Drie pillen, twaalf uur werken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Drie pillen, twaalf uur werken"

Transcriptie

1 26 coververhaal Drie pillen, twaalf uur werken seen nacht op hersendoping Door mijn ervaringen in de afgelopen twaalf uur weet ik dat de witte capsules me binnen een uur weer wakker en alert kunnen maken. Nog één keer lees ik de bijsluiter van het middel. Modafinil 100 mg PCH is goedgekeurd voor de behandeling van overdreven slaperigheid overdag in verband met een ernstige slaapstoornis die narcolepsie genoemd wordt. Van een slaapstoornis heb ik geen last. Ik heb dit artikel geschreven onder invloed van Modafinil, omdat ik nieuwsgierig was naar de gunstige bijwerkingen die worden toegeschreven aan het medicijn. Modafinil kwam in EEN NACHTJE DOORWERKENKOST WEINIG MOEITE NA HET SLIKKENVAN DE COGNITIEVE VERSTERKER MODAFINIL, MERKTE REDACTEUR DENNIS RIJNVIS. MAAR WELKE BIJWERKINGEN EN BEZWAREN KLEVEN ER AAN DIT SOORT HERSENDOPING. Tekst Dennis Rijnvis Illustratie Leendert Masselink chrijven onder invloed, het moet een eenmalig experiment blijven. Dat heb ik van tevoren met mezelf afgesproken. Maar als ik vermoeid plaatsneem achter mijn bureau en een strip met pillen uit mijn tas haal, twijfel ik toch even. Mijn hoofd bonkt en ik kan mijn ogen nauwelijks openhouden. Je koopt in feite wat extra tijd waarin je goed kunt functioneren 1998 op de markt als narcolepsiemedicijn, maar wordt steeds vaker gebruikt als een zogenaamde cognitieve versterker. Oftewel: een medicijn dat de prestaties van de hersenen bij gezonde mensen kan verbeteren. Amerikaanse wetenschappers melden deze maand in het wetenschappelijk tijdschrift Annals of Surgery dat doktoren tijdens een nachtje overwerk onverminderd alert blijven wanneer ze onder invloed zijn van Modafinil. Ze zouden ook beter vooruit plannen en minder impulsieve beslissingen nemen dan vermoeide collega s die het middel niet slikken. Geïnspireerd door het onderzoek nam ik de avond voordat ik aan dit artikel begon rond tien uur twee capsules in met een slok water. Al snel begon het middel te werken. Ik merkte dat mijn gedachten niet meer werden vertroebeld door slaperigheid zoals eerder op de avond. Mijn brein leek plotseling net zo fi t als overdag. De rest van mijn lichaam gaf wel signalen van vermoeidheid. Zo kreeg ik rond een uur s nachts warme oren en begonnen sommige spieren te zeuren. Maar ik had totaal geen moeite meer om me op het schrijven te concentreren. De vraag is alleen: heb ik echt de effecten van Modafinil ervaren, of zorgden alle positieve berichten die ik over het

2 coververhaal 27

3 28 coververhaal Een keer een pilletje innemen is natuurlijk makkelijker voor een chirurg of piloot dan zes koppen koff ie achteroverslaan middel had gelezen voor een placeboeffect? Berend Olivier, hoogleraar farmacologie aan de Universiteit van Utrecht, kan dat beter inschatten. Modafinil houdt je wakker, dat is zeker, zegt hij. Het zorgt in je hersenen voor een toename van dopamine, een neurotransmitter die je alerter maakt. Hersencellen geven deze stof de hele dag door af. Normaal gesproken blijft de hoeveelheid in balans doordat vrijgekomen dopamine na een tijdje weer wordt opgenomen in de cellen. Modafinil voorkomt die heropname door een eiwit in de celwand te blokkeren. Daardoor wordt de dosis dopamine in het brein veel groter, zodat je langer wakker en alert blijft. Het medicijn kan volgens Olivier nuttig zijn bij het halen van deadlines. Je koopt in feite wat extra tijd waarin je goed kunt functioneren. Je kunt bijvoorbeeld tot diep in de nacht alert blijven bij het leren van een tentamen, of een nacht overwerken. Het Britse natuurwetenschappelijk tijdschrift Nature hield onlangs een enquête over het gebruik van breindoping. Van de anoniem ondervraagden (voornamelijk Europese academici) gaf twintig procent aan wel eens een stimulerend middel in te nemen. Modafinil werd vaak genoemd. Maar ook middelen als Ritalin (een bekend adhd-medicijn dat ook de concentratie van gezonde mensen zou verbeteren) en bètablokkers (pillen tegen hoge bloeddruk die ook stressverschijnselen onderdrukken) bleken populair. Modafinil is in Nederland alleen op recept verkrijgbaar voor narcolepsiepatiënten. Ik moest een bevriende wetenschapper inschakelen om een doosje van twaalf pillen te bemachtigen. Maar bètablokkers worden soms wel door huisartsen voorgeschreven tegen stress. In mei, tijdens de examenperiode op middelbare scholen, meldde de stichting Farmaceutische Kengetallen een stijging van dertig procent in de vraag naar bètablokkers. Een bescheiden steekproef van de Erasmus Universiteit onder economiestudenten in Rotterdam, Amsterdam, Utrecht en Nyenrode wees in 2009 uit dat zeven procent wel eens experimenteerde met Ritalin (meestal geleend van adhd ers) om beter te kunnen studeren. Experiment Mijn eigen experiment met hersendoping verliep urenlang voorspoedig. Ik zat om twee uur nog steeds geconcentreerd te werken. Behoefte om naar bed te gaan, had ik niet. Slapen leek bijna iets overbodigs. Ook mijn zelfvertrouwen was groter dan anders. Ik begin wel vaker iets te laat aan artikelen. Maar waar ik me tijdens een nachtje doorschrijven normaal gesproken afvraag of de kwaliteit van mijn werk er niet onder zal lijden, had ik nu geen twijfels. Misschien was ik zelfs wel scherper dan overdag. Een Brits onderzoek uit 2005 suggereert dat Modafinil niet alleen de nadelige effecten van een slaaptekort teniet doet, maar de hersenen ook op andere manieren stimuleert. De onderzoekers van King s College in Londen onderwierpen honderd uitgeruste en gezonde proefpersonen aan een cognitieve test na inname van 100 milligram Modafinil. Een andere groep mensen maakte dezelfde test zonder het medicijn. De deelnemers die Modafinil hadden geslikt, presteerden vooral beter bij geheugentaken. Zo konden ze grote getallen gemakkelijker onthouden en reproduceren. Ook hun verbale kortetermijngeheugen leek een impuls te krijgen. Olivier betwijfelt of Modafinil invloed heeft op andere hersenfuncties dan alertheid. Sommige wetenschappers vermoeden wel dat het niet alleen uitwerking heeft op de aanmaak van dopamine, maar ook op de neurotransmitters noradrenaline en sero- RITALIN Welke cognitieve versterkerszijn populair? Ritalin (genoemd door 62 procent van de gebruikers) Moda inil (44 procent) Betablokkers (15 procent) BRON: NATURE OP RECEPT Hoe komen gebruikers wereldwijd aan hersendoping? - Op recept (52 procent van de gebruikers) - Bestellen via internet (32 procent) - Zonder recept in drogist of apotheek (16 procent) BRON: NATURE JETLAG De meest genoemde redenen voor het gebruik van breindoping is het verbeteren van de concentratie tijdens het werk. Ook bij het bestrijden van jetlags grijpen veel mensen naar cognitieve versterkers. BRON: NATURE LEGER Moda inil is door het Amerikaanse leger goedgekeurd voor gebruik tijdens missies van straaljagerpiloten. In Nederland deed TNO in 2004 onderzoek voor

4 coververhaal 29 tonine in het brein. Maar het gaat mij te ver om te zeggen dat je er een beter geheugen van krijgt of zelfs slimmer wordt. Die hersenfuncties zijn maar zeer los gerelateerd aan de systemen die Modafinil eventueel beïnvloedt. Ik geloof dat bijna honderd procent van het effect van Modafinil kan worden verklaard door dopamine en dus verhoogde alertheid. En zelfs die alertheid wordt volgens Olivier vaak overdreven. Zelf heb ik Modafinil nooit gebruikt, maar ik schat in dat een paar koppen sterke koffie net zo goed kunnen werken. Als je iemand die in zijn leven nog nooit koffie heeft gedronken twee koppen sterke espresso geeft, is hij ook klaarwakker. Het is wel zo dat een keer een pilletje innemen natuurlijk makkelijker is voor een chirurg of piloot dan zes koppen koffie achteroverslaan. Bijwerkingen Rond half drie s nachts bekroop me het gevoel dat de Modafinil uitgewerkt raakte. Even twijfelde ik. Maar uiteindelijk drukte ik een derde tablet uit de strip. Nog honderd milligram kon vast geen kwaad, vertelde ik mezelf. Al snel ebde de vermoeidheid weer weg. Wel kreeg ik een beetje last van spierpijn op mijn borst. Het innemen van die derde pil was volgens Olivier geen De vraag is of je wetenschappers of mensen in het bedrijfsleven ook kunt verbieden om cognitieve versterkers te gebruiken goed idee. Na een aantal uren raak je langzaam gewend aan een stof. Dan denk je dat de pil is uitgewerkt, terwijl dat nog niet zo is. Modafinil blijft zeker zes tot zeven uur werken. Als je al eerder een vervolgpil neemt, heb je natuurlijk kans dat je meer last krijgt van bijwerkingen. Spierpijn is er daar een van. Bij gebruik op de lange termijn, loop je volgens de hoogleraar zelfs het risico op een veel gevaarlijker bijeffect: verslaving. De aanmaak van dopamine werkt in op het beloningssysteem van de hersenen. Als je het brein langdurig op die manier stimuleert, wordt het minder gevoelig voor de stof. Je gaat dan steeds hogere doseringen nemen. En wanneer je stopt met het middel, krijg je ontwenningsverschijnselen. In zekere zin word je er dan afhankelijk van. Aangezien ik Modafinil zelf pas voor de eerste keer heb ingenomen, probeer ik in contact te komen regelmatige gebruikers. Hoe ervaren zij de effecten? Mensen die op internetfora aangeven dat ze wel eens Ritalin of Modafinil gebruiken, reppen niet van de bijwerkingen op lange termijn. Als ik ze een persoonlijk bericht stuur, houden de meesten de boot af. Ze reageren niet of geven aan niet mee te willen werken. Alleen een Amerikaanse professor in de psychiatrie stuurt een wat uitgebreider mailtje terug. Zijn naam is Phil Harvey, hij is als psycholoog verbonden aan de Universiteit van Emory in Atlanta. Ik gebruik Modafinil wel eens als ik na een lange vlucht nog een presentatie moet geven, zegt hij. Het houdt me wakker, meer niet. Het is niet zo dat ik hele nachten opblijf om de Nobelprijs ermee te winnen. Ik wil er liever niet over worden geïnterviewd. Taboe Blijkbaar is het nog een taboe om over gebruik van cognitieve versterkers te praten. Maar doet het iets af aan je prestaties als je langer doorwerkt of zelfs beter werk aflevert met behulp van pillen? Dat is een van de vraagstukken waarmee Maartje Schermer zich bezig houdt aan het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. Haar volledige titel: hoogleraar fi losofie van de geneeskunde en maakbaarheid van de mens. In de sport is er een dopinglijst met verboden middelen, maar de vraag is of je wetenschappers of mensen in het bedrijfsleven ook kunt verbieden om cognitieve versterkers te gebruiken, zegt ze. Nu zijn de effecten van middelen als Modafinil en Ritalin nog beperkt. Maar als maatschappij moe- het Nederlandse leger KAUWEN Onderzoekers van de Universiteit van GEEN VLEUGELS Amerikaanse wetenschappers TESTIKELS Het gerucht gaat dat een van de naar het effecten van Northumbria hebben ontdekt dat mensen van Elon University vergeleken hoofdbestanddelen van Red Bull, het medicijn. Het is tijdens het kauwen van kauwgum 23 procent tot in 2009 de prestaties van vermoeide taurine, wordt gewonnen uit testikels van niet bekend of Neder- 36 beter presteren bij geheugentestjes dan nor- studenten voor en na het drinken van stieren. Dit klopt niet. De stof werd in 1827 landse militairen het maal. Het is nog onduidelijk op welke manier de RedBull. Ze vonden geen enkel verschil weliswaar voor het eerst geïsoleerd uit middel inmiddels ge- hersenen precies worden beïnvloed. Vooral de in hun concentratievermogen en reac- stierenballen, maar inmiddels wordt tau- bruiken. activiteit in de hippocampus neemt toe. tiesnelheid. rine op kunstmatige wijze gefabriceerd.

5

6 coververhaal 31 ten we ook serieus nadenken over de mogelijkheid dat er ooit wel een pil op de markt komt die mensen echt een intellectuele voorsprong geeft. Schermer denkt dat hersendoping de samenleving in theorie behoorlijk kan veranderen. Ik denk dat je zou moeten voorkomen dat er een tweedeling ontstaat tussen hen die toegang hebben tot deze middelen en mensen die het niet kunnen betalen. Misschien zou je breindoping wel gratis moeten verstrekken. Aan de andere kant moet het natuurlijk wel een vrije keuze blijven om een medicijn te nemen. Je wilt voorkomen dat bedrijven werknemers gaan dwingen bepaalde middelen te slikken. Ook is het de vraag of je ouders zomaar moet toestaan om cognitieve versterkers aan hun kinderen te geven. Volgens Berend Olivier zijn zulke discussies voorlopig echter niet aan de orde. Hij wijst op regelgeving van de registratiecommissies voor geneesmiddelen in zowel Europa (de EMA) als Amerika (de FDA). De instanties staan alleen de ontwikkeling en promotie toe van medicijnen die zijn ontwikkeld voor de behandeling van specifieke ziektes. Al deze aandoeningen zijn omschreven in handboeken. Zo mag Modafinil officieel alleen worden gebruikt tegen narcolepsie, dat wordt gekenmerkt in DSM-IV, het handboek voor psychische ziektes. Toen de Amerikaanse producent van Modafinil Cephalon in 2007 in promotiemateriaal suggereerde dat de pil ook zou kunnen helpen tegen algemene vermoeidheid, legde de FDA het bedrijf een boete van 425 miljoen dollar op. Het ontwikkelen van een cognitieve versterker is simpelweg illegaal, zegt Olivier. Het kan natuurlijk wel gebeuren dat een medicijn dat je ontwikkelt tegen cognitieve stoornissen per ongeluk ook een goede uitwerking blijkt hebben op de intelligentie van gezonde mensen. De verleiding zou dan groot zijn om het te gaan gebruiken. Maar persoonlijk denk ik dat de menselijke hersenen vrij optimaal zijn geëvolueerd. Misschien is het wel mogelijk om bepaalde functies zoals het geheugen nog verder te verbeteren, maar de kans op negatieve bijwerkingen is dan ook groot. Stel dat je geheugen bijvoorbeeld zo goed wordt dat je bijna niets vergeet. Dan zou je ook allerlei trauma s oplopen. Dat wil je helemaal niet. Schaapjes tellen Met de vervelendste kortetermijnbijwerking kreeg ik te maken toen ik om Stel dat je geheugen bijvoorbeeld zo goed wordt dat je bijna niets vergeet. Dan zou je ook allerlei trauma s oplopen. Dat wil je helemaal niet half vijf naar bed ging: slapeloosheid. Steeds als ik mijn ogen dichtkneep, hoorde ik mijn hart kloppen. Mijn lichaam voelde aan alsof ik net en stuk had hardgelopen een nog vol adrenaline zat. Na twee uur draaien, woelen, lezen en schaapjes tellen, besluit ik maar gewoon op te staan en naar de redactie te gaan. Uiteindelijk kun je slaap natuurlijk niet vervangen met een middel als Modafinil, zegt Olivier. Je betaalt de volgende dag gewoon de prijs. Ik kan me voorstellen dat het voor een nachtje doorhalen handig kan zijn om een pil in te nemen, maar als je de dag daarna fi t wilt zijn moet je er weer een nemen. En dat is niet aan te raden. Ik kijk naar de klok die op de redactie hangt: het is pas tien uur s ochtends. In de strip op mijn bureau zitten nog zeven pillen. Genoeg om de vermoeidheid te verdrijven en rest van de werkweek door te komen. Maar bij het vooruitzicht van nog een paar slapeloze nachten, weersta ik die verleiding. Toch belanden de pillen niet in de prullenbak, maar in mijn bureaula. Voor als ik weer eens te laat aan een artikel begin. DENNIS.RIJNVIS INTERMEDIAIR.NL LIMITLESS De ilm Limitless (met Robert de Niro en Bradley Cooper) die in maart van dit jaar uitkwam, draait om hersendoping. Volgens het plot maken mensen maar gebruik van 20 procent van hun hersenvermogen. De hoofdpersoon krijgt de beschikking over een pil waarmee hij zijn brein voor de volle 100 procent kan benutten. 20 PROCENT? ONZIN Wetenschappelijk gezien klopt er weinig van de ilm Limitless. Het is niet zo dat we maar een deel van onze hersenen gebruiken, verklaart de Amerikaanse neuroloog Barry Gordon in het tijdschrift Scienti ic American. Uit onderzoek blijkt dat zo ongeveer elk gebied in onze hersenen op elk moment van de dag actief is. HOOFDKAPJE Onderzoekers aan de Universiteit van Sydney werken aan een hoofdkapje dat de creativiteit moet bevorderen. Het kapje moet de hersenactiviteit in de linkerhersenhelft onderdrukken met magnetisme. Daardoor zou volgens projectleiderallansnyderdemeercreatieve rechterhersenhelft de overhand krijgen.

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Ongeveer 30% van de kinderen met AD(H)D heeft chronische inslaapproblemen. Dit zien we ook vaak bij onder andere kinderen met een ontwikkelingsachterstand, autisme,

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Ebook Nooit Meer Afgeleid. Auteur: Mark Tigchelaar. Nooit Meer Afgeleid. 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1

Ebook Nooit Meer Afgeleid. Auteur: Mark Tigchelaar. Nooit Meer Afgeleid. 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1 Nooit Meer Afgeleid 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1 Delen uit dit E-BOOK zijn afkomstig van de site van www.mtcompany.nl en het boek Haal meer uit je hersenen. MTcompany 2012 Auteur: Mark Tigchelaar

Nadere informatie

Omgaan met slaapproblemen

Omgaan met slaapproblemen Leven met Multipele Sclerose uitgave 12 Omgaan met slaapproblemen EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Tekst: drs. Bep Franke-Barendse Uitgever: Nationaal MS Fonds 2 Inleiding We besteden ongeveer eenderde

Nadere informatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016 Starten met Triumeq Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Triumeq gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder vindt u de belangrijkste

Nadere informatie

Medicijnen na een TIA

Medicijnen na een TIA Medicijnen na een TIA Albert Schweitzer ziekenhuis september 2013 pavo 1072 Inleiding In deze folder leest u meer over medicijnen die vaak worden voorgeschreven na een TIA. Een TIA is een kortdurende beroerte

Nadere informatie

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD?

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD? Kinderen met ADHD Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is de oorzaak van ADHD? 1 Wat zijn de verschijnselen van ADHD? 1 Hoe wordt de diagnose ADHD gesteld? 2 Behandeling van ADHD

Nadere informatie

Acuut optredende verwardheid Delier

Acuut optredende verwardheid Delier Acuut optredende verwardheid Delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen in ons ziekenhuis vanwege ziekte, ongeval en/of operatie. Zoals u vermoedelijk hebt gemerkt, is zijn of haar reactie

Nadere informatie

Bijsluiter. Naam product. Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling

Bijsluiter. Naam product. Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 Bijsluiter Naam product Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling De werkzame stof in de tabletten is lormetazepam. De tabletten bevatten respectievelijk

Nadere informatie

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet BIJSLUITER OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

Medicijnengebruik op de afdeling Psychiatrie

Medicijnengebruik op de afdeling Psychiatrie Medicijnengebruik op de afdeling Psychiatrie Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2015 pavo 0578 Inleiding U bent opgenomen op de afdeling Psychiatrie. Het kan zijn dat u thuis al medicijnen gebruikte. De

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD)

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1160 Wat zijn periodieke beenbewegingen van de slaap? Bij periodic limb movement

Nadere informatie

misselijkheid bij chemotherapie

misselijkheid bij chemotherapie patiënteninformatie misselijkheid bij chemotherapie U kunt helaas misselijk worden van chemotherapie. Misselijkheid en braken zijn erg vervelende bijwerkingen en kunnen ervoor zorgen dat u niet in staat

Nadere informatie

BIJSLUITER. TRANYLCYPROMINE 10 mg tablet

BIJSLUITER. TRANYLCYPROMINE 10 mg tablet BIJSLUITER TRANYLCYPROMINE 10 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

Behandeling met memantine

Behandeling met memantine Uw arts heeft u memantine voorgeschreven. In deze brochure staat informatie over de behandeling met memantine en de begeleiding. Deze brochure vervangt niet de adviezen van uw behandelend arts of die uit

Nadere informatie

Prednison bij huidziekten

Prednison bij huidziekten Prednison bij huidziekten In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten of overweegt u het geneesmiddel prednison te gaan gebruiken. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na

Nadere informatie

Zwanger zijn en bevallen

Zwanger zijn en bevallen Zwanger zijn en bevallen PRAKTISCHE TIPS IN GEWONE TAAL MARJA VAN DEURSEN & WILMA VAN OS 6 ZWANGER ZIJN EN BEVALLEN Inleiding Gefeliciteerd. Je bent zwanger! Het is fi jn om zwanger te zijn. Maar je hebt

Nadere informatie

Laser Focus. De 6 Concentratie Technieken Die Ze Je Niet Op Je Opleiding Leren..

Laser Focus. De 6 Concentratie Technieken Die Ze Je Niet Op Je Opleiding Leren.. Laser Focus De 6 Concentratie Technieken Die Ze Je Niet Op Je Opleiding Leren.. 1 Delen uit dit E-BOOK zijn afkomstig van de site van StudieVitaminen.nl en het boek Haal meer uit je hersenen. MTcompany

Nadere informatie

BIJSLUITER. LEVOMEPROMAZINE MALEAAT 12,5 mg tabletten

BIJSLUITER. LEVOMEPROMAZINE MALEAAT 12,5 mg tabletten BIJSLUITER LEVOMEPROMAZINE MALEAAT 12,5 mg tabletten Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien

Nadere informatie

Prednison of Prednisolon

Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Uw maag, darm- en leverarts heeft in overleg met u besloten u te gaan behandelen met Prednison. Dit geneesmiddel dient ter behandeling van de ziekte van

Nadere informatie

Uitgerust Wakker Worden en Melatonine

Uitgerust Wakker Worden en Melatonine Slaapproblemen? Uitgerust Wakker Worden en 2013 - WSA Research Uitgerust wakker worden = Goede voorbereiding Tenminste 5 uur ononderbroken slaap, met diepe slaap perioden Ervaringen verwerkt Lichaam opgeruimd

Nadere informatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart 2014 Starten met Tivicay Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Tivicay en andere medicijnen gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder

Nadere informatie

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN 1137 Inleiding Uw reumatoloog heeft u Prednison voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is het

Nadere informatie

Behandeling met galantamine

Behandeling met galantamine Uw arts heeft u galantamine voorgeschreven. In deze brochure staat informatie over de behandeling met galantamine en de begeleiding. Deze brochure vervangt niet de adviezen van uw behandelend arts of die

Nadere informatie

Verhoogde kans op een delier?

Verhoogde kans op een delier? Geriatrie Verhoogde kans op een delier? Maatregelen om een delier te voorkomen Inleiding U of uw naaste heeft een verhoogd risico op een delier. Dat heeft de verpleegkundige en/of uw behandelend specialist

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Morfine Feiten en fabels. Apotheek

Morfine Feiten en fabels. Apotheek 00 Morfine Feiten en fabels Apotheek In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige pijnstillers of opioïden worden genoemd. Inleiding

Nadere informatie

Behandeling met memantine

Behandeling met memantine Behandeling met memantine Behandeling bij dementie De geriater heeft bij u een vorm van dementie vastgesteld die ook wel de ziekte van Alzheimer wordt genoemd. Voor deze hersenziekte kan de arts u medicatie

Nadere informatie

Informatie over de behandeling van Depressie met Seroquel XR

Informatie over de behandeling van Depressie met Seroquel XR Informatie over de behandeling van Depressie met Seroquel XR 20127644 AZ Seroquel Depressie folder.indd 1 24-12-12 14:14 Copyright AstraZeneca BV Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS)

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1159 Wat zijn rusteloze benen? Het rusteloze benen syndroom (ofwel restless legs syndrome, afgekort RLS) is een

Nadere informatie

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0 Chloralhydraatklysma 150-3000 mg Werking en toepassingen Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt? De werkzame stof van Chloralhydraat-klysma s is chloralhydraat. Artsen schrijven chloralhydraat

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Tranquiritine Sinofarm 0,5 mg, zachte capsules Tranquiritine Sinofarm 3 mg, zachte capsules Tranquiritine Sinofarm 5 mg, zachte capsules Spiriteïne Dit geneesmiddel

Nadere informatie

Adviezen om beter te slapen

Adviezen om beter te slapen Adviezen om beter te slapen U heeft last van slapeloosheid. Dit is een veel voorkomende klacht, waarvoor vaak geen duidelijke oorzaak te vinden is. In deze folder leest u tips om beter te kunnen slapen.

Nadere informatie

Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken

Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken Inleiding Binnen de Biologische psychologie bestudeert men het gedrag van mensen aan de hand van de biologische achtergrond ervan. Oorzaken van gedrag worden

Nadere informatie

Slaapdienst Verstoorde nachtrust

Slaapdienst Verstoorde nachtrust Slaapdienst Verstoorde nachtrust Tips voor een goede slaap. Ik kan niet slapen! Woelen, draaien, het maalt maar door in uw gedachten. Steeds bent u bezig met wat er die dag allemaal gebeurd is of wat u

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

SRA. Subjects Reactie op Antipsychoticagebruik. H.A. Wolters H. Knegtering D. Wiersma R.J. van den Bosch Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG)

SRA. Subjects Reactie op Antipsychoticagebruik. H.A. Wolters H. Knegtering D. Wiersma R.J. van den Bosch Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) SRA Subjects Reactie op Antipsychoticagebruik H.A. Wolters H. Knegtering D. Wiersma R.J. van den Bosch Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) Ref.: Wolters HA, H Knegtering, D Wiersma, RJ van den

Nadere informatie

Regelmatig Afvlakking van het gevoelsleven: verlies van initiatief en activiteit, gevoel opgesloten te zitten, gevoel van leegte.

Regelmatig Afvlakking van het gevoelsleven: verlies van initiatief en activiteit, gevoel opgesloten te zitten, gevoel van leegte. Aripiprazol-capsules 1 mg Werking en toepassingen Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt? De werkzame stof in aripiprazol-capsules is aripiprazol. Dit geneesmiddel wordt gebruikt bij psychosen,

Nadere informatie

Tips tegen nervositeit

Tips tegen nervositeit Vijf jaar lang heb ik een slaapmiddel gebruikt om in slaap te komen soms had ik de moed om het eens zonder dat tabletje te proberen. Ik sliep dan zo slecht, dat ik de moed snel weer opgaf. Toch vond ik

Nadere informatie

Hydroxychloroquine (plaquenil)

Hydroxychloroquine (plaquenil) Patiënteninformatie Hydroxychloroquine (plaquenil) Informatie over dit medicijn voor reumatische aandoeningen Hydroxychloroquine (plaquenil) Informatie over dit medicijn voor reumatische aandoeningen.

Nadere informatie

Uitgeschreven tekst bij hoofdstuk 8 Opdracht 5

Uitgeschreven tekst bij hoofdstuk 8 Opdracht 5 Uitgeschreven tekst bij hoofdstuk 8 Opdracht 5 Doping voor het brein www.npowetenschap.nl/programmas//de-kennis-van-nu-tv//onderwerpen//2014// maart//doping-voor-het-brein.html NPO Wetenschap Duur fragment:

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden)

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Moeite met slikken van medicijnen

Moeite met slikken van medicijnen 400047 Moeite met slikken van geneesmiddelen_400003 Antibiotica 21-12-10 05:54 Pagina 4 Medicijnen: sommige medicijnen kunnen sufheid of een droge mond veroorzaken. Als iemand suf is, kan hij vergeten

Nadere informatie

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag Slaapproblemen en het ouder wordende brein Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag 4 oktober 2012, Current Biology Oktober 2012: Archives of General Psychiatry 28 september 2012:

Nadere informatie

BIJLAGE. Slapeloosheid

BIJLAGE. Slapeloosheid BIJLAGE B Slapeloosheid Een van de vervelendste gevolgen van een angststoornis - en van de depressie die daar vaak mee samenhangt - is slapeloosheid. Sommige mensen hebben moeite met in slaap vallen (inslaapstoornis;

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine

Fabels en feiten over morfine Fabels en feiten over morfine Beter voor elkaar Fabels en feiten over morfine Inleiding In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Fumaarzuurbehandeling bij psoriasis

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Fumaarzuurbehandeling bij psoriasis Fumaarzuurbehandeling bij psoriasis FUMAARZUURBEHANDELING BIJ PSORIASIS INLEIDING In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten te starten met fumaarzuur voor de behandeling van psoriasis. Bij psoriasis

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Temazepam Aurobindo 10 en 20 mg, capsules. Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Temazepam Aurobindo 10 en 20 mg, capsules. Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam 1.3.1 Bijsluiter Rev.nr. 1502 Pag. 1 van 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Temazepam Aurobindo 10 mg, capsules Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam Lees goed de hele bijsluiter voordat

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. 1dd 1mg bij parkinson

Patiëntenbrochure. 1dd 1mg bij parkinson Patiëntenbrochure 1dd 1mg bij parkinson Inhoud Wat is de ziekte van Parkinson? 3 Wat zijn de klachten bij de ziekte van Parkinson? 4 Waar wordt de ziekte van Parkinson door veroorzaakt en hoe vaak komt

Nadere informatie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie Onco-Move Bewegen tijdens chemotherapie Introductie De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

PATIËNTENBIJSLUITER. CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel.

PATIËNTENBIJSLUITER. CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. PATIËNTENBIJSLUITER CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te

Nadere informatie

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Uw kind is in het ziekenhuis opgenomen geweest met een licht traumatisch hoofd- of hersenletsel en mag weer naar huis. In deze folder

Nadere informatie

Informatiebrochure voor patiënten/verzorgers

Informatiebrochure voor patiënten/verzorgers JOUW HANDLEIDING VOOR ABILIFY (ARIPIPRAZOL) Informatiebrochure voor patiënten/verzorgers Datum van herziening: oktober 2013 2013-08/LuNL/1731 Inleiding Jouw dokter heeft bij jou de diagnose bipolaire I

Nadere informatie

Na consultatie herziene vertaling van de QRD-template

Na consultatie herziene vertaling van de QRD-template Na consultatie herziene vertaling van de QRD-template Deelrapport voortkomend uit het adviestraject Het verbeteren van de begrijpelijkheid van patiëntenbijsluiters 10 juli 2009 Dr. Leo Lentz UiL-OTS Universiteit

Nadere informatie

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Prednison bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van prednison. In deze folder lees je de belangrijkste

Nadere informatie

Stoppen met medicatie

Stoppen met medicatie Stoppen met medicatie bij hoofdpijnklachten Hoofdpijn polikliniek Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Wat moet u doen als u dagelijks pijnstillers slikt voor uw hoofdpijn? 4 2. Hoe krijgt u hoofdpijn door

Nadere informatie

Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen

Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen Door Sandra Kooij Nieuwsbrief voor Patiënten, Programma ADHD bij volwassenen, jaargang 4, nummer 2, mei 2008. De meerderheid (zo'n 70%) van

Nadere informatie

Morning-afterpil VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Morning-afterpil VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL Morning-afterpil WAT IS DE MORNING-AFTERPIL WANNEER WEL WANNEER GEEN MORNING-AFTERPIL WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Nadere informatie

Medicijnen na een TIA

Medicijnen na een TIA Medicijnen na een TIA Inleiding In deze folder leest u meer over medicijnen die vaak worden voorgeschreven na een TIA. Een TIA is een kortdurende beroerte waarbij de uitvalsverschijnselen, zoals een verlamming

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

GIDS. voor een. rustige nacht

GIDS. voor een. rustige nacht GIDS voor een rustige nacht Lekker geslapen? Lekker slapen en uitgerust wakker worden. Voor veel mensen is het een verre droom. Naar schatting één op de vijf mensen in ons land kampt geregeld met slaapproblemen.

Nadere informatie

Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen

Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen 2 In deze folder leest u over de verschijnselen en de mogelijke gevolgen van een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel bij uw kind (hersenschudding of

Nadere informatie

7 tips. voor een betere nachtrust

7 tips. voor een betere nachtrust 7 tips voor een betere nachtrust Word jij 90 jaar oud en heb je een goede nachtrust? Dan heb je 32 jaar van je hele leven geslapen. Zonde van je tijd? Juist niet! In dit E-book lees je waarom slaap onmisbaar

Nadere informatie

BIJSLUITER. CLOZAPINE 6,25 mg tabletten

BIJSLUITER. CLOZAPINE 6,25 mg tabletten BIJSLUITER CLOZAPINE 6,25 mg tabletten Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft u

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden) Voorgeschreven door de reumatoloog

Prednison (corticosteroïden) Voorgeschreven door de reumatoloog Prednison (corticosteroïden) Voorgeschreven door de reumatoloog Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2013 pavo 0907 Inleiding De reumatoloog heeft met u besproken dat u prednison gaat gebruiken. In deze folder

Nadere informatie

BIJSLUITER. PIL Isordil 5 20012016 0

BIJSLUITER. PIL Isordil 5 20012016 0 BIJSLUITER PIL Isordil 5 20012016 0 Bijsluiter: informatie voor de gebruiker Isordil 5, tabletten voor sublinguaal gebruik 5 mg isosorbidedinitraat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

Informatiebrochure. Slaap (-problemen?) PAAZ. I Autonome verzorgingsinstelling

Informatiebrochure. Slaap (-problemen?) PAAZ. I Autonome verzorgingsinstelling Informatiebrochure Slaap (-problemen?) PAAZ I Autonome verzorgingsinstelling IISlapeloze nachten Ieder mens slaapt wel eens slecht, kan urenlang niet inslapen of ligt te piekeren bij het vooruitzicht van

Nadere informatie

Boots Pharmaceuticals Laxeerdrank Lactulose 667 mg/ml, stroop lactulose

Boots Pharmaceuticals Laxeerdrank Lactulose 667 mg/ml, stroop lactulose BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Boots Pharmaceuticals Laxeerdrank Lactulose 667 mg/ml, stroop lactulose LEES DEZE BIJSLUITER ZORGVULDIG DOOR, WANT DEZE BEVAT BELANGRIJKE INFORMATIE VOOR U. Dit

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u Prednison voorgeschreven in verband met een ontstekingsziekte van de darm. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

DIT GENEESMIDDEL KAN HET REACTIEVERMOGEN VERMINDEREN

DIT GENEESMIDDEL KAN HET REACTIEVERMOGEN VERMINDEREN Op sommige geneesmiddelverpakkingen zit een gele sticker waarop staat: DIT GENEESMIDDEL KAN HET REACTIEVERMOGEN VERMINDEREN - of die waarschuwing staat op het etiket. Dit betekent: extra opletten dat u

Nadere informatie

FUMARATENTHERAPIE BIJ PSORIASIS

FUMARATENTHERAPIE BIJ PSORIASIS FUMARATENTHERAPIE BIJ PSORIASIS 819 Inleiding In overleg met uw behandeld dermatoloog heeft u besloten te starten met Fumaraat/Psorinovo (Fumaarzuur) voor de behandeling van psoriasis. Uit onderzoek is

Nadere informatie

Begeleiding bij het gebruik van medicijnen bij dementie

Begeleiding bij het gebruik van medicijnen bij dementie Uw geriater heeft u het medicijn galantamine, rivastigmine (pillen of pleisters), memantine of donepezil voorgeschreven. In het MCL begeleiden wij u en uw mantelzorger bij het gebruik van deze medicijnen.

Nadere informatie

Ustekinumab. (Stelara) Dermatologie

Ustekinumab. (Stelara) Dermatologie Ustekinumab (Stelara) Dermatologie Inhoudsopgave Inleiding 4 1. Hoe werkt Ustekinumab (Stelara) 4 2. Wat moet u weten voordat u Ustekinumab (Stelara) gebruikt 5 Gebruik Ustekinumab (Stelara) niet 5 Wees

Nadere informatie

Studeren en medicatie gaan niet hand in hand

Studeren en medicatie gaan niet hand in hand Studeren en medicatie gaan niet hand in hand Risico s en e ecten van pep-, kalmeer- en slaapmiddelen tijdens de examens Examenperiodes zijn voor iedereen stresserend. Prestatie- en tijdsdruk kunnen je

Nadere informatie

Heeft een etiket wel voordelen voor uw kind? Heeft een etiket wel voordelen voor uw kind?

Heeft een etiket wel voordelen voor uw kind? Heeft een etiket wel voordelen voor uw kind? Ritalin maar er zijn ook bijwerkingen. Dit vindt ook kinderpsychiater van der Zuilen. Kinderpsychiater van der Zuilen: Onlangs is er vanuit de Universiteit van Amsterdam onderzoek gedaan naar de bijwerkingen

Nadere informatie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie 00 Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie Uw arts heeft u als medicijn benzodiazepine voorgeschreven. Deze medicijnen kunnen tijdens een zwangerschap gebruikt worden. Deze

Nadere informatie

Fumaarzuur Voor de behandeling van psoriasis

Fumaarzuur Voor de behandeling van psoriasis In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten te starten met fumaarzuur voor de behandeling van psoriasis. Bij psoriasis is de huidvernieuwing op bepaalde plekken als het ware op hol geslagen. De nieuwe

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Straatnieuws, april 2006

Straatnieuws, april 2006 Straatnieuws, april 2006 Daklozen, zwervers, verslaafden: zijn ze vastgelopen door een akelige jeugd, zwak karakter of door allerlei ongelukkige sociale omstandigheden? Volgens René Kahn, hoogleraar psychiatrie

Nadere informatie

Ruimte voor adressticker. Datum ontvangst (invullen door SIvsG) Voorletters + Naam (+ meisjesnaam) Straat en huisnummer. Postcode en woonplaats

Ruimte voor adressticker. Datum ontvangst (invullen door SIvsG) Voorletters + Naam (+ meisjesnaam) Straat en huisnummer. Postcode en woonplaats F 2011.1 Versie 2 15-09- 2013 Vragenlijst Instituut voor Slaapgeneeskunde Woerden Ruimte voor adressticker Deze vragenlijst biedt ons inzicht in uw klachten en uw medische voorgeschiedenis. Vult u daarom

Nadere informatie

Van slaappillen kan je vallen

Van slaappillen kan je vallen Van slaappillen kan je vallen Praat erover met je arts of apotheker U gebruikt een geneesmiddel om beter te kunnen slapen of om te kalmeren (een benzodiazepine of een aanverwant product). Ontdek wat deze

Nadere informatie

Informatie over lithium

Informatie over lithium Informatie over lithium Afdeling Psychiatrie Uw arts heeft u het middel... voorgeschreven. In deze folder krijgt u informatie over de werking en bijwerking van het medicijn. Wanneer moet u uw geneesmiddel

Nadere informatie

Samenvatting Mensen ABC

Samenvatting Mensen ABC Samenvatting Mensen ABC Week 1ABC: Wie zijn wij? Info: Wie zijn wij mensen Mensen zijn verschillend. Iedereen is anders, niemand is hetzelfde. Dat noem je uniek. Een mens heeft een skelet van botten. Daarom

Nadere informatie

Wat alle vrouwen moeten weten over foliumzuur. ZorgVoor. Foliumzuur bij kinderwens

Wat alle vrouwen moeten weten over foliumzuur. ZorgVoor. Foliumzuur bij kinderwens Wat alle vrouwen moeten weten over foliumzuur ZorgVoor Foliumzuur bij kinderwens Wat alle vrouwen moeten weten over foliumzuur Een vrouw die in verwachting raakt, heeft extra foliumzuur nodig. Foliumzuur

Nadere informatie

Algemene aanwijzingen voor een veilig geneesmiddelen gebruik

Algemene aanwijzingen voor een veilig geneesmiddelen gebruik 600603 NL Informatie voor de gebruiker. FLUANXOL Algemene aanwijzingen voor een veilig geneesmiddelen gebruik - Lees deze bijsluiter zorgvuldig, ook als u dit geneesmiddel al langer gebruikt, de tekst

Nadere informatie

Pijncentrum. Informatie over Lyrica

Pijncentrum. Informatie over Lyrica Pijncentrum Informatie over Lyrica U heeft het geneesmiddel Lyrica (pregabaline) voorgeschreven gekregen en er is u ook uitgelegd waarom u dit middel gaat gebruiken. Deze brochure is samengesteld om u

Nadere informatie

SLAAP/WAAK STOORNISSEN ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

SLAAP/WAAK STOORNISSEN ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE SLAAP/WAAK STOORNISSEN Concept dd 22 mei 2007 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkgroep slaap / waakstoornissen bestaat uit: Namens slaapteam

Nadere informatie

Volwassenen met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Volwassenen met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Volwassenen met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel U heeft een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel opgelopen door een ongeval of een klap tegen uw hoofd. Deze folder informeert u over de mogelijke

Nadere informatie

Antwoord op veelvoorkomende vragen

Antwoord op veelvoorkomende vragen Antwoord op veelvoorkomende vragen De vragen Hoe werkt de pil? Welke soorten zijn er? Hoe betrouwbaar is de pil? Hoe kom ik aan de pil? Wat moet ik weten als ik de pil voor het eerst slik? Is de pilcontrole

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Nuttige adressen: Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Aids SOA infolijn Tel. 0900-204 2040 (10 eurocent per minuut)

Nadere informatie

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis Inhoud To blow or not to Inleiding 1. Een psychose blow? Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose 2. Cannabis 3. Risico op een psychose door cannabisgebruik 4. Redenen om cannabis te gebruiken

Nadere informatie