopen jaar hebben we de omslag gemaakt van een uitvoeringsorganisatie naar een ondernemende vrijwilligersorganisatie. Onze enthousiaste vrijwilligers, die een wezenlijk

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 Nieuwsbrief www.intenzcoaching.nl / info@intenzcoaching.nl / T:0623552198 Wilma Versteegen Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 In deze nieuwsbrief: Avond ouderpraat in Januari.

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Kwaliteitszorg. Test jezelf.

Kwaliteitszorg. Test jezelf. Kwaliteitszorg. Test jezelf. Pagina 1 Weet jij hoe je je deskundigheid of die van je collega s kunt bevorderen of professionaliseren? Kun je goed samenwerken? Kun je kwaliteitszorg leveren? Doe de testjes

Nadere informatie

Ouders over kindcentra

Ouders over kindcentra Ouders over kindcentra Oberon, september 2015 Wat vinden ouders eigenlijk van kindcentra? Kennen zij de gedachte achter Kindcentra2020? We besloten om het maar eens aan ze te vragen. Onderzoeksbureau Oberon

Nadere informatie

Handreiking. Belinstructies voor de bevalling. Versie voor verloskundigen

Handreiking. Belinstructies voor de bevalling. Versie voor verloskundigen Handreiking Belinstructies voor de bevalling Versie voor verloskundigen Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen Maart 2011 Inhoudsopgave 1. Doel van deze handreiking 3 2. Motivatie voor

Nadere informatie

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Je gaat deelnemen aan een van de behandelingen bij Centrum Jeugd van GGz Breburg. De behandelaren

Nadere informatie

HET LEIDERDORPPANEL OVER...

HET LEIDERDORPPANEL OVER... HET LEIDERDORPPANEL OVER... Resultaten peiling 13: Meedenken en meedoen in de openbare ruimte april 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 13 e peiling met het burgerpanel van

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg?

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Ruim 10% van de Nederlandse bevolking leeft in armoede. Ongeveer 7% van de kinderen in de provincie Groningen groeit op in een gezin dat

Nadere informatie

Onderzoek POD en Sport

Onderzoek POD en Sport 2015 Onderzoek POD en Sport Inhoud Inleiding... 2 Conclusie... 3 Aanbevelingen... 6 Het bestuur... 7 Jeugdtrainers... 8 Jeugdleden... 9 Vrijwilligers... 10 Ouders... 11 Resultaten... 12 1 Inleiding Het

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Almelo, juli 2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 In 2006 is Scoop gestart met het bezoeken van 75-plussers in de gemeente

Nadere informatie

Trainersopleiding 2014

Trainersopleiding 2014 Trainersopleiding 2014 Remind Keizersgracht 253, Amsterdam www.remindlearning.nl trainersopleiding@remindlearning.nl Uitleg van de trainersopleiding In dit document kun je lezen wat Remind doet, waar Remind

Nadere informatie

Daarvoor gaat u naar Minters

Daarvoor gaat u naar Minters Opvoeden & Opgroeien Eigen functioneren & Relaties Een leefbare buurt Daarvoor gaat u naar Minters U weet zelf vaak het beste wat goed is voor uzelf of uw gezin. En u gaat voor goede raad of praktische

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap De Winckelsteegh voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap Maak kennis met De Winckelsteegh Wil je deze brochure lezen in eenvoudige taal? Zoek de plaatjes van het vergrootglas. Daaronder staan

Nadere informatie

minder dan 5 jaar tussen de 5 en de 10 jaar tussen de 10 en de 15 jaar langer dan 15 jaar

minder dan 5 jaar tussen de 5 en de 10 jaar tussen de 10 en de 15 jaar langer dan 15 jaar Burgerpanel Zeewolde Resultaten peiling 3: Wmo-nota juli 2012 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 3 e peiling met het burgerpanel van Zeewolde. De peiling ging over de sociale netwerken

Nadere informatie

GEMEENTE OLDEBROEK. Aanleiding om te informeren Schriftelijke vragen van het CDA over de aanpak van eenzaamheid.

GEMEENTE OLDEBROEK. Aanleiding om te informeren Schriftelijke vragen van het CDA over de aanpak van eenzaamheid. GEMEENTE OLDEBROEK Informatie van het college aan de raad Onderwerp: Beantwoording schriftelijke vragen CDA over aanpak eenzaamheid. Portefeuillehouder: College Kenmerk: 224932 / 224934 Behandelend ambtenaar:

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010 Senioren ontmoeten elkaar Verslag van 2 oktober 2010 Meer overeenkomsten dan verschillen Dit is, in het kort, de conclusie van de lunchbijeenkomst Senioren ontmoeten elkaar 1 op 2 oktober 2010. De lunchbijeenkomst

Nadere informatie

Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn

Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn 1 Kaders bij zelfsturing: financieel gezond zijn Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn Financieel

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

RIBW werkt in & met sociale wijkteams

RIBW werkt in & met sociale wijkteams RIBW werkt in & met sociale wijkteams Inspiratiedagen RIBW 1 & 8 september 2015 Movisie Anneke van der Ven 9/9/2015 In wat voor tijd leven we eigenlijk? 1 1. Van AWBZ naar Wet Maatschappelijke ondersteuning

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt Instructie 1 De relatie met je cliënt Heb jij je voelsprieten uitstaan? Met behulp van dit werkblad onderzoek je of je je voelsprieten hebt uitstaan naar de cliënt. Kies een cliënt en vul met die cliënt

Nadere informatie

MARIAN HOEFNAGEL. De nieuwe buurt. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

MARIAN HOEFNAGEL. De nieuwe buurt. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren MARIAN HOEFNAGEL De nieuwe buurt Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 4 Een nieuw huis Dit is nu ons nieuwe huis. De auto stopt en Kika s vader wijst trots naar het huis rechts. Kika kijkt. Het is een rijtjeshuis

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Ich bön d r väör dich!

Ich bön d r väör dich! Ich bön d r väör dich! Wie zijn wij? NaoberzorgPunt is een vereniging van betrokken inwoners en ondernemers in Roggel. Wij zijn een netwerkorganisatie en werken samen met de huisartsenzorg, ondernemersvereniging,

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Participatiecafé Deurne mei 2015 Evaluatie. Weet wat je allemaal zelf voor een ander kan

Participatiecafé Deurne mei 2015 Evaluatie. Weet wat je allemaal zelf voor een ander kan Participatiecafé Deurne mei 2015 Evaluatie Weet wat je allemaal zelf voor een ander kan doen Inleiding Op 27 mei 2015 vond het 7 de Participatiecafé Deurne plaats. In het veranderende zorglandschap zal

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

Sportweetje. Het Katwijkse. sportieve toekomst! naar een. Nieuws, trends en tips voor een gezond en sportief verenigingsleven

Sportweetje. Het Katwijkse. sportieve toekomst! naar een. Nieuws, trends en tips voor een gezond en sportief verenigingsleven Het Katwijkse Sportweetje Nieuws, trends en tips voor een gezond en sportief verenigingsleven digitale nieuwsbrief voor het verenigingsleven editie 2015.1 klik en lees het artikel van uw interesse volg

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

AMETHIST Developing People

AMETHIST Developing People AMETHIST Developing People COMMUNICEREN MET KINDEREN AMETHIST Developing People Argonweg 7 11 3812 RB Amersfoort 033 7370182 www.amethistdevelopingpeople.nl Waarom? Wie kent het niet? Het gevoel van machteloosheid

Nadere informatie

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden Enquête Mantelzorg en dementie 2014 Vooraf In juli 2014 vroegen wij onze leden naar hun ervaringen met mantelzorg in het algemeen, en mantelzorg

Nadere informatie

Gewoon meedoen! www.estinea.nl

Gewoon meedoen! www.estinea.nl Gewoon meedoen! Hoe wil jij meedoen? Dat vragen we aan iedereen die bij Estinea komt voor ondersteuning bij wonen, werken of leren. Meedoen in de samenleving - op je eigen niveau en je eigen manier - levert

Nadere informatie

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is:

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Mijn gezinsvoogd werkt bij de William Schrikker Jeugdbescherming. Wat een toestand, zeg! Wat gebeurt

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Thematisch werkatelier Doelgroepen bijeenkomst 2 Datum 25 maart 2013 Gemeentehuis Oosterhout

Thematisch werkatelier Doelgroepen bijeenkomst 2 Datum 25 maart 2013 Gemeentehuis Oosterhout Thematisch werkatelier Doelgroepen bijeenkomst 2 Datum 25 maart 2013 Gemeentehuis Oosterhout Deelnemers Naam Ingrid Benoist Rob van Uden Miranda van Geel Anja Hartmans Peter Hoenselaar Gerrie Bouman Patricia

Nadere informatie

ER OVER PRATEN HELPT ECHT

ER OVER PRATEN HELPT ECHT Zorg om Boer en Tuinder Aan de keukentafel Agrivaknet Bennekom 2 december 2015 ER OVER PRATEN HELPT ECHT INHOUD PRESENTATIE Wie zijn we? Wat doen we? Voor wie? Wat kunnen we voor agrariërs/gezinnen betekenen?

Nadere informatie

Onderzoek je energiebalans*

Onderzoek je energiebalans* Onderzoek je energiebalans* Om je gevoel van stress aan te pakken, is het van belang dat je eerst ziet hoe je energiebalans er uit ziet op 5 gebieden: Lichamelijk, mentaal, emotioneel, werk en privé. Het

Nadere informatie

Signaalkaart Jongeren

Signaalkaart Jongeren Signaalkaart Jongeren Naam: Mike de Boer Inhoudsopgave Inleiding... 3 Signaalkaart Mike... 5 Toelichting op de uitslag... 6 Pagina 2 van 8 Inleiding Op 14 maart 2014 heeft Mike de Boer de Signaalkaart

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUETE DECEMBER 2009

RESULTATEN ENQUETE DECEMBER 2009 RESULTATEN ENQUETE DECEMBER 2009 Stichting Vrienden van Nieuw Unicum - algemeen 1. Hoe kent u de Stichting Vrienden van Nieuw Unicum? Doordat een familielid/vriend/kennis van mij in Nieuw Unicum woont

Nadere informatie