Materieelgezien. SUIT: Virtueel vechten. DMO ondersteunt missie Mali Lauwersmeer spil in militaire satcom. Nummer 9 december 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Materieelgezien. SUIT: Virtueel vechten. DMO ondersteunt missie Mali Lauwersmeer spil in militaire satcom. Nummer 9 december 2013"

Transcriptie

1 Materieelgezien Nummer 9 december 2013 SUIT: Virtueel vechten DMO ondersteunt missie Mali Lauwersmeer spil in militaire satcom

2

3 Materieelgezien nummer 9 december Op naar 2014! Voor u ligt de laatste editie van Materieelgezien van Opnieuw kan ik vaststellen dat ook dit jaar weer is voorbijgevlogen. Wellicht komt dat omdat dit jaar veel is gebeurd; het kan ook zijn dat met het ouder worden de tijd steeds sneller lijkt te gaan. Hoe dan ook: het was een bewogen jaar waarin we de ingrijpende reorganisatie hebben doorgevoerd en waarbij we door de opgelegde kaders afscheid hebben moeten nemen van een groot aantal gewaardeerde en vaak langjarige collega's. Daarnaast kwam dit jaar een hernieuwde visie op de krijgsmacht uit, die helder maakt hoe Defensie de ambities in evenwicht brengt met de beschikbaar gestelde middelen. Dat is gebeurd, laten we nu vooral de blik naar voren richten. Er wacht ons een jaar waarin we onze aandacht volop kunnen wijden aan de materieellogistiek en de informatievoorziening. Daar zijn we van en daar zijn we goed in. Dat kunnen we niet in ons eentje; we zullen nauw moeten samenwerken met de Defensiestaf, de opco s, de bestuursstaf en het CDC. Ook zullen we de samenwerking met de kennisinstituten en het bedrijfsleven moeten intensiveren. We moeten wel, want we hebben niet alle kennis meer in eigen huis. Dat is niet erg, zolang je maar weet welke kennis je niet meer hebt en waar je die wel kunt krijgen en die zelfstandig kunt beoordelen. Ook internationaal liggen er volop mogelijkheden tot samenwerking, vooral met België en Duitsland. Werk wat het ene land doet, hoeft het andere niet (meer) te doen. Dit vereist openheid en transparantie van ons; we moeten informatie delen en onze partners bij ons werk betrekken. Ook moeten we helder maken wat we wel en wat we niet kunnen, althans niet gelijktijdig. We zullen ons moeten focussen op de dingen die er toe doen: laten we to the point zijn in discussies en vergaderingen, in woord en geschrift. En laat ons bij elke voorgenomen actie eens afvragen wat de toegevoegde waarde is voor het te behalen resultaat. De DMO is een prachtige organisatie die ertoe doet. Zij is dat dankzij uw kennis en kunde, inzet en betrokkenheid. Vergelijking met bijvoorbeeld andere aanschaffende instanties binnen de overheid laat zien dat wij het best goed geregeld hebben. Dat moeten we vasthouden, maar we moeten ook leren de zaken soms wat minder omslachtig te doen. Dat het KPU bedrijf waarschijnlijk de kledingvoorziening voor de Nationale Politie gaat verzorgen, zegt iets over onze professionaliteit. Kortom, ik hoop dat we er het komende jaar weer iets moois van maken, de goede dingen behouden en ons verbeteren op een aantal van de bovengenoemde aspecten. Ik wens u en de uwen bijzonder prettige kerstdagen en een goed begin van het nieuwe jaar! Lex Hendrichs Directeur DMO

4 4 In t kort Laatste FRISC overgedragen aan DMO De beproevingsperiode van het 50ste en laatste Fast Raiding Interception & Special Forces Craft, kortweg FRISC, is succesvol afgerond. Dit laatste vaartuig is begin december in Den Helder aangekomen en overgedragen aan de DMO. Het project FRISC bestaat uit drietal typen vaartuigen: 19 Boarding Craft, bestemd voor de patrouilleschepen en de maritime special forces 12 Support Craft Carribean, bestemd voor ondersteuningswerkzaamheden in het Caribisch gebied 17 Raiding Craft, bestemd voor de landingseenheden van het Korps Mariniers. Het eerste FRISC-vaartuig is begin 2011 opgeleverd. DMO doorliep daarmee met ondersteuning van CZSK een uitgebreid beproevingsprogramma. Nadat de opgedane ervaringen in het ontwerp verwerkt waren, is de bouw van het tweede vaartuig en hiermee de serieproductie gestart. Met de oplevering van het 50ste vaartuig is er na twee jaar, met een gemiddelde van één vaartuig per twee weken, een eind gekomen aan de productie van FRISC. De FRISC is al frequent ingezet tijdens missies. Zo opereerden vaartuigen vanaf zowel de Zr.Ms. Rotterdam en Johan de Witt hun anti-piraterijmissie aan de oostkust van Afrika. Ook in de West zijn ze ingezet vanaf de patrouilleschepen. Foto: Gerben van Es Nieuwe voertuigen voor Defensie De Volkswagen Amarok DC 103kW zal een groot deel van de huidige terreinwagens binnen de krijgsmacht gaan vervangen. De DMO sloot hiervoor op 5 december een contact met de Nederlandse firma Pon. De aanschaf van de pickups is onderdeel van het project Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen. Met de keuze voor deze Volkswagen brengt de krijgsmacht het brede scala aan voertuigen voor vredesbedrijfsvoering terug naar 1 basistype pickup. Momenteel gebruiken de militairen van de Koninklijke Landmacht, de Koninklijke Luchtmacht en de Koninklijke Marechaussee voor regulier vervoer, oefeningen of nationale operaties doorgaans Mercedes Benz terreinwagens. Het Korps Mariniers ruilt haar Landrover Defenders ook in voor Amoraks. Defensie schaft in totaal Amarok aan. Een groot deel van de Mercedes Benz en Landrover terreinvoertuigen maakt in de loop van 2014 en 2015 eenheidsgewijs plaats voor deze nieuwe pickups. Met de keuze voor de Amorak bespaart de krijgsmacht allereerst op de aanschafkosten. Het is feitelijk een civiel voertuig, dat dus in grotere aantallen wordt geproduceerd dan militaire wagens. De militaire aanpassingen bestaan uit de toevoeging van ondermeer een militaire radio, wapenklemmen en sjorogen voor lucht- of zeetransport. Defensie bespaart met de Amarok ook op het onderhoud. Dat besteedt Defensie voortaan uit aan dealers van Pon, zowel binnen als buiten Nederland. De krijgsmachtdelen hoeven hiervoor dus geen eigen monteurs meer op te leiden. Het uitgebreide dealernetwerk van Pon garandeert namelijk snelle hulp bij pech in de veelgebruikte oefengebieden in ondermeer Duitsland, Noorwegen en Spanje. Foto: Ron van der Slik Nieuw wapenschild DMO De nieuwe DMO organisatie voert sinds 1 november een nieuw wapenschild. De reeds bestaande wapenschilden van de keten logistieke bedrijven blijven ook na de reorganisatie bestaan. Voor het resterende deel van de DMO wordt dit nieuwe wapenschild gevoerd. Het militair personeel binnen de DMO krijgt nieuwe borstemblemen uitgereikt voor zowel het gevechtstenue als het dagelijks tenue. Het mouwembleem DMO wordt niet meer gevoerd en mag ook niet meer op het DT worden gedragen. Het militair personeel wordt verzocht dit embleem te verwijderen. Knallen op de Zevenheuvelenloop Een team van het Defensie Munitiebedrijf nam op 17 november deel aan de Zevenheuvelenloop in Nijmegen. De ploeg was samengesteld uit diverse organisatiedelen vanuit het hele land, van Ketenlogistiek tot het Kenniscentrum Wapensystemen en Munitie en van Munitietechnische Ondersteuning tot Verzamelplaats en Bedrijfsondersteuning. Het uit burgermedewerkers en militairen bestaande DMO-team knalde op het 15 kilometer lange en heuvelachtige terrein naar de 451ste plaats. In totaal namen 732 bedrijven deel.

5 Materieelgezien nummer 9 december Eerste Apache gemoderniseerd De Nederlandse vloot van Apache gevechtshelikopters ondergaat de komende jaren een ingrijpend modificatieprogramma. Bij de Boeing productiefaciliteit in het Amerikaanse Mesa is op 14 november de eerste zogeheten Block II Apache overgedragen aan de DMO. De Apache krijgt een flinke opwaardering, zowel op het gebied van software als hardware. De eerste Apaches zijn in 1997 ingevoerd. Deze modificatie brengt ze weer helemaal up to date. De gevechtshelikopters zijn nu weer helemaal interoperabel met de andere landen die de Apache gebruiken. Dankzij laatstgenoemde modernisering zijn de vliegers beter op de hoogte van dreigingen en kunnen daarop dus ook sneller inspelen. Daarnaast verkleint de apparatuur de kans op eigen vuurincidenten. De samenwerking met collega s in de lucht en grondtroepen is door de modernere dataverbindingen ook sterk verbeterd. Alle 29 Nederlandse Apaches doorlopen dit modificatieprogramma. Fabrikant Boeing modificeert de acht in de Verenigde Staten gestationeerde gevechtshelikopters. De overige toestellen krijgen hun opwaardering op het Logistiek Centrum Woensdrecht. Naar verwachting is de Apachevloot in 2017 volledig gemodificeerd. Het elektronisch hart van de gevechtshelikopter is met deze modernisering flink opgepompt. De bemanning beschikt met de Block II Apache over betere en snellere processoren. Ook is een aantal analoge systemen, zoals de videorecorder, vervangen door digitale. Daarnaast wordt identificatieapparatuur om vriend en vijand uit elkaar te houden verbeterd dan wel aangebracht. Dit geldt zowel voor vliegtuigen, Identification Friend or Foe genoemd, als grondtroepen, Blue Force Tracker. Integriteitgezien Decembermaand geschenkenmaand December, feestmaand. Een tijd van bezinning, terug- of juist vooruitkijken. Een maand die in het teken staat van gezin, familie en vrienden. En ter verhoging van de feestvreugde zullen we elkaar weer kleine of grote geschenken geven. Ook leveranciers van Defensie of bedrijven die dat graag willen worden, zullen zich de komende weken mogelijk willen profileren middels het geven van cadeautjes. Zolang deze geschenken van zakenrelaties zich beperken tot eenvoudige, goedkope representatieartikelen, prullaria of bagatelgiften zoals agenda s, pennen, kalenders of het goedkope flesje wijn is, aanvaarding ervan geen probleem. Gaat het om grotere geschenken, dan komt mogelijk uw onafhankelijkheid en onpartijdigheid als Defensieambtenaar in het geding. Aanvaarding kan Defensiemedewerkers beïnvloeden of de schijn van beïnvloeding oproepen. Uw onafhankelijke en onpartijdige houding ten opzichte van het bedrijfsleven wordt door de Nederlandse belastingbetaler terecht als een groot goed beschouwd! Hoe nu te handelen als u onverwacht zo n groter geschenk ontvangt? Doorloop bij uw afweging om iets wel of niet te aanvaarden deze stappen. 1. Bedenk dat u als Defensiemedewerker voor het bedrijfsleven in commercieel opzicht interessant bent vanwege de functie die u vervult. U krijgt het cadeautje niet vanwege uw blauwe ogen. 2. Stel uzelf de zogeheten W-vragen: Waarom ik? Waarom nu? Wat verwacht de gulle gever van mij? Zou de gever de bedoeling zou kunnen hebben u als Defensieambtenaar te beïnvloeden of positief te stemmen? Zou u het cadeau kunnen aanvaarden of dient u het te retourneren? Bedenk hierbij dat u cadeaus van het bedrijfsleven in onze westerse samenleving gewoon terug kunt sturen, zonder daarbij de beleefdheidsnormen geweld aan te doen. 3. Probeer de winkelwaarde van het geschenk in te schatten. Het befaamde bedrag van 50 euro zou u het geschenk mogen behouden. Informeer uw leidinggevende als het geschenk een hogere waarde vertegenwoordigt of als sprake is van structurele schenkingen van een lagere waarde. Deze zal doorgaans in overleg met de functionaris integriteitszorg (FIZ) beslissen wat te doen. 4. Geschenken in de vorm van geld, diensten of reizen mogen sowieso niet worden aangenomen. 5. Uit het oogpunt van transparantie zouden geschenken moeten worden aangeboden op het dienstadres en niet op het huisadres. Informeer uw leidinggevende en de FIZ als geschenken aan huis worden bezorgd. Het spreekt vanzelf dat u in elke fase van het afwegingsproces mijn advies kunt inwinnen. Ik wens u en de uwen alvast prettige feestdagen en een gelukkig 2014 toe. Hans Commu Functionaris integriteitszorg DMO

6 6 Project in het vizier Virtueel vechten Een instap maken in Kunduz-Stad? Gijzelaars redden op een schip? Je hoeft daarvoor je kazerne niet meer uit, dankzij het virtual reality-pak SUIT. Kan Defensie al de vruchten plukken van dit Codemo-project? Mariniers namen onlangs in Doorn de proef op de som. Tekst: Ingmar Kooman Infographic: Paul Koebrugge Foto s: Dave de Vaal

7 Materieelgezien nummer 9 december

8 8 Project in het vizier Nieuwe trainingsscenario s zijn binnen enkele minuten te maken, net zo makkelijk als in Sim City. De sporthal bij de Van Braam Houckgeestkazerne lijkt een set van een Nederlandse science fiction film. Een futuristisch uitziende bril, een met sensoren behangen pak, de handvol leden van de NLMARSOF (Netherlands Maritime Special Operations Force) lijken laaglandse cyborgs. Maar dit zijn niet de opnames van de Nederlandse Star Trek, maar een test van de re-lion Small Unit Immersive Trainer, kortweg SUIT. Dit virtual reality-trainingssysteem biedt militairen een heel nieuwe dimensie in virtueel trainen, stelt Sharief Imambuks, projectleider bij de DMO. Dit is echt de volgende stap in simulatie. En dat kun je letterlijk nemen. De sensoren in het pak registreren namelijk elke beweging en vertalen die naar handelingen in de virtuele, interactieve wereld. Een wereld die je via de speciale bril ook echt beleeft. Met SUIT voer je de drills daadwerkelijk uit, zegt Sharief. Je loopt, zoekt dekking, schiet en herlaadt, net zoals je gewend bent te doen. Dit is echt de volgende stap in simulatie Zowel denkbeeldige als bestaande omgevingen zijn te importeren als virtueel trainingsterrein. Oefenen in Oostdorp? Wat dacht je van een dorp in Mali? Een gekaapt schip bij Somalië? Of zelfs het Paleis op de Dam? Sharief: Als instructeur kun je zelf scenario s bouwen. Zo lever je maatwerk om de benodigde skills & drills aan te scherpen. Het SUIT-systeem is makkelijk verplaatsbaar en kan in elke grote ruimte worden opgezet, zoals een loods of een sporthal. SUIT voorziet echt in een behoefte, vertelt kapitein Sander Cruiming van het Simulatiecentrum Landoptreden. De mogelijkheden om OVG (optreden in verstedelijkt gebied red.) te trainen zijn beperkt, geeft hij aan. De gebieden in Nederland kennen de militairen na een paar jaar wel. Zo maar ergens anders ad hoc trainen, zit er doorgaans ook niet in. Bovendien komen de West-Europese trainingslocaties doorgaans niet overeen met de situatie in de inzetgebieden. SUIT heeft daarom zeker potentie als trainingsmiddel ter voorbereiding op daadwerkelijke inzet, zowel in het buitenland als in Nederland zelf. Bad guy Schouder aan schouder lopen de mariniers Peter, Robin en sergeant-majoor Gerwin met getrokken wapens door de sportzaal. De blik van de eerste is gefixeerd op een plek op het plafond. Op een groot beeldscherm is te zien waarnaar hij kijkt: een trap aan boord van een schip. Behoedzaam loopt Peter omhoog. Laat je handen zien! roept hij plots. Schoten klinken. Eén virtuele bad guy gaat neer. Robin en Gerwin snellen achter hun collega aan. Chris Haarmeijervan het Enschedese bedrijf re-lion is vanachter zijn computerscherm getuige hoe de mariniers ook de tweede tegenstander onder vuur nemen. Maar nummer drie zien ze over het hoofd. Al snel kijken alle drie de mariniers naar een rood scherm: dood. De after action review is echt een grote meerwaarde van deze manier van trainen, vertelt Chris. We kunnen direct na een actie evalueren: hoe ben je de ruimte in gegaan, heb je alle hoeken bekeken? Normaal vraag je of iemand een bepaalde sector in de gaten heeft gehouden. Dankzij ons systeem kun je ook echt zien waar hij kijkt. Of niet.

9 Materieelgezien nummer 9 december Potentie Kleine eenheden, tot twaalf militairen, kunnen tegelijkertijd virtueel trainen met SUIT. Het systeem heeft daarmee vooral potentie voor in kleine groepen opererende eenheden, zoals het Korps Commandotroepen, de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten of de special forces van het Korps Mariniers. Defensie gaat vooralsnog niet over tot verwerving van het systeem. Proefkonijnen Het is zeker geen speledingetje, bezweert majoor Adjan van Andel van het Simulatiecentrum Landoptreden. Voor proceduretraining heeft SUIT veel potentieel. Het belang van onderlinge communicatie, zoals een kneepje in de schouder, moet je niet onderschatten. De speciale eenheden zijn bij uitstek de militairen waarop je dit soort nieuwe innovatieve trainingstechnieken kan loslaten, meent de majoor. OVG is voor hen een hoofdtaak, zij hebben de meeste kennis. Dat maakt hen de ideale proefkonijnen om dit concept te lanceren. Chris beaamt dat: Special forces zijn veeleisend. Als je een systeem kunt maken dat voor hen werkt, dan zit je goed. We doen de ontwikkeling van SUIT in nauwe samenspraak met diverse SF-eenheden, in binnen- en buitenland. Dat is echt heel erg waardevol. 360 graden bewust De mariniers belanden deze ochtend ondermeer in een gijzelingssituatie, doorzoeken een gebouw op drugspakketjes en vegen kapers van een schip. Diverse scenario s, maar de mannen kraken ook kritische noten. Een van hen voelt na een half uur virtueel trainen bijvoorbeeld bewegingsmisselijkheid opkomen. De acties die wij uitvoeren, gaan vaak te snel voor het systeem, merkt marinier Jaap. Normaal richt ik en zit ik erop. Nu moet ik echt zoeken. Realistischer dan knoppen bonken met toetsenbord en muis SUIT: plug in en train Rugzak Verbindt als een soort internetrouter de echte wereld met de virtuele trainingswereld. Headset Via de bril ziet de militair de driedimensionale trainingswereld. Je staat in de echte wereld... Het systeem is is in elke lege ruimte te gebruiken, tot een oppervlak van 30 bij 30 meter. Sensoren registreren de SUIT-dragers en projecteren aan hen de virtuele trainingswereld. Smartvest Sensoren op het hoofd, torso en ledematen vertalen elke echte beweging naar virtuele acties. Wapen Militairen beschikken over een lang en kort wapen. Richten en herladen gaat net zoals in het echt.... maar je ervaart de virtuele Je stapt in een driedimensionale, interactieve wereld. Vrijwel elk denkbare locatie of scenario is in SUIT te programmeren.

10 10 Project in het vizier De militairen kunnen zowel met korte als lange wapens trainen. Biometrie is het toverwoord. Het systeem vertaalt elke speler namelijk naar een personage met standaard lengtes. In werkelijkheid verschillen gebruikers niet alleen in hoogte, maar ook in de lengte van armen en benen. Afwijkingen die desoriënterend kunnen uitpakken. Maar, zo geeft Chris aan, dat is te verhelpen. Over één ding zijn de mariniers het eens: Het is zeker realistischer dan knoppen bonken met een toetsenbord en muis, zegt Gerwin. Goed voor je 360 graden bewustwording, vindt Jaap. Hij ziet vooral mogelijkheden in de voorbereiding van hun inzetten, zowel in binnen- als buitenland. Gebieden waar je niet kunt trainen, kun je virtueel voorverkennen. Denk aan de metro, een vliegtuig of een bankgebouw. Complexe routes loop je een keer voor, zodat je alle hoekjes en gaatjes kent. Een paar virtuele kinderziektes zijn dus nog te overwinnen. Maar dankzij de feedback van de kritische gebruikers bij Defensie kan re-lion schaven aan het simulatiesysteem. Science fiction is lang niet meer zo ver weg. CODEMO Het Enschedese bedrijf re-lion ontwikkelde het trainingssysteem SUIT met steun van TNO en Defensie. Het fonds van de Commissie Defensie Materieel Ontwikkeling (CODEMO) ondersteunt bedrijven om kansrijke innovatieve, militaire producten tot een succes te maken. Defensie financiert de helft van de productontwikkeling. Zo wil de krijgsmacht bijdragen aan de ontwikkeling van een bruikbaar product dat Defensie daadwerkelijk gaat afnemen. In ruil voor de financiële bijdrage spreken CODEMO en het bedrijf een royalty-regeling af. De opbrengsten hiervan vloeien terug naar het CODEMO budget. Zo kan Defensie in de toekomst nieuwe initiatieven blijven ondersteunen. Meer over CODEMO op def/contact/zakendoen-met-defensie/codemo

11 Materieelgezien nummer 9 december 2013 Actueel 11 Nederland kampioen Europese defensiesamenwerking Dit jaar is cruciaal voor de Europese defensie. De landen van de EU zullen meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor de veiligheid in de wereld. Samenwerking is daarbij essentieel. En wat dat betreft is Nederland kampioen. Tekst: Evert Brouwer Foto: Hans Lebbe Generaal-majoor Peter Dohmen proost op een vruchtbare samenwerking met partners uit de industrie Dat zei Claude-France Arnould in november tijdens het congres van de Stichting Nederlandse Defensie en Industrie (NIDV) in Rotterdam. De bestuursvoorzitter van het Europese Defensie Agentschap (EDA) zette met haar toespraak het 25ste symposium en tentoonstelling van de Stichting Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid luister bij. DMO voegde de daad bij het woord door tijdens de NIDV-beurs van een reeks samenwerkingsverbanden met het bedrijfsleven te bekrachtigen. Directeur Materieellogistiek generaal-majoor Peter Dohmen tekende diverse intentieverklaringen. Vertegenwoordigers van ADSE Consultancy en Engineering, Fokker Technologies, de KLM en het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium zetten hun handtekening om meer kennis en ervaring met DMO te delen. We kunnen met het huidig aantal wapensystemen niet alles meer zelf doen na de reorganisaties, merkte de generaal-majoor op. Samenwerking met partners buiten Defensie heeft voordelen voor beide partijen. Je profiteert van elkaars kennis. Hij ondertekende ook een intentieverklaring met Verebus Engineering, al sinds 1947 kennispartner van Defensie bij geïntegreerde logistieke ondersteuning (ILS, Integrated Logistic Support). Het bedrijf opende onlangs nog een vestiging op het marineterrein in Den Helder. Kees Aling, directeur van Verebus: We werken al dik 65 jaar samen, dit is een logische stap. De relatie met Defensie biedt ons de kans om nieuwe producten te ontwikkelen die aansluiten op de militaire markt. Met de overeenkomst borgen en bewaken beide partners de nationale kennisbasis die nodig is voor bouw en ontwikkeling van militaire maritieme (wapen)systemen.

12

13

14 14

15 Materieelgezien nummer 9 december Antwoord op de operationele vragen Ook de DMO heeft een actieve rol in de VN-missie naar Mali. Al vanaf het allereerste begin denken twee DMO ers proactief mee met de Directie Operaties. Luitenant-kolonel Derk Jan Klompsma en majoor Ad van Belkom van de sectie Ondersteuning Operationeel Optreden zijn de verbindende schakel tussen de operationele eenheden en de DMO. Tekst: Jopke Rozenberg-van Lisdonk Foto s: Eva Klijn Mali is een van de armste landen ter wereld en heeft ruim vijftien miljoen inwoners, waarvan meer dan tien procent in en rond de hoofdstad Bamako woont.

16 16 Achtergrond Majoor Ad van Belkom (links) en overste Derk Jan Klompsma. Ad: In principe pakken we alles samen op. Bij elk project fungeren we als elkaars klankbord. Heel belangrijk, aangezien wij vanuit de DMO de enigen zijn die zich op dit niveau met missies en oefeningen bemoeien. Foto: Maurits van Hout Defensie, wereldwijd inzetbaar voor vrede en veiligheid. Hoe maakt de krijgsmacht dat veelbelovende motto waar in de praktijk? Behalve getrainde mensen moeten ook de juiste soort en aantallen wapensystemen, voorraden, munitie en reservedelen tijdig beschikbaar zijn voor een missie. De tweekoppige sectie Ondersteuning Operationeel Optreden (O3) plant, begeleidt en bewaakt voor elke missie de materiële en IV-ondersteuning vanuit DMO. Dat doet het duo luitenant-kolonel Derk Jan Klompsma en majoor Ad van Belkom vanaf het allereerste begin, wanneer de missie nog slechts een voornemen is. Nuttig en haalbaar De heren vormen samen met de planners van de operationele commando s, het CDC en de Bestuursstaf onder leiding van de Directie Operaties (DOPS) de operationele planningsgroep van een op stapel staande missie. Derk Jan: Simpel gezegd gaat het als volgt: de minister wil een missie naar Mali. De operationele planningsgroep bekijkt welke inzet nuttig en haalbaar is. Vaak zijn meerdere opties mogelijk. Die legt de planningsgroep dan via de Commandant der Strijdkrachten voor aan de minister. Dit soort vooronderzoek over mogelijkheden, onmogelijkheden en gevolgen gebeurt niet alleen bij alle Defensieonderdelen, maar ook bij de andere samenwerkende departementen, de Verenigde Naties en andere deelnemende landen. De planningsgroep stelt na overleg met alle partijen de meest optimale mix samen van mensen en middelen en berekent de totale kosten. Ad: Voor deze missie zaten we bijvoorbeeld al in juni om de tafel om alle opties door te nemen en de missie langzaam maar zeker te plannen en vorm te geven. In november, zo n vijf maanden later, kwam de definitieve go voor de missie.

17 Materieelgezien nummer 9 december De Nederlandse special forces zullen vooral inlichtingen verzamelen, verwerken en analyseren. De analisten worden gestationeerd op hoofdkwartieren in de hoofdstad Bamako in het zuidwesten of hier, in het oostelijke Gao. Een Apache detachement ondersteunt ze. Zandstormen In de planningsfase checken de twee DMO ers de materiële mogelijkheden en onmogelijkheden van wat de opco s willen. Ad is namens de sectie projectleider van de Multidimensional Integrated Stabilisation Mission (MINUSMA) in Mali. Welke voertuigen, wapens, munitie en kleding willen de opco s gebruiken tijdens de missie? Ik verzamel alle informatie en ga bij de verschillende DMO-bedrijven na of er genoeg voorraad of anders besteltijd voor alles is. Ook vraagt hij bij de specialisten na of het gewenste materieel goed kan functioneren in de klimaat- en terreinomstandigheden ter plekke. Hoge en lage temperaturen, vocht en stof, maar ook de kwaliteit van de infrastructuur over land, zee en door de lucht kunnen grote beperkingen met zich meebrengen, vertelt Ad. Mali ligt in de Saharazone, waar de temperatuur overdag kan oplopen tot zestig graden Celsius. Maar s nachts ligt die altijd zo n dertig graden lager. Bij een dagtemperatuur van bijvoorbeeld veertig graden, betekent dit een koude nacht van een graad of vijf à tien. De munitie moet daarom geklimatiseerd worden opgeslagen. Een ander klimatologisch kenmerk waarmee rekening moet worden gehouden, is de harmattan, vervolgt de majoor. Deze droge, hete wind kan zandstormen veroorzaken. Dat vergt extra onderhoud aan het materieel. Voldoende reserveonderdelen zijn dan ook een must. Kapitaal Als de missie definitief doorgaat, koppelen de twee DMO ers alle benodigde DMO-specialisten aan de juiste personen bij de betreffende opco s. Onderling maken zij dan de detailafspraken over het benodigde materieel. Het materieelplan van de missie beheert de sectie O3 voor de DOPS. Het overzicht van soort en aantallen wapensystemen, IV- en cryptosystemen, voorraden, munitie en reservedelen houden we gedurende de hele missie actueel, vertelt Derk Jan. De planningsgroep plant en begroot met behulp van die lijst het transport naar, in en van het missiegebied. Daarbij hoort ook de instandhouding en nazorg van het gebruikte materieel om het weer in optimale operationele status te krijgen. Tijdens de missie overleggen de mannen wekelijks met de DOPS en de operationeel experts van de opco s om verbeteringen uit te voeren of problemen op te lossen. Ons uitgebreide netwerk binnen Defensie is ons kapitaal, zegt Ad. Proactief meedenken en de juiste mensen tijdig van de juiste informatie voorzien, dat is het belangrijkste in ons werk. Zelf hebben we geen kennis en kunde op materieelgebied, maar we weten wél welke belangrijke vragen beantwoord moeten worden en zijn in staat de juiste vragen en informatie snel bij de juiste persoon te krijgen. Derk Jan: We zijn een doorgeefluik, maar als enige link tussen de DOPS en de DMO wel een heel belangrijke!

18 18 Achtergrond Werken met Monitor Kwaliteit Materieelbeheer Het is net als leren fietsen Het materieelbeheer nieuwe stijl werpt zijn vruchten af. De beheerders die met de zogeheten Monitor Kwaliteit Materieelbeheer werken, constateren een grotere efficiency en transparantie. Materieelgezien sprak drie beheerders. Tekst: Johanna van Waardenberg en Jaap Wolting Alles is terug te vinden Het is dossiervorming met veel bewijsvoering, vertelt korporaal Sven van Urk over de nieuwe werkwijze. De wapenbeheerder van de wapenkamer op het Marine Etablissement Amsterdam moest wel even zijn draai vinden in het werken met de Monitor Kwaliteit Materieelbeheer (MKM). Dat kost natuurlijk tijd, legt de marineman uit. Maar Sven is ervan overtuigd dat deze wijze van rapporteren meerwaarde heeft voor de kwaliteit van het beheer. Letterlijk alles is nu terug te vinden in één dossier. Voor de inspecteurs is het veel makkelijker om controles uit het voeren en voor ons als beheerders is het overzichtelijker. Al blijft het nog wel even wennen, zegt hij. De nieuwe werkprocedures zijn nog niet compleet ingenesteld. Daarom gaat er nu nog veel tijd in zitten. Het is net als leren fietsen. Je moet veel oefenen en vooral doen: dan heb je er uiteindelijk jaren profijt van. Foto: Wim Salis

19 Materieelgezien nummer 9 december Alles onderbouwd Ron Bouwmeester heeft op het magazijnencomplex in Bathmen ook materieelbeheer in zijn takenpakket. Hij vindt het een voordeel dat je in één oogopslag resultaten ziet. Ook de wisselwerking met de projectleiders van het MKM is goed. Enerzijds houden ze druk op de ketel, anderzijds bieden ze ondersteuning als ik er niet uitkom. Ik heb veel met ze gespard. We zijn ook samen naar Den Helder geweest om te kijken naar de inventarisatie van opslag van brandstof en chemicaliën. Alles kan onderbouwd worden, dat is volgens Ron de basis achter het systeem. De MKM maakt gebruik van checklisten, die de gebruiker porren om efficiënt te werken. Ron: Ik zie de nieuwe manier van werken als hulpmiddel en sturing op inventarisatiebeheer. Het is voor mij een trigger. Je wordt echt wakker geschud doordat je bewijslast moet verzamelen. Ik moet eerlijk zeggen, dat ik baal als een stier als de invullijsten weer komen. Maar al heb ik een hekel aan de invullijsten, het draagt wel bij aan transparantie van het materieelbeheer. Foto: Robert Koelewijn Meer zaken in de hand door zelfcontrole Eerste luitenant Jos Deneke werkt bij het bureau coördinatie materieelbeheer Operationeel Ondersteuningscommando Land (OOCL). Volgens hem boekt het MKM tijdwinst. Hij legt uit: Mijn bureau voert zelf geen feitelijk administratief beheer. Dat doen de eenheden. Vroeger gingen wij aan de slag met de punten uit het interne controleverslag. Daar ging tijd verloren. Nu kun je tijdens het uitvoeren van de checklisten van de MKM al verbeterpunten vaststellen. Jos vindt dat de nieuwe manier van werken materieelbeheer niet makkelijker, noch moeilijker maakt. Maar met deze systematiek krijgen de eenheden duidelijk inzicht hoe het beheer binnen de eenheid wordt uitgevoerd. Door middel van zelfcontrole hebben ze meer zaken in de hand en kunnen daardoor proactief actie ondernemen. Dit draagt bij aan een nog nauwkeuriger uitvoering van materieelbeheer. Foto: Ruud de Jong

20 20 Achtergrond Militaire satellietcommunicatie in het Hoge Noorden Satellietstad Lauwersmeer (ver)kent de ruimte Tekst: Evert Brouwer Foto s: Jaap Spieker Wie de stad Groningen per spoor verlaat in noordelijke richting, ervaart voorbij studentenstation Noord een weldadige rust. Voorbij het Van Starkenborgkanaal overheerst de natuur. Voor sommige landgenoten is dit zo n beetje het einde van de bewoonde wereld. Lauwersmeer, in het uiterste puntje van de provincie, betekent echter het begin van de ruimte in de meest letterlijke zin: op Zoutkamp is het zenuwcentrum van de militaire satellietcommunicatie gevestigd. Alle verbindingen in de inzetgebieden verlopen via dit ankerstation. Ook straks vanuit Mali.

21 Materieelgezien nummer 9 december De derde van in totaal vier AEHF-satellieten wordt klaargemaakt voor lancering. Foto: United Launch Alliance Lauwersmeer is volgens Sjirk Hege en Erik Ganzevoort een ideale plek voor satellietcommunicatie. Het gebouw dat de vijfmans JIVC-club op de Willem Lodewijk van Nassaukazerne herbergt, gaat schuil achter een flink hek en betonnen blokken. Hoewel de standplaats Maasland heet te zijn en de bediening nu nog vanuit Stroe plaats heeft, werken ICT-beheerders Sjirk Hegen en Erik Ganzevoort al zo n 5 jaar in Noord-Groningen. Een ideale plek voor de satellietcommunicatie, zegt Sjirk. Je hebt in dit open land veel minder last van atmosferische storingen. Niettemin kan het weer ook in de wijdse Lauwersmeer van grote invloed zijn. Tijdens de novemberstorm ging het net goed in Groningen. Wij zijn gespaard gebleven van stormschade, vertelt Erik. Maar bij de volgende storm, bestaat de mogelijkheid dat we op voorhand satellietschotels in de veilige stand moeten zetten. Systeemmanager Paul Wijker voegt daaraan toe: We zijn dan ook druk bezig om een aantal uitwijkmogelijkheden te realiseren, zowel binnen Nederland als in het buitenland. Lauwersmeer vormt een van de twee anker- of grondstations van Defensie. Het andere staat op Curaçao, dat via een zeelijn weer in verbinding staat met Zoutkamp. Paul: Satellietcommunicatie is het belangrijkste communicatiemiddel van de krijgsmacht. Een capaciteit waaraan veel behoefte bestaat bij onze defensiepartners. Nieuwe ontwikkelingen Op Lauwersmeer zijn tussen 2004 en 2008 de eerste vijf vaste satellietschotels geplaatst. Voor de militaire satellietcapaciteit wordt sinds 2012 gebruikt gemaakt van Wideband Global Satcom (WGS). We hebben zelf geen satellieten, maar wel de ankerstations, vertelt Paul. Andere landen zoals Canada en Denemarken, maken ook gebruik van WGS. Door de grondstations van de WGSpartners aan elkaar te koppelen, kunnen wij straks gebruik maken van meerdere grondstations en kunnen de WGS-partners gebruik maken van Lauwersmeer en Curaçao. En dan is er sinds vorig jaar ook de bolvormige schotel voor Advanced Extreme High Frequency (AEHF). De eerste tests zijn deze zomer uitgevoerd, vertelt Erik. Vanaf Lauwersmeer hebben we testen uitgevoerd naar een Canadese terminal en naar die op Zr.Ms. Zeven Provincien. In 2014 beproeven we nogmaals en dan testen we de netwerkapplicaties. Zo ver is het echter nog niet, legt Erik uit. De techniek werkt. Nu zou telefoneren al goud zijn. Een belangrijk voordeel van deze AEHF-verbinding is dat het veel moeilijker valt te onderscheppen of te verstoren. Zo niet onmogelijk, vult Sjirk aan. AEHF is ongevoelig voor jamming en een elektromagnetische puls aanval (EMP). Inmarsat Het is snel gegaan met de satellietcommunicatie. Tijdens de eerste Golfoorlog in 1991 vormden post, fax en telex nog de belangrijkste communicatiemiddelen. Voor het eerst zond de AudioVisuele Dienst van de Koninklijke Marine ook foto s door via de Inmarsat. Voor dik 10 dollar per minuut moest een schip in de Perzische Golf zo n anderhalf uur op koers blijven om één beeld door te zenden. Ik kwam laatst nog een oud contract tegen over de transmissie 64kbit-128kbit, meldt Paul lachend. Aan de kosten voor bandbreedte is niet zoveel veranderd, wel de snelheid. Zo heeft Zr.Ms. Johan de Witt op dit moment de beschikking over in totaal zes Megabit. Je kunt op uitzending tegenwoordig gewoon en en internetten en dat vinden we vanzelfsprekend. Dat geldt straks ook voor de komende uitzending naar Mali. Paul heeft net een bespreking achter de rug die commerciële satellietcapaciteit moet garanderen voor Mali. Natuurlijk wordt de WGS-satellietcapaciteit gebruikt voor Afrika, maar daarbij gebruiken de militairen ook commerciële capaciteit. Snellere data-overdracht Er valt veel te verdienen met bandbreedte op de satelliet. Je zult eerst moeten investeren om te kunnen renderen. Er zijn net 160 nieuwe modems geïnstalleerd met nieuwe coderingstechnieken, compressie en snellere dataoverdracht. Dan heb je ook minder bandbreedte nodig, legt Paul uit. Het lijkt raar, maar alles in eigen beheer houden, is het goedkoopst. Satellietcommunicatie is schaars en dus kostbaar. Samenwerkingsverbanden met andere landen garanderen satellietcapaciteit en drukken de kosten. We kunnen nog niet zonder commerciële partners. Maar met WGS en AEHF hebben we straks wel wereldwijde dekking.

22 22 Complexer Het hele netwerk van communicatiesatellieten moet Defensie dus op termijn minder afhankelijk maken van commerciële aanbieders en zorgen voor de veiligste en meest robuuste verbinding voor vitale informatie. Als alles ophoudt, blijft AEHF in de lucht, verzekert Sjirk. De komst van AEHF bij het grondstation in Lauwersmeer betekent echter ook meer werk in een krimpende organisatie. Toekomst Volgend jaar wordt AEHF operationeel in bedrijf gesteld. Defensie bestelt daarnaast ook een nieuwe satellietterminal voor WGS. Deze komt in 2015 in bedrijf. De satellietgrondstations zijn al operationeel sinds 2004 en worden hoofdzakelijk gebruikt door Defensie. Satcom in het kort Satellietcommunicatiesystemen bestaan uit satellieten, satelliet grond- of ankerstations en terminals. Straalzenders sturen de informatie naar een satelliet in een geostationaire baan, een vaste plek ten opzichte van de Aarde. Deze zendt de informatie door naar een terminal op land, op zee of in de lucht. Is de ontvanger niet binnen bereik van de satelliet, dan fungeert het ankerstation als tussenstap en komt de data via een tweede satelliet op zijn bestemming. Door deze zogeheten dubbele hop ontstaat wel extra vertraging in de transmissie. Nederland beschikt met het ankerstation Lauwersmeer over de Formule 1 in satellietcommunicatie: het is razendsnel, veilig en robuust. De nauwe samenwerking binnen Wideband Global Satcom verhelpt dat probleem. De partnerlanden koppelen hun grondstations aan elkaar met vaste (intercontinentale) netwerkverbindingen. Satellietgegevens komen dan binnen via een ankerstation en gaan via een landlijn binnen milliseconden naar hun eindbestemming. Nederland heeft samen met Canada, Nieuw Zeeland, Luxemburg en Denemarken tot 2031 satellietcapaciteit ingekocht in dit Amerikaanse satcomsysteem. Advanced Extreme High Frequency is nog een slag geavanceerder. De AEHF-satellieten kunnen namelijk zonder tussenkomst van grondstations met elkaar praten. Nederland, Canada en het Verenigd Koninkrijk hebben tot 2024 satellietcapaciteit ingekocht in dit streng beveiligde Amerikaanse satellietcommunicatiesysteem.

23 Materieelgezien nummer 9 december Look & feel van de F-35 Daar is ie dan. Nederlands technisch personeel maakte in november op Eglin Air Force Base in Florida kennis met de opvolger van de F-16, de F-35 Lightning II. In de hangaar van 58th Fighter Squadron kregen de luchtmachters voor het eerst de gelegenheid om hun F-002, het tweede Nederlandse testtoestel van dichtbij te bekijken. Het Nederlandse detachement krijgt op Eglin haar opleiding op het nieuwe jachtvliegtuig. Nederland heeft twee toestellen aangeschaft om aan de testfase van de F-35 te kunnen meedoen: de F-001 en de F-002. De eerste Nederlandse jager doet momenteel aan testen mee op Patuxent River Naval Air Station in Maryland. Foto s: Sjoerd Hilckmann

24 Op locatie Karin van Wijk werkt als ICT-beheerder bij het JIVC-datacentrum in Maasland. Op 6 november stond zij op het door Defensie georganiseerde wervingsevenement Techbase. Als ICT-beheerder ben ik verantwoordelijk voor log analyses binnen Defensie. Ik onderzoek foutieve inlogpogingen en rapporteer opvallende zaken die verder bestudeerd moeten worden. Allemaal met het oog op de veiligheid. Vandaag sta ik samen met andere collega s van DMO op Techbase. We zijn hier om jongeren een beeld te geven over de technische functies bij de DMO, maar ook om hen iets mee te geven over veilig internetgebruik. De meesten mensen zijn zich niet bewust van de risico s van het internet. Om meer bewustwording te creëren laten wij ze een test doen. De resultaten waren opvallend. Zeker in deze tijd waarin social media een grote rol spelen, is het belangrijk dat mensen zich bewust zijn van de gegevens die zij delen. Zonder erbij na te denken vullen de jongeren bank- en adresgegevens in en slaan ze update-meldingen over. Techbase is een drukke dag, het evenement trekt ruim vijftienduizend jongeren. Onze DMO-stand trekt ook veel belangstelling. Ze willen weten wat onze taken zijn, hoe onze werkdag eruit ziet en welke opleiding ze nodig hebben om bij ons te werken. Als ik zo terugkijk op een dag als vandaag zie ik dat het ons gelukt is om bewustwording en werving met elkaar te combineren. Foto: Hans Lebbe Colofon - Jaargang 10, nummer 9, december 2013 Materieelgezien is een uitgave van de Defensie Materieel Organisatie, geproduceerd door het Mediacentrum Defensie. Hoofdredactie: Hans Kuijper Eindredactie: Ingmar Kooman Vormgeving: Mediacentrum Defensie Druk: OBT BV, Den Haag Oplage: Redactieadres: (niet voor adreswijzigingen en vragen over verzending) Mediacentrum Defensie Postbus MPC 58B 2500 ES Den Haag Redactieraad: Arvid Staarink (Staf ), Carolina Vos (Matlog) Overname van artikelen en foto s is toegestaan na overleg met de redactie en onder bronvermelding. Aan artikelen kunnen geen rechten worden ontleend. De inhoud van Materieelgezien weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs de mening van het ministerie van Defensie.

IN HET HART VAN DE INFORMATIEVOORZIENING

IN HET HART VAN DE INFORMATIEVOORZIENING IN HET HART VAN DE INFORMATIEVOORZIENING IVENT Postbus 20703 2500 ES MPC 58L (intern Defensie) Den Haag www.cdc.nl/ivent IN DIENST VAN DEFENSIE Om haar taak optimaal te kunnen uitvoeren is Defensie onder

Nadere informatie

Minister IGK SG/PSG. CZSK Bestuursstaf

Minister IGK SG/PSG. CZSK Bestuursstaf BIJLAGE: ORGANOGRAMMEN Organogrammen vraag 98 Organogram Defensie Minister IGK SG/PSG ADD BSG DBO DCo DF&C DJZ CDS HDB HDFC HDBV HDP MIVD MLA CDC DMO CLSK CLAS Operationele Commando s CZSK Bestuursstaf

Nadere informatie

werken bij DEFENSIE MARINE Denk je aan de Marine, dan denk je aan schepen. Logisch, want die hebben we bij de Marine in alle soorten en maten. Van mijnenjagers tot onderzeeboten. Toch is de Marine meer

Nadere informatie

Wapensysteem management

Wapensysteem management Wapensysteem management bij de nieuwe DMO Directeur Materieellogistiek GenMaj ir. P.H.T.J.M. Dohmen OPBOUW PRESENTATIE - INLEIDING - KARAKTERISTIEKEN DEFENSIE - DE NIEUWE DEFENSIE MATERIEEL ORGANISATIE

Nadere informatie

Vervoer gevaarlijke stoffen

Vervoer gevaarlijke stoffen Vervoer gevaarlijke stoffen binnen Defensie Edwin van de Ven Inhoud Defensie Uitzonderingspositie Defensie Voorbereidingen (Gereedstelling) We vertrekken. We doen ons werk. We gaan weer naar huis.. 2 Defensie

Nadere informatie

Spreektekst staatssecretaris Jack de Vries voor de werkconferentie van de Management Development training van het ministerie van Defensie.

Spreektekst staatssecretaris Jack de Vries voor de werkconferentie van de Management Development training van het ministerie van Defensie. Spreektekst staatssecretaris Jack de Vries voor de werkconferentie van de Management Development training van het ministerie van Defensie. Dames en heren, Ik ben nu ruim een jaar staatssecretaris van Defensie.

Nadere informatie

hun familie, geachte aanwezigen,

hun familie, geachte aanwezigen, Toespraak van de minister van Defensie, J.S.J. Hillen, ter gelegenheid van de uitreiking van de eerste universitair erkende diploma s van de Nederlandse Defensie Academie op 26 maart 2012 te Den Helder.

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 27 830 Materieelprojecten Nr. 91 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 september

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 763 Toekomst van de krijgsmacht Nr. 27 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

WILLEM LODEWIJK V NASSAUKAZERNE, MATERIEEL LOGISTIEK PELETON (320) LOKAAL FACILITAIRE DIENST

WILLEM LODEWIJK V NASSAUKAZERNE, MATERIEEL LOGISTIEK PELETON (320) LOKAAL FACILITAIRE DIENST DE KAZERNES VAN NEDERLAND 2012. Hier vind u een lijst van landmachtkazernes in Nederland. In de lijst vind u de eenheden die er gelegerd zijn en de plaats waar de kazerne staat. JOHANNES POSTKAZERNE, HAVELTE.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 X Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2016 Nr. 70 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN INLEIDING Voorwoord Commandant der Strijdkrachten CONTEXT De complexe omgeving waarin bij Defensie leiding wordt gegeven

Nadere informatie

DE VEVA OPLEIDING. Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie

DE VEVA OPLEIDING. Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie DE VEVA OPLEIDING Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie DE TIEN MEEST GES INFORMATIE VOOR OUDERS EN VERZORGERS 1 2 3 4 Is er ondanks de bezuinigingen bij Defensie een toekomst voor leerlingen Veiligheid

Nadere informatie

Let op: Alleen gesproken woord geldt!

Let op: Alleen gesproken woord geldt! Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter opening van het congres Maak jezelf Zichtbaar op 11 maart 2010 te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dames en heren, We leven in het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 763 Toekomst van de krijgsmacht Nr. 55 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 23 september 2014 De vaste commissie voor Defensie heeft een

Nadere informatie

Medic Special Forces: de hogere kunst van het pleisterplakken

Medic Special Forces: de hogere kunst van het pleisterplakken Medic Special Forces: de hogere kunst van het pleisterplakken tekst: sgt. Derek de Vries Lees het volledige artikel in de FALCON Grizzly, this is Mike ready to copy nine-liner This is grizzly, ready to

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 26 396 Vervanging pantservoertuigen M577 en YPR Nr. 108 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 15 juni 2016 De vaste commissie voor Defensie

Nadere informatie

Antwoorden op vragen over verlies van gevoelige informatie nr. 2070801320

Antwoorden op vragen over verlies van gevoelige informatie nr. 2070801320 Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR s Den Haag Datum 5 november 2007 D2007029059 Ons kenmerk

Nadere informatie

Reservist bij de Koninklijke Marechaussee. De leukste baan! naast je werk of studie

Reservist bij de Koninklijke Marechaussee. De leukste baan! naast je werk of studie Reservist bij de Koninklijke Marechaussee De leukste baan! naast je werk of studie Operationeel Centrum Mobiel toezicht veiligheid Grensbewaking Schiphol Beveiliging Koninklijk Huis Als het erop aankomt

Nadere informatie

Toespraak staatssecretaris van Defensie, Cees van der Knaap. NIID-symposium, 8 november 2007

Toespraak staatssecretaris van Defensie, Cees van der Knaap. NIID-symposium, 8 november 2007 Toespraak staatssecretaris van Defensie, Cees van der Knaap NIID-symposium, 8 november 2007 Dames en heren, Vandaag mag ik u voor de zesde keer toespreken als staatssecretaris van Defensie op het jaarlijkse

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Wapensysteem Management 2010: Meer met minder

Wapensysteem Management 2010: Meer met minder Wapensysteem Management 2010: Meer met minder Schout bij Nacht Klaas Visser Directeur Wapensystemen 29 oktober 2010 Overal inzetbaar Somalië Afghanistan 2 WSM Produkt-Tijd-Geld Hebben we Relevante Meetbare

Nadere informatie

Wapensysteemmanagement

Wapensysteemmanagement Wapensysteemmanagement Directeur Wapensystemen & Bedrijven Commodore drs. A.R. Laurijssen 1 Intro Commodore drs. Richard Laurijssen Huidige functie: Directeur Wapensystemen & Bedrijven Geboren 06 november

Nadere informatie

Toolbox voor Strategisch OmgevingsManagement

Toolbox voor Strategisch OmgevingsManagement Toolbox voor Strategisch OmgevingsManagement Over SOM en SOM SET Ingewikkelde opgaven verdienen een oplossing die een meerwaarde heeft voor alle betrokken stakeholders. Om dit te realiseren heeft WesselinkVanZijst

Nadere informatie

Gedragscode Defensie. Draagvlakmeting. Ministerie van Defensie. Defensie Personele Diensten Gedragswetenschappen

Gedragscode Defensie. Draagvlakmeting. Ministerie van Defensie. Defensie Personele Diensten Gedragswetenschappen Bezoekadres: Van Alkemadelaan 357 Postadres: MPC 58 A Postbus 90701 2509 LS Den Haag Nederland www.cdc.nl Draagvlakmeting TNS NIPO: Drs. Anneloes Klaassen Lisanne van Thiel GW: Drs. Amber Vos +31 (070)

Nadere informatie

Website NIDV vernieuwd

Website NIDV vernieuwd SEPTEMBER 2015 NEWSLETTER Website NIDV vernieuwd De website van de NIDV is vernieuwd. Het adres is onveranderd gebleven: De site geeft overzichtelijk weer waar de NIDV voor staat: het ondersteunen van

Nadere informatie

Opvang na uw uitzending. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk

Opvang na uw uitzending. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Opvang na uw uitzending Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk werk helpt iedereen binnen of direct rondom Defensie met problemen die voortkomen uit het werk.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 763 Toekomst van de krijgsmacht 34 000 X Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2015 Nr. 72

Nadere informatie

Spreekpunten staatssecretaris ter gelegenheid van 65 jaar vrouwen in de Krijgsmacht op 2 december te Utrecht.

Spreekpunten staatssecretaris ter gelegenheid van 65 jaar vrouwen in de Krijgsmacht op 2 december te Utrecht. Spreekpunten staatssecretaris ter gelegenheid van 65 jaar vrouwen in de Krijgsmacht op 2 december te Utrecht. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank mw. Coorens, Dames en heren, We vieren vanavond

Nadere informatie

P7 4D voortgangsregistratie

P7 4D voortgangsregistratie Het 4D Voortgangsregistratiesysteem is een systeem dat op elk gewenst moment van alle onderdelen inzicht kan geven waar ze zich bevinden en wat de status is. Er wordt gebruik gemaakt van bestaande informatie

Nadere informatie

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen,

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen, Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter gelegenheid van de eerste deeltijdopleiding Middelbare Defensie Vorming te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank u wel kolonel Lambrichts,

Nadere informatie

Training Within Industry - Job Instruction

Training Within Industry - Job Instruction Training Within Industry - Job Instruction Inleiding In veel bedrijven worden problemen opgelost door doelgericht aan die problemen te werken. Achteraf hadden deze problemen voorkomen kunnen worden, door

Nadere informatie

7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER)

7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER) E-blog 7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER) In leidinggeven Er zijn 7 interessante ingrediënten voor leidinggevenden om uit hun medewerkers te halen wat er in zit en hun talent

Nadere informatie

Topwind Asset Management

Topwind Asset Management Same Conditions, Better Performance De missie van Topwind Uw turbines moeten beschikbaar zijn en optimaal presteren op het moment dat het waait. Specialisten in Asset en Project. Maximaal Rendement Topwind

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

gis INperspectief thema aan de Slag IEdErEEN MET meer duurzaamheid in Nederland GIS geeft windenergie De hele stad op je bureau duurzaamheid

gis INperspectief thema aan de Slag IEdErEEN MET meer duurzaamheid in Nederland GIS geeft windenergie De hele stad op je bureau duurzaamheid g e o g r a f i s c h d e n k e n e n d o e n thema duurzaamheid INperspectief een uitgave van Esri Nederland nr.022010 IEdErEEN MET gis aan de Slag meer duurzaamheid in Nederland GIS geeft windenergie

Nadere informatie

Prijzen RIVOS. RIVOS Prijzen Pagina 1

Prijzen RIVOS. RIVOS Prijzen Pagina 1 Prijzen RIVOS De totale investering voor RIVOS bestaat uit de basis aanschafprijs, optionele modules, bijkomende kosten en jaarlijks terugkerende kosten. De basis aanschafprijs wordt bepaald door het aantal

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 750 X Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2014 Nr. 48 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

Robinson Crusoe. Daniel Defoe

Robinson Crusoe. Daniel Defoe Robinson Crusoe Robinson Crusoe maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus

Nadere informatie

Jaargang 2015, Nummer 64, 22 december 2015

Jaargang 2015, Nummer 64, 22 december 2015 Update P-Direkt Jaargang 2015, Nummer 64, 22 december 2015 P-Direkt is het rijksbrede shared service organisatie (SSO) voor personeelszaken van de rijksambtenaar. Deze nieuwsbrief is opgesteld voor stakeholders

Nadere informatie

Dames en heren, SMC-vrienden en -vriendinnen, Mede namens de overige leden van het bestuur heet ik u allen op deze 54 ste reünie van harte welkom.

Dames en heren, SMC-vrienden en -vriendinnen, Mede namens de overige leden van het bestuur heet ik u allen op deze 54 ste reünie van harte welkom. Samenvatting toespraak 29 oktober 2015 Dames en heren, SMC-vrienden en -vriendinnen, Mede namens de overige leden van het bestuur heet ik u allen op deze 54 ste reünie van harte welkom. Een speciaal woord

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Welkom op dit symposium met de pakkende titel Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen.

Welkom op dit symposium met de pakkende titel Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen. Speech Erik Akerboom, Secretaris-generaal Ministerie van Defensie Symposium KVNRO Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen Donderdag 20 november, KMA te Breda Dames en heren, Welkom op dit symposium

Nadere informatie

Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie. Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur

Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie. Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur Wat gaan we doen? De opvolging van de F-16 De kandidaten De JSF Is de JSF de beste keuze? Conclusies Ik

Nadere informatie

Samen werken aan de mooiste database

Samen werken aan de mooiste database Samen werken aan de mooiste database Inleiding Het is erg vervelend wanneer in een zakelijke brief uw naam verkeerd gespeld wordt, of als u op de werkvloer steeds post ontvangt op naam van uw voorganger.

Nadere informatie

Het medisch zorgsysteem van de Krijgsmacht. T.F.M. Dijkgraaf Luitenant Kolonel vliegerarts

Het medisch zorgsysteem van de Krijgsmacht. T.F.M. Dijkgraaf Luitenant Kolonel vliegerarts Het medisch zorgsysteem van de Krijgsmacht T.F.M. Dijkgraaf Luitenant Kolonel vliegerarts 1 Algemeen Militair Verpleegkundige 2 Mini CV Sedert 1986 werkzaam als militair arts Tot 1996 bij de Kon Landmacht

Nadere informatie

Koninklijke Luchtmacht

Koninklijke Luchtmacht Koninklijke Luchtmacht > Retouradres Postbus 8762, 4820 BB Breda Secretariaat COVM Postbus 90004 MPC 55A Keegsdijkje7 3509 AA Utrecht MPC 80 A Postbus 8762 4820 BB Breda Nederland www.luchtmacht.nl Ministerie

Nadere informatie

DE VEVA OPLEIDING ZEKERHEID VOOR DE TOEKOMST

DE VEVA OPLEIDING ZEKERHEID VOOR DE TOEKOMST ZEKERHEID VOOR DE TOEKOMST Defensie biedt prima doorgroeimogelijkheden. We worden wel het opleidingsinstituut van Nederland genoemd. Besluit je na een aantal jaren Defensie te verlaten, dan heb je in de

Nadere informatie

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline.

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline. BUSINESS CASE Exact Online MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING De 5 tips van Marc Vosse www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY DE 5 TIPS VAN MARC VOSSE Voor

Nadere informatie

Checklist voor opsporen beeldschermgebonden lichamelijke klachten

Checklist voor opsporen beeldschermgebonden lichamelijke klachten Checklist voor opsporen beeldschermgebonden lichamelijke klachten vhp ergonomie Huygensstraat 13a 2515 BD s-gravenhage t 070 389 2010 e info@vhp-ergonomie.nl i www.vhp-ergonomie.nl 1 Blok 1: klachten 1

Nadere informatie

Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence

Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence technology / industry / logistics 2 1 Management search Executive search International management search Interim management Missie Van de Groep & Olsthoorn staat

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 125 Defensie Industrie Strategie Nr. 53 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 13 januari 2015 De vaste commissie voor Defensie heeft een

Nadere informatie

ISAF III Deployment Task Force

ISAF III Deployment Task Force ISAF III Deployment Task Force C-DTF Kolonel Henk Morsink 1 Deployment Task Force Mission Statement Taken Eenheden en Middelen Planning Voorbereiding 2 Mission Statement Schep als Deployment Task Force

Nadere informatie

Een korte handleiding

Een korte handleiding Een korte handleiding Inleiding Je gaat deelnemen of bent in elk geval geïnteresseerd in deelname aan een kennisuitwisseling gefaciliteerd door E-motive. Zo n uitwisseling kan bestaan uit het bijwonen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 733 Beleidsbrief Defensie Nr. 130 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 22 mei 2013 De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 1988-1989 Rijksbegroting voor het jaar 1989 20 800 Hoofdstuk X Ministerie van Defensie Nr. 69 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 27 830 Materieelprojecten Nr. 84 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 5 oktober

Nadere informatie

Defensie na de kredietcrisis: Een kleinere krijgsmacht in een onrustige wereld

Defensie na de kredietcrisis: Een kleinere krijgsmacht in een onrustige wereld Defensie na de kredietcrisis: Een kleinere krijgsmacht in een onrustige wereld 8 april 2011 Toekomst krijgsmacht Wat we doen, doen we goed eerste klas mensen eerste klas spullen Toegeven op het voortzettingsvermogen

Nadere informatie

gaat hier dus hand in hand met het levendig houden van de herinnering aan delen van de geschiedenis die steeds verder van ons af liggen.

gaat hier dus hand in hand met het levendig houden van de herinnering aan delen van de geschiedenis die steeds verder van ons af liggen. Toespraak staatssecretaris van Defensie, Jack de Vries voor de reünie Djocja, 17 december 2008, Koninklijk Militair Tehuis Oud Militairen en Museum Bronbeek Allereerst mijn hartelijke dank om voor u te

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 763 Toekomst van de krijgsmacht Nr. 36 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Detectie van (het begin van) een calamiteit

Detectie van (het begin van) een calamiteit Detectie van (het begin van) een calamiteit Raak MKB Wireless Sensortechnologie bij Calamiteiten Enschede, 20 januari 2011 Auteur Ir. P. S. Griffioen lectoraat Ambient Intelligence Samenvatting In het

Nadere informatie

transmissionnews EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor Hybrid PTO systeem

transmissionnews EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor Hybrid PTO systeem EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 In deze editie Blz. 2 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor 2 Hybrid PTO systeem Blz. 3 Zuidberg opent eigen vestiging in USA Zuidberg

Nadere informatie

radio&tv station voor veteranen en door veteranen.

radio&tv station voor veteranen en door veteranen. Als DJ in Libanon (UNIFIL Detachement DUTCHBATT 83/03-83/10 Nederlandse Unifil Vereniging (NUV) T.a.v. Bestuur NUV Betreft: oprichting www.veteransradio.nl internet online veteranen radio&tv station voor

Nadere informatie

Zorg, begeleiding, werk en inkomen. Hulp bij het Huishouden

Zorg, begeleiding, werk en inkomen. Hulp bij het Huishouden Zorg, begeleiding, werk en inkomen Hulp bij het Huishouden Wmo, Hulp bij het Huishouden Toch hulp nodig via de gemeente? Heeft u geprobeerd om zelf hulp te regelen maar lukt het niet om uw probleem zelf

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Afschrift aan de Voorzitter van de Eerste

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum Betreft F-35 programma en Nederlandse testtoestellen

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum Betreft F-35 programma en Nederlandse testtoestellen > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl Betreft F-35

Nadere informatie

Project Management. De expertise om ambities waar te maken

Project Management. De expertise om ambities waar te maken Project De expertise om ambities waar te maken Topwind Betrek Topwind bij uw project en verzeker u ervan dat uw ambities waar worden. Topwind is een pragmatisch, servicegericht bedrijf met veel ervaring

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

in verhuur van IT en multimedia.

in verhuur van IT en multimedia. in verhuur van IT en multimedia. slim veilig voordelig bezoekers hebben de boodschap ontvangen Livingston levert jaarlijks voor meer dan 200 beurzen, evenementen en congressen IT-oplossingen op maat. Dit

Nadere informatie

intercom jaargang 43 3

intercom jaargang 43 3 64 intercom jaargang 43 3 KTZ U.N. (Ulrich) Berrevoets en ing G. J. TH. (Gert Jan) Netjes Beeld: Media Centrum Defensie (MCD) De huidige operaties kunnen niet zonder satellietcommunicatie, denk aan de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 30 800 X Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2007 Nr. 121 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN

Nadere informatie

Vliegtuigtechniek. Markiezaat College, het échte werk

Vliegtuigtechniek. Markiezaat College, het échte werk 2014 2015 Vliegtuigtechniek Markiezaat College, het échte werk Vliegtuigtechniek: The sky is the limit Vliegtuigtechniek is een wereld op zich. Techniek voor hoogvliegers. De wereld van professionals die

Nadere informatie

Herstelprogramma. GGD Zuid-Holland West. Bram Anker 2 juli 2012 concept 0.3. concept 0.3 2 juli 2012 1

Herstelprogramma. GGD Zuid-Holland West. Bram Anker 2 juli 2012 concept 0.3. concept 0.3 2 juli 2012 1 Herstelprogramma GGD Zuid-Holland West Bram Anker 2 juli 2012 concept 0.3 concept 0.3 2 juli 2012 1 1 Inleiding De GGD Zuid-Holland West (GGD ZHW) is na de verzelfstandiging van de stichting JGZ in financiële

Nadere informatie

Samen werken aan de mooiste database

Samen werken aan de mooiste database Samen werken aan de mooiste database Inleiding Het is erg vervelend wanneer uw naam verkeerd gespeld wordt in een brief of wanneer u post ontvangt voor uw voorganger die al geruime tijd weg is. Dit soort

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5 Mediavormgeving Inhoudsopgave Wat doet een mediavormgever? - Waar werkt een mediavormgever - Welke taken verricht een mediavormgever? - Welke eigenschappen heeft een mediavormgever Typering beroepengroep

Nadere informatie

Nederlandse versie. Inleiding. Installatie Windows 2000 en XP. LW058 Sweex Wireless LAN USB 2.0 Adapter 54 Mbps

Nederlandse versie. Inleiding. Installatie Windows 2000 en XP. LW058 Sweex Wireless LAN USB 2.0 Adapter 54 Mbps LW058 Sweex Wireless LAN USB 2.0 Adapter 54 Mbps Inleiding Stel de Sweex Wireless LAN USB 2.0 Adapter 54 Mbps niet bloot aan extreme temperaturen. Plaats het apparaat niet in direct zonlicht of in de dichte

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 763 Toekomst van de krijgsmacht Nr. 74 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3. 3.4 Evalueert de zorgverlening Antwoordmodellen

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3. 3.4 Evalueert de zorgverlening Antwoordmodellen ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3 3.4 Evalueert de zorgverlening Antwoordmodellen Inhoudsopgave 1 Een zorg(leef)plan evalueren 5 1.1 Evalueren 5 Praktijk: Tandenpoetsen 5 Praktijk: Stoppen met roken 5 Kennisopdracht

Nadere informatie

Program. VOOR GROTE PARTNERS EN PARTNERS DIE GROOT WILLEN WORDEN. Forse omzetstijging. Prachtige cadeaus. Aantrekkelijke privileges

Program. VOOR GROTE PARTNERS EN PARTNERS DIE GROOT WILLEN WORDEN. Forse omzetstijging. Prachtige cadeaus. Aantrekkelijke privileges Program VOOR GROTE PARTNERS EN PARTNERS DIE GROOT WILLEN WORDEN. Forse omzetstijging Prachtige cadeaus Aantrekkelijke privileges 2 3 Program Hoe groot wilt u worden? Hoe groot wilt u worden? Dat is de

Nadere informatie

Een duizendpoot in uw organisatie

Een duizendpoot in uw organisatie Een duizendpoot in uw organisatie Alles wat u altijd al wilde weten over Facilitaire flexkrachten van Mailprofs www.mailprofs.nl Servicegerichtheid en klantvriendelijkheid zijn tegenwoordig kwaliteiten

Nadere informatie

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES MODULE #6 DREAMBOARD PROCES Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je

Nadere informatie

Testen van 300 tot 14000 kn.

Testen van 300 tot 14000 kn. Testen van 300 tot 14000 kn. Het testbedrijf voor: -Ankers -Blokken -Stroppen -Sluitingen -Hijsjukken -Kettingen -Staaldraadkabels Ten behoeve van: -Scheepsbouw -Rederijen -Sleepvaart/berging -Offshore

Nadere informatie

Interviewtechnieken: objectiviteit sleutel tot succes

Interviewtechnieken: objectiviteit sleutel tot succes Interviewtechnieken: objectiviteit sleutel tot succes Interviewtechnieken: objectiviteit sleutel tot succes Er komt een moment dat alle sollicitatiegesprekken op elkaar gaan lijken: handje schudden, kandidaat

Nadere informatie

Opleidingsgebied ICT. Niveau Beginnend *zie omschrijving beoordelingscriteria Gevorderd* Bekwaam* Werkproces(sen) Beoordeling* 1 e 2 e eind

Opleidingsgebied ICT. Niveau Beginnend *zie omschrijving beoordelingscriteria Gevorderd* Bekwaam* Werkproces(sen) Beoordeling* 1 e 2 e eind Opleidingsgebied ICT Kwalificatiedossier en kerntaak ICT- en mediabeheer 2012-2013 Kerntaak 3: Beheren van (onderdelen van) informatie- of mediasystemen Kwalificatie en crebocode ICT-beheerder 95321 Leeromgeving

Nadere informatie

Verspreiden en borgen: werkwijze om andere locaties binnen de organisatie veilig te maken

Verspreiden en borgen: werkwijze om andere locaties binnen de organisatie veilig te maken Verspreiden en borgen: werkwijze om andere locaties binnen de organisatie veilig te maken Dat men zich bewust is van een probleem en een mogelijke oplossing (een verbetertraject) leidt niet automatisch

Nadere informatie

Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB)

Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB) Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB) www.zat.nl Over dit instrument 1 Commissies voor de Begeleiding (CvB s) hebben de taak om er met het team voor te zorgen dat iedere leerling optimaal gebruik

Nadere informatie

Kortom, van visie naar werkelijkheid!

Kortom, van visie naar werkelijkheid! Wie zijn wij Scopeworks is een internationaal bureau wat zich richt op executive search, interim management en consulting. Ons kantoor is gevestigd in Nederland en vanuit hier worden onze diensten wereldwijd

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 400 X Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2013 Nr. 81 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE

Nadere informatie

Palletways Express distributie van palletzendingen

Palletways Express distributie van palletzendingen Palletways Express distributie van palletzendingen Het netwerk van Palletways Europe strekt zich uit over de Benelux, Noord-Frankrijk en West-Duitsland. Londen BELGIË NEDERLAND Hamburg Nijmegen DUITSLAND

Nadere informatie

2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal...

2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal... 2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal... Alweer een tijdje geleden, maar vanwege de drukte nog geen verslag, maar zondag 16 november jongstleden liep ik mijn eerste Zevenheuvelenloop in Nijmegen.

Nadere informatie

Data Driven Defensie. Kooy Symposium 2016 AI en Big Data. Prof.dr. Paul C. van Fenema. Nederlandse Defensie Academie

Data Driven Defensie. Kooy Symposium 2016 AI en Big Data. Prof.dr. Paul C. van Fenema. Nederlandse Defensie Academie Data Driven Defensie Prof.dr. Paul C. van Fenema Kooy Symposium 2016 AI en Big Data Nederlandse Defensie Academie Niet noodzakelijkerwijs opinie van het Ministerie van Defensie hicago Telefoonlijn 311

Nadere informatie

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM EMC Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM Machinefabrikant vroeger en nu elektrotechnicus werktuigbouwkundige elektricien

Nadere informatie