Handboek klinische les Alcoholmisbruik en comazuipen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handboek klinische les Alcoholmisbruik en comazuipen"

Transcriptie

1 Handboek klinische les Alcoholmisbruik en comazuipen Leon Koopman Nicole van Langevelde Anne Metselaar Joyce Stuijt Sanne Terpstra Kimberley Wijker Klas: LV12-2B2 Projectgroep 2 Projectbegeleider : R. Wagensveld Opdrachtgever: Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland School: Hogeschool van Amsterdam Tafelbergweg BD Amsterdam Verpleegkunde Regulier Voltijd 2e jaar mei 2013

2 Inhoudsopgave Inhoud Paginanummer Inleiding 3 Doel van alcoholpreventie 4 Theorie klinische les 5 Stappenplan Klinische les 8 Brief voor de ouders 10 Folder voor de ouders (binnenkant) 11 Folder voor de ouders (buitenkant) 12 Literatuurlijst 13 2

3 Inleiding Dit handboek is een instrument om de klinische les alcoholmisbruik en comazuipen te geven. Eerst wordt het doel van een preventieproject en de klinische les benoemd en wordt de theorie uitgelegd. Vervolgens is er een stappenplan bij de sheets toegevoegd zodat je weet wat je per sheet uit moet leggen. Na het stappenplan is de brief te vinden die van te voren aan de ouders is gestuurd. Tot slot is er de folder voor de ouders die meegegeven mag worden aan het eind van de les (folder is reeds geprint en heb je meegekregen). Ook is er een literatuurlijst bijgevoegd. Veel succes bij het geven van de les! 3

4 Wat is het doel van het alcoholpreventie project? Het doel van het project is informatie geven over alcoholmisbruik en comazuipen. De projectgroep wil zorgen dat de jongeren bewust worden van het gevaar van alcoholmisbruik. Het doel is het aantal die in het ziekenhuis komen te verlagen met 2%. Het project is relevant omdat: Alcoholmisbruik draagt bij aan een ongezonde leefstijl van jongeren op de korte termijn en omdat het kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen op de langere termijn is preventie belangrijk. Juist bij jongeren, omdat bij hen een aanzienlijke gezondheidswinst te behalen valt en omdat in deze periode de basis wordt gelegd voor de gezondheid voor de rest van het leven.¹ ³ Alcoholvergiftigingen komen jaarlijks voor. Dit zijn per jaar in Nederland jongeren tussen de 12 en 18 jaar oud. Hierbij is één op de 10 jongeren jonger dan 15 jaar. ² Het aantal behandelingen op de spoed eisende hulp in de periode van jongeren tussen de 10 en 24 jaar is gestegen met 156%. Onder de meisjes is een opvallende stijging te zien. Als er wordt gekeken naar de leeftijdscategorie van meisjes tussen de 15 en 19 jaar dan is daar een stijging te zien van 174%. Dit is verdrievoudigd in de periode ! Jongens daarentegen hebben de helft van het aantal ongevallen en komen minder snel terecht bij de Spoed Eisende Hulp.² Hieruit blijkt dat er nog veel te halen valt bij jongeren om alcoholmisbruik te voorkomen en uiteindelijk het comazuipen terug te dringen. Het doel van het Alcoholpreventieproject is om scholieren van eind basisschool en begin voortgezet onderwijs te informeren over alcoholmisbruik en comazuipen. Naast informeren hoopt de projectgroep te bereiken dat jongeren over dit onderwerp gaan nadenken en het hier met vrienden en familie over hebben. Hierdoor hoopt de projectgroep dat de jongeren een eigen mening over dit onderwerp kunnen vormen en dat ze daardoor beter om kunnen gaan met alcohol consumptie. Peer-educatie Een ander aspect van het alcoholpreventieproject is de peer-educatie. Peer-educatie houdt in dat mensen iets leren van mensen van hun eigen leeftijd, een peer dus. Uit onderzoek is gebleken dat voorlichtingen die gegeven worden door een peer effectiever zijn dan voorlichtingsprogramma s die gegeven worden door volwassenen. ¹ Zo geven studenten lessen op basisscholen en middelbare scholen. Er is hier wel sprake van een leeftijdsverschil, maar lang niet zoveel als tussen de scholieren en leerkrachten. Hierdoor is de drempel om dingen te vragen of iets anders te zeggen een stuk lager. Dit kan erg positief zijn, bijvoorbeeld tijdens een discussie. Verder is het eens iemand anders die voor de klas staat, niet die suffe leraar. Misschien heeft deze persoon iets interessants te vertellen. Via dit principe hoopt de projectgroep net iets meer te bieden en te bereiken.³ Hierbij betrekt de 4

5 projectgroep ook de ouders, want uit onderzoek is gebleken dat wanneer je de ouders bij de voorlichting betrekt, de resultaten van de alcoholpreventie effectiever is bij het uitstellen en beginnen van alcoholmisbruik. ¹ Wat gaan we bespreken tijdens de klinische les? Als eerste gaat de verpleegkundige het hebben over wat alcohol precies met je doet, wat er gebeurt met je hersenen en over groepsdruk. De les is speciaal gericht op de kinderen, zodat deze begrijpen dat alcohol uiteindelijk slechte gevolgen kan hebben. De ouders krijgen aan het einde van de les een folder mee, waarin kort beschreven staat wat er is uitgelegd in de les en dit rustig na kunnen lezen. Wat doet alcohol met je lichaam? Alcohol werkt verdovend (jongeren gaan zich er anders door voelen, blij, maar soms ook verdrietig of boos). Na het eerste drankje kunnen jongeren al merken dat ze anders reageren op dingen. Ze gaan luider praten en ze vinden veel dingen grappig. Alcohol wordt door de kleine bloedvaten in de maagwand en de dunne darm opgenomen en komt zo in de bloedbaan. Enkele minuten na het drinken bereikt de alcohol de hersenen, waar het langzaam de zenuwcellen afremt. Bij overmatig drinken/comazuipen sterven deze cellen af en bestaat de kans dat het IQ daalt. 3 Ook krijgen jongeren er een trager reactievermogen van, waardoor ze tijdens het fietsen later zien dat er een auto aankomt. Als jongeren heel veel drinken kan het gebeuren dat ze vallen tijdens het fietsen. Je kunt zelfs zoveel drinken dat als de jongere slaapt hij/zij niet meer wakker wordt. De jongere is dan in coma, ook wel comazuipen genoemd. Als dit gebeurd moet de jongere naar het ziekenhuis waarbij ze de maag leeghalen met een slang. Ook krijg de jongere extra vocht toegediend om te zorgen dat ze niet uitdroogt. Wanneer dit niet gebeurd kan de ademhaling en hartslag stoppen. Bij jongeren gebeurt dit al vanaf ongeveer 10 drankjes. 4 De binnenkant van de maag bestaat uit een slijmvlies. Dit zorgt ervoor dat het zuur in de maag, de maag zelf niet beschadigt. Met veel alcohol gebruik beschadigt dit slijmvlies. Dit lijdt tot een ontsteking van de maag of een maagzweer (een soort schaafwond aan de binnenkant van je maag). 5 Eerder is al verteld dat door alcohol gebruik je hersencellen afsterven. Dit heeft gevolgen tot je schoolprestaties. Alcohol heeft een groot effect in je hersenen op het voorste gedeelte van de hersenen (dit gebied zorgt ervoor dat je dingen kan overzien, kan plannen, helpt met sociaal gedrag, geheugen en taal). 6 Doordat er cellen afsterven in de hersenen krijgt de jongere op den duur last van het korte termijn geheugen (het geheugen waardoor je een telefoonnummer even kan onthouden). Als de jongere veel drinkt weet die soms de volgende dag niet meer wat hij/zij gedaan heeft. Na vaak veel drinken vindt de jongere het moeilijker om bijvoorbeeld een telefoonnummer of boodschappen te onthouden. Laat staan wat dit doet op school. De jongere vindt het moeilijker om te leren, omdat ze het niet kan onthouden en omdat hij/zij zich niet kan concentreren. Wat in de les verteld wordt 5

6 weten ze s avonds niet meer na te vertellen. Hierdoor gaan de schoolprestaties omlaag, waardoor de kans bestaat dat ze naar een lager niveau moeten. Wat doet je lichaam tegen alcohol? De lever filtert alle giftige stoffen uit het lichaam, zo dus ook alcohol. Na een avond flink drinken kan de lever al die alcohol niet meer uit het lichaam halen en raakt de lever overbelast. De lever kan dan opzwellen, met pijn, misselijkheid en braken tot gevolg. 5 Als een jongere een avond veel gedronken heeft, kan de jongere de volgende dag last van een kater (hoofdpijn, misselijk en soms braken). Dit komt doordat alcohol je lichaam uitdroogt. De alcohol wordt hierna uitgescheiden door middel van urine. Als de jongere veel alcohol drinkt ga hij/zij veel plassen. Hierdoor houdt de jongere niet genoeg vocht in het lichaam en kan de jongere hoofdpijn krijgen. Alcohol en leeftijdsgenoten Als de jongere naar de middelbare school gaat kom die in aanraking met alcohol. Het wordt dan als stoer gezien als je als jongere drinkt en aangeschoten wordt. Op feestjes neem de jongere dan het eerste drankje (meestal een zoet drankje). De jongere vindt het lekker en wilt meer. Omdat de jongere niet weet op welk punt ze moeten stoppen drinken ze al gauw teveel. Bij een volgend feest begint de jongeren weer met drinken en drinken ze al meer dan de eerste keer. Als dit zo doorgaat groeit de kans op een coma of alcoholvergiftiging. Het is belangrijk om je eigen grens te weten. Het beste is om pas te beginnen met drinken als de jongeren 18 jaar of ouder zijn. Op deze leeftijd zijn de hersenen bijna volgroeid. Het is niet erg om nee te zeggen tegen alcohol. Liever nee zeggen dan in het ziekenhuis te belanden. Gastspreker Tijdens de klinische les is een gastspreker uitgenodigd die ervaring heeft met alcohol en de effecten hiervan. Deze kan vertellen hoe het hem/haar vergaan is en waarom hij/zij begonnen is met drinken. Er bestaat een gelegenheid voor de kinderen en ouders om vragen te stellen. Discussie Verder houdt de verpleegkundige aan het einde van de les een discussie. Hierdoor gaan de kinderen en ouders dieper nadenken over het onderwerp, waardoor ze meer in gaan zien over de effecten van alcohol. Uit onderzoek (Cuipers er al., 2005; Tobler, Roona, Ochsom, Marshall, Streke & Stackpoole, 2000; Van Laar et al., 2010) is bewezen dat ze de informatie beter onthouden, omdat ze er actief mee bezig zijn geweest en de verpleegkundige kan hun testen of ze alles begrepen hebben. De projectgroep heeft 11 stellingen bedacht, waarbij de verpleegkundige iedere les er 3 of 4 uitkiest. Zo heeft de verpleegkundige iedere les een andere discussie, zodat het ook interessant blijft voor de verpleegkundige. 6

7 Stellingen over alcoholgebruik jongeren: 1. Een feestje is alleen leuk als je alcohol gedronken hebt. 2. Je kunt zelf beslissen over de hoeveelheid alcohol die je drinkt glazen alcohol op een feestje kan geen kwaad. 4. De minimum leeftijd van alcohol moet naar Het is niet erg als je 1x in coma ben geraakt door het drinken van alcohol. 6. Alcohol drinken is stoer. 7. De alcohol reclames op tv werken niet. 8. Voorlichting over alcohol is goed glazen alcohol in het weekend is niet schadelijk voor je hersenen. 10. Als je geen alcohol drinkt, hoor je niet meer bij de groep. 11. Het is niet erg als je voor je 16e alcohol drinkt. 7

8 Stappenplan klinische les Deze presentatie is een handige leidraad voor een klinische les over alcoholmisbruik en comazuipen. De les bestaat uit: voorstellen, introductie in de vorm van een filmpje, informatie over wat alcohol met je lichaam doet, groepsdruk en leeftijdsgenoten en wat alcohol met schoolprestaties kan doen. Hierna volgt de gastspreker met zijn/haar verhaal en een discussie ter afsluiting Als de verpleegkundige merkt dat informatie niet goed opgenomen wordt door de groep kan de verpleegkundige er voor kiezen deze minder lang aan bod te laten komen. In principe is de les klaar, de verpleegkundige moet alleen nog de gegevens (eigen naam, naam gastspreker, school en datum) op de eerste slide invullen en slide 13 aanpassen met de naam van de spreker en het gevolg dat de spreker heeft ondervonden aan alcoholmisbruik. Hieronder volgt een toelichting bij de slides: 1 e deel les 1: Pas deze slide aan voordat de les begint. Stel jezelf hier even voor en schrijf je naam eventueel op het bord. Vertel dat je HBO verpleegkundige bent en ze iets komt vertellen over alcoholmisbruik en comazuipen bij jongeren. Vertel kort hoe de opbouw van de les zal zijn. 2: Je kunt er voor kiezen te beginnen met een filmpje. Deze kun je vinden op (overleg van te voren met de leraar of het filmpje misschien te heftig is en misschien beter weggelaten kan worden). Als je het filmpje niet gebruikt verwijder dan deze slide. 3: Dit is een overzicht over de theorie die behandeld gaat worden 4: Dan begint nu de inhoudelijke informatie over alcoholmisbruik. Ten eerste kun je vragen of ze weten wat alcohol met je lichaam zou kunnen doen. Laat hierna pas de slide zien. Vertel over de verdovende effecten en het vertraagd reactievermogen, vraag eventueel of iemand dit misschien herkent om de les interactief te maken. 5: Dit is een filmpje om het vertraagd reactie vermogen te illustreren. Dit filmpje is te vinden op maar staat ook in de PowerPoint. 6: Je bent weer terug bij het overzicht; Wat doet alcohol met je lichaam? Vertel over eventuele IQ daling en het feit dat je in coma kan raken. Vraag wat de kinderen en ouders van de grens 10 drankjes vinden (veel/weinig, waarom?). 7: Deze sheet gaat ook over wat alcohol met je lichaam doet. Vertel over eventuele beschadiging van de maagwand en wat alcohol met je hersenen kan doen. Vraag na aan de ouders wat zijn hiervan vinden (heftig?). Ga hier verder niet te diep op in, je wilt het publiek wijzen op de effecten, niet ze ontzettend bang maken zodat ze nooit meer een druppel alcohol zullen aanraken. 8

9 8: Hierop staat een kaart van het menselijk lichaam. Wijs de termen maag en hersenen hierop aan om het extra duidelijk te maken. 9: Deze sheet gaat over wat je lichaam tegen alcohol doet. Vertel over de functie van je lever, vraag hierna of iemand van de kinderen weet wat een kater is. Ga hier op in en vertel daarna wat een kater daadwerkelijk is en dat veel plassen een gevolg van veel alcoholconsumptie kan zijn. 10: Hierop staat een kaart van het menselijk lichaam. Wijs de term lever hierop aan om het extra duidelijk te maken. 11: Deze slide is het overzicht van de slide die je net verteld hebt. Klik door. 2 e deel les 12: Deze slide gaat over alcohol en leeftijdsgenoten. Vertel over het beginnen met het drinken van alcohol en het belang van het trekken van een grens. Misschien zijn er kinderen of ouders die dit herkennen? 13: Bij deze slide introduceer je de gastspreker. Hier heb je van te voren de naam en wat achtergrond informatie over de gastspreker genoteerd. De gastspreker heeft minuten de tijd om zijn verhaal te vertellen. Dit verhaal is van te voren afgesproken. Als de tijd bijna om is geef je de gastspreker een seintje zodat hij/zij zijn verhaal kan afronden. Hierna mag het publiek natuurlijk vragen stellen. 14: Om de kinderen en ouders stof tot nadenken mee naar huis te geven eindigt de klinische les met een discussie. Alle stellingen staan op deze slide en hieruit kies je er 3 (afhankelijk van type groep, cultuur etc.). De 3 stellingen mogen op de slide blijven staan waarna je de overige stellingen die je niet gebruikt verwijdert. Probeer een discussie te starten met de kinderen en geef zo nodig je eigen mening om de discussie op gang te brengen. Ook kan je de ouders een mening laten geven om de kinderen hiermee een duwtje in de goede richting te geven. Als de discussie stil valt ga je door naar de volgende stelling. 15: Met deze pagina geef je aan eventuele vragen te willen beantwoorden en mondeling vertel je nog een folder voor de ouders te hebben. Deze folder deel je bij de deur uit als de ouders en kinderen het lokaal verlaten. 9

10 Datum, Amsterdam Beste ouders/verzorgers, Binnenkort komt er op school een project over alcohol gebruik. Weet u wat er kan gebeuren als je op jonge leeftijd te veel alcohol drinkt? En wat de effecten zijn voor uw kind? Daarvoor heeft de school een HBO- verpleegkundige uitgenodigd. Deze verpleegkundige komt voorlichting geven over alcohol gebruik en de effecten van alcohol op kinderen/ jongeren. Omdat er steeds vaker op jongere leeftijd alcohol wordt genuttigd en dit een serieus probleem is. Deze avond zou de verpleegkundige u en uw kind meer vertellen over alcohol gebruik de gevaren van op vroeg leeftijd te veel alcohol drinken en de gevolgen daarvan op korte termijn. Zodat u en uw kind meer bewust worden van de gevaren van alcohol gebruik. Wij nodigen u en uw kind uit op (datum) Om (tijd) Locatie. (de school) Wij hopen op uw komst! Graag even doorgeven aan de docent/leerkracht als u niet kunt komen. Zie het invulstrookje hier onder. Met vriendelijke groet, Alcohol preventie projectgroep Naam.. Ik kan wel/ niet op de voorlichtingsavond komen. Ik kom met personen. 10

11 Binnenkant folder 11

12 Buitenkant folder 12

13 Literatuurlijst 1. Zoon, M. Wat werkt bij middelen misbruik?. September Beschikbaar via: k.pdf (Geraadpleegd op 9 mei 2013) 2. Nijman, S, Valkenberg, H. Alcoholvergiftiging en ongevallen met alcohol bij jongeren van 10 tot en met 24 jaar. Amsterdam: Stichting consument en veiligheid. juni Beschikbaar via (Geraadpleegd op 20 februari 2013) 3. Werkgroep Public Health, werkgroep van the international federation of medical students. Orgaandonorproject. Amsterdam e druk. Beschikbaar via: https://bscw.hva.nl/bscw/bscw.cgi/d /voorbeeld%20klinische%20les. pdf (Geraadpleegd op 23 april 2013) 4. Foundation voor een drugsvrije wereld Beschikbaar via: (Geraadpleegd op 10 mei 2013) 5. 2 Bouman GGZ, Sprink Beschikbaar via: (Geraadpleegd op 10 mei 13) 6. Novadic Kentron, netwerk voor verslavingszorg Beschikbaar via: kentron.nl/site/loader/loader.aspx?documentid=383cb266-b3d7-4ce2-8f3e- 97dc35fc7d88 (Geraadpleegd op 10 mei 2013) 7. Grégoire L, van Straaten-Huygen A, Trompert R. Anatomie en fysiologie van de mens. Hoofdstuk 12 Zenuwstelsel. ThiemeMeulenhoff 3e druk

Alcoholintoxicatie 1

Alcoholintoxicatie 1 Alcoholintoxicatie 1 Je hebt teveel alcohol gedronken en dit heeft dusdanige effecten op je lichaam gehad dat een opname in het ziekenhuis noodzakelijk was. Doordat je teveel gedronken hebt kan er van

Nadere informatie

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam?

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam? de kater komt later ziek door te veel alcohol Je hebt te veel alcohol gedronken. Dit heeft je zo ziek gemaakt dat we je met spoed moesten opnemen in ons ziekenhuis. Waarschijnlijk ben je - net als je ouders/verzorgers

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING Als kinderen naar het voortgezet

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Alcoholvergiftiging Informatie voor ouders

Alcoholvergiftiging Informatie voor ouders Alcoholvergiftiging Informatie voor ouders Albert Schweitzer ziekenhuis maart 2014 pavo 1077 Inleiding Uw zoon of dochter is met een alcoholvergiftiging opgenomen in het ziekenhuis. Dit kan voor u en uw

Nadere informatie

ALCOHOL. Zonder flauwekul

ALCOHOL. Zonder flauwekul ALCOHOL Zonder flauwekul Op een feestje of in een café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken eigenlijk wel gezellig? Het is belangrijk dat je weet wat alcohol met

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN?

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? UW KIND EN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? U KUNT ER IETS AAN DOEN! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING V.S.O. WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief: V.S.O. alcohol en alcoholverslaving INHOUDSOPGAVE pagina

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Project Alcohol 2014

Project Alcohol 2014 Project Alcohol 2014 Naam: Jong geleerd is oud gedaan!!!! Laat je niet Naam: F L s E s E N Klas:!!! 1 Inleiding De carnaval komt eraan. Een feest dat gevierd moet worden. Maar is het feestje van plezier

Nadere informatie

Les alcohol. En / of Vragenblad Hoe werkt alcohol? Wat weet je al over alcohol? En / of Nog meer vragen: Klassikaal vragen stellen uit de kennistest.

Les alcohol. En / of Vragenblad Hoe werkt alcohol? Wat weet je al over alcohol? En / of Nog meer vragen: Klassikaal vragen stellen uit de kennistest. Les alcohol Meenemen: - Formulier om eigen ervaringen op te schrijven; - Etiketten van alcoholhoudende dranken; - Vragenblad Hoe werkt alcohol? ; (eventueel A,B en C- kaartjes meenemen) - Kennistest alcohol;

Nadere informatie

Alcoholintoxicatie bij jongeren

Alcoholintoxicatie bij jongeren Alcoholintoxicatie bij jongeren Beter voor elkaar Informatie voor ouders na opname van hun kind vanwege alcoholintoxicatie ( comazuiper ) Inleiding Uw zoon of dochter is met een alcoholvergiftiging in

Nadere informatie

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief over alcohol INHOUD pagina Inleiding 2 Welke soorten drank zijn er? 2 De werking

Nadere informatie

Werkblad. Alcohol & Jongeren

Werkblad. Alcohol & Jongeren Werkblad Alcohol & Jongeren Werkschema / Planner taak geschatte tijdsduur werkelijke tijd wie/wat opdracht 1 voorbereiding: voorbereiding: opdracht 2 voorbereiding: voorbereiding: opdracht 3 voorbereiding:

Nadere informatie

Jeugd en alcohol. Oefeningen

Jeugd en alcohol. Oefeningen 2009-16 tekst 1 Delft, 16 april 2009 Jongeren drinken steeds meer alcohol. En ze drinken vaker. Ook zijn ze jonger als ze beginnen. Het is een groeiend probleem. Cijfers van 2008 337 jongeren kwamen in

Nadere informatie

Wat je moet weten over alcohol

Wat je moet weten over alcohol Wat je moet weten over alcohol 1 2 Op een feestje of op café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken wel altijd zo gezellig? In deze folder vind je: wat alcohol met

Nadere informatie

Alcohol, Roken en opvoeding

Alcohol, Roken en opvoeding Alcohol, Roken en opvoeding Uw kind in klas 1 van het voortgezet onderwijs Als kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, verandert er veel in hun leven. Ze krijgen andere interesses en hun vriendengroep

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

Kindergeneeskunde Alcoholintoxicatie/-vergiftiging

Kindergeneeskunde Alcoholintoxicatie/-vergiftiging Kindergeneeskunde Alcoholintoxicatie/-vergiftiging Inleiding Uw zoon of dochter is met een alcoholvergiftiging in het ziekenhuis geweest. Dit kan voor zowel u als voor uw kind een schokkende ervaring zijn.

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul HASJ EN WIET Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Het roken van tabak met hasj of wiet heet blowen. Ik blow niet. Ik gebruik medicijnen. Dan kan het

Nadere informatie

Geef ze geen alcohol onder de 16 Folder vóór en dóór ouders over alcohol en jongeren

Geef ze geen alcohol onder de 16 Folder vóór en dóór ouders over alcohol en jongeren Geef ze geen alcohol onder de 16 Folder vóór en dóór ouders over alcohol en jongeren Stadmeteenhart Stadsberichten extra Werkzaamheden Van Tuyllstraat Waarom deze folder? Heeft u ook een kind in de puberteit

Nadere informatie

Gevolgen van alcoholgebruik

Gevolgen van alcoholgebruik Gevolgen van alcoholgebruik Katwijk 7 februari 2008 Programma Trends in alcohol gebruik Effecten en risico s Gevolgen (bij jongeren) Mogelijke oplossingen Conclusies 1 Algemene trends bij jongeren Steeds

Nadere informatie

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Kikid Het is als ouder jouw verantwoordelijkheid, dat je kind NEE kan zeggen tegen drank!

Nadere informatie

Een roesje bij endoscopisch onderzoek Sedatie

Een roesje bij endoscopisch onderzoek Sedatie Een roesje bij endoscopisch onderzoek Sedatie Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 1084 Inleiding U krijgt binnenkort een onderzoek op de afdeling Endoscopie van het Albert Schweitzer ziekenhuis.

Nadere informatie

Delier. (Acuut optredende verwardheid)

Delier. (Acuut optredende verwardheid) Delier (Acuut optredende verwardheid) Wat is acuut optredende verwardheid/delier Uw familielid, vriend(in) of kennis ligt in ons ziekenhuis. Hij/zij is opgenomen vanwege ziekte, ongeval en/of operatie.

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDEN Tips en advies voor ouders

ALCOHOL EN OPVOEDEN Tips en advies voor ouders 2 e druk, mei 2008 ALCOHOL EN OPVOEDEN Tips en advies voor ouders Herkent u één van deze vragen? Hoeveel mag mijn kind eigenlijk drinken? Wat zijn de risico s van alcoholgebruik door jongeren? Is het verstandig

Nadere informatie

Lesbrief bij Biertje Casper van Marleen Schmitz voor groep 8

Lesbrief bij Biertje Casper van Marleen Schmitz voor groep 8 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage: opdrachtenblad en feiten over alcohol Lesbrief bij Biertje Casper van Marleen Schmitz voor groep 8 Thema

Nadere informatie

Acuut optredende verwardheid Delier

Acuut optredende verwardheid Delier Acuut optredende verwardheid Delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen in ons ziekenhuis vanwege ziekte, ongeval en/of operatie. Zoals u vermoedelijk hebt gemerkt, is zijn of haar reactie

Nadere informatie

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de klas en aan docenten) ABC gesprekken Aanwezig bij verschillende ZAT

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDEN Tips en advies voor ouders

ALCOHOL EN OPVOEDEN Tips en advies voor ouders ALCOHOL EN OPVOEDEN Tips en advies voor ouders Herkent u één van deze vragen? Hoeveel mag mijn kind eigenlijk drinken? Kunnen jongeren tegen alcohol en wat zijn de risico s? Is het verstandig mijn kind

Nadere informatie

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003)

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003) Uitslagen leerlingen onderzoek (00) Als onderdeel van het onderzoek naar het verslavingspreventieproject op scholen voor voortgezet onderwijs in Katwijk is een anonieme online-enquête afgenomen met behulp

Nadere informatie

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

GEMEENTE VAL KENSWAARD

GEMEENTE VAL KENSWAARD V GEMEENTE VAL KENSWAARD de Hofnar 15 Postbus 10100 5550 GA Valkenswaard T (040) 208 34 44 F (040) 204 58 90 gemeente@valkenswaard.nl www.valkenswaard.nl Aan de leden van de raad van de gemeente Valkenswaard

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Volp (PvdA) over het stijgende aantal jonge comazuipers (2016Z05066).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Volp (PvdA) over het stijgende aantal jonge comazuipers (2016Z05066). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Magazine voor ouders en kinderen 1

Magazine voor ouders en kinderen 1 Magazine voor ouders en kinderen Hoe denken jullie over alcohol? Speel samen het stellingenspel. Alcohol, wat is dat? Hoeveel kinderen in groep 8 drinken alcohol? Welkom, Voor jullie ligt het eerste nummer

Nadere informatie

Lichamelijke klachten door alcoholgebruik

Lichamelijke klachten door alcoholgebruik Maag-, Darm- en Leverziekten Lichamelijke klachten door alcoholgebruik www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl MDL013 / Lichamelijke klachten door

Nadere informatie

Hoe zit dat met alcohol? Ieder glas alcohol is vergif!

Hoe zit dat met alcohol? Ieder glas alcohol is vergif! 1 Hoe zit dat met alcohol? Ieder glas alcohol is vergif! Het alcoholpercentage in: - Bier 5% - Wijn 12% - Sterke drank 35% Voor het alcoholpercentage in je bloed maakt het niets uit of je bier, wijn of

Nadere informatie

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Pubers en genotmiddelen Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Overzicht - Inleiding - (hersen)ontwikkeling pubers - Genotmiddelen: - energiedrank - roken - alcohol - Opvoeding en

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Schadelijke effecten van alcohol

Schadelijke effecten van alcohol Schadelijke effecten van alcohol Jong geleerd? Saskia Wolt kinderarts Gerda de Boer GZ-psycholoog K&J Flevoziekenhuis DeKinderkliniek/DeKinderGGZ 2-11-2015 Club Cell, Almere Inhoud Alcohol en uw puber:

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be campus Kortenberg Leuvensesteenweg 517 3070 Kortenberg T +32 2 758 05 11 campus Gasthuisberg Herestraat 49 3000 Leuven

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: ROKEN EN BLOWEN 3 GEWOONTEN 3 CONTRACT 4 ROKEN EN JOUW GEZONDHEID

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. peiling Leids JongerenPanel. Colofon. Serie Statistiek 2011 / 17

Jongeren en alcohol. peiling Leids JongerenPanel. Colofon. Serie Statistiek 2011 / 17 Jongeren en alcohol peiling Leids JongerenPanel Colofon Serie Statistiek 2011 / 17 Gemeente Leiden Afdeling Strategie en Onderzoek, BOA Sociaal en Economisch Beleid, SEB Postbus 9100, 2300 PC Leiden E-mail:

Nadere informatie

sedatie met Propofol bij onderzoek of behandeling

sedatie met Propofol bij onderzoek of behandeling sedatie met Propofol bij onderzoek of behandeling Binnenkort komt u naar OLVG voor een onderzoek of een behandeling. Uw arts heeft met u besproken dat u tijdens dit onderzoek een (lichte) sedatie krijgt

Nadere informatie

Actieplan verslavingspreventiebeleid. Gemeente Valkenswaard

Actieplan verslavingspreventiebeleid. Gemeente Valkenswaard Actieplan verslavingspreventiebeleid Gemeente Valkenswaard 2014-2015 - 2 - Inhoudsopgave Inleiding p. 4 Het plan p. 5 Het actieprogramma p. 6 1. Ouder/kind avond p. 6 2. Voorlichting vierde klas p. 7 3.

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

Alcohol en jongeren. Ziekenhuis Bernhoven 8 juli 12 juli Allert Vos. Gordon Slabbers. Internist. Kinderarts

Alcohol en jongeren. Ziekenhuis Bernhoven 8 juli 12 juli Allert Vos. Gordon Slabbers. Internist. Kinderarts Alcohol en jongeren Ziekenhuis Bernhoven 8 juli 12 juli Allert Vos Internist Gordon Slabbers Kinderarts 16-7-2010 1 De Jeugd deugt, maar met alcohol??? 2 Opbouw informatie-avond Een gewoon weekend in 2008

Nadere informatie

In deze folder vind je:

In deze folder vind je: Op een feestje of op café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken wel altijd zo gezellig? In deze folder vind je: wat alcohol met je doet; welke risico s er zijn; dat

Nadere informatie

Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding. Floris Munneke Anita van Stralen

Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding. Floris Munneke Anita van Stralen Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding Floris Munneke Anita van Stralen Programma Trends Invloeden op het kind Wat vindt u? Het gesprek met uw kind Verwijsmogelijkheden Wat roept het onderwerp

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

Als je poep er niet uit wil

Als je poep er niet uit wil Als je poep er niet uit wil 1 De meeste kinderen poepen elke dag wel een keer. Of één keer in de twee dagen. Maar soms poep je vaker, bijvoorbeeld als je diaree hebt. Of je poept minder vaak. Als je niet

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Onderzoek Drankgebruik onder jongeren Door NCRV Altijd wat 1 april 2011

Onderzoek Drankgebruik onder jongeren Door NCRV Altijd wat 1 april 2011 Onderzoek Drankgebruik onder jongeren Door NCRV Altijd wat april 0 Het onderzoek is uitgevoerd onder.8 Nederlanders van 8 jaar en ouder. Het gaat daarbij om een representatief getrokken steekproef uit

Nadere informatie

Overmatig alcoholgebruik aanpakken RODER. met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk. Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP

Overmatig alcoholgebruik aanpakken RODER. met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk. Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP Overmatig alcoholgebruik aanpakken met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk RODER Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP De belangrijke eerste stap... U heeft met uw huisarts gesproken over

Nadere informatie

Alvleesklierontsteking

Alvleesklierontsteking Alvleesklierontsteking Uit onderzoek is gebleken dat u een alvleesklierontsteking (pancreatitis) heeft. In deze folder leest u meer over de oorzaken en behandeling van een alvleesklierontsteking. Neem

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Albert Schweitzer ziekenhuis Kinderafdeling januari 2015 pavo 0582. Blindedarmontsteking bij kinderen

Albert Schweitzer ziekenhuis Kinderafdeling januari 2015 pavo 0582. Blindedarmontsteking bij kinderen Albert Schweitzer ziekenhuis Kinderafdeling januari 2015 pavo 0582 Blindedarmontsteking bij kinderen Inleiding Je bent opgenomen op de kinderafdeling van het Albert Schweitzer ziekenhuis. Dit moest omdat

Nadere informatie

een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest

een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door

Nadere informatie

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18 Feiten over het Alcohol- en Drugsgebruik van jongeren in het district Rivierenland Gelderland-Midden Gebaseerd op het onderzoek: Lekker samen van de kaart (maart 27) Inleiding Het alcoholgebruik neemt

Nadere informatie

Diazepam rectiole. (bij volwassenen) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Diazepam rectiole. (bij volwassenen) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Diazepam rectiole (bij volwassenen) U wordt behandeld voor epilepsie. Als u een aanval krijgt kan iemand in uw naaste omgeving een diazepam rectiole toedienen als dat nodig is. In deze folder leest u meer

Nadere informatie

Alcoholpoli voor jongeren

Alcoholpoli voor jongeren Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Alcoholpoli voor jongeren z 1 Het WZA heeft een speciale polikliniek voor jongeren tot achttien jaar die op de Spoedeisende Hulp

Nadere informatie

MRI-onderzoek onder narcose bij kinderen

MRI-onderzoek onder narcose bij kinderen MRI-onderzoek onder narcose bij kinderen In deze folder informeren wij u over de wijze waarop er binnen het VU medisch centrum (VUmc) gewerkt wordt bij het maken van een MRI-scan onder narcose bij uw kind.

Nadere informatie

Argininetolerantietest bij kinderen

Argininetolerantietest bij kinderen KINDERGENEESKUNDE Argininetolerantietest bij kinderen Dagopname KINDEREN Argininetolerantietest bij kinderen De kinderarts heeft na overleg met u besloten om bij uw kind een onderzoek te doen naar de aanmaak

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Alcohol nuchter bekeken

Alcohol nuchter bekeken Alcohol nuchter bekeken Alcohol en kanker Vandaag zal kanker je misschien niet echt bezighouden. Het is wel een feit dat overdadig alcoholgebruik op termijn het risico op bepaalde soorten kanker verhoogt.

Nadere informatie

Inknippen van je tongriempje

Inknippen van je tongriempje Wilhelmina Kinderziekenhuis Inknippen van je tongriempje Wat staat er in deze folder Inleiding voor ouders 2 Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar 4 Inknippen van het tongriempje 6 Tips 9 Wil je meer

Nadere informatie

Een röntgenfoto laten maken

Een röntgenfoto laten maken Een röntgenfoto laten maken Informatie voor ouders en kinderen (0 12 jaar) Afdeling Radiologie IJsselland Ziekenhuis Wij verwachten: op de afdeling Radiologie op:..dag..(d.d.) om. uur Informatie voor ouders

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Jan Widdershoven Annemieke van der Weij Marianne van Steenbergen Kinderartsen JBZ. Dokters op dinsdag 22 januari 2013

Jongeren en alcohol. Jan Widdershoven Annemieke van der Weij Marianne van Steenbergen Kinderartsen JBZ. Dokters op dinsdag 22 januari 2013 Jongeren en alcohol Jan Widdershoven Annemieke van der Weij Marianne van Steenbergen Kinderartsen JBZ Dokters op dinsdag 22 januari 2013 U voelt u onrustig en krijgt het volgende voorgeschreven: Suspensie

Nadere informatie

Bespreken van situaties

Bespreken van situaties Bespreken van situaties U heeft met de leerlingen de website over alcohol, roken en drugs doorlopen. Dit zijn onderwerpen die leerlingen bezighouden en waar ze onderling over praten. Toch is het goed om

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Alcohol in de opvoeding

Alcohol in de opvoeding Alcohol in de opvoeding >> In deze brochure leest u meer over alcohol in de opvoeding. Over het effect van alcoholgebruik op uw kind. Over regels die u kunt stellen en adviezen die u uw kind kunt geven.

Nadere informatie

Inwendige geneeskunde. Gastroscopie

Inwendige geneeskunde. Gastroscopie Inwendige geneeskunde Gastroscopie Inleiding Uw arts heeft voorgesteld om bij u een gastroscopie te laten doen. Dit is een onderzoek, waarbij met een kijkinstrument, de gastroscoop, de binnenkant van uw

Nadere informatie

1 Wat vind je van dit verbod?

1 Wat vind je van dit verbod? Happy hour Onderzoeksresultaten TIPHorstaandeMaas.nl Horecabedrijven in onze gemeente mogen niet meer stunten met prijzen van alcoholische drankjes, bijvoorbeeld via een happy hour. 35% 1 Wat vind je van

Nadere informatie

Is Nix18 echt Nix18?

Is Nix18 echt Nix18? Is Nix18 echt Nix18? Waarom bent u vanavond gekomen? Hoe gaan andere ouders hier mee om? Tips om je kind duidelijk te maken dat het niet gezond voor je is. Hoe wordt er op school mee omgegaan? Waarom laten

Nadere informatie

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen Inhoud Alcoholpreventie Jeugd Gemeente Dalfsen 1 Alcoholpreventie Jeugd 1. Inleiding Het alcoholgebruik onder de jongeren is de laatste jaren een landelijk probleem waar steeds meer aandacht voor is, zowel

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?!

Dat doet mijn kind toch niet?! Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 17 maart 2016 marion.kooij@brijder.nl 088 3583 880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de

Nadere informatie

Tips voor Ouders van drinkende pubers

Tips voor Ouders van drinkende pubers Tips voor Ouders van drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: - Kies als ouders samen regels voor het gezin. - Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5.

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Het kinderprotocol Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Slot 1. Het kinderprotocol: Op de Flamingoschool vinden we het erg

Nadere informatie

lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud Les 1: Kennismaking met alcohol 3 Wat is alcohol? 4 Hoeveel alcohol per glas? 4 Alcohol: gevolgen korte

Nadere informatie

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk 16 september 2014 Pel van Hattum Programma 1. Middelen 2. Cijfers 3. Puberteit 4. Opvoeding 1. Middelen: Tabak Héél ongezond: de dodelijkste

Nadere informatie

Comazuipen, iets voor jou?

Comazuipen, iets voor jou? Hbo-verpleegkunde Comazuipen, iets voor jou? Project Preventieprogramma Leon Koopman 500644761 Nicole van Langevelde 500635212 Anne Metselaar 500644239 Joyce Stuijt 500635116 Sanne Terpstra 500646500 Kimberley

Nadere informatie

een folder voor ouders en opvoeders LAAT JE NIET FLESSEN! Een uniek project in Zuidoost-Brabant om het alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen

een folder voor ouders en opvoeders LAAT JE NIET FLESSEN! Een uniek project in Zuidoost-Brabant om het alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen een folder voor ouders en opvoeders LAAT JE NIET FLESSEN! Een uniek project in Zuidoost-Brabant om het alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen U kent uw kind het beste. U heeft het meeste zicht

Nadere informatie

Operatie aan de amandelen bij kinderen

Operatie aan de amandelen bij kinderen Operatie aan de amandelen bij kinderen Informatie voor patiënten F0220-3415 juni 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt

BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt Polikliniek Longgeneeskunde BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt STOPPEN MET ROKEN Langzamerhand weet iedereen dat roken een ongezonde gewoonte is. Roken speelt een belangrijke

Nadere informatie

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 WWW.VOORKOM.NL V.S.O. Roken stoer? Stoppen is sterker! LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief Over Roken V.S.O. Colofon: Deze lesbrief hoort

Nadere informatie

Alcohol. Hoeveel is te veel?

Alcohol. Hoeveel is te veel? Alcohol. Hoeveel is te veel? V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - juni 2015 (herziene druk) - D/2015/6030/ 30 DeDe DrugLijn

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van de galwegen en de alvleesklier met sedatie (roesje) E.R.C.P.

Röntgenonderzoek van de galwegen en de alvleesklier met sedatie (roesje) E.R.C.P. Röntgenonderzoek van de galwegen en de alvleesklier met sedatie (roesje) E.R.C.P. Binnenkort ondergaat u op de afdeling radiologie een onderzoek dat in medische termen endoscopischeretrogade-cholangio-pancreatografie

Nadere informatie

kritieke diensten voor kinderen die op bezoek komen Raf gaat een kijkje nemen op de Spoedgevallendienst Ga je mee? UZ Gent, Spoedgevallendienst

kritieke diensten voor kinderen die op bezoek komen Raf gaat een kijkje nemen op de Spoedgevallendienst Ga je mee? UZ Gent, Spoedgevallendienst voor kinderen die op bezoek komen kritieke diensten Raf gaat een kijkje nemen op de Spoedgevallendienst Ga je mee? UZ Gent, Spoedgevallendienst Inhoud Voorwoord Welkomstwoordje van Raf 3 Stel jezelf even

Nadere informatie