Informatie voor spreukbeurt of werkstuk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Informatie voor spreukbeurt of werkstuk"

Transcriptie

1 Informatie voor spreukbeurt of werkstuk Inhoud Wat is een nationaal park? 1 Waar liggen de 20 nationale parken? 1 Waarom is het belangrijk dat er nationale parken zijn? 1 Waar ligt Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug? 2 Van wie is het Nationaal Park? 2 Hoe groot is het? 2 Bijzonderheden in het Nationaal Park 2 Verschillende typen natuur 3 Welke planten en dieren leven er? 3 Hoe is de Utrechtse Heuvelrug ontstaan? 5 Mensen op de Utrechtse Heuvelrug 5 Bijzondere gebouwen 6 Wat is er te doen? 6 Waar wordt aan gewerkt in het Nationaal Park? 7 In de klas aan de slag 7 Zelf op pad 8 Kaarten 8 Meer informatie 8 Gratis ontdekboek en ontdekkaart 8 Wat is een nationaal park? In Nederland zijn 20 nationale parken. De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) heeft 20 bijzondere natuurgebieden in Nederland aangewezen als Nationaal Park. Het zijn de visitekaartjes van de Nederlandse natuur. In de nationale parken worden het landschap, de dieren en planten beschermd. Waar liggen deze 20 nationale parken? Kijk maar eens op daar vind je ze alle 20. Bijvoorbeeld Nationaal Park de Hoge Veluwe, Oosterschelde of de duinen van Texel. Waarom is het belangrijk dat er nationale parken zijn? Nederland is een klein land, maar er wonen wel heel veel mensen. Nederland is één van de dichtstbevolkte landen van de wereld. En er komen nog steeds mensen bij. Veel natuur verdwijnt omdat er voor al die mensen huizen en bedrijven worden gebouwd en wegen worden aangelegd. Daarom moeten we zuinig zijn op de natuur die we nog hebben. Planten en dieren hebben ook een plek nodig om te leven. In de nationale parken zijn we zuinig op de natuur. Ook voor mensen is de natuur belangrijk. Mensen zijn in hun vrije tijd graag in de natuur om bijvoorbeeld te wandelen, fietsen, spelen, vissen of paard te rijden. In de nationale parken kunnen mensen genieten van de natuur. Foto: Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug 1

2 Waar ligt Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug? Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug ligt midden in Nederland. Het gebied ligt in de provincie Utrecht, tussen de plaatsen Driebergen en Rhenen. Op de kaart van het gebied kun je precies zien wat de grenzen van het Nationaal Park zijn. De kaart is te vinden op Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug is een deel van de hele Utrechtse Heuvelrug. Op de luchtfoto hieronder is dat goed te zien. De Utrechtse Heuvelrug is te zien als een grote donkergroene vlek. Met blauw is de grens van het Nationaal Park aangegeven. Luchtfoto van de Utrechtse Heuvelrug Kaart met grenzen van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug Van wie is het Nationaal Park? Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug is niet van één iemand. De Utrechtse Heuvelrug bestaat uit meer dan 25 kleine stukjes. Elk stukje is van iemand anders. Al deze stukjes samen zijn het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Iedereen zorgt voor zijn eigen stuk natuur. Maar samen zorgen alle eigenaren dat de natuur goed wordt beheerd en iedereen die bijvoorbeeld wil wandelen, fietsen of paardrijden welkom is om dit te doen. Veel stukjes van de Utrechtse Heuvelrug zijn van landgoedeigenaren. Dat zijn mensen die een landgoed in het gebied hebben. Ook natuurorganisaties als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Het Utrechts Landschap zijn eigenaar van delen van de Utrechtse Heuvelrug. Hoe groot is het? Het Nationaal Park is hectare groot. Dat is even groot als ongeveer voetbalvelden. Daarmee is het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug één van de grotere Nationale Parken in Nederland. Bijzonderheden in het Nationaal Park Het zit al in de naam heuvelrug : de Utrechtse heuvelrug gaat de hoogte in. Er zijn hoogteverschillen van meer dan 50 meter. Het hoogste punt van de Utrechtse Heuvelrug is de top van de Amerongse berg. Deze top is 69 meter hoog. Op het plaatje hieronder kun je goed zien dat de Utrechtse Heuvelrug met de bossen boven de weilanden uitsteekt. Het hoogteverschil zorgt voor bijzonder natuur. Er zijn mooie afwisselingen tussen bijvoorbeeld hoog en laag, bos en uiterwaarden. Op de Utrechtse Heuvelrug is veel cultuurhistorie: statige kastelen, Foto: Utrechts Landschap landgoederen, grafheuvels en tabaksschuren wisselen elkaar af. Hoe de heuvelrug is ontstaan lees je onder het kopje Ontstaan van de Utrechtse Heuvelrug. 2

3 Verschillende typen natuur Er komen dus verschillende dieren voor in de Utrechtse Heuvelrug. Elk dier heeft zo zijn eigen favoriete plek. Een eekhoorn leeft in de bossen. In de bomen heeft hij zijn nest en daar vindt hij zijn eten. Voor een hagedis is het veel te koud in de bossen. De bomen houden al het zonlicht tegen, waardoor het koud blijft. Een hagedis heeft een plekje nodig waar hij kan zonnen. Die plekjes zijn er in de heidevelden. Een salamander heeft water nodig om te overleven. In het water legt een salamander zijn eitjes en brengt hij de winter door. Elk dier heeft dus een ander soort omgeving nodig. In Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug zijn er verschillende soorten natuur: bossen, heidevelden, graslanden, plassen en vennen. Ook het rivierdal van de Nederrijn bij Amerongen hoort bij het Nationaal Park. Zanderij Maarn, foto: Utrechts Landschap Beukenlaan, foto: Utrechts Landschap bovenpolder, foto: Utrechts Landschap Schapen op heideveld op Heidestein, foto: Utrechts Landschap Amerongse Welke planten en dieren leven er? In Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug leven veel verschillende soorten planten en dieren. Sommige van die planten en dieren zie je ook veel op andere plekken in Nederland. Zoals bijvoorbeeld de beuk, de eik, heide, de merel, het ree en de vos. Deze dieren en dieren ben je misschien wel eens tegengekomen in de buurt van je huis of de school. In Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug leven ook planten en dieren die zeldzamer zijn in Nederland. Sommige van deze soorten komen alleen nog maar in speciale natuurgebieden voor. Denk dan bijvoorbeeld aan de das en de boommarter. Deze dieren kom je niet zo snel tegen. Hieronder staat wat meer informatie over een aantal dieren dat in Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug leven. 3

4 Zoogdieren: de das De das leeft in het noordelijke deel van de Utrechtse Heuvelrug. Vroeger kwam de das ook aan de zuidkant van de Utrechtse Heuvelrug voor. Het lijkt goed te gaan met de das in het Nationaal Park. De das leeft vaak aan de rand van het bos. In het bos hebben de dassen hun burcht, een hol onder de grond. In de weilanden verzamelen dassen s nachts hun eten. Dassen eten regenwormen en insectenlarven, maar ook voedsel van planten zoals, hazelnoten, knollen, bosbessen, frambozen, kersen, pruimen, granen, klaver en gras. Zoogdieren: de boommarter Tot 1950 werd er af en toe een boommarter gezien op de Utrechtse Heuvelrug. Daarna een hele tijd niet. Vanaf 1980 is de boommarter weer terug in het gebied. De boommarter is een echte jager. Hij jaagt voornamelijk in bomen op eekhoorns en op de grond op kleine zoogdieren als muizen en konijnen. De boommarter is actief in de schemering of 's nachts. In de zomer laten ze zich ook overdag zien. Boommarters hebben in hun woongebied meerdere holen. Ze gebruiken als hol meestal een holle boom of een verlaten hol van een eekhoorn of zelfs een duivennest. Foto: Jan van der Greef Zoogdieren: de vos De vos is het grootste roofdier van de Utrechtse Heuvelrug. Foto: Utrechts Landschap Zoogdieren: het ree Het ree is het grootste zoogdier van de Utrechtse Heuvelrug. Er leven gemiddeld 5 tot 10 reeën per 100 hectare (ongeveer 200 voetbalvelden). Reptielen Er komen vier soorten reptielen op de heuvelrug voor: levendbarende hagedis, zandhagedis, hazelworm en ringslang. De levendbarende hagedis en zandhagedis komen vrij veel voor op de Utrechtse Heuvelrug. Hagedissen houden van warme plekjes. In de open heide- en stuifzandgebieden warmt het snel op als de zon schijnt. Hier zie je ze dan ook het meest. Ze verplaatsen zich van het ene heidegebied naar het andere langs de brede, zonnige wegen door het bos. Amfibieën Bij het water vind je de bruine kikker en de gewone pad. De heikikker is een bijzondere kikkersoort. Deze komt alleen voor op het Leersumse Veld en hier en daar op de randen van de heuvelrug. In vennen en poelen komen de grote en de kleine watersalamander voor. 4

5 Vogels Een groep die zich makkelijker laat zien zijn de vogels. Er broeden meer dan 100 vogelsoorten in het Nationaal Park. De meest zeldzame soorten komen voor bij het water. Op en langs de vennen van het Leersumse Veld broeden onder andere de geoorde fuut, de dodaars, de blauwborst, geelgors en wintertaling. Bij kasteel Amerongen ligt de Amerongse Bovenpolder. Hier komt heel schoon water uit de grond naar boven. Hier komen bijzondere vogelsoorten voor als de lepelaar, watersnip, zomertaling, tureluur, waterral, porseleinhoen, kleine plevier en grote aantallen kluten. Zelfs de visarend is hier gezien. In de bossen komen vogels vooral voor in oudere bomen. Uitgehakte holen in bomen zijn later geschikte verblijfplaats Grote bonte specht voor Foto: Utrechts bijvoorbeeld Landschap vleermuizen of boommarters. Zwarte specht Foto: Utrechts Landschap Vlinders en libellen Vlinders en libellen zijn te vinden in open landschappen van de Utrechtse Heuvelrug. Libellen hebben ook water nodig. Heidevelden, bloemrijke graslanden en vennen zijn een prima leefgebied voor vlinders en libellen. Hier zijn onder andere heideblauwtje, heivlinder, zandblauwtjes, maanwaterjuffer, venglazenmaker, venwitsnuitlibel en de noordse witsnuitlibel te vinden. Hoe is de Utrechtse Heuvelrug ontstaan? In de bodem van de Utrechtse Heuvelrug vind je veel informatie over het ontstaan van de Utrechtse Heuvelrug. De heuvelrug is een stuwwal, ontstaan in de voorlaatste ijstijd jaar geleden. In die ijstijd schoof vanaf de poolkap in het noorden een grote gletsjer naar het zuiden. Deze gletsjer schoof het grind en zand voor zich uit, en uiteindelijk omhoog. Net zoals in de bergen staan nu aardlagen scheef of zelfs verticaal. Let er maar eens op: het ene stuk van een wandelpad heeft soms veel grind en het andere stuk niet. Je loopt dan over de zijkant van die aardlagen. Bekijk het filmpje om te zien hoe een stuwwal is ontstaan: Toen het warmer werd, smolt de gletsjer. Dit smeltwater sleet brede dalen uit, zoals de Darthuizer poort in Leersum. Door dit dal is de weg Leersum Maarsbergen aangelegd (N226). In de laatste ijstijd ( jaar geleden) is er een metersdikke laag zand op de heuvelrug gekomen. Mensen op de Utrechtse Heuvelrug 6000 jaar geleden woonden er al mensen op de Utrechtse Heuvelrug. Op sommige plekken zijn er sporen te zien die mensen hier lang geleden hebben achtergelaten, zoals nederzettingen, grafheuvels, verdedigingswerken, tabaksschuren, landgoederen. Na de ijstijd werd het warmer. Hierdoor konden er bomen groeien en ontstond er bos op de heuvelrug. Ongeveer 6000 jaar geleden kwamen jagers en vissers leven in het gebied. De jagers gebruikten bijlen met houten stelen en pijl en boog om dieren te vangen en vishaken en netten om vissen te vangen. Af en toe brandde men een stuk bos plat om een akker aan te leggen. In de middeleeuwen, grofweg 1000 jaar geleden, nam de bevolking enorm toe. Er was meer voedsel nodig. Op de heuvelrug werd het bos gekapt. Waar bos had gestaan stond nu vee te grazen. De koeien aten het gras op de natte gebieden, de schapen graasden op de drogere gebieden op de heuvelrug. In de 17 e eeuw begon men op de warmere zuidwestflank van de Heuvelrug met het verbouwen van tabak. De tabaksbladeren werden te drogen gehangen in speciale tabaksschuren (zie afbeelding). De schaapskuddes verdwenen omdat de wol uit het buitenland goedkoper was. 5

6 Tegenwoordig bestaat het merendeel van de Utrechtse Heuvelrug uit bos. Vanaf de 18 e eeuw werden er weer bomen aangeplant. In het begin om verstuiving van het zand te stoppen en voor de houtopbrengst. In de 19 e eeuw is ook veel bos aangeplant door de mensen die toen in prachtige huizen op de heuvelrug kwamen wonen. In de laatste jaren zijn er veel nieuwe wegen aangelegd en bedrijven en huizen gebouwd. Ook is er een spoorlijn aangelegd. Bijzondere gebouwen Tabaksschuren Net buiten Amerongen staan enkele oude tabaksschuren. Vroeger was dit een tabaksstreek en werden in deze schuren de tabaksbladeren gedroogd. Tabak groeide op de zuidhellingen van de Utrechtse Heuvelrug. Daar was het lekker warm. Nu is er in één van deze oude tabaksschuren een informatiecentrum van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Uitkijktoren de Kaap Bekijk de Utrechtse Heuvelrug eens van bovenaf. Klim op de Kaap, een houten uitkijktoren van wel 26 meter hoog. Bovenop is een groot balkon. Vanaf hier heb je fantastisch uitzicht over de Utrechtse Heuvelrug. Natuurcafé La Porte In Natuurcafé La Porte bevindt zich het bezoekerscentrum van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Ook is de VVV Utrechtse Heuvelrug er gevestigd. Hier vind je meer informatie over het gebied en wat er allemaal te doen is. Voor Natuurcafé La Porte is de voormalige restauratie van NS-station Driebergen-Zeist duurzaam verbouwd. Als je door de draaideur naar binnen gaat wek je energie op. Op een oplichtende meter zie je hoe veel. Kijk ook eens op: Wat is er te doen? Er is van alles te doen in het Nationaal Park. Je kunt er wandelen, fietsen, mountainbiken, paardrijden, zwemmen en de winter ook schaatsen. Er zijn verschillende wandel-, fiets-, mountainbike- en paardrijdroutes aangegeven met bordjes. Er worden ook speciale activiteiten georganiseerd voor kinderen en volwassenen. Haal de activiteitenkalender van het Nationaal Park bij een VVV of bekijk de activiteitenkalender op de website. F ot o: Utrechts Landschap 6

7 Waar wordt aan gewerkt in het Nationaal Park? Het Nationaal Park is niet van één iemand. Heel veel mensen werken samen om de natuur hier te behouden en om nieuwe, bijzondere planten en dieren hier een kans te geven. Hieronder staan twee voorbeelden van projecten die in het Nationaal Park worden uitgevoerd om de natuur een handje te helpen. Wegen voor dieren Kijk nog eens op het kaartje van de Utrechtse Heuvelrug. Je ziet dat er heel wat wegen en dorpen in het natuurgebied liggen. Mensen en dieren leven dus samen in dit natuurgebied. Dat gaat niet altijd goed. Veel mensen betekent ook veel autowegen. Die autowegen lopen dwars door de leefgebieden van dieren. Veel dieren worden doodgereden als ze de weg oversteken. In het Nationaal Park proberen we zoveel mogelijk veilige oversteekroutes voor dieren te maken. De veilige oversteekroutes noemen we ook wel ecopassages of ecoduct. Dieren kunnen door de zo veilig over de weg heen of onder de weg door. Een voorbeeld van zo n ecopassage is het ecoduct Plantage Willem III in Elst (zie foto). Er zijn plannen om de Utrechtse Heuvelrug in de toekomst te verbinden met de Veluwe. De Veluwe is een groot natuurgebied in de buurt van de Utrechtse Heuvelrug. Door bijvoorbeeld een brug voor dieren over de snelweg aan te leggen kunnen bijvoorbeeld het edelhert en het everzwijn van de Veluwe naar de Utrechtse Heuvelrug komen. Rustgebieden voor de natuur Elk jaar komen er veel mensen naar de Utrechtse Heuvelrug. Veel mensen wonen in het gebied, maar er zijn ook mensen die speciaal naar de Utrechtse Heuvelrug komen om van de natuur te genieten. Het is er natuurlijk ook erg mooi! Maar als er heel veel mensen komen verstoort dat de natuur. Veel dieren zijn bang van mensen en als er overal mensen zijn kunnen ze geen voedsel zoeken of rustig slapen. In het Nationaal Park is er plek voor mensen en voor dieren. Er zijn mooie wandel- en fietspaden aangelegd. Hier kunnen mensen te voet en op de fiets komen genieten van de natuur. In sommige delen zijn expres minder of geen routes uitgezet. Vooral op plekken waar bijzondere planten en dieren voorkomen. Hier komen zo minder mensen en blijven er rustplekken voor dieren. Hier kunnen dieren rustig voedsel zoeken en slapen. Foto: Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug In de klas aan de slag Er is een speciaal lespakket gemaakt over Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Dit pakket heet Torenhoog en Mijlenbreed. In de lesmap staat ook veel informatie. Alle scholen in het Nationaal Park hebben dit lespakket toegestuurd gekregen. Vraag je leraar of lerares of dit lespakket op school aanwezig is. Is er op school geen map (meer) aanwezig? Dan kan de school gratis een lespakket bestellen via 7

8 Zelf op o pad Groene Glooier. De Groene Glooier is een natuurontdekkingstocht vanaf recreatieterrein Kwintelooyen. In het Groene Glooierboekje staan verschillende leuke en leerzame doe- en denkopdrachten. Verkrijgbaar via VVV s of te bestellen via Ontdekkaart. Met de ontdekkaart zie je snel de belangrijkste plekken waar je natuuravontuur in het nationaal park kan starten. Op de kaart is te vinden waar bepaalde planten en dieren leven. Verkrijgbaar via VVV s, adviesprijs 1 euro of te bestellen via Ontdekboek Utrechtse Heuvelrug toen en doen. Het is een boek over de Heuvelrug vol verhalen, doedingen, hoofdbrekers, bezoektips, bijzondere experimenten, weetjes, natuur & cultuur en heel veel leuke plaatjes. In het midden van het boek zit een handige kaart van de heuvelrug. Verkrijgbaar via VVV s, adviesprijs 4 euro of te bestellen via Kaarten van het Nationaal Park - Via de website is de kaart met grenzen van het Nationaal Park te downloaden. - Op de Falk/SBB-kaart Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug (nr. 25) staat alle toeristische informatie zoals uitkijkpunten, routes en campings. Deze kaart is onder andere bij de VVV te koop. Meer informatie Er is nog veel meer te vertellen over Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en de Utrechtse Heuvelrug in zijn geheel. Kijk eens op de website van het Nationaal Park voor meer informatie: In Natuurcafé La Porte vind je het informatiecentrum van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Natuurcafé is gevestigd op NS-station Driebergen-Zeist. Er is een algemene folder van het Nationaal Park. Deze folder is gratis te krijgen bij de VVV s en Natuurcafé La Porte. Bekijk ook de websites van de andere nationale parken. Via de website kom je op de websites van de andere parken. Er is ook een speciale kidswebsite van alle nationale parken in Nederland: Wil je bijvoorbeeld meer weten over een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld over een dier? Kijk dan ook eens in de (school)bibliotheek. Gratis ontdekboek en ontdekkaart Ga je een spreekbeurt geven over het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug? Dan krijg je een gratis ontdekkaart en ontdekboek toen en doen thuisgestuurd. Stuur een mailtje met: - je naam en adres - de groep waarin je zit (bijvoorbeeld groep 7) - de naam van je school naar November 2008 Coördinator communicatie & educatie IVN Consulentschap Utrecht Telefoon:

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap.

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. NATUURVERBINDING HOORNEBOEG GOOIS NATUURRESERVAAT Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. PRODUCTIEBOS MAAKT PLAATS VOOR OORSPRONKELIJK HEIDELANDSCHAP TEN ZUIDEN VAN HILVERSUM LIGGEN

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit.

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Wat is dat dan precies, een ecoduct? Zo vroeg een jonge

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

routes Mooie natuur Nationale Parken Makkelijk fietsen via knooppunten NATIONALE PARKEN afstanden tussen 25 en 55 km FIETS LANGS EN DOOR 12

routes Mooie natuur Nationale Parken Makkelijk fietsen via knooppunten NATIONALE PARKEN afstanden tussen 25 en 55 km FIETS LANGS EN DOOR 12 NR. 03 / 2014 fiets routes afstanden tussen 25 en 55 km Makkelijk fietsen via knooppunten FIETS LANGS EN DOOR 12 Nationale Parken 12 NATIONALE PARKEN fietsroutes Mooie natuur Fietsen in Weerribben-Wieden,

Nadere informatie

De Oude Weg Elst. Wonen in de Amerongse Bovenpolder. 3 Royale kavels met luxe vrijstaande villa s

De Oude Weg Elst. Wonen in de Amerongse Bovenpolder. 3 Royale kavels met luxe vrijstaande villa s De Oude Weg Elst Wonen in de Amerongse Bovenpolder 3 Royale kavels met luxe vrijstaande villa s Riant WOnen Tussen de bossen van de Utrechtse Heuvelrug en de uiterwaarden van de Nederrijn ligt het sfeervolle

Nadere informatie

Wandelroute Zwarte Berg, vlak bij Drunen

Wandelroute Zwarte Berg, vlak bij Drunen Wandelroute Zwarte Berg, vlak bij Drunen 4.3 km wandelen Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen is een uniek stuifzandgebied in West-Europa. Op deze route zie je niet alleen zandheuvels, maar ook

Nadere informatie

De inhoud. 1. De inleiding. 2. De woordspin. 3. Het uiterlijk van de das. 4. Wat eet de das? 5. Waar wonen dassen? 6. Hoe wordt de das geboren?

De inhoud. 1. De inleiding. 2. De woordspin. 3. Het uiterlijk van de das. 4. Wat eet de das? 5. Waar wonen dassen? 6. Hoe wordt de das geboren? De inhoud 1. De inleiding 2. De woordspin 3. Het uiterlijk van de das 4. Wat eet de das? 5. Waar wonen dassen? 6. Hoe wordt de das geboren? 7. De dassenwerkgroep Utrecht 8. De afsluiting 9. Bronnen 1.

Nadere informatie

De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo

De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo Inhoudsopgave Deel 3: De schaapskudde van Hoog-Buurlo 1. Aanmeldgegevens 2. Achtergrondinformatie Hoog-Buurlo

Nadere informatie

Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg

Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg Nieuwsbrief Versie: oktober 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Zoogdieren 3. Herpetofauna 4. Vlinders 5. Overig 6. Colofon Wat dragen de ecoducten bij de Zwaluwenberg bij aan

Nadere informatie

Samenvatting Beheers- en Inrichtingsplan Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug TORENHOOG MIJLEN BREED

Samenvatting Beheers- en Inrichtingsplan Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug TORENHOOG MIJLEN BREED Samenvatting Beheers- en Inrichtingsplan Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug TORENHOOG MIJLEN BREED Twintig Nationale Parken in Nederland Ons kleine Nederland telt maar liefst twintig Nationale Parken.

Nadere informatie

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap 1.2 landschap, natuur en recreatie Landschap Radio Kootwijk vormt een belangrijke schakel in een aaneengesloten open tot halfopen droog tot vochtig stuifzand- en heidegebied dat zich uitstrekt van het

Nadere informatie

Staatsbosbeheer de Meierij Haanwijk 4a 5271 VG St. Michielsgestel T 073-55 13 036 www.staatsbosbeheer.nl. De Geelders in het Groene Woud

Staatsbosbeheer de Meierij Haanwijk 4a 5271 VG St. Michielsgestel T 073-55 13 036 www.staatsbosbeheer.nl. De Geelders in het Groene Woud Staatsbosbeheer de Meierij Haanwijk 4a 5271 VG St. Michielsgestel T 073-55 13 036 www.staatsbosbeheer.nl De Geelders in het Groene Woud De Geelders in het Groene Woud Niet voor niets is de Geelders een

Nadere informatie

Gierzwaluw. Boomleeuwerik. Witte kwikstaart. Nachtzwaluw

Gierzwaluw. Boomleeuwerik. Witte kwikstaart. Nachtzwaluw Boomleeuwerik Leeft in droge, schrale heidevelden met losse boompjes en boomgroepen. Broedt ook in jonge aanplant van naaldbos (spar of den). Gierzwaluw Broedt onder daken van oudere gebouwen in Roermond.

Nadere informatie

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes 1 van 6 Nederland Utrecht Utrechtse Heuvelrug 36.5 (ongeveer 2:07 u.) Fietsroute 137686 1km 2015 Falkplan BV 2 van 6 Nederland Utrecht Utrechtse Heuvelrug 36.5 (ongeveer 2:07 u.) Fietsroute 137686 Falk-VVV

Nadere informatie

RUST, RUIMTE EN NATUUR

RUST, RUIMTE EN NATUUR BEGRAAFPLAATSEN De gemeentelijke begraafplaatsen in Utrechtse Heuvelrug zijn een oase van rust, ruimte en natuur. De bomen, de vogels die u hoort en de rust om u heen zorgen voor een mooie en stemmige

Nadere informatie

Drie aardkundige monumenten

Drie aardkundige monumenten 10 Drie aardkundige monumenten Aardkundige monumenten geven iets weer van de ontstaansgeschiedenis van ons landschap. Een geschiedenis die ons honderden, duizenden of zelfs miljoenen jaren terugvoert in

Nadere informatie

Wandelroute Sprengenberg, op de Sallandse Heuvelrug

Wandelroute Sprengenberg, op de Sallandse Heuvelrug Wandelroute Sprengenberg, op de Sallandse Heuvelrug 5.6 km wandelen Wandel op de heuvelachtige Sprengenberg en laat je verrassen door de uitgestrekte bossen, glooiende heidevelden en vele planten en dieren.

Nadere informatie

Dieren in de vrije natuur in het Park Berg en Bos door Henk Otto

Dieren in de vrije natuur in het Park Berg en Bos door Henk Otto Dieren in de vrije natuur in het Park Berg en Bos door Henk Otto Ter voorbereiding van de toekomstplannen voor het Park Berg en Bos is in opdracht van de gemeente Apenheul een natuurtoets uitgevoerd. Een

Nadere informatie

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes 1 van 6 Nederland Utrecht Utrechtse Heuvelrug 42.1 (ongeveer 2:28 u.) Fietsroute 153437 1km 2015 Falkplan BV 2 van 6 Nederland Utrecht Utrechtse Heuvelrug 42.1 (ongeveer 2:28 u.) Fietsroute 153437 Wil

Nadere informatie

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van LESPAKKET ECOLOGIE HAVO / VWO Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK ELAND Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie hebt, volgen

Nadere informatie

Natuurpad Plantage Willem III - Remmerdense Heide

Natuurpad Plantage Willem III - Remmerdense Heide Natuurpad Plantage Willem III - Remmerdense Heide Beginpunt Start- en eindpunt van deze natuurwandeling zijn bij parkeerplaats Plantage Willem III Elst (Utr.), nabij Rijksstraatweg N225 no. 265 (hm 34,0).

Nadere informatie

Wandelroute Empese en Tondense Heide, bij Zutphen

Wandelroute Empese en Tondense Heide, bij Zutphen Wandelroute Empese en Tondense Heide, bij Zutphen Praktische informatie Deze route kan erg drassig zijn. Trek daarom laarzen of waterdichte schoenen aan. 5 km wandelen Een natuurgebied dat in tegenstelling

Nadere informatie

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes 1 van 6 Nederland Utrecht Utrechtse Heuvelrug 38.4 (ongeveer 2:14 u.) Fietsroute 181401 1km 2015 Falkplan BV 2 van 6 Nederland Utrecht Utrechtse Heuvelrug 38.4 (ongeveer 2:14 u.) Fietsroute 181401 Deze

Nadere informatie

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes 1 van 6 Nederland Utrecht Soest 52.9 (ongeveer 3:04 u.) Fietsroute 137091 1km 2015 Falkplan BV 2 van 6 Nederland Utrecht Soest 52.9 (ongeveer 3:04 u.) Fietsroute 137091 Falk-VVV fietskaarten, een serie

Nadere informatie

Zoogdieren in het Bos

Zoogdieren in het Bos Zoogdieren in het Bos Nederland Bos Bosrand Slaapplaats Kraamkolonies Totaal Percentage Rode Lijst Paarplaats 1994 inheems grondgebonden 41 9 16-25 61% 5 vleermuis 19 10 1 2 13 68% 6 verdwenen grondgebonden

Nadere informatie

Wandelroute Heerenduinen Nationaal Park Zuid-Kennemerland

Wandelroute Heerenduinen Nationaal Park Zuid-Kennemerland Wandelroute Heerenduinen Nationaal Park Zuid-Kennemerland 4.5 km wandelen Hoge duintoppen met fantastisch uitzicht, bossen met eeuwenoude eiken en zingende nachtegalen in het voorjaar. Dat is landgoed

Nadere informatie

Vind de mooiste fietsroutes op Fietsroute Doesburg, Brummen en De Steeg

Vind de mooiste fietsroutes op  Fietsroute Doesburg, Brummen en De Steeg Fietsroute 122288 Doesburg, Brummen en De Steeg Praktische informatie Dichtstbijzijnde parkeerplaats Voerweg 6511 RT Nijmegen Dichtstbijzijnde parkeerplaats vanaf eindpunt Voerweg 6511 RT Nijmegen Dichtstbijzijnde

Nadere informatie

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os)

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os) Keutelgedichten Het konijntje Er was eens een konijntje en hij was echt niet dom hij keek wanneer hij drukken moest steeds even achterom Dan telde hij de keuteltjes die vielen in het gras zo wist hij elke

Nadere informatie

Het Diemerbos. fietsen. Wandelen. Paardrijden. Onder de rook van Amsterdam

Het Diemerbos. fietsen. Wandelen. Paardrijden. Onder de rook van Amsterdam Staatsbosbeheer Naritaweg 221, 1043 CB T 020-7073700 www.staatsbosbeheer.nl Welkom buiten. Buiten is voor iedereen en er is elke dag wat te beleven. Daarom willen we zoveel mogelijk mensen uitnodigen om

Nadere informatie

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 6+ 10 + Wanneer is een bos een bos? Een paar bomen samen vormen pas een bos als ze een oppervlakte van 1/2 hectare beslaan. Je zou dit kunnen vergelijken met een voetbalvel

Nadere informatie

Het Diemerbos. Onder de rook van Amsterdam

Het Diemerbos. Onder de rook van Amsterdam Staatsbosbeheer Naritaweg 221, 1043 CB Amsterdam T 020-7073700 www.staatsbosbeheer.nl Welkom buiten. Buiten is voor iedereen en er is elke dag wat te beleven. Daarom willen we zoveel mogelijk mensen uitnodigen

Nadere informatie

Struinen door De Stille Kern

Struinen door De Stille Kern 58 Horsterwold Struinen door De Stille Kern Een 900 hectare groot natuurgebied waar natuurlijke processen volop de ruimte krijgen. Het gebied wordt begraasd door een kudde konikpaarden, die zorgen voor

Nadere informatie

Verslag RAVON Utrecht Excursie Landgoed Den Treek Henschoten 10 april 2010

Verslag RAVON Utrecht Excursie Landgoed Den Treek Henschoten 10 april 2010 Verslag RAVON Utrecht Excursie Landgoed Den Treek Henschoten 10 april 2010 Inleiding Op 10 april is een excursie gehouden op landgoed Den Treek Henschoten vanuit Ravon Utrecht. Doel van deze excursie was

Nadere informatie

Bever. Laatste bever in Nederland. Over de bever

Bever. Laatste bever in Nederland. Over de bever Bever Laatste bever in Nederland Om te beginnen vertel ik jullie een verhaal over de laatste bever in Nederland! We gaan een eind in de geschiedenis terug, naar het jaar 1825. Een visser voer op de IJssel

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Voorbereiding post 5 Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 5: Iedere vogel zijn eigen plekje, voor groep 4 t/m 8. Inhoud:

Nadere informatie

05-09-2006 Beknopte notitie over varianten Ecologische verbinding over de Utrechtse weg (N417).

05-09-2006 Beknopte notitie over varianten Ecologische verbinding over de Utrechtse weg (N417). 05-09-2006 Beknopte notitie over varianten Ecologische verbinding over de Utrechtse weg (N417). Aanleiding Stichting Goois Natuurreservaat, Rijkswaterstaat en de gemeente Hilversum zijn voornemens de Utrechtse

Nadere informatie

We doen mee met Woordvoerders van de Natuur! We gaan een hele ochtend/middag de natuur in! We wonen hier op de Veluwe en we gaan ook de natuur in op

We doen mee met Woordvoerders van de Natuur! We gaan een hele ochtend/middag de natuur in! We wonen hier op de Veluwe en we gaan ook de natuur in op 1 We doen mee met Woordvoerders van de Natuur! We gaan een hele ochtend/middag de natuur in! We wonen hier op de Veluwe en we gaan ook de natuur in op de Veluwe. Ga je zelf weleens de natuur in? Waar dan?

Nadere informatie

Kaartenset gewervelde dieren

Kaartenset gewervelde dieren Kaartenset gewervelde dieren Deze set met plaatjes is het tweede en laatste deel van de kaartjes met gewervelde- en ongewervelde dieren op. Ieder kaartje bevat een afbeelding van het dier in kwestie, met

Nadere informatie

Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg

Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg Nieuwsbrief Versie: januari 2015 Ringslang bij het Wasmeer Inhoud 1. Inleiding 2. Zoogdieren 3. Herpetofauna 4. Erosie 5. Internationaal 6. Colofon Wat dragen de ecoducten

Nadere informatie

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van LESPAKKET ECOLOGIE VMBO Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK SPOREN Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie hebt, volgen hier

Nadere informatie

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013 uitgave januari 2013 Winterslaap Met filmpjes, werkblad en puzzels groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers

Nadere informatie

VRAAG EN ANTWOORD (Q en A) Natuurverbinding Hoorneboeg, Versie 18 maart 2016

VRAAG EN ANTWOORD (Q en A) Natuurverbinding Hoorneboeg, Versie 18 maart 2016 VRAAG EN ANTWOORD (Q en A) Natuurverbinding Hoorneboeg, Versie 18 maart 2016 1. Waarom is dit project nodig? De ontwikkeling van een open heidelandschap betekent meer leefgebied en betere kansen voor dieren

Nadere informatie

Vind de mooiste fietsroutes op Fietsroute Raalte, Hellendoorn en Luttenberg

Vind de mooiste fietsroutes op  Fietsroute Raalte, Hellendoorn en Luttenberg Fietsroute 122274 Raalte, Hellendoorn en Luttenberg Praktische informatie Dichtstbijzijnde parkeerplaats kotermeerstal Kotermeerstalpad 7701 Hardenberg Dichtstbijzijnde parkeerplaats vanaf eindpunt kotermeerstal

Nadere informatie

De Kraanvogel. Kansen voor kraanvogels in Limburg en Brabant

De Kraanvogel. Kansen voor kraanvogels in Limburg en Brabant De Kraanvogel Kansen voor kraanvogels in Limburg en Brabant De kraanvogel komt er aan! Binnen een paar jaar zouden ze zo maar in Brabant en Limburg kunnen broeden. Stel je voor, staand aan de rand van

Nadere informatie

Verslag Excursie Kombos 28 5 2011 Ravon Utrecht

Verslag Excursie Kombos 28 5 2011 Ravon Utrecht Verslag Excursie Kombos 28 5 2011 Ravon Utrecht Op zaterdag 28 mei 2011 is er vanuit RAVON Utrecht een excursie georganiseerd naar het Kombos te Maarsbergen. Het doel van de excursie was om deelnemers

Nadere informatie

Opdracht 1 en 2. Voorbeeld: Deze toets is dat wel moeilijk; maar het toen is erg belangrijk dat je laat hondje zien wat je kunt.

Opdracht 1 en 2. Voorbeeld: Deze toets is dat wel moeilijk; maar het toen is erg belangrijk dat je laat hondje zien wat je kunt. leestoets Opdracht 1 en 2 In de volgende teksten staan heel wat woorden te veel. Dat komt doordat er iets fout is gelopen bij het printen van de teksten: er zat een virus op de computer en daardoor zijn

Nadere informatie

Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode

Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode Natuurwaardenkaart Voor het inventariseren van de natuurwaarden van Heemstede zijn in het rapport Natuurwaardenkaart van Heemstede Waardering van

Nadere informatie

VOORSTELLING TOCHT DEELNEMERS

VOORSTELLING TOCHT DEELNEMERS VOORSTELLING TOCHT De GR 48 of de Sendero de Sierra Morena doorkruist, zoals de meeste GR s in Spanje, meerdere natuurgebieden. De Sierra Morena is een gebergte van 400 km van het oosten tot het westen

Nadere informatie

Ooit lagen in het heuvelachtige. Veluwe immense gletsjers.

Ooit lagen in het heuvelachtige. Veluwe immense gletsjers. H I K E &T r e k k i n g Ooit lagen in het heuvelachtige gebied van de Veluwe immense gletsjers. Natuur is er niet alleen om beschermd te worden, maar ook om beleefd te worden. Met deze quote onderstrepen

Nadere informatie

Braziliaanse regenwoud. Jesse Klever. Groep 7

Braziliaanse regenwoud. Jesse Klever. Groep 7 Braziliaanse regenwoud Jesse Klever Groep 7 Voorwoord Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik dit een heel interessant onderwerp vind. We hebben er al op school over gesproken en het leek mij wel een leuk

Nadere informatie

Doel: Na deze opdracht weet je wat een voedselkringloop is en hoe het leven van planten en dieren met elkaar samenhangt.

Doel: Na deze opdracht weet je wat een voedselkringloop is en hoe het leven van planten en dieren met elkaar samenhangt. Thema: Bestaat vrede? Vak: Ruimte, aarde en milieu De ecologische kringloop De voedselkringloop Moeilijkheid: *** Tijdsduur: ** Juf Nelly De kringloop in de natuur Doel: Na deze opdracht weet je wat een

Nadere informatie

Wandelroute Herrendal, tussen Groesbeek en Mook

Wandelroute Herrendal, tussen Groesbeek en Mook Wandelroute Herrendal, tussen Groesbeek en Mook 5 km wandelen Maak een leuke wandeling door het Herrendal, langs mooie uitzichtpunten en door het leefgebied van spechten en haviken. Deze wandelroute is

Nadere informatie

De Balij en het Bieslandse Bos

De Balij en het Bieslandse Bos Staatsbosbeheer Westvoorden Boslaan 12, 2594 NB Den Haag T 070-3851050 www.staatsbosbeheer.nl Welkom buiten. Buiten is voor iedereen en er is elke dag wat te beleven. Daarom willen we zoveel mogelijk mensen

Nadere informatie

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen.

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen. 5 Lastige woorden Blad Zand en klei Heide Een lage plant met paarse bloemen. Voedingsstoffen Voedsel dat planten nodig hebben om te groeien. Boomgaard Een stuk land met fruitbomen. Greppel Een kleine droge

Nadere informatie

Natuurwaarden versterkt rond surfplas, woonwijk en bedrijventerrein

Natuurwaarden versterkt rond surfplas, woonwijk en bedrijventerrein Natuurzones T58-Boschkens Goirle-Tilburg Natuurwaarden versterkt rond surfplas, woonwijk en bedrijventerrein Natuurzones T58-Boschkens Natuurwaarden versterkt rond surfplas, woonwijk en bedrijventerrein

Nadere informatie

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat?

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Je valt in een diepe slaap en wordt in maart pas weer

Nadere informatie

Beverwijkerstraatweg 44 - Castricum

Beverwijkerstraatweg 44 - Castricum Quick scan flora en fauna Beverwijkerstraatweg 44 - Castricum Gemeente Castricum 0 INHOUD 1. Aanleiding... 2 2. Gebiedsomschrijving en beoogde ingrepen... 3 3. Wettelijk kader... 4 4. Voorkomen van beschermde

Nadere informatie

Vind de mooiste fietsroutes op www.route.nl. Fietsroute 122285 Soest, Eemdijk en Huizen

Vind de mooiste fietsroutes op www.route.nl. Fietsroute 122285 Soest, Eemdijk en Huizen Fietsroute 122285 Soest, Eemdijk en Huizen Praktische informatie Dichtstbijzijnde parkeerplaats groenlingplaats Groenlingweg Almere Dichtstbijzijnde parkeerplaats vanaf eindpunt groenlingplaats Groenlingweg

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3. Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4. Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6

Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3. Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4. Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Literatuurlijst 1 Inleiding 2 Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3 Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4 Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6 Hoofdstuk 4: Verzorging

Nadere informatie

Wandelroute het Witte Veen

Wandelroute het Witte Veen Wandelroute het Witte Veen 8.6 km wandelen Een prachtige rondwandeling door het Witte Veen, op de grens met Duitsland bij Buurse. Kenmerkend voor dit natuurgebied zijn de afwisseling van heide, grasland,

Nadere informatie

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort.

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Het is een mooie zondag middag. De zon schijnt volop, en het is niet koud. Een fijne dag om lekker te gaan wandelen met het IVN. Om 13.00u hebben we samen

Nadere informatie

Defensie en Natuur: Ja, Natuurlijk!

Defensie en Natuur: Ja, Natuurlijk! Defensie en Natuur: Ja, Natuurlijk! Defensie staat voor vrede en veiligheid, in eigen land en daarbuiten. Men denkt dan al snel aan rondvliegende F-16 s en Chinooks, rondrijdende tanks, het opruimen van

Nadere informatie

De Berk en Kelsdonk. Wandelen. Twee prachtige natuurgebieden ten noorden van Etten-Leur

De Berk en Kelsdonk. Wandelen. Twee prachtige natuurgebieden ten noorden van Etten-Leur Wandelen Twee prachtige natuurgebieden ten noorden van Etten-Leur De Berk en Kelsdonk Staatsbosbeheer Regio Zuid Spoorlaan CH Tilburg T - www.staatsbosbeheer.nl Rust, vogels en natte voeten Wie even de

Nadere informatie

De Vuursche. Scootmobiel. Door de bossen met de scootmobiel

De Vuursche. Scootmobiel. Door de bossen met de scootmobiel Staatsbosbeheer Regio West Naritaweg 221, 1043 CB Amsterdam T 020-7073700 www.staatsbosbeheer.nl Scootmobiel De Vuursche Door de bossen met de scootmobiel Scootmobielroute in De Vuursche In deze folder

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe Opdrachten thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: edelherten Sporen zoeken (+ Gipsafdruk maken) Groepje 2: hindes Groepje 3: kalfjes Groepje 4: zwijnen

Nadere informatie

Biodiversiteit in Zundert Korte samenvatting

Biodiversiteit in Zundert Korte samenvatting Biodiversiteit in Zundert Korte samenvatting Wij hopen dat het rapport "Biodiversiteit in Zundert" en deze korte samenvatting u zullen inspireren tot het nemen van maatregelen om de biodiversiteit in Zundert

Nadere informatie

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer Nationaal Park Duinen van Texel Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog T 0222-317741 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Fietsen Paardrijden De Dennen Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

Nadere informatie

De stad als leefgebied

De stad als leefgebied Ecologie Vossen die de wijken afspeuren opzoek naar openstaande kippenhokken, wilde eenden die samen met meerkoeten, waterhoenders, nijlganzen, futen en zwanen de sloten en meertjes op fleuren en muizen,

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

Struinen over Schoonloërveld

Struinen over Schoonloërveld 35 Hart van Drenthe Struinen over Schoonloërveld Deze route door het Schoonloërveld gaat door bossen, heideterreinen en beekdalen. Met struinen over het Schoonloërveld wordt in dit geval ook écht struinen

Nadere informatie

Natuurpad De Mient. Wandelen. In het Nationaal Park Duinen van Texel

Natuurpad De Mient. Wandelen. In het Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer Duinen van Texel Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog T 0222-312228 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Natuurpad De Mient In het Nationaal Park Duinen van Texel Natuurpad De Mient De Mient was een

Nadere informatie

Wandeling Landgoed Wouwse Plantage ca. 9km.

Wandeling Landgoed Wouwse Plantage ca. 9km. Wandeling Landgoed Wouwse Plantage ca. 9km. De wandeling gaat door een afwisselend landschap, gedeeltelijk open gebied maar voornamelijk loofbos. De paden kunnen op sommige plaatsen modderig zijn in natte

Nadere informatie

Staatsbosbeheer Trompsingel 1, 9724 CX Groningen T Landgoed Mensinge. Drenthe in een notendop.

Staatsbosbeheer Trompsingel 1, 9724 CX Groningen T Landgoed Mensinge. Drenthe in een notendop. Staatsbosbeheer Trompsingel 1, 9724 CX Groningen T 050 707 44 44 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Landgoed Mensinge Drenthe in een notendop Mensinge Drenthe in een notendop In een wedstrijd om de titel

Nadere informatie

Wandelroute Logtsevelden aan de rand van de Kampina

Wandelroute Logtsevelden aan de rand van de Kampina Wandelroute Logtsevelden aan de rand van de Kampina Praktische informatie Wil je een kortere route lopen? Snijd dan de route af bij punt 5, voor een wandeling van ongeveer 4 km. 6.3 km wandelen Maak een

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes 1 van 6 Nederland Noord-Holland Bloemendaal 49.1 (ongeveer 2:53 u.) Fietsroute 139257 1km 2015 Falkplan BV 2 van 6 Nederland Noord-Holland Bloemendaal 49.1 (ongeveer 2:53 u.) Fietsroute 139257 Tijdens

Nadere informatie

De lessen zijn geschikt voor het digitaal schoolbord. Bij beide lessen zit een werkblad.

De lessen zijn geschikt voor het digitaal schoolbord. Bij beide lessen zit een werkblad. www.nationaalpark.nl/kids Handleiding Groep 5 t/m 8 1. Inleiding Deze lesmodule is ontwikkeld in opdracht van Samenwerkingsverband Nationale Parken. Dit samenwerkingsverband bestaat uit: de twintig nationale

Nadere informatie

Staatsbosbeheer Regio Noord Trompsingel 1 9724 CX Groningen T 050-7074444 www.staatsbosbeheer.nl. Zwattepad. Wandelroute in de boswachterij Schoonloo

Staatsbosbeheer Regio Noord Trompsingel 1 9724 CX Groningen T 050-7074444 www.staatsbosbeheer.nl. Zwattepad. Wandelroute in de boswachterij Schoonloo Staatsbosbeheer Regio Noord Trompsingel 1 9724 CX Groningen T 050-7074444 www.staatsbosbeheer.nl Zwattepad Wandelroute in de boswachterij Schoonloo Zwerven langs bos en beek De wandeling is nauwelijks

Nadere informatie

Bijlage 9 - Toetsing typische soorten in Natura 2000 gebieden zonder vogeldoelen

Bijlage 9 - Toetsing typische soorten in Natura 2000 gebieden zonder vogeldoelen Bijlage 9 - Toetsing typische soorten in Natura 2000 en zonder vogeldoelen Erratum Bijlage 9 Toetsing typische soorten in Natura 2000 en zonder vogeldoelen Onderstaande tekst vervangt bijlage 9 bij het

Nadere informatie

Doe locaties 50-dingenlijst

Doe locaties 50-dingenlijst Doe locaties 50-dingenlijst De 50-dingenlijst Er zijn 50 dingen in de natuur die je eigenlijk gedaan moet hebben voor je twaalfde. Hieronder vind je wat leuke locaties zijn voor elke activiteit. De websites

Nadere informatie

Natuurbescherming in Nederland

Natuurbescherming in Nederland Natuurbescherming in Nederland Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Natura 2000 4 2. Ecologische Hoofdstructuur 6 3. Nationale Parken 8 4. Nationale Landschappen 10 5. Soortenbescherming 12 6. Natuurwetgeving

Nadere informatie

Kruiswoordpuzzel Uilen van Nederland Wat weet jij over deze bijzondere dieren?

Kruiswoordpuzzel Uilen van Nederland Wat weet jij over deze bijzondere dieren? Kruiswoordpuzzel Uilen van Nederland Wat weet jij over deze bijzondere dieren? Groep Dit werkblad is geschikt voor kinderen uit de groepen 7 en 8. Introductie en instructie voor de leerkracht Middels deze

Nadere informatie

Samen houden we het landschap in de gemeente Dalfsen mooi!

Samen houden we het landschap in de gemeente Dalfsen mooi! De Stichting Groene en lauwe Diensten Overijssel De stichting Groene en lauwe Diensten Overijssel is opgericht door Landschap Overijssel en Natuurlijk Platteland Oost (de koepelorganisatie van Agrarische

Nadere informatie

Natuur op Eerde uniek in Nederland

Natuur op Eerde uniek in Nederland Natuur op Eerde uniek in Nederland Eerde is méér dan mooi. Tijdens een wandeling met boswachter Jos Schouten van Natuurmonumenten wordt pas echt duidelijk hoe bijzonder de natuur op het historische landgoed

Nadere informatie

een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal!

een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal! een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal! 2 VOORWOORD De laatste jaren is er door het waterschap De Dommel en door Staatsbosbeheer stevig geïnvesteerd

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje?

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje? Bos- en natuurquiz 1. Hoeveel procent van de oppervlakte van Vlaanderen is bos? a. 10% b. 30% c. 50% d. 80% 2. Er bestaan verschillende soorten spechten: de zwarte specht, de groene specht, de grote bonte

Nadere informatie

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer Nationaal Park Duinen van Texel Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog T 0222-317741 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Fietsen Paardrijden De Dennen Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

Nadere informatie

De Moerputten. Wandelen. Hoog boven de witte waterlelies. Staatsbosbeheer, beheerseenheid De Meierij, Haanwijk 4a 5271 VG St.

De Moerputten. Wandelen. Hoog boven de witte waterlelies. Staatsbosbeheer, beheerseenheid De Meierij, Haanwijk 4a 5271 VG St. Staatsbosbeheer, beheerseenheid De Meierij, Haanwijk 4a 5271 VG St. Michielsgestel T 073-55 13 036 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen De Moerputten Hoog boven de witte waterlelies Laagveenmoeras Hoog en droog

Nadere informatie

Dassen onderweg. Jaap Mulder & Nico Jonker. Provincie Noord-Holland Rijkswaterstaat Prorail - Grontmij Bureau Mulder-natuurlijk

Dassen onderweg. Jaap Mulder & Nico Jonker. Provincie Noord-Holland Rijkswaterstaat Prorail - Grontmij Bureau Mulder-natuurlijk Dassen onderweg Jaap Mulder & Nico Jonker NRC: Dure dierenbruggen De wildviaducten verspreiden zich als een olievlek over Nederland. Maar of herten, vlinders en hagedissen er iets mee opschieten wordt

Nadere informatie

Vroeger, toen hier ijs lag...

Vroeger, toen hier ijs lag... Vroeger, toen hier ijs lag... Opdrachtenboekje bij het geologisch leerpad Datum Naam Boekje Geo-pad 1 Inleiding Vroeger, toen hier ijs lag De titel van dit opdrachtenboekje is niet voor niets gekozen.

Nadere informatie

Bosbeheer voor reptielen en amfibieën. Jeroen van Delft

Bosbeheer voor reptielen en amfibieën. Jeroen van Delft Bosbeheer voor reptielen en amfibieën Jeroen van Delft Opbouw lezing Habitateisen herpetofauna Gesloten bos Open plekken en brede bermen Randen, mantels en zomen Dood hout Water in en bij het bos Steilkanten,

Nadere informatie

Winterboek. Met filmpjes, werkblad en puzzels. Groep 3/4. uitgave januari 2013

Winterboek. Met filmpjes, werkblad en puzzels. Groep 3/4. uitgave januari 2013 Winterboek uitgave januari 2013 Met filmpjes, werkblad en puzzels Groep 3/4 inhoud blz. Winter 3 1. Slaap 4 2. Glad 5 3. Geheime plekjes 6 4. Dikke jas 7 5. Dikke vacht 8 6. Vogels voeren 9 7. Broeden

Nadere informatie

27-12-2013 Wandelroute Twente Hezingen. www.wandelwiki.be

27-12-2013 Wandelroute Twente Hezingen. www.wandelwiki.be 27-12-2013 Wandelroute Twente Hezingen Galgenberg en Paardenslenkte. We maken een prachtige wandeling in het buitengewoon stille en glooiende grensgebied van Nederland en Duitsland ten noorden van Ootmarsum.

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

Voorbereiding post 1. Werken voor de hei Groep 4-5

Voorbereiding post 1. Werken voor de hei Groep 4-5 Voorbereiding post 1 Werken voor de hei Groep 4-5 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 1: Werken voor de hei, voor groep 4 en 5. Inhoud: Algemeen Verhaal

Nadere informatie

Winterslaap. groep 5/6

Winterslaap. groep 5/6 Winterslaap groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers 8 Werkblad winterslaap 15 Schrijf je eigen e-boek 16

Nadere informatie

Strubben Kniphorstbosch

Strubben Kniphorstbosch Staatsbosbeheer T 0592 248984 www.staatsbosbeheer.nl Strubben Kniphorstbosch Wandelen in de prehistorie - 9 km Terug naar toen Bij iedere stap die u in Strubben Kniphorstbosch zet, past een verhaal uit

Nadere informatie

Dassensporen versie 23-09-2010

Dassensporen versie 23-09-2010 Dassensporen versie 23-09-2010 Deze hand-out is gemaakt ter begeleiding van een veldexcursie. Doel is het kunnen herkennen en duiden van dassensporen. Voor meer informatie over de biologie en ecologie

Nadere informatie