MODEL GESPREKSINTERVENTIES

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MODEL GESPREKSINTERVENTIES"

Transcriptie

1 Communicatie 3 Gesprekstypen MODEL GESPREKSINTERVENTIES Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 1

2 Actief luisteren Oogcontact, knikken, luistersignalen geven, woord herhalen. Vanuit referentiekader van de collega Samenvatten Beknopt weergeven wat je de ander hoorde zeggen, liefst in eigen woorden. Zo nagaan of je het goed begrepen hebt. Geen interpretaties. Reflecteren van gevoelens Weergeven wat je bij de ander aan affectieve lading meende te horen. Ordenen Lijn of ordening aanbrengen in een groter stuk van een gesprek en daarmee wijzen op mogelijke samenhangen of tegenstrijdigheden. Doorvragen Op een bepaald punt van wat de ander zei vragen stellen: - ter verheldering; - om iets concreter te maken; - om verdere verkenning te stimuleren. Ondersteunen Erkennen wat er gebeurd is door het te benoemen, de ander in zijn waarneming te bevestigen. Vragend toevoegen Vragen vanuit eigen referentiekader stellen, mogelijke toevoegingen voorstellen. Interpreteren Herhalen wat de ander zei en dit een mogelijke verklaring of betekenis meegeven. Verifiëren of de ander dit herkent. Informeren Iets vertellen uit eigen ervaring of kennis, als antwoord op een vraag of uit eigen initiatief. Suggereren Een vingerwijzing geven in welke richting de oplossing gezocht kan worden. Adviseren Duidelijk de richting aangeven welke volgens jou mogelijk of wenselijk is. Opleggen Dwingend voorschrijven wat er moet gebeuren Macht bij mentor Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 2

3 Adviesgesprek 1. Kenmerken Leraren worden nogal eens door ouders gevraagd om advies te geven. Ook hebben zij zelf vaak de behoefte om advies te geven. Als advies wordt gevraagd is het van belang om na te gaan of het geven van een advies ook inderdaad de beste ondersteuningsvorm is voor die situatie. Er bestaan globaal twee modellen, die kunnen worden gehanteerd: - Het diagnose-recept-model - Participatie-model Het diagnose-recept-model Het model is gericht op een snel oplossen van een probleem door een helper, die meer weet dan de hulpvrager. Degene waarvan het advies wordt gevraagd stelt als het ware de diagnose : wat is het probleem en vervolgens wordt een recept gegeven. Dat kan alleen werken als de ander groot vertrouwen heeft in de adviseur en die adviseur ook werkelijk deskundig is op het betreffende terrein, zodat hij snel kan zien waar het probleem zit en bovendien een oplossing kan geven. Een nadeel is dat degene die om advies vraagt nauwelijks bij het denkproces betrokken wordt. Het gevolg is dat hij het advies alleen accepteert als het als heel bruikbaar wordt gezien. Als daaraan wordt getwijfeld of er moeite is het te aanvaarden, omdat het nogal wat vergt, treedt er weerstand op. Als wordt geaarzeld, omdat de gevolgen van het advies nog niet kunnen worden overzien, gebeurt hetzelfde en zullen er tegenargumenten worden genoemd of zal het advies onjuist of irreëel worden genoemd. Heel gemakkelijk gebeurt het dan dat de adviseur de ander probeert te overtuigen, wat dan meestal weer resulteert in nog grotere weerstand. Het participatie-model Volgens dit model vindt er vanaf het moment van de vraagstelling een samenwerking plaats tussen de adviseur en de adviesvrager. Vanaf het begin staat hier de vraagsteller centraal. De adviseur gaat er dan vanuit dat de ander best in staat is - minstens met enige hulp zelf een oplossing te bedenken. Daarom probeert hij de ander te helpen zichzelf te helpen. Hij zal proberen de ander op de weg te zetten naar een oplossing, met name door structuur aan te brengen in het nadenken over het probleem. Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 3

4 Na verkenning van het probleem wordt samen nagegaan welke mogelijkheden er zijn in het kader van een oplossing. De adviseur nodigt de ander uit zelf oplossingen te bedenken, doet suggesties en geeft adviezen. Steeds wordt erbij gevraagd wat de ander daarover denkt, welke bezwaren hij ziet enz. Het accent ligt dus op de ander. Samen zoeken naar de oplossing en de adviesvrager zelf laten nagaan wat wel/niet aanvaardbaar is en waarom. Omdat de ander zelf tot de oplossing komt, is de kans op weerstand bij dit model veel kleiner. Een nadeel is dat dit proces meer tijd vraagt en misschien had de ander dat niet verwacht. Daarom is het wel belangrijk dat de adviseur de ander van het begin af aan duidelijk maakt hoe hij de vraag wil aanpakken. Welk model in een concrete situatie het beste is hangt af van de vraag, de beschikbare tijd, de mogelijkheden en beperkingen zowel van de adviseur als van de ander. 2. Struktuur en Interventies Bij het diagnose-recept-model start het gesprek met het bevragen van de adviesvrager door de adviseur. Nadat er goed zicht is op het probleem (de diagnose is gesteld) wordt advies gegeven. Hierover wordt al dan niet verder gesproken: afhankelijk van de reactie van de adviesvrager. Het participatie-model kent twee fasen: a. De exploratieve fase: De adviseur helpt de ander het probleem te verkennen en te omschrijven. Daarbij let hij op hoe de ander denkt, maar ook op uitingen van emoties. Hij laat de ander het probleem concretiseren en preciseren: Wat doet hij en hoe? Wat wil hij doen of bereiken? Wat ziet hij daarbij als voordeel en wat als nadeel, waar is hij bang voor en welke risico s wil hij niet lopen? Daarbij let hij er op hoe de ander vertelt: verstandelijk of vanuit zijn gevoel en ook hoe afhankelijk hij zich opstelt tegenover de adviseur. De adviseur gebruikt daarbij als inventaris alleen nog: actief luisteren, samenvatten, reflecteren van gevoelens, ordenen en doorvragen. b. De probleemoplossende fase: Hierin kunnen zij samen verschillende mogelijkheden nagaan. De adviseur kan de ander vragen wat hij zelf als oplossingen ziet. Er kunnen ook suggesties gegeven worden en gevraagd hoe de ander daarover denkt, welke bezwaren er worden gezien enz. Het is daarbij van belang te overwegen dat een advies rationeel wel goed kan zijn, maar emotioneel voor de ander toch Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 4

5 onaanvaardbaar. Proberen te overtuigen helpt dan niet. Wel kan samen nagegaan worden wat het emotioneel zo moeilijk maakt. Misschien kan de ander op die manier zij aarzelingen overwinnen. Ook kan de adviseur de ander vragen wat hij wel wil doen. Daarmee ligt de verantwoordelijkheid weer geheel bij hem. Interventies die vooral gebruikt worden: vragend toevoegen, informeren, suggereren en adviseren. 3. Valkuilen De volgende punten zijn van belang om op te letten bij adviesgesprekken. - De adviesvrager wil vaak meteen en snel een oplossing. - Soms vertelt hij niet alle feiten. Omdat de adviseur daar niet naar vraagt, of omdat hij bang is daarmee te komen, of zelf sommige zaken liever niet onder ogen ziet. - Soms praat hij om het probleem heen, maar heel vaak weet hij ook niet duidelijk wat nu precies het probleem is. - De adviseur moet echt betrokken zijn bij de ander en tegelijkertijd voldoende afstand bewaren, met name als het probleem erg emotioneel ligt. Als iemand diep in de put zit, helpt het weinig om alleen naast hem in de put te gaan zitten. - Een adviesrelatie vraagt altijd wederzijds vertrouwen. Zonder dat heeft het geen zin. - Het voornaamste is: heel goed te luisteren naar de woorden en aandacht te schenken aan nonverbaal gedrag. Anders loopt de adviseur het gevaar alleen praktische tips te geven die voor de ander onaanvaardbaar zijn. - De adviseur moet zich afvragen of het aangeboden probleem het eigenlijke is, of dat er misschien nog meer achter zit. - Het is belangrijk het probleem te ontdoen van allerlei franje en het zo tot behapbare proporties terug te brengen. - Als de adviseur zelf het initiatief neemt tot het gesprek, moet hij eerst bij de ander het probleem wakker roepen, zodat er behoefte aan het gesprek ontstaat. - In de exploratieve fase is het van belang van de vragen geen verhoor te maken. Probeer er systeem in te brengen en vraag niet naar meer gegevens dan voor dit probleem noodzakelijk lijken. 4. En daarna Hoe het adviesgesprek ook is afgelopen (wel/geen advies waar de adviesvrager mee verder wil en kan), het is altijd goed om samen na te gaan of het zinvol is om erop terug te komen. Het geeft de adviesvrager een steun in de rug bij het oplossen van het probleem en het biedt de mogelijkheid om, indien nodig, nadere adviezen te geven/ te vragen. Bovendien krijgt de adviseur er zicht op of zijn reacties helpend voor de ander waren. * Bij het samenstellen van dit onderdeel is gebruik gemaakt van: Leiders begeleiden, F.J. van de Poel, KPC, Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 5

6 Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 6

7 Slecht nieuws gesprek 1. Kenmerken Bij het slecht nieuws gesprek gaat het om het overbrengen van informatie, die voor de ander vervelend is. Het slechte nieuws wordt zo snel mogelijk aan het begin van het gesprek gegeven. Het slechte nieuws wordt met meeleven gebracht; je laat je eigen gevoel erin meespreken. Dit laatste moet natuurlijk niet zo klinken dat het gaat lijken op zelfbeklag, alsof je zeggen wilt: Eigenlijk moet jij mij helpen. Bij de ander blijven gevoelens reflecteren, ook onuitgesproken gevoelens. Met warmte en begrip ook samenvatten van wat de ander zegt of laat zien; orden en uitingen. Je ervan bewust zijn dat de reacties horen bij het verwerkingsproces. Het praten over een oplossing gebeurt pas nadat de ander heeft aangegeven, dat hij daarover wil denken: En wat nu? Het gaat dan om zoeken naar reële mogelijkheden. 2. Struktuur en interventies Het slecht nieuws gesprek kent een duidelijke structuur. Deze is te onderscheiden in drie fasen. Hieronder worden deze drie fasen beschreven, aangevuld met tips en handreikingen. Fase 1: slecht nieuws mededelen De eerste fase is het meedelen van het slechte nieuws. Hierin wordt frustratie opgeroepen. Met andere woorden, als u bij de ouders bent, wacht dan niet te lang met de mededeling waar u voor komt. De spanning bij u zelf en bij de ouders duurt dan onnodig lang en de reacties van ouders worden dan vaak heftiger en emotioneler. Geef uw informatie zo feitelijk mogelijk, en probeer dit zo rustig mogelijk naar voren te brengen. De reactie van de ouders op slecht nieuws is verschillend. Veelal ligt dit in de lijn van verdriet, agressie, ontkenning. Ook kunnen ouders u rechtstreeks verwijten maken. U zou als leerkracht tekort geschoten zijn. Fase 2: verlagen frustratie niveau Fase twee is gericht op het verlagen van het frustratie niveau tot een zo laag mogelijk peil. De frustratie wordt hierin dus verminderd, gereduceerd. Belangrijk daarbij is, dat u de reacties van de ouders accepteert. Ontken ze niet of probeer ze niet geforceerd te verzachten. Probeer te laten merken, dat u begrijpt dat zij zo reageren. Het stellen van open vragen kan een goede manier zijn om ouders iets meer over hun emoties te laten vertellen. Het gaat dan om vragen die beginnen Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 7

8 met: hoe, wat, welke, kunt u daar wat meer over vertellen, hoe beleeft u dat, wat voelt u daarbij, e.d. Fase 3: oplossingen zoeken Afspraken maken In de derde fase gaat het erom het probleem op te lossen dat ontstaan is door het slechte nieuws. Dit kan alleen slagen wanneer de frustratie is verminderd. Zijn in de loop van het gesprek de emoties geluwd, probeer dan met de ouders na te gaan, welke mogelijke oplossingen er zijn. Zij er meerdere oplossingen mogelijk, zoek dan samen met hen uit, wat het beste gedaan kan worden. Soms is het niet mogelijk om de keuze uit mogelijkheden in hetzelfde gesprek te maken. Het beste is dan om op korte termijn een tweede gesprek te voeren waarbij de ouders in de tussentijd samen en eventueel met het kind er verder over te kunnen praten. Ook daarin liggen voor ouders verwerkings-mogelijkheden. Is duidelijk, welke keuze gemaakt wordt, maak hierover dan duidelijke afspraken. Maak de afspraken samen en spreek af wie wat doet en wanneer. Informeer elkaar als leerkracht en ouders ook na het gesprek hierover, want juist als er een oplossing gekozen is en uitgewerkt wordt, zijn misverstanden funest. Regelmatig contact. Voorkom de donderslag bij heldere hemel Het voeren van een slecht nieuw gesprek is soms noodzakelijk. Wel zijn er mogelijkheden om dit soort gesprekken zoveel mogelijk te voorkomen. Als u regelmatig contact hebt met de ouders, dan kunt u op die manier hen inzicht geven in de vorderingen van het kind. Naast het huisbezoek zij ouderavonden, rapportbesprekingen en het stimuleren van het kind zijn werk thuis te laten zien, waarbij belangrijke middelen daartoe. Wees daarbij wel steeds reëel. Creëer geen ongegronde verwachtingen, bezorg ouders ook geen onnodige onrust. Maar geef ze regelmatig een beeld van wat zij van hun kind in deze situatie kunnen en mogen verwachten en hoe u daar beiden aan kunt werken. Interventies De belangrijkste interventies bij het slecht nieuw gesprek zijn: actief luisteren, reflecteren van gevoelens, ordenen, ondersteunen en informeren. Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 8

9 3. Valkuilen Als wij iets onplezierigs moeten vertellen zij wij er ons goed van bewust, dat zulk slecht nieuws frustrerend moet zijn voor de ander. Het is dus te begrijpen, dat wij bang zijn om het over te brengen: Je weet maar nooit wat de ander zal doen. Met name zijn veel mensen bang, dat de ander erg emotioneel reageert. Want ze weten niet wat ze daarmee aan zouden moeten. Daarom liggen een paar fouten voor de hand: a. Uitstellen om het te vertellen: erg lang er omheen draaien, of zelfs uiteindelijk helemaal niet zeggen. b. Beginnen met vragen te stellen, waarin veel verborgen aanwijzingen zitten van wat men eigenlijk moet overbrengen. Dit gebeurt meestal in de hoop dat de ander het slechte nieuws zo zelf ontdekt. Men heeft die methode wel genoemd: Doe je zelf de das om. c. Jezelf alvast rechtvaardigen dat je het ook niet helpen kunt. Dan wil met als het ware zeggen: Je hebt geen recht om je gefrustreerd te voelen. Of althans: Je hebt geen recht tegen mij kwaad te worden of met emoties te komen. d. Proberen de pil te vergulde, als het ware zeggend: Het is eigelijk niet zo erg. Dat gebeurt meestal uit angst geconfronteerd te worden met de gevoelens van de ander. e. Rationaliseren: bijvoorbeeld door te zeggen, dat het eigelijk niet anders kon, dat dit wel moest gebeuren. * Hoe dan wel? Begin eventueel met zeggen dat je een erg pijnlijk bericht hebt, of dat je het moeilijk vindt het te zeggen. Maar laat er dan zo gauw mogelijk het slechte nieuws op volgen. Natuurlijk is het van belang dat de toon waarop het gebracht wordt echt is, en dat er begrip voor de ander in doorklinkt. * Reacties van de ander 1. Sommige mensen reageren in eerste instantie alsof het hun niets doet: misschien kunnen zij zich zelf niet toestaan hun gevoelens te uiten; misschien ook kunnen zij dat niet op deze plaats of tegenover deze persoon of alleen nog niet op dit moment. Je kunt dan helpen de frustratie te verwoorden, bijvoorbeeld door te zeggen: Komt het hard aan? Of iets dergelijks. Als de ander ontkent, moet je hem die ontkenning gunnen, ook als je ervan overtuigd bent, dat hij het wel erg voelt. 2. Sommigen reageren met stilte: met stomheid geslagen. Ook dan kan een reactie als onder 1. op zijn plaats zijn. Misschien helpt die om zich te uiten. Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 9

10 3. Anderen kunnen gaan huilen of anderszins hun gevoel de vrije loop laten. Dan is het van belang om hen daartoe de kans te geven: het met hen uit te houden en hen te helpen hun gevoelens te verwoorden. 4. Moeilijk is het als de ander reageert met alleen maar stampvoeten en dergelijke, of met alsmaar een stereotiep zinnetje te herhalen, bijvoorbeeld: Dat had ik niet verwacht. Zie voor een goede reactie onder 3. en Er zijn ook mensen, die ontkennen wat er gezegd wordt: Het kan niet waar zijn. De ander zal dan rustig vol moeten houden, en tegelijk laten blijken dat hij begrijpt hoe moeilijk het is om het aan te nemen. 6. Voor de slecht nieuws brenger is misschien de moeilijkste reactie, die van degenen die de nieuwsbrenger openlijke of bedekte verwijten maken, alsof het zijn schuld is. Dan kan de neiging opkomen om zich te gaan verdedigen, of om er agressief tegen in te gaan. Maar ook nu is het beter om alleen terug te spiegelen het gevoel dat er blijkbaar bij de ander zit, zoals: Je vindt het onrechtvaardig, of Je kunt het niet aannemen of wat je ook maar vermoedt dat er bij de ander speelt. 4. En daarna De taak van de slecht nieuws brenger is niet afgelopen met het overbrengen van de boodschap. Hij zou moeten proberen als zover dat in zijn vermogen ligt samen met de ander een (althans voorlopige) oplossing te vinden voor de ontstane situatie. Maar dat kan pas wanneer eerst de frustratie is gezakt. En dat kan een hele tijd in beslag nemen. In feite zakt de frustratie met name, wanneer wij de ander helpen zijn gevoelens te uiten. Wanneer die gevoelens echter heel diep en heftig zijn, en het uiten daarvan te veel tijd in beslag neemt of te veel energie vergt, dan kan met beter een afspraak maken voor een nieuw gesprek om met de ander aan de oplossing te gaan werken. Op dit moment is hij er nog niet toe in staat. * Bij het samenstellen van dit onderdeel is gebruik gemaakt van: Leiders begeleiden, F.J. van de Poel, KPC, Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 10

11 Probleem verkennend gesprek Ha, goed datje er al bent., ik heb deze afspraak met je laten maken omdat ik het idee heb dat er iets met je is. (stilte) Ja, daar verbaas je je natuurlijk over, maar ik zie je bijna nooit meer. Terwijl je altijd 's morgens even je hoofd om de hoek stak. Je eet ook niet meer met de rest van de afdeling. En je kijkt steeds zo sip. Wat is er toch? (armen over elkaar, kijkt langs heen naar de deur) Nee hoor, er is helemaal niets. Nou, ik geloof er niets van hoor. Je bent nooit zo stil en trouwens, je collega's hebben het er ook al over. (Kijkt nu wel aan, gaat verzitten, armen blijven gekruist) O, mooi is dat! Wie dan wel? Doe nou niet zo flauw, daar gaat het toch helemaal niet om. Wil je er soms niet over praten? Of heb je problemen thuis? (enzovoorts) Introductie Een probleemverkennend of intakegesprek gebruikt u wanneer u op zoek bent naar informatie van een ander, maar nog niet precies weet welke. Wanneer u gericht vragen kunt stellen, noemen we het gesprek eerder een interview. Het initiatief voor een probleemverkennend gesprek kan aan twee kanten liggen. Bij uzelf, wanneer u extra informatie wilt verkrijgen. Of bij uw gesprekspartner, wanneer die behoefte heeft u bepaalde informatie te geven. Voorbeelden van probleemverkennende gesprekken zijn: - Een medewerker geeft aan met u te willen praten zonder dat u precies weet waarom. - U vermoedt dat er bij een van uw medewerkers iets aan de hand is, maar weet niet wat. U praat met hem om erachter te komen wat er speelt. - U moet de werksituatie op een afdeling onderzoeken: als start houdt u met alle betrokkenen een probleemverkennend gesprek. - Bij het begin van een nieuwe opdracht houdt u een eerste gesprek met de opdrachtgever. Het gespreksfragment aan het begin van dit hoofdstuk toont dat er nogal wat mis kan gaan in het probleemverkennend gesprek. Twee grote valkuilen zijn: Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 11

12 U stelt uzelf centraal in plaats van de geïnterviewde. U bent zelf te veel aan het woord, trekt te snel conclusies of stuurt het gesprek de verkeerde kant op. Voorbereiding Bij de voorbereiding van het gesprek kunt u met de volgende opbouw rekening houden: 1. Schets aanleidingen doel. Geef aan waarom u het gesprek wilt voeren. Indien dit uw eerste kennismaking met de ander is, vertelt u hier vaak ook iets over uw eigen achtergrond. Wanneer de ander u om een gesprek heeft gevraagd, houdt u de inleiding vanzelfsprekend kort. 2. Stel een open startvraag. Kies open vragen als: Wat is er aan de hand?, Wat speelt er? en Hoe kijk jij tegen de afdeling aan? Pas op: stuur niet te sterk en vul niet alles zelf in! 3. Inventariseer alle informatie door goed te luisteren: doorvragen en samen vatten. Zorg dat uw nonverbaal gedrag ondersteunend werkt. Kijk de ander aan, zit rechtop of iets voorovergebogen en houd uw armen open. Maak als dat nodig is naast inhoudelijke samenvattingen ook gevoelssamenvattingen. 4. Vat de kernpunten samen. Na alle tussentijdse samenvattingen in de vorige fase, geeft u nu een overzicht van de belangrijkste punten die u gehoord heeft. Geef de ander de gelegenheid uw samenvatting te corrigeren of aan te vullen. Laat een stilte vallen of vraag of hij het eens is met uw samenvatting. 5. Diep één of enkele punten uit. Na de samenvatting uit de vorige stap bepaalt u samen met uw gesprekspartner welke punten belangrijk zijn en verder uitgediept moeten worden. Het makkelijkste is om dit na de goedkeuring van uw samenvatting gewoon te vragen. Over welke punten wil je verder praten? is heel duidelijk. Uitdiepen doet u opnieuw met doorvragen en samenvatten. Gebruik voor het doorvragen bij voorkeur open vragen, zodat u de ander volop ruimte geeft. Wanneer u een concreet punt wilt nagaan of wanneer de ander wat hulp nodig heeft om op gang te komen, kunt u een gesloten vraag gebruiken. 6. Sluit het gesprek af met een globale samenvatting van de kern van het gesprek. Dit kan zowel een inhoudelijke als een gevoelssamenvatting zijn, of een combinatie van beide. Het verloop van het gesprek is bepalend voor de vorm die u kiest. Maak vervolgens samen concrete afspraken over het vervolg. Gespreksvoering Hoe doet u recht aan de aard van het gesprek? Allereerst door werkelijke interesse te hebben en te tonen voor het verhaal en de persoon van uw gesprekspartner. Een sfeer van vertrouwen is nodig om de ander de Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 12

13 gewenste informatie te laten verstrekken. Dit geldt vooral voor probleemverkennende gesprekken waarbij het om persoonlijke zaken gaat. Daarnaast zijn sterke luistervaardigheden onontbeerlijk. Uit het voorbeeld blijkt dat bij het probleemverkennend gesprek de volgende technieken cruciaal zijn: de open doorvraag, de samenvatting van inhoud of gevoel en non-verbale uitingen die de ander stimuleren. Dus: aankijken, volgertjes en een open luisterhouding. Vooral tijdens de fase van uitdiepen kan de combinatie TAS sterk bijdragen aan een goed gesprek. TAS staat voor: Teruggrijpen op eerdere punten in het gesprek, Aandacht geven en kort Samenvatten. Een voorbeeld: Teruggrijpen: Aandacht geven: Samenvatten: Je zei in het begin van het gesprek datje verschillende problemen op je afdeling hebt. Dat lijkt me een punt waarop we nog wat verder in moeten gaan... Ik kan me voorstellen dat het je is tegengevallen. Ik begrijp dat de twee grootste problemen zijn dat er veel verloop is geweest en datje het gevoel hebt dat de oudere medewerkers jou niet accepteren als leidinggevende. Zoals u ziet, bestaat TAS uit verschillende soorten samenvattingen die we al eerder bespraken. Nieuw zijn de doelen die u ermee kunt bereiken. Door met een inhoudelijke samenvatting terug te grijpen, merkt uw gesprekspartner dat u de rode draad bewaakt. Aandacht in de vorm van een gevoelssamenvatting zorgt er vervolgens voor dat de ander zich begrepen voelt. Met een overkoepelende samenvatting ten slofte, geeft u de kern van het hele gesprek weer. Deze overkoepelende samenvatting kan zowel inhoudelijke elementen als gevoelsaspecten bevatten. Door TAS te gebruiken weet uw gesprekspartner zeker dat u betrokken bent bij zijn verhaal en voelt hij zich serieus genomen. Een laatste aanwijzing voor het probleemverkennend gesprek luidt: leidt het gesprek op non-directieve wijze. De ander krijgt zo maximale ruimte om de inhoud van het gesprek te sturen. Zoals we bij de voorbereiding bespraken, is enige structuur echter wel gewenst. Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 13

14 rustig Ha, fijn dat je er bent., ik heb deze afspraak met je laten maken omdat ik eens met je wilde praten. O ja, waarover dan? Eerlijk gezegd, heb ik het idee dat je je niet goed voelt op het moment. Nou dat valt wel mee hoor, hoe bedoel je? Ik merk datje stil bent en dat je je terugtrekt als de anderen met z n allen iets willen gaan doen. Nou ja, terugtrekken... je bent toch niet verplicht altijd mee te gaan eten? (stilte, rustig aankijken, open luisterhouding) Nou ja, je hebt wel een beetje gelijk natuurlijk. Maar ik heb er ook niet altijd zin in. (alleen volgertjes) Kijk de collega's zijn prima, daar gaat het niet om. Maar ik zit nu even met een paar andere dingen en dan kan ik het gewoon niet opbrengen om vrolijk mee te doen in de kantine. Wat voor soort dingen zitje mee dan? Ach, niet zo belangrijk, het heeft met m'n dochter te maken, dus niet met het werk, maar het houdt me wel bezig. Maar ik los het wel op hoor, je zult er verder geen last van hebben. Ik begrijp dat het probleem met je dochter voor jou nu heel zwaar weegt? (op rustige toon en met ruimte voor correctie van de ander) Ja, nou eigenlijk wel ja. Kijk ze is naar een andere school gegaan omdat ze het tempo op haar oude school niet goed kon bijbenen. Dus toen hebben we in de zomer heel veel moeite gedaan, allerlei scholen langs geweest, veel met haar ook gepraat of ze wel weg wilde... En nu zit ze op de Druiventros en wordt ze gepest in de klas! Het is een ontzettende teleurstelling begrijp ik, dat ze er nu zo buiten ligt, na alle moeite die jullie hebben gedaan. Ja nou! Maar daar gaat het nu niet om natuurlijk, maar ik vind het zo erg voor haar. Ze is toch nog maar zo'n kind... (enzovoorts) Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 14

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Communicatie op de werkvloer

Communicatie op de werkvloer Communicatie op de werkvloer Voor een goede communicatie op de werkvloer is het noodzakelijk dat we letterlijk dezelfde taal spreken. Een goede kennis van het vakjargon is dan ook erg belangrijk. Net zo

Nadere informatie

Slecht nieuws-gesprek

Slecht nieuws-gesprek INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 1. OPBOUW SLECHT NIEUWS-GESPREK... 4 2. TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN SLECHT NIEUWS GESPREK... 5 INLEIDING Het doel van een slecht nieuws-gesprek is de boodschap zo te brengen

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Luisteren is: erkenning geven

Luisteren is: erkenning geven enuit nuit Luisteren is: erkenning geven it Luisteren is: erkenning geven Onze dagen zitten vol prikkels. Waar vinden we de ruimte om stil te zijn en rustig te luisteren naar wat er in ons omgaat? En als

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

III. Schakelen tussen communciatieniveaus

III. Schakelen tussen communciatieniveaus III. Schakelen tussen communciatieniveaus Herkent u de volgende situaties? o 'Nu heb ik al een paar keer aan mijn medewerker gevraagd of hij uit wil leggen wat er precies aan de hand is; maar hij geeft

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

1. Niet-selectieve luistervaardigheden Je volgt de verteller en je oefent geen/weinig invloed uit op het gesprek

1. Niet-selectieve luistervaardigheden Je volgt de verteller en je oefent geen/weinig invloed uit op het gesprek Hoodstuk 1 Luistervaardigheden 1. Niet-selectieve luistervaardigheden Je volgt de verteller en je oefent geen/weinig invloed uit op het gesprek Laten merken aan de verteller dat je aandachtig luisterd.

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Als je zelf klachten hebt over werk of een werksituatie, dan kun je een beroep doen op de Werknemersklachtenregeling.

Als je zelf klachten hebt over werk of een werksituatie, dan kun je een beroep doen op de Werknemersklachtenregeling. Een klacht, wat nu? Voorwoord Alle medewerkers in ons ziekenhuis zetten zich steeds zo goed mogelijk in voor een goede zorg- en dienstverlening. Desondanks kan het voorkomen dat patiënten of bezoekers

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Luisteren, doorvragen en feedback geven

Luisteren, doorvragen en feedback geven Luisteren, doorvragen en feedback geven Rogier Guns P-GIS 23 April 2007 Doelstelling presentatie LSD methode Actief Luisteren Doorvragen Feedback geven Let op: Sommige technieken lijken (theoretisch) heel

Nadere informatie

Oriëntatiefase Verdiepingsfase Integratiefase. Leerjaar 3, 15 Jaar. Leerjaar 4, 16 jaar

Oriëntatiefase Verdiepingsfase Integratiefase. Leerjaar 3, 15 Jaar. Leerjaar 4, 16 jaar ARRANGEMENTKAART maart 2013 Sociaal-emotioneel VSO- AFDELING Standaarden VSO Leeftijd à 13 14 15 16 17 18 19 Gevorderd 25% 10 10 11 11 11 12 12 Voldoende 75% 7 7 8 8 9 9 10 Minimum 90% 3 4 4 4 5 5 5 Arrangementen

Nadere informatie

Vraag 1 Corné geeft in deze scène feedback aan Mirjam. Leg uit waarom dit feedback is. Typ het antwoord in in het antwoordformulier.

Vraag 1 Corné geeft in deze scène feedback aan Mirjam. Leg uit waarom dit feedback is. Typ het antwoord in in het antwoordformulier. Vragen bij Feedback geven en ontvangen Vraag 1 Corné geeft in deze scène feedback aan Mirjam. Leg uit waarom dit feedback is. Vraag 2 Welke twee functies heeft feedback en hoe herken je deze functies in

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg INHOUDSOPGAVE 1. Het initiatief tot een gezamenlijk huisbezoek: wie en wanneer? Pagina 1 2. Voorbereiding van het gezamenlijk huisbezoek Pagina 1 3. Uitvoering van het gezamenlijk huisbezoek / het gesprek

Nadere informatie

Workshop Communicatie & Mediation

Workshop Communicatie & Mediation Workshop Communicatie & Mediation Virginie de Zanger & Niels Kooijman Kooijman Mediation & Management 1 Workshop onder leiding van: Virginie de Zanger en Niels Kooijman Gediplomeerd en geregistreerd NMI

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Relaties Hanteren. Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten. Pagina 1 van 6

Relaties Hanteren. Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten. Pagina 1 van 6 Relaties Hanteren Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten Pagina 1 van 6 Responscategorieën Hulpverleners kunnen op verschillende manieren leiding geven aan een gesprek. Deze vormen van reacties van

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Proefexamen Omgangskunde 1

Proefexamen Omgangskunde 1 Proefexamen Omgangskunde Beschikbare tijd: 90 minuten Omgangskunde 5073 Proefexamen HET PROEFEXAMEN BESTAAT UIT 7 GENUMMERDE PAGINA'S, waarin opgenomen: 4 CASES, gericht op toetsing van inzicht in de samenhang

Nadere informatie

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen 1. Kijkt veel naar andere kinderen. 1. Kan speelgoed met andere kinderen 1. Zoekt contact met andere kinderen 1. Kan een emotionele

Nadere informatie

Positieve communicatie

Positieve communicatie Positieve communicatie Annemie Pachen Inleiding. Communicatie is een doorlopend proces waarin een individu via verbale en/of non-verbale symbolen met een bepaalde bedoeling, informatie geeft aan een ander

Nadere informatie

Reflectie en feedback

Reflectie en feedback Reflectie en feedback Doelen bijeenkomst Kennis uitbreiden over reflectie en feedback Vaardigheden oefenen met stimuleren van reflectie Hoe in te bedden in de organisatie (wie, wanneer, teamoverzicht,

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

Slecht nieuws goed communiceren

Slecht nieuws goed communiceren Slecht nieuws goed communiceren M A N U K E I R S E F A C U L T E I T G E N E E S K U N D E, K U L E U V E N Waarheid is een van de meest krachtige medicamenten waarover men beschikt, maar men moet nog

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Gespreksvoering - 1 -

Gespreksvoering - 1 - Gespreksvoering Toelichting op het gesprek met de ouder(s) Zorgen delen Als u zich zorgen maakt over een kind of de ouder(s), bespreek deze dan zo snel mogelijk met een of beide ouders. Zij zijn uw belangrijkste

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school.

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school. Protocol gedrag Een goede school heeft geen pestprojecten nodig, of anders gezegd: doet dagelijks een pestproject, mits zij zich er steeds van bewust blijft welke processen in de groepsvorming een belangrijke

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

RESULTATEN VIP-TEST LEIDINGGEVEN. Kandidaat: de heer Bart Soeters Datum praktijksimulatie: 10-05-2012 Adviseur: INLEIDING

RESULTATEN VIP-TEST LEIDINGGEVEN. Kandidaat: de heer Bart Soeters Datum praktijksimulatie: 10-05-2012 Adviseur: INLEIDING RESULTATEN VIP-TEST LEIDINGGEVEN Kandidaat: de heer Bart Soeters Datum praktijksimulatie: 10-05-2012 Adviseur: INLEIDING De bedoeling van de praktijksimulatie is om aandachtspunten aan te reiken voor het

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

READER STUDENTENCOACH

READER STUDENTENCOACH READER STUDENTENCOACH VO Reader studentencoch VO 1 Inleiding Voor jullie ligt de reader die hoort bij het project studentencoach (het coachen van jongerejaars studenten door ouderejaars). In deze reader

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

Het lichaam reageert eerst

Het lichaam reageert eerst Het lichaam reageert eerst 1. De reden dat ik dit heb gemodelleerd Er zijn in NLP technieken voor moeizame interacties en relaties, bijvoorbeeld het uitzuiveren van waarnemingsposities. Ik had de behoefte

Nadere informatie

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator. Structuur gesprek 6. Specifieke modellen. Non-verbale. Informeren. Emoties hanteren. Verbale Geef een globaal oordeel over elke dimensie op een -puntenschaal waarbij

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING: ZELFBEELD EN SOCIAAL GEDRAG Leerlijnen Kerndoelen 1.1. Jezelf presenteren 1.2. Een keuze

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

pest eruit? De baas spelen

pest eruit? De baas spelen Hoe ziet iemand die een ander pest eruit? Waarschijnlijk heb je wel gemerkt dat het ontzettend moeilijk is om zo n beschrijving te geven. Dat is logisch want er bestaat niet iemand die eruit ziet als een

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Allereerst wil ik je feliciteren met het ondernemen van actie en het downloaden van dit

Allereerst wil ik je feliciteren met het ondernemen van actie en het downloaden van dit Vliegangstcursus.com 2013 Introductie Allereerst wil ik je feliciteren met het ondernemen van actie en het downloaden van dit rapport. Dit toont aan dat je iemand bent die van plan is wat te gaan doen

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Workshop Telefonisch Afspraken Maken

Workshop Telefonisch Afspraken Maken Workshop Telefonisch Afspraken Maken Alleen bellen als je wat hebt te vertellen! Waarom zijn we interessant voor elkaar? Bv gemeenschappelijke behoefte aan: - omzetvermeerdering; - inspiratie, leren van

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Relatie Coachen Communicatie Aan de slag Aandacht geven Aandacht aan iemand geven betekent jezelf open stellen voor wat

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

4 soorten relaties Is er een vraag om hulp?

4 soorten relaties Is er een vraag om hulp? 4 soorten relaties Is er een vraag om hulp? Nee vrijblijvende relatie Vrijblijvende relatie Vrijblijvende relatie Cliënten die kiezen voor een vrijblijvende relatie = een bezoekerstypische relatie Bezoeker

Nadere informatie

1 SITUATIE 2 TEST. Als ik luister denk ik niet aan andere zaken. Ik laat mensen uitpraten. Ik plaats wat ik hoor in een duidelijk kader

1 SITUATIE 2 TEST. Als ik luister denk ik niet aan andere zaken. Ik laat mensen uitpraten. Ik plaats wat ik hoor in een duidelijk kader LUISTEREN drs. W. Bontenbal 1 SITUATIE Wanneer u naar een lied luistert, luistert u dan naar de tekst of naar de muziek? Stelt u zich voor dat u zojuist bij een enerverende vergadering vandaan komt, u

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

Gemaakt door: Kelly.

Gemaakt door: Kelly. De kanjertraining. Gemaakt door: Kelly. Inhoud. Inhoud. 1 Inleiding. 2 Wat is de Kanjertraining? 3 Hoe en wanneer is de Kanjertraining ontstaan? 4 Wanneer ga je naar de Kanjertraining? 6 Welke stappen

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar!

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar! Nieuwsbrief december 2011 Speciaal voor de feestdagen een extra lange! Karin Smith (http://www.kjsmith.nl) Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? Blij ben ik om het grote nieuws

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht?

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht? Inleiding: De school dient aandacht te schenken aan en beleid te ontwikkelen op het gebied van veiligheid tegen agressie en geweld op school. Dit moet resulteren in een plan welk bedoeld is om de veiligheid

Nadere informatie

AGRESSIE OP JE WERK PRAAT ER EENS OVER!

AGRESSIE OP JE WERK PRAAT ER EENS OVER! AGRESSIE OP JE WERK PRAAT ER EENS OVER! Voel je je veilig? Heb je wel eens te maken met agressie? Hoe ga je ermee om? En wat doe je zoal om agressie te voorkomen of de gevolgen ervan te beperken? Voel

Nadere informatie

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Zeer moeilijk lerend Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Inhoudsopgave Wat betekent het dat uw kind zeer moeilijk lerend

Nadere informatie

De Inner Child meditatie

De Inner Child meditatie De Inner Child meditatie copyright Indra T. Preiss volgens Indra Torsten Preiss copyright Indra T. Preiss Het innerlijke kind Veel mensen zitten met onvervulde verlangens die hun oorsprong hebben in hun

Nadere informatie

11 Omgaan met verbale agressie

11 Omgaan met verbale agressie 11 Omgaan met verbale agressie AGRESSIE Praktijkinformatie Welke vormen zijn er? Hoe buig je opkomende verbale agressie om? Hoe en wanneer stel je je grens? EN Omgaan met verbale agressie Tip 1 Herken

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Communiceren met ouders Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Inhoud van de workshop 1. Kind binnen systeem 2. School en ouders gelijkwaardig? 3. Richtlijnen bij oudercontacten 4.

Nadere informatie

Communicatie. Els Ronsse. april 2008

Communicatie. Els Ronsse. april 2008 Communicatie Els Ronsse april 2008 Communicatie =? Boodschappen Heen en weer Coderen loopt bij mensen met autisme vaak fout Maar communicatie is meer. Relatiegericht Aandacht vragen Bevestiging geven Aanmoedigen

Nadere informatie

Content in Motion. Interviewen & Communicatie

Content in Motion. Interviewen & Communicatie Content in Motion Interviewen & Communicatie Communicatie wat is dat eigenlijk? Communicatie is afgeleid van het Latijnse woord: communicatio dat verbinding betekent. Later werd dit doorgetrokken naar

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Video Interactie Begeleiding (VlB) bij de omgangsregeling van verstandelijk beperkte ouders en hun kind(eren) in pleegzorg.

Video Interactie Begeleiding (VlB) bij de omgangsregeling van verstandelijk beperkte ouders en hun kind(eren) in pleegzorg. Video Interactie Begeleiding (VlB) bij de omgangsregeling van verstandelijk beperkte ouders en hun kind(eren) in pleegzorg. Inleiding: Vanaf 2006 heeft de William Schrikker Pleegzorg geëxperimenteerd met

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Als je verliefd op iemand bent is dat vaak een fijn gevoel. Als de ander dan ook verliefd op jou is, wordt dit gevoel alleen maar sterker. Het is echter niet altijd

Nadere informatie

Tien van Vliet BETER ZIEKEN. een gezonde kijk op ziek leven 2014 - COURDO GRONINGEN

Tien van Vliet BETER ZIEKEN. een gezonde kijk op ziek leven 2014 - COURDO GRONINGEN Tien van Vliet BETER ZIEKEN een gezonde kijk op ziek leven 2014 - COURDO GRONINGEN Eerste druk, april 2014 Tien van Vliet en Courdo, Groningen. Vormgeving binnenwerk Jo-Ann Snel, Uitgeverij Boekenbent.

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie