Ieperfest, een ecologisch festival. Hoe haalbaar is hun methode voor de festivalwereld? Felia Lannoo

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ieperfest, een ecologisch festival. Hoe haalbaar is hun methode voor de festivalwereld? Felia Lannoo"

Transcriptie

1 Ieperfest, een ecologisch festival. Hoe haalbaar is hun methode voor de festivalwereld? Felia Lannoo Eindwerk Afstudeerrichting Eventmanagement

2 Ieperfest, een ecologisch festival. Hoe haalbaar is hun methode voor de festivalwereld? Felia Lannoo Bedrijfsmanagement Eventmanagement Academiejaar:

3 3

4 Synopsis Voor deze studie maakte ik een volledige ecologische analyse van Ieperfest. Dit is het meest ecologische festival van Vlaanderen. Tijdens dit onderzoek kwam ik te weten dat ze elke editie opnieuw erin slagen om hun festival nog groener aan te pakken dan het jaar ervoor. Dit door verschillende ecologische maatregelen te nemen. Voorbeeld: Gewone lichten worden vervangen door LED-verlichting, dit voor een minder groot energieverbruik. Er is enkel veganistische catering aanwezig op het festival, dit beperkt hun ecologische voetafdruk. Andere maatregelen kan je terugvinden in dit eindwerk. Voor ik met andere festivals contact opnam stelde ik een enquête op voor de gewone festivalganger. Hoe staan zij tegenover ecologie op festivals? De enquête geeft duidelijke cijfers weer, de festivals zijn vuil en er is te veel afval. De festivalganger vindt dat er anno 2012 aandacht moet besteed worden aan ecologie op dergelijke events. Hierna kwam ik in contact met 3 festivals: Rock Werchter, Novarock en de Lokerse Feesten. 3 verschillende soorten festivals qua locatie. Via een interview kwam ik te weten hoe ver zij gaan om ecologische maatregelen te nemen voor hun festival wat groener te maken. Rock Werchter investeert in ecologie. Zo werkt de organisatie samen met het afvalverwerkingsbedrijf SITA, zij recycleren al het afval op het festival. Rock Werchter neemt deel aan verschillende testen op vlak van energie. Niet alle ecologische maatregelen zijn haalbaar op hun festival, dit lees je verder in dit eindwerk. De Novarock-organisatie heeft al enkele jaren duurzaamheid in hun doelstellingen opgenomen. Zij zijn vooral bezig met afval sorteren. Zelf kunnen ze niet op alles inspraak hebben om een groener festival te zijn. Doordat ze afhankelijk zijn van derden, meer informatie vind je in deze studie terug. De Lokerse Feesten hebben vele beperkingen doordat ze een stadsfestival zijn. Toch proberen ze zoveel mogelijk ecologische maatregelen toe te passen die voor hun festival haalbaar zijn. Is ieder festival zo ecologisch als Ieperfest? Dat is absoluut niet zo. Is het mogelijk voor ieder festival om zo ecologisch te zijn als Ieperfest? Ergens is het wel mogelijk, maar toch zal ieder festival wel zijn beperkingen hebben. En als ze even ecologisch willen zijn, zullen de doelstellingen van iedere festivalorganisatie grondig worden moeten aangepast. 4

5 Inhoudsopgave Synopsis... 4 Inhoudsopgave... 5 Voorwoord... 9 Inleiding Hoe denkt de festivalganger over ecologie op een festival? Op onderzoek De festivalganger en ecologie Een festival en het afval De organisator en het ecologisch beleid Ideeën van de festivalganger Welke ecologische maatregelen worden tijdens een festival opgemerkt? De opinie van de festivalganger Ieperfest: van 1992 tot nu De geboorte van Ieperfest Hardcore en straight edge Het festival groeit Wat is Ieperfest? Ieperfest, een hardcore festival Vrijwilligers Ieperfest, een niet-commercieel festival Eco-minded De VZW s Republiek Vort N Vis Genet Records vzw

6 Ieperfest en ecologie: van A tot Z Doelstellingen Begroting Catering Veganisme Ecologische impact Ferm & Fameus Resultaat van een veganistische catering Promotie Ecologisch promotie voeren Transport Transport artiesten Transport materiaal Transport bezoekers Licht en geluid Bestuderen lichtplan Leverancier denkt mee Energie Stroomgenerator op diesel Oplossingen Sensibiliseren publiek Website Folder Festivalweide More Than Music stage Ecologie, er wordt aan gewerkt Ieperfest Winter edition of Ieperfest Summer edition? Wintereditie, meest ecologische versie

7 Zomereditie, toont aan wat ecologie is De grootste knelpunten Ieperfest en hun creativiteit Evaluatie van het festival Een kritische blik De mening van Martijn Vandewalle Mano Mundo Mainstream festivals Ieperfest winter edition Een groen evenement More Than Music Ferm & Fameus Rock Werchter Wat is Rock Werchter? Algemeen Rock Werchter, een ecologische analyse Doelstellingen Begroting Promotie Licht en geluid Ecologische maatregelen Novarock Wat is Novarock? Novarock, een ecologische analyse Doelstellingen Begroting Promotie Licht en geluid

8 Ecologische maatregelen Lokerse Feesten Wat zijn de Lokerse Feesten? Lokerse Feesten, een ecologische analyse Doelstellingen en begroting Promotie Licht & geluid Ecologische maatregelen Afvalbeleid en sensibilisering Conclusie Ieperfest Rock Werchter Novarock Lokerse Feesten Algemene conclusie Ieder festival heeft andere doelstellingen festivals Bronnen Artikels Interviews

9 Voorwoord In mijn laatste jaar eventmanagement aan KATHO Kortrijk kreeg ik de kans om een eigen onderzoek te voeren. Mijn keuze stond al snel vast om mij te verdiepen in de festivalwereld. Zelf houd ik heel veel van festivals, de sfeer die je er vindt is uniek en het is telkens opnieuw een grote belevenis. Ieder festival is een feest. Maar bij dat feest hoort afval, veel afval. Ik vroeg me af of een festival niet proper kon zijn. Zo kwam ik terecht bij Ieperfest, een hardcore festival die zich volledig inzet tegen afval. Ieperfest gaat echter verder, zij willen een zo klein mogelijke ecologische voetafdruk neerzetten tijdens hun evenement. Ze ontvingen al een OVAM Groen Event Award voor hun groene prestaties. Door Ieperfest kwam ik tot mijn onderzoeksvraag: Ieperfest, een ecologisch festival. Hoe haalbaar is hun methode voor de festivalwereld? Dit onderzoek kon ik niet tot een goed einde brengen zonder de medewerking van Ieperfest en andere festivalorganisaties. Daarom wil ik graag, via deze weg, Martijn Vandewalle bedanken. Hij is één van de organisatoren van Ieperfest die zich verantwoordelijk stelt voor het groenbeleid van het festival. Door verschillende contactmomenten en een interview kwam ik veel te weten over dit apart maar zeer interessant festival. Hoe goed kunnen andere festivals hun ecologisch maatregelen overnemen? Hiervoor kon ik terecht bij 3 verschillende festivalorganisatoren. Mijn oprechte dank voor de medewerking aan Tom Van der Elst van Rock Werchter, Wannes Staelens van Novarock en Bruno Van Eetvelde van de Lokerse Feesten. Dankzij hen kwam ik tot de conclusie van mijn onderzoeksvraag. Graag wil ik alle mensen bedanken die deelnamen aan mijn enquête Hoe denkt de festivalganger over ecologie op festivals? Hun meningen brengen een meerwaarde aan mijn onderzoek. En als laatste een speciale dank aan De Heer Stijn Larmuseau, ik wil hem bedanken voor zijn advies zodat ik mijn eindwerk tot een professioneel einde kon brengen. 9

10 Inleiding Ieperfest, een ecologisch festival. Hoe haalbaar is hun methode voor de festivalwereld? Deze titel is de onderzoeksvraag van mijn eindwerk. En hierop heb ik een antwoord proberen te vinden. Voor ik van start ging stapte ik eerst naar de festivalganger toe. Hoe denkt de festivalganger zelf over ecologie op een festival? Vinden zij dat er aandacht moet besteed worden aan ecologie en wat vinden zij van al het afval op een festivalweide? Antwoorden op deze vragen en antwoorden op ander ecologische stellingen kan je terugvinden in het eerste deel van mijn onderzoek. Daarna volgt er een volledige ecologische analyse van Ieperfest. Dit heb ik aangevuld met de geschiedenis van het festival. Ook ben ik zelf naar Ieperfest geweest, de winter editie van het festival. Je vindt bij deze hoofdstukken mijn ervaring terug over hoe ik het festival op ecologisch vlak heb beleefd. Hierop volgen de ecologische analyses van verschillende festivals. Via een interview onderzocht ik of de ecologische maatregelen van Ieperfest al dan niet toepasbaar zijn op hun festival. In volgorde kan je de uitwerking terugvinden van Rock Werchter, Novarock en de Lokerse Feesten. Als laatste kan je mijn conclusie lezen over de verschillende festivals. Is het mogelijk voor hen om ook zo groen te zijn als Ieperfest? Dit lees je in mijn besluit. Ik wens je een aangenaam en leerrijk leesmoment toe. 10

11 Hoe denkt de festivalganger over ecologie op een festival? Op onderzoek Voor ik deze studie begon had ik graag geweten hoe de festivalganger nadenkt over ecologie op een festival. Is het voor hem wel nodig om anno 2012 aandacht te besteden aan ecologische maatregelen? De meningen zijn verdeeld maar toch overtuigend genoeg. Volgens de festivalganger moet en kan er wel degelijk iets gedaan worden aan dit probleem. De vervuiling op festivals moet sterk minderen zodat iedereen zijn steentje bijdraagt aan een beter milieu. Zeker in tijden van een belangrijk wereldprobleem: de opwarming van de aarde. Het klimaat verandert langzaam, de aarde warmt op en we produceren ontzettend veel afval. We kunnen er geen doekjes omwinden, het gaat snel achteruit met onze planeet. Daarom moeten we veranderen van mentaliteit en van levensstijl, want zo kan het niet verder. En dit is niet alleen een boodschap voor de individuele persoon, maar naar alles en iedereen. Dus ook naar de evenementenwereld toe. De festivalganger en ecologie Maar liefst 77% van de ondervraagden is in het dagelijkse leven bezig met ecologie. Vooral dan in het sorteren van afval en eens sneller de fiets of het openbaar vervoer nemen dan de auto. Hoe dan ook, als er zoveel festivalgangers zijn die in het dagelijkse leven bezig zijn met ecologie, waarom vinden we op een festivalweide dan zoveel afval terug? 88% van de geënquêteerden vindt dat er aandacht moet besteed worden aan ecologie op een festival. Dit is een heel groot cijfer dat voor de festivalorganisatoren toch gekend zou moeten zijn. Zeker als je weet dat bijna de helft van de ondervraagden vindt dat er niet genoeg aandacht wordt besteed aan ecologische maatregelen. Hier kan zeker verandering in komen en dat zal alleen maar een positiever imago voor de organisatie opleveren. 11

12 Een festival en het afval Aan de ondervraagden stelde ik de vraag of zij het woord vuil wel eens met een festival associëren. Meer dan 75% van hen antwoordde hierop ja. Maar liefst 56% van hen vindt dat vuil een storende factor is op het festival. Dit zijn telkens opnieuw grote cijfers. Waarom associëren de bezoekers het woord vuil met een festival? Twee antwoorden overheersen deze vraag. De toiletten stinken naar chemische middelen, zijn vuil en het is er onhygiënisch. Daarnaast zijn heel veel mensen het erover eens, er slingeren overal bekers en afval op de weide rond. Ook is de camping niet meer zo aangenaam. Antwoorden als: Je moet uitkijken waar je gaat lopen of waar je gaat zitten of Na één dag festival is het geen camping meer maar een grote vuilnisberg zijn veel voorkomend. In mijn onderzoek stelde ik ook de vraag waarom ze zich precies storen aan het afval. Uit de volgende uitspraken kunt u als organisator de oorzaak vinden voor het probleem en daar een oplossing voor zoeken: Er zijn gratis vuilniszakken beschikbaar. Maar daar wordt geen gebruik van gemaakt of ze worden zelfs opnieuw leeggemaakt. Als er vuilniszakken staan wordt het verwacht dat je je afval erin gooit, maar niemand kijkt er naar om. Sommige festivalgangers gaan er vanuit dat een ander zijn afval wel zal opruimen. Men vertrekt met die instelling al naar het festival. Het afval en de etensresten in de zon of regen beginnen te stinken. Wildplassers urineren tegen de grote tenten op de weide. Ook binnenin de tent. Je kunt er niet op de grond zitten en het ruikt slecht. Ook zijn er velen die klagen over wildplassen op de camping tegen hekkens of hun tenten. Het vuil trekt insecten aan zoals wespen. Het is respectloos, voor iedereen die er rondloopt én voor de organisator. Er is nergens nog een leuke plaats om neer te zitten en te rusten. Je kunt heel moeilijk naar je tent stappen op de camping tussen het afval. De sfeer op de camping wordt erdoor verpest. 12

13 Mensen die er zich niet aan storen hebben de volgende bevindingen: Opmerkelijke uitspraak: Het wordt toch opgeruimd, als ik mijn bekers wel zou weggooien is het slechts een verschil van 50 bekers. Vele festivalgangers vinden dat het nu eenmaal bij een festival hoort. Als je er naar toe gaat weet je dat het zo zal zijn. Het vuil op het festival zorgt voor een soort sfeer. Verder vroeg ik aan welk soort afvalelement ze zich het meest storen. Er kunnen niet voor alle dingen maatregelen genomen worden. Preventie en informatie geven is wel mogelijk. Plastic bekers Achtergelaten tenten en kampeermateriaal Etensresten Braaksel Uitwerpselen Het toilet Flyers Glas en glasscherven Wildplassers Toiletpapier Modder De organisator en het ecologisch beleid Als de organisator een ecologisch beleid toepast is het ook de vraag of de festivalgangers dit wel zien of weten. Informeert de organisator zijn bezoekers genoeg over wat ze doen met ecologie en preventie? De meesten weten dit niet. Want slechts 34% van de ondervraagden vindt dat er voldoende wordt gecommuniceerd over het ecologisch beleid van de organisator. Men weet niet waarvoor de organisatie zich inzet of wat hun doelstellingen voor dit onderwerp zijn. 13

14 Volgens verschillende geënquêteerden kan je wel informatie terugvinden op de website, de weide en de camping van het festival. Maar niet genoeg om een blijvende indruk na te laten zodat de bezoeker weet waar hij zich aan moet verwachten. Brochures en flyers worden ook uitgedeeld maar dit is dan terug een minder ecologische manier om actie te voeren. Banners boven afvaleilanden of kookeilanden zijn een goede methode van communicatie naar de bezoeker toe. Nog enkele indrukken wat de festivalgangers het meest opmerken met een ecologisch doel: Een bepaald aantal bekers verzamelen die je dan inruilt voor een gadget of enkele drankbonnen. Dit blijkt voor velen ook een vorm van een goed ecologisch beleid. Vele festivals geven bij de ingang van de camping een vuilniszak mee. Bij het binnenbrengen van een volle vuilniszak ontvang je een leuk gadget van het festival of zelfs ontbijtkoeken. Ideeën van de festivalganger Graag had ik geweten wat de festivalganger zelf zou doen om het publiek meer te sensibiliseren of bewust te maken van het afvalprobleem. Dit zijn de ideeën of acties die zij zouden uitvoeren: De mensen meer met de neus op de feiten drukken, bijna letterlijk. Mensen erop wijzen wanneer ze afval maken en persoonlijk aanspreken. Meer reclame en publiciteit rond afval. Beeldmateriaal geven over de gevolgen van het rondslingerende afval of de voordelen van ecologie weergeven. Beeldmateriaal tonen na één dag festival. Een wedstrijd voor op de camping: Iedereen krijgt een bepaald aantal vierkante meters. Gedurende het festival kijken er mensen wie de properste plek heeft tot op het einde van het evenement. De winnaar(s) krijgen een korting of gratis ticket voor de volgende festivaleditie. Meer vuilniszakken aan iedereen verspreiden. Via affiches mensen er bewust van maken. Als je een label of award hebt gewonnen rond een groen evenement de mensen dit ook duidelijk tonen. 14

15 De organisatoren met de neus op de feiten drukken hoe groot hun ecologische voetafdruk en afvalberg is. Op een creatieve en speelse manier de mensen hun afval laten deponeren en sorteren. Zodat het niet overkomt als een verplichting maar als iets leuks. Via elk publiciteitskanaal dat gebruikt wordt, aantonen dat je voor een groen evenement gaat. Dit door het toevoegen van een icoon of label. Beboeten van zwerfvuil. Enkele bevindingen Algemeen vinden de geënquêteerden dat er overal meer vuilnisbakken moeten staan. Er staan er te weinig. Zowel op de camping als op het festivalterrein en dit op ieder festival. De aanduiding waar er afvaleilanden staan blijft ook ondermaats. Wat ook erg in trek blijft en goed is, is het voor wat hoort wat -systeem. Bij het inruilen van een volle vuilniszak of bekers krijg je drankbonnen, een ontbijt of een gadget en dit stimuleert velen om aan ecologie te doen. Welke ecologische maatregelen worden tijdens een festival opgemerkt? Openbaar vervoer Wat is volgens de festivalganger de meest opmerkelijke maatregel van een ecologisch beleid tijdens een festival? Meer dan 82% van de ondervraagden werd aangespoord om gebruik te maken van het openbaar vervoer. Dit gebeurt doordat trein, bus en tram inbegrepen zijn bij de aankoop van het ticket. 15

16 Afvaleilanden op de festivalweide en op de festivalcamping Na het openbaar vervoer worden afvaleilanden op het festivalterrein het meest opgemerkt. Verschillende soorten vuilnisbakken bijeen plaatsen heeft dus wel degelijk effect qua zichtbaarheid maar er wordt nog niet genoeg én ook niet op de juiste manier gebruik van gemaakt. Er moet dus zeker een oplossing komen om mensen aan te moedigen om juist te sorteren en hen te stimuleren om hun afval in de vuilnisbak te droppen. De sorteereilanden op de camping worden veel minder opgemerkt. 46% heeft al sorteereilanden op de camping gezien. Terwijl iedereen er ook zeer veel afval produceert. Te weinig sorteereilanden voor veel festivalgangers kan een oorzaak zijn van het rondslingerende vuil. Vegetarische catering De vegetarische catering scoort even goed als de afvaleilanden op de festivalweide. Meer en meer mensen worden vegetariër of gedeeltelijk vegetariër, dat meldt EVA 1. In 2009 was 30% van de bevolking al (gedeeltelijk) vegetariër en het aantal blijft stijgen. Door deze manier van catering aan te bieden houd je rekening met deze mensen en kan je interessevelden voor anderen openen. 2 Herbruikbare bekers 53% van de ondervraagden merkte al herbruikbare bekers op. Dit is een investering binnen je budgettering naar een milieuvriendelijkere oplossing en dit wordt minder snel op de grond gegooid. Bij de meeste systemen betaal je een bepaalde waarborg voor je beker. Als je deze terug inruilt krijg je je waarborg terug. 1 Ethisch Vegetarisch Alternatief 2 DE RUYCK J., Word vegetariër om de wereld te redden, internet, (http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=gl52hajvb) 16

17 Kookeilanden Op verschillende festivals zoals op het Dour festival, kan je kookeilanden terugvinden. Meer dan 27% van de geënquêteerden heeft dit al opgemerkt. Deze eilanden bestaan uit keukenapparatuur. Daar kan je als festivalganger je maaltijd opwarmen in een microgolfoven, je kunt kokend water verkrijgen of je vlees grillen op een barbecue. Sensibilisering Pas nadat kookeilanden worden opgemerkt komen we terecht bij sensibilisering rond ecologie op een festival. Hiermee is slechts 24,19% al mee in aanraking gekomen. Hieraan kan en moet er nog veel veranderd worden om de festivalgangers en de organisatie bewust te maken van de milieuproblematiek. Veganistische catering Slechts 22,58% heeft al veganistische catering op een festival gezien. Dit houdt nog meer in dan het vegetarisme. Als je voor dit voedingspatroon kiest eet je geen vlees, zuivel, honing of andere dierlijke producten. Het produceren van voedselproducten waarin dierlijke producten worden verwerkt is verantwoordelijk voor maar liefst 51% van de opwarming van de aarde. Dit initiatief op een festival is dus zeker een positieve maatregel. Ieperfest is een festival waar uitsluitend veganistische catering wordt voorzien. PLA-bekers en peukpalen Hierna zijn de peukpalen en PLA-bekers aan de beurt. Ongeveer 20% van de ondervraagden heeft deze ecologische maatregelen al opgemerkt. Twee zeer interessante ecologische middelen die nog maar amper door het volk werden gezien. Vele peukpalen kunnen het afval van sigarettenpeuken en as drastisch verminderen op het festivalterrein. PLA-bekers zijn bekers van maïs of een andere afbreekbare stof die opnieuw kunnen gerecycleerd worden. Een interessante ecologische methode die nog te weinig opvalt in het festivalmilieu. 17

18 Energie met zonnepanelen 17% van de ondervraagden heeft al opgenomen dat er energie wordt opgewekt aan de hand van zonnepanelen. Een minder eenvoudig ecologische maatregel om op het festivalterrein te gebruiken. Maar dit kan zeker toegepast worden. Fiesta Solar, een festival dat in 2010 voor het eerst van start ging in Gent paste deze methode al toe. De volledige geluid en lichtinstallatie heeft gewerkt door opgewekte energie met zonnepanelen. 3 Carpoolen 16% is ooit aangemoedigd om via een carpoolsysteem de feestlocatie te bereiken. Dit via de website van het festival. Andere media kunnen gebruikt worden om deze ecologische methoden te stimuleren bij de festivalgangers. Drinken uit vaten en glazen flessen Een interessante maatregel: drankjes worden uitgeschonken uit glazen flessen of uit vaten. Dit wordt bijna nooit gezien, amper 3% van de festivalgangers is hiermee al in aanraking gekomen. Vaten worden wel nog gezien op festivals maar consumptie uit glazen flessen niet. Dit is ontzettend weinig en meer dan duidelijk dat er bijna overal plastic flessen wordt gebruikt. Eén van de grootste oorzaken van vuilnis op een festival. Energie met biodiesel Als allerlaatste ecologische methode die ook heel weinig tot nooit gezien is, is het gebruik van biodiesel voor het opwekken van energie. Rock Werchter maakte al gebruik van dit systeem maar niet in grote omvang om een zeer positief effect te creëren. 3 JACOBSON C., FIESTA SOLAR, het eerste festival op zonne-energie, internet, (http://www.argusactueel.be/binnenlands-nieuws/fiesta-solar-het-eerste-festival-op-zonne-energie) 18

19 De opinie van de festivalganger Wanneer ik naar de mening vraag van de festivalganger, welk festival volgens hen het meest ecologisch is, zijn de meningen duidelijk verdeeld. Rock Werchter Volgens sommigen is Rock Werchter één van de meest ecologische festivals. Je krijgt er een vuilniszak als je binnenkomt, het openbaar vervoer is inbegrepen in je ticket, je wordt beloond bij het sorteren en op de website vind je informatie terug rond ecologie. Voor anderen is Werchter zeer ecologisch omdat er voldoende personeel is om alles proper te maken. Ieperfest Een ander veel voorkomend festival is Ieperfest. Volgende indrukken werden gemaakt van de geënquêteerden: Tijdens de zomereditie liggen er amper tot geen bekers op de grond. Daar wordt er ook gebruik gemaakt van afbreekbare bekers en alles wordt er gesorteerd. Er is een veganistische catering en je wordt er bijna letterlijk met de neus op de feiten gedrukt door voortdurende sensibilisering. Andere festivals Naast Rock Werchter en Ieperfest springt Folkfestival Dranouter er voor velen uit. Het is een volksfestival voor jong en oud dat ook aandacht geeft aan ecologie. En als laatste vinden de festivalgangers dat Pukkelpop en Couleur Café goed investeren in ecologie. 19

20 Conclusie onderzoek Hoe dan ook, na al deze vragen onderzocht te hebben is het duidelijk. Grote ecologische maatregelen die eenvoudig zijn worden nog te weinig of niet toegepast. En vandaag, anno 2012 moet daar verandering in komen. Hierover zijn de festivalgangers en vele andere milieuorganisaties het er mee eens. De mentaliteit moet veranderen bij iedere festivalorganisatie om een zo goed mogelijk ecologisch beleid door te voeren. 20

21 Ieperfest: van 1992 tot nu De geboorte van Ieperfest Eind jaren 80 en begin jaren 90 werden in de streek van Ieper geregeld Hardcore optredens georganiseerd. Later groeide dit tot een festival dat van start ging in Dit werd georganiseerd in de garage van Republiek De Vort n Vis samen met Genet Records vzw. Al vanaf het begin vindt het festival plaats rond eind augustus en duurt het 3 dagen. Dit is tot op vandaag nog altijd onveranderd gebleven. Hardcore en straight edge Op Ieperfest was er naast hardcore de straight edge mentaliteit sterk te beleven. Dit kwam doordat vele bands zelf deze levensstijl hadden. Met hardcore muziek willen de bands zich afzetten tegen de maatschappij en zich kritisch instellen tegenover alles wat er rond hen gebeurt. De straight edge gedachte leunt daar enorm tegen aan. Straight edgers willen aantonen dat ze geen alcohol, drugs of tabak nodig hebben om plezier te maken of te leven. Nu gaat de hardcore muziek nog altijd samen met de straight edge gedachte maar dit is vandaag minder uitgesproken en veel persoonlijker te beleven. 4 Het festival groeit In 1995 groeide het festival omdat de interesse in het hardcore circuit groeide. Ze moesten telkens opnieuw uitwijken naar grotere locaties en het festival werd meer en meer internationaal. Niet alleen de bands maar ook het publiek reisde de hele wereld af om het festival bij te wonen. Nu is Ieperfest het grootste en langstlopende festival van de underground wereld in Europa. 4 ANTOON M., Ieperfest 2009: waarvoor staat hardcore vandaag?, internet, (http://www.indymedia.be/index.html%3fq=node%252f34505.html) 21

22 Dit jaar viert Ieperfest hun 20 ste verjaardag met maar liefst 65 hardcore bands van over de hele wereld. Ze bereiken meer dan mensen op 3 dagen tijd met hun muziek én met hun ecologisch standpunt. Nu zijn ze groener dan ooit. Ze wonnen al verschillende Green Event Awards van OVAM waarmee ze duidelijk willen maken dat een festival wel op een ecologisch verantwoorde manier kan georganiseerd worden. 22

23 Wat is Ieperfest? Ieperfest, een hardcore festival Ieperfest is een hardcore festival dat nu al 20 jaar bestaat. Wat klein begon is nu het grootste underground festival in Europa. Het vindt plaats in de stad Ieper in West-Vlaanderen, zoals de naam het zelf zegt. Maar toch zijn er nog heel weinig mensen die het festival kennen. Door zijn speciale muziekgenre en underground stijl is het gekend over de hele wereld binnen de branche. Maar in Ieper en omstreken kan het evengoed zijn dat er heel weinig mensen het festival kennen. Ieder jaar trekt het festival meer dan bezoekers aan en zakken internationale bands graag naar Ieper af om er te spelen. 5 Vrijwilligers Het festival wordt georganiseerd door 2 vzw s, Republiek De Vort n Vis en Genet Records vzw. Samen met een 100-tal vrijwilligers zorgen zij ervoor dat dit driedaags festival vlot verloopt. Het festival bestaat uit 100% vrijwilligers. De vaste organisatie, catering, bands, drankstanden en alle logistieke medewerkers voor het podium en de tenten zijn daar op vrijwillige basis. Niemand wordt gedurende het evenement betaald. In ruil voor hun werkkrachten krijgen ze gratis toegang en dranken eetbonnetjes. 5 D.C., Een vooruitblik naar Ieperfest 2008, internet, (http://www.indymedia.be/index.html%3fq=node%252f29044.html) 23

24 Ieperfest, een niet-commercieel festival Het festival is groot geworden maar toch proberen ze zich terug kleinschalig te houden door het commerciële karakter te bannen. Zij willen een festival zijn dat niet commercieel gericht is, helemaal los en anders dan de gewone wereld waarin wij leven. Met die ene gedachte, die hun levensstijl volledig weergeeft, werken ze allemaal samen. Hun krachten allemaal samengebundeld is wat Ieperfest zo sterk maakt. Ook werken ze met zo weinig mogelijk sponsors. Dit om terug te keren naar het commerciële die ze niet bij Ieperfest willen. Op die manier proberen ze te tonen dat ze niet afhankelijk zijn van anderen. Daarnaast engageert Ieperfest zich om de ticketprijs voor de festivalganger zo laag mogelijk te houden. Eco-minded Naast de hardcore die er overheerst hebben zij nog één ander uitgangspunt, ecologie. Ze doen er alles aan om telkens opnieuw innovatieve ideeën te vinden om hun ecologische voetafdruk zo klein mogelijk te houden. Ze passen dit toe op ieder element om het festival te organiseren. Alles moet eraan geloven, het logistieke, de catering én het publiek. Zij worden dan ook voortdurend gesensibiliseerd en toegelicht hoe we met het milieu moeten omgaan. 24

25 De VZW s Republiek Vort N Vis Republiek Vort N Vis is een jeugdhuis dat 23 jaar geleden werd opgericht in Ieper. Tijdens de oprichtingsjaren was er heel veel opstand tegen het JOC of jeugdhuis van toen. De jongeren kwamen in protest omdat de stad Ieper te weinig aandacht besteedde aan jongeren en te veel aan hun oorlogstoerisme. Vort N Vis had een iets minder braaf imago dan het JOC maar streefde ernaar om ook goede repetitieruimtes aan te bieden. Door Ieperfest konden ze in hun beginjaren blijven bestaan want financieel was het niet altijd gemakkelijk. Nu wordt Vort N Vis wel gesubsidieerd door de overheid en dat maakt het een stuk aangenamer om projecten uit te voeren. Genet Records vzw Genet Records kent zijn ontstaan in 1992 en is gevestigd in Gent. Hetzelfde jaar als wanneer Ieperfest voor het eerst van start ging. Met hun vzw willen ze de kans bieden aan onafhankelijke bands om hun talenten te tonen en hen bij hun doelpubliek te promoten. Ze brengen platen uit en proberen die voor te stellen aan het publiek voor die markt van de bands en verdelen die platen ook naar andere labels toe, maar dit op een veel kleinere manier. Los daarvan willen ze mensen ook kennis laten maken met de vegetarische en veganistische levensstijl. Maar hier willen ze niet te diep op ingaan. Binnen deze vzw wordt ook niemand betaald, alles gebeurt op vrijwillige basis. 25

26 Ieperfest en ecologie: van A tot Z Om deze informatie te verzamelen heb ik verschillende contactmomenten gehad met Martijn Vandewalle. Hij is één van de organisatoren van Ieperfest en houdt zich vooral bezig met de ecologische kant van het festival. 6 Doelstellingen Het doel van Ieperfest is om hun ecologische voetafdruk zo klein mogelijk te houden. Voor hen is het duidelijk dat ieder festival veel afval veroorzaakt. Ze zijn er zich van bewust hoeveel afval een festival met zich meebrengt en hoe festivalgangers hiermee omgaan. Martijn en zijn team willen duidelijk maken dat alles wat op kleine schaal kan georganiseerd worden, op grote schaal ook ecologisch kan zijn. En alles wat in grote mate op het festival gebruikt wordt om milieuvriendelijk te zijn, is zeker haalbaar op kleine schaal. Een boodschap die de organisatie wil overbrengen en anno 2012 zeer belangrijk is. Als je je voetafdruk zo klein mogelijk wil houden, dan organiseer je beter geen festival. Deze uitspraak klopt, maar zij willen bewijzen dat het wel kan op een ecologische manier. Met deze visie willen ze de mensen sensibiliseren om milieubewuster in het leven te staan. Ze willen duidelijk maken dat je als festivalganger je niet anders moet gedragen omdat je naar een festival gaat. Er zijn plots geen andere regels waar je alles op de grond mag gooien en waar je niet hoeft te sorteren. Maar op ieder festival of ander evenement is dit zo. Overal waar je kijkt ligt afval en vuil op de grond. Bij Ieperfest willen ze bewijzen dat het anders kan, dat is hun doel. 6 VANDEWALLE MARTIJN, organisator Ieperfest, ecologie op Ieperfest,

27 Begroting Bij het hardcore festival wordt er geen bedrag opzij gezet om te investeren in de ecologische projecten van Ieperfest. Zij willen een festival zijn dat onafhankelijk is van anderen. Daarom werken ze met zo weinig mogelijk grote sponsors. Wel gebruiken ze het geld dat ze krijgen als winnaar van de Groenevent Award. Dit geld nemen ze op in hun begroting dat ze kunnen investeren in ecologie op het festival. Ook houden ze één euro per verkocht ticket vrij om te investeren in hun groenbeleid. Maar meer wordt er hierin niet uitbesteed. Ieder project of nieuw idee wordt bij hen in vraag gesteld: Hoe pakken we dit zo duurzaam mogelijk aan? Catering Veganisme Ieperfest biedt enkel veganistische catering aan. Dit is voor hen niet nieuw, 20 jaar geleden bij het begin van het festival was dit al zo. Binnen de hardcore wereld weten ze dat. Veganisme is een voedingsleer waar je geen dierlijke producten eet. Dit houdt in dat je vlees, vis, eieren, melk en alle andere dierlijke producten bant uit je voedingspatroon. Deze eetgewoonte passen ze toe op hun festival. Ecologische impact Er zullen altijd tegenstanders blijven die niet akkoord gaan dat ze enkel deze catering aanbieden. Maar Ieperfest blijft bij hun standpunt. Ze bieden niet enkel veganisme aan omdat dit bij het hardcore wereldje hoort. Martijn liet vallen dat maar liefst 18% van de CO 2 -uitstoot te danken is aan intensieve veeteelt. Dit is voor hen een hele grote reden om dus enkel veganistische catering aan te bieden. Het laat hun ecologische voetafdruk dan ook enorm krimpen. En dat is voor hen een overtuigende factor om hierin zeker niet te veranderen. 27

28 Ferm & Fameus Ieperfest werkt al enkele jaren samen met Ferm & Fameus. Dit is een cateringbedrijf dat enkel veganistisch eten aanbiedt. Zij doen behalve Ieperfest ook vele andere evenementen. Hiermee willen zij tonen dat dit eten ook lekker kan zijn. Het is hun manier om veganisme te promoten. Wat biedt Ferm & Fameus aan op Ieperfest? Hieronder krijg je een overzicht wat Ferm & Fameus aanbood op Ieperfest tijdens de editie van 2011: Snacks Een burger, geserveerd met brood en een mix van salade met heerlijke saus Brood met een huisgemaakte smeerpasta aangevuld met verse groenten Warme maaltijden: Chili con tofu met rijst en verse groenten Seitan Stew met aardappelen en verse groenten Gyros op de wijze van Ferm & Fameus met pasta en verse groenten Diverse maaltijden: Frietjes met ketchup of veganistische mayonaise of huisgemaakte pepersaus Verschillende soorten fruit Verschillende gebakjes: chocoladekoeken, carré confituurtjes, croissants, tompoeze, appelflap en appeltaart. Veganistische ijsjes 28

29 Op het festivalterrein is er ook nog een MTM of More Than Music stage. Daar verkopen ze nog producten voor eerlijke handel. De volgende Oxfam-producten kan je er terugvinden: Chocolade Mueslirepen Kokosrepen Yucochips Veganistische Oxfam-producten Met al deze producten van de MTM-stage en Ferm & Fameus kan Ieperfest voor 3 dagen lang een gevarieerd aanbod bieden naar de festivalgangers toe op een veganistische wijze. Veganistische catering duurder dan westerse catering? Ieperfest besteedt zijn catering niet uit aan derden. Want Ferm & Fameus behoort voor een deel tot het festival zelf. Doordat de catering al niet wordt uitbesteed aan derden is dit al een grote kost gespaard. Daarnaast ligt hun kost wel een stuk hoger omdat zij verkiezen enkel met streekproducten en biologische producten te werken. Dit om terug hun ecologische voetafdruk tot het minimum te beperken. Maar is een veganistische maaltijd goedkoper dan een gewone maaltijd? Daar denkt Martijn Vandewalle, zelf veganist, toch anders over: Reken maar eens uit wat vlees, vis & kaas per kg precies kosten, als je weet dat die prijzen nog bewust laag gehouden worden door de overkill aan subsidies die de vlees-, vis & zuivelsector keer op keer ontvangen. Absurdistan ligt niet zover hier vandaan. 29

30 Resultaat van een veganistische catering Zoals gezegd is de intensieve veeteelt verantwoordelijk voor 18% van de CO 2 -uitstoot. Dat is meer dan wat het transport én vliegverkeer samen uitstoot. Hun veganistische catering bepaalt slechts 6% van de totale ecologische voetafdruk van hun festival. Zo zie je dat de enorme impact heel veel verkleint bij deze manier van eten. Promotie Promotie maken is afval maken. Flyers, affiches, folders en banners, het zijn enkele voorbeelden die veel afval met zich meebrengen. Maar je moet promotie maken want dit is essentieel voor ieder evenement. Zonder reclame te maken zal je no show hebben bij elk evenement. Hoe probeert Ieperfest dit dan op een ecologische manier aan te pakken? Ecologisch promotie voeren Martijn Vandewalle bevestigt dit, je kunt niet zonder flyers of affiches promotie voeren. Om hun voetafdruk dan toch zo klein mogelijk nemen ze enkele maatregelen: Ze proberen de kwantiteit van het drukwerk zoveel mogelijk te beperken. Het drukken gebeurt op bio-line papier, dit is een soort recyclage papier. Er wordt gebruik gemaakt van biologische inkt op basis van plantaardige oliën tijdens de druk. Er worden strikte afspraken gemaakt voor het promoteam: Tijdens het promo voeren kan je flyers achterlaten op een evenement of in een café. Maar wanneer je er weggaat neem je de overschot aan flyers mee. Wanneer er flyers op de grond liggen, raap je alles op zodat je die opnieuw kan gebruiken voor een andere promoactie. Tijdens Ieperfest mogen andere organisaties flyeren. Maar zij mogen enkel flyers uitdelen aan de bezoekers die binnenkomen. Wanneer ze op de grond gegooid worden moeten die ook terug opgeruimd worden door de organisatie. Zij mogen geen flyers uitdelen aan bezoekers die het evenement verlaten om zoveel mogelijk zwerfvuil te voorkomen. 30

31 Transport Transport artiesten Green seats De artiesten van Ieperfest komen spelen van over de hele wereld. Van Amerika tot Japan, ieder jaar opnieuw al vanaf de eerste editie brengen zij stuk voor stuk internationale artiesten. De affiche is mooi door deze internationale opkomst maar transport is verantwoordelijk voor 13,1% van de CO 2 -uitstoot op aarde. Hoe proberen zij hun transport zo ecologisch mogelijk te houden? Dit blijft een heel moeilijke zaak. Ieperfest heeft een klein budget en kan hiervoor weinig geld investeren. Als er voorbeeld artiesten moeten overvliegen kunnen ze hen geen green seats aanbieden. Dit is vliegen op basis van zonnepanelen of auto s die rijden op waterstof. Doordat dit te duur is voor Ieperfest, kan men dit niet aan de artiesten bieden. Artiesten op tournee Als de artiesten wel moeten overvliegen proberen ze een deal te sluiten met twee andere festivals. Wanneer Ieperfest plaatsvindt zijn er in Duitsland en Engeland ook twee hardcore festivals. Zij vinden rond dezelfde periode plaats. Wanneer ze oog hebben voor een artiest, proberen ze die te boeken voor de drie festivals. Op deze manier proberen ze er groener in te zijn. Maar dit staat nog niet op punt en daar zijn ze zich van bewust. Het festival kijkt wel expliciet welke bands er op tournee zijn door Europa. Zo boeken ze een internationale artiest en komen zij on the road langs. Er wordt dan op een bepaalde manier toch een verminderde CO 2 -uitstoot gedaan doordat ze kijken welke artiesten er in de buurt zijn. Parking artiesten Op het festivalterrein zelf wordt er slechts één parkeerplaats per artiest voorbehouden. De artiesten worden hier op voorhand over geïnformeerd en dit blijkt goed te werken. Er zijn meer en meer bands die zich hieraan houden. 31

32 Transport materiaal De week voor Ieperfest vindt het volksfestival Dranouter plaats. Aangezien de beide festivals niet ver uit elkaar liggen werken zij samen. Dranouter is een festival dat zich ook engageert op ecologisch vlak. Daarom werken zij samen met zoveel mogelijk dezelfde leveranciers. Wanneer Dranouter er op zit wordt het logistiek materiaal dat nodig is bij Ieperfest getransporteerd naar hun festivalweide. Zo is dit vele kilometers uitgespaard qua transport én is dit voor beide festivals financieel een interessante deal. Transport bezoekers Hier heeft de organisatie zelf niet veel grip op. Toch proberen ze hun publiek te stimuleren om te carpoolen. Sinds dit jaar hebben ze een tool ter beschikking. Ze zetten hun bezoekers aan om met zo weinig mogelijk auto s zich naar het festival te wenden. Wat het resultaat zal zijn weten ze nog niet. Wel hopen ze op een grote respons. Licht en geluid Bestuderen lichtplan Bij Ieperfest wordt de festivaloppervlakte eerst grondig bestudeerd. Zo kunnen ze zien op welke manier de weide het best wordt verlicht met zo weinig mogelijk lichtmasten. Ook proberen ze de lichten enkel aan te leggen wanneer het echt nodig wordt. 32

33 Leverancier denkt mee Voor het licht en geluid blijven ze als organisatie afhankelijk van derden. Ondertussen werken ze al jaren samen met dezelfde leveranciers en zij houden rekening met de standpunten van Ieperfest. De leveranciers geven zelfs al advies om hun festival ecologischer aan te pakken op vlak van licht en geluid. Zo had er een leverancier het idee om enkele lichten te vervangen door LED-verlichting. Dit werd dan ook met enthousiasme toegepast op het festival. Energie Stroomgenerator op diesel Catering, licht en geluid, computers, dit alles vraagt om energie. Maar energie opwekken op een weide of andere plaats waar het niet gemakkelijk is om stroom te verkrijgen is moeilijk. Althans als je dit op een ecologische manier probeert te realiseren. Momenteel wekken ze bij Ieperfest energie op door stroomgeneratoren die op diesel werken. Zelf zijn ze zich ervan bewust dat dit geen ecologische manier is om energie op te wekken. Maar helaas brengen de oplossingen dan ook problemen of moeilijkheden met zich mee. Oplossingen Stroomgenerator op biodiesel Eerst was er de oplossing om generatoren te laten draaien op biodiesel. Een maatregel die hun festival toch iets ecologischer zou maken. Dit werd overwogen maar daarna kwamen ze tot de vaststelling dat biodiesel voor andere dingen kan gebruikt worden. Zo staat de organisatie er meer achter om biodiesel te gebruiken om er gewassen mee te onderhouden. Via deze weg is biodiesel wel nuttig, want hiermee voeden ze mensen. Dit was voor hen een bewuste keuze om biodiesel niet te investeren in transport en in energie. Maar dat het wel zijn functie heeft om mensen te voeden. 33

34 Stroom via netwerk Nu is de organisatie aan het onderzoeken om hun stroom aan te sluiten op een netwerk. Zo moet er niet onnodig diesel of een andere energiebron worden ingezet. Hiervoor zijn de procedures en hun onderzoek wel van lange adem dus dit voorstel zit er nog niet meteen in. Zonnepanelen en windturbines Zonnepanelen zijn een groene vorm van energie maar dit heeft een aansluiting nodig op het netwerk. Waardoor ze dit opnieuw niet kunnen toepassen. Daarnaast zijn windturbines een oplossing en een manier van groene stroom. Maar omdat dit vele juridische problemen met zich meebrengt, kan je dit niet zomaar ergens plaatsen. De wil is er dus wel om hier hun werk van te maken, alleen is het logistiek en juridisch niet gemakkelijk om hun ideeën werkelijkheid te laten worden. Dit zou alleszins niet alleen hun festival maar ieder festival veel groener maken. Sensibiliseren publiek Website Ieperfest is hardcore en ecologie. Ze doen er alles aan om hun ecologische voetafdruk zo klein mogelijk te houden. Maar ze gaan veel verder dan dat. Ze willen hun publiek ook sensibiliseren om zelf ecologischer door het leven te gaan. Eerst en vooral overladen ze het publiek met informatie via hun website. Er is een aparte pagina, Green Policy waar ze alles vertellen hoe het er aan toe gaat op de weide en de camping. Iedere ecologische maatregel die ze nemen wordt op hun site geplaatst. Op de pagina Food kan je ook zien dat ze voor een veganistische catering gaan zodat de bezoeker op voorhand op de hoogte is wat hen te wachten staat. 34

35 Bij Route leggen ze niet alleen de weg uit. Ook geven ze een duidelijke boodschap om met het openbaar vervoer te komen. Als je dicht woont, vragen ze expliciet om met je fiets of te voet te komen. En als je dan met de auto komt, kom je het liefst met zoveel mogelijk mensen in een auto. Er wordt duidelijk gevraagd naar de medewerking van hun bezoekers. Folder Op de festivalweide delen ze folders uit met het speelschema van de bands. Maar dit wordt ook weer tactisch aangepakt. Ze zorgen ervoor dat hun ecologisch beleid opnieuw in het foldertje terecht komt. Op de eerste pagina van de folder kan je dit meteen terugvinden. Want dit sla je sneller open, anders wordt het niet gezien. Je zal zoeken naar de bands en niet naar het ecologisch beleid. Hierdoor wordt hun beleid opnieuw gezien. Festivalweide Persoonlijke aanpak Op de festivalweide zelf kan je ieder moment worden aangesproken door een medewerker van Ieperfest. Zij willen de bezoekers op een directe manier bewust maken van de problematiek. Niet alle bezoekers zijn even geïnteresseerd. Een fuck hier en loser daar, daar vallen we niet over. Zegt Martijn Vandewalle. Het is hun doelstelling ecologisch te werk te gaan en daar hoort het sensibiliseren van de bezoekers volgens hen ook bij. Internationaal publiek Alles op de festivalweide wordt aangeduid in het Engels. Omdat zij met zoveel internationaal publiek te maken hebben willen ze ervoor zorgen dat iedereen begrijpt waar ze naartoe willen. Zo wordt alle uitleg in het Engels omschreven of wordt alles aangeduid met symbolen. 35

36 More Than Music stage Naast de gewone stages is er ook nog een andere stage, de MTM of More Then Music stage. Daar worden er presentaties gegeven over verschillende onderwerpen. Vooral onderwerpen die van maatschappelijk belang zijn of te maken hebben met veganisme. Hier worden ook debatten gevoerd over verschillende maatschappelijke onderwerpen. Iedereen die er langskomt, is vrij om mee te discussiëren. Dagelijks worden er documentaires bij de stage getoond. Ze willen hiermee de bezoekers vele dingen bijbrengen. Het is meer dan een muziekfestival, dat tonen ze hiermee opnieuw terug aan. Iedere dag is er een gevarieerd programma van discussies, presentaties en documentaires bij de MTM-stage die je op voorhand kan raadplegen op hun website. 36

37 Ecologie, er wordt aan gewerkt Ieperfest Winter edition of Ieperfest Summer edition? Wintereditie, meest ecologische versie Ieperfest kent twee festivals per jaar. Op het einde van augustus vindt de Summer edition plaats en midden februari komt de hardcore wereld terug even tot leven tijdens de Winter edition. Er is één groot verschil tussen beide festivals. Tijdens de wintereditie wordt het festival binnen georganiseerd. Dit gaat door in het JOC in Ieper. Het is een festival dat maar één dag duurt en is er voornamelijk om de mensen te sensibiliseren. Natuurlijk spelen er de hele dag hardcore bands. De zomereditie vindt plaats in Ieper op een buitenweide. Tijdens de zomer duurt het festival drie dagen en is er veel afwisseling tussen sensibilisatie, muziek en More Than Music. De wintereditie is de meest ecologische versie van Ieperfest. Dat bevestigt Martijn Vandewalle. Doordat het festival maar één dag plaats vindt wordt er veel minder afval geproduceerd. Daarbij komt ook dat het binnen wordt georganiseerd, in een gebouw waar meerdere evenementen plaatsvinden. Zomereditie, toont aan wat ecologie is Maar tijdens de zomereditie kunnen ze veel meer aantonen hoe het mogelijk is om ecologie toe te passen op evenementen. Ze hebben meer middelen om zelf te beslissen hoe ze te werk gaan. Ze hebben meer inspraak over hoe ze alles willen doen en hoe ze het aanpakken. Tijdens de zomer hebben ze het meer voor het zeggen. De Ieperfest Summer edition kan veel meer stappen ondernemen om het festival ecologisch te maken. Zo kiezen ze zelf de leveranciers, de energie en hoe de waterzuivering werkt en hoe ze het sorteersysteem aanpakken. Het is een grotere uitdaging waar ze het resultaat des te meer zien. 37

38 De grootste knelpunten Bij Ieperfest staat er al heel wat op punt. Ze blijven werken en nadenken hoe ze hun festival ecologischer kunnen aanpakken. Ieder jaar opnieuw slagen ze erin om iets nieuws te bedenken of toe te passen. Maar er zijn nog twee belangrijke problemen die nog ecologischer moeten worden aangepakt. Dit zijn: Transport Energie Dit zijn de twee boosdoeners die nog een belangrijke impact hebben op de ecologische voetafdruk. De organisatie van Ieperfest zal nieuwe ideeën altijd met plezier ontvangen. Twijfel dus niet als je een oplossing weet rond een bepaald issue. Zij zullen u zeer dankbaar zijn. Want hun grootste doel zal altijd hetzelfde blijven, een zo klein mogelijke voetafdruk te realiseren. Ieperfest en hun creativiteit Evaluatie van het festival Er blijven maar ideeën komen om hun festival ecologisch te verbeteren. Ze vinden altijd wel iets om alles nog groener te maken. Maar hoe pakken ze dit aan? Ieder jaar, na het festival evalueren ze hun evenement. Dit geldt ook voor hun groenbeleid. Ze bekijken wat er het meest belastend is voor het milieu tijdens hun festival. Er wordt dus gekeken wat hun grootste afvalfractie is. Daarna proberen ze te ontdekken wat ze eraan kunnen doen. Want het evenementiële met de grootste afvalfractie krijgt de hoogste prioriteit om hun voetafdruk te verbeteren. Maar niet alleen hun eigen evaluatie helpt hen om nieuwe ideeën te vinden. Zo luisteren ze zeer kritisch naar de opmerkingen van bezoekers. Wat hun bedenkingen of opmerkingen zijn. Daar proberen ze ook op in te spelen. 38

39 Een kritische blik Zelf gaat de organisatie van Ieperfest naar andere evenementen of festivals. Wanneer ze daar zijn kijken ze zelf met hun kritische oog naar de organisatie van het festival. Door zich te ergeren of te verwonderen aan bepaalde dingen krijgen ze een nieuw idee binnen. Vaak is het een mengeling van hun evaluatie, tips van bezoekers en hun eigen bevindingen door naar andere evenementen te trekken dat ze hun creativiteit de vrije loop kunnen laten gaan. Ze schilderen geen enkel idee af. En daardoor komen ze telkens opnieuw tot een groener evenement. Martijn Vandewalle over hun gedachte achter elk idee: We kijken gewoon of dat idee haalbaar is op ons niveau van soort festival en indien niet, dan zorgen we dat het haalbaar wordt. De mening van Martijn Vandewalle Mano Mundo Tijdens mijn interview vroeg ik me af welk festival er nog goed bezig was om het zo groen mogelijk te houden. Mano Mundo was hierbij zijn favoriet: Mano Mundo stelt veel in vraag en biedt ook veel aandacht aan het feit van sensibiliseren. Daarnaast zullen waarschijnlijk wel heel veel kleinere, onbekende festivals zich ook weten te onderscheiden op dit vlak maar zijn ze waarschijnlijk, net als Ieperfest, de grote onbekende in het festivalwereldje, waar hoe je het nu ook draait of keert, Vlaanderen werelds nummer één blijkt te zijn. Nergens anders ter wereld zijn er in een jaar zoveel festivals als hier. Het is een kunst je daarin te weten onderscheiden van de rest. 39

40 Mainstream festivals Martijns mening is ook zeer duidelijk over welke festivals er minder goed bezig zijn op ecologisch vlak. Dit zijn de grotere festivals die veel media-aandacht krijgen. Zijn mening over hoe hij hierover denkt: Welke festivals er minder goed bezig zijn? Ik zou durven stellen bijna tot alle grote mainstream festivals. Ja, ze komen veel in de media met hun 'groene' inspanningen maar veelal gaat het hem hier vooral over 'greenwashing'. Voorbeeldje? Pukkelpop lanceerde vorig jaar, de week na ons festival, dat er een 30 tal peukpalen (ashtry tubes, IF) op het terrein beschikbaar zijn. Wij vergeleken even de oppervlakte en het aantal bezoekers. Het zou erop neerkomen dat wij 1,6 peukpalen mogen zetten om hetzelfde effect te creëren. Wij hadden er 15 staan.. Dit zou betekenen dat Pukkelpop 281,25 peukpalen moet hebben in plaats van 30 om ons te evenaren. Maar toch haalt Pukkelpop daarmee de nationale media. En zo zijn er veel voorbeelden op te noemen. Werchter heeft zonnepanelen! Ja, tuurlijk op een deel van de douches voor de bands... Ok, zij hebben er, maar wat houdt dit procentueel gezien in? Ik weet het, het klinkt negatief. Maar die festivals gaan met groen prijzen lopen, die uitgereikt zijn door een organisatie waar je als festival moet betalen om er lid van te zijn. Daarmee halen ze dan de internationale pers.. Mijn haren gaan daarvan rechtop staan en dan waardeer ik de Groenevent Awards van OVAM des te meer. Zijn meningen bevatten duidelijke cijfers die overduidelijk zijn: ecologie op festivals wordt niet genoeg au serieux genomen. Maar is het mogelijk voor ieder festival om ook zo groen te zijn? 40

41 Ieperfest winter edition 2012 Na enkele contacten met Martijn Vandewalle kreeg ik de kans om hun festival bij te wonen. Daar zou ik zien waar het allemaal echt om draait. Ik kon er met mijn eigen ogen zien wat hij allemaal aan me vertelde over hun aanpak. De Ieperfest wintereditie vond plaats op zaterdag 18 februari Het JOC in Ieper werd voor één dag een feestplaats voor de hardcore wereld. Vanaf de namiddag was er een muzikaal programma tot laat in de avond. Bij mijn aankomst in Ieper was het even aanpassen. Je komt terecht in een heel andere cultuur en manier van denken. Maar eigenlijk is het een festival als een ander. Alleen komen de mensen van veel verder voor een kleiner festival. Wat voor ons ongekend is, is in de underground wereld een groots festival. Een groen evenement Vanaf je een eerste stap op het Ieperfest terrein zet kan je er niet naast kijken. Het festival staat volledig in het teken van hardcore én ecologie. Als je binnenkomt, hangt er een heel groot doek uit. Daarop staat alle informatie rond hun ecologisch beleid. Elke maatregel die op hun festival wordt genomen wordt er vermeld. Ook staat de OVAM Groenevent Award er duidelijk op vermeld. Ze laten duidelijk tonen dat ze er fier op zijn. De wintereditie gaat binnen door. De aankleding is dan ook heel sober om alles zo ecologisch mogelijk te houden. Behalve twee grote spandoeken is er een sober decor. Langs de zijkanten van de hal staan er wel verschillende kraampjes met textiel en cd s van hardcore bands. 41

42 Ieperfest heeft met het JOC een goede partner gevonden op ecologisch vlak. Daar bieden zij alleen maar PLA-bekers aan. Dit zijn ecologische bekers die afbreekbaar zijn. Door hun biologische afbreekbare producten is het veel milieuvriendelijker om deze bekers te recycleren. Sorteren is één van de belangrijkste stappen in het proces naar recyclage. Hier zie je een afvaleiland tijdens het festival. We vinden vier verschillende vuilnisbakken terug: PMD Groenafval Restafval PLA-bekers Iedere vuilnisbak wordt nog eens extra duidelijk gemaakt met symbolen en een universele taal, het Engels. Dit is belangrijk voor de vele buitenlandse bezoekers. En effectief iedereen die langs de vuilnisbak passeert kijkt goed waar hun afval bij hoort. 42

43 Recyclage, ook Ieperfest zelf doet eraan mee. Martijn vertelde me dat ze na het festival de hele camping uitzoeken naar materiaal die ze nog kunnen gebruiken. Alles wat nog in goede staat is, krijgt een tweede leven. Er worden op de camping heel veel handdoeken gevonden. Deze worden in de volgende edities gebruikt als handdoek in de toiletten zoals je hier ziet. Of ze komen terecht bij de bands op het podium. Bovendien worden alle handdoeken na het festival gewassen met ecoproducten in een eco-wasmachine. Het kost wat meer geld maar het feit dat ze niet meer moeten investeren in nieuwe handdoeken is dan weer een serieuze kost minder. Een beeld van Ieperfest. Tussen twee bands door worden de instrumenten verwisseld en vindt er een soundcheck plaats. Bijna iedereen bevindt zich nu bij de More Than Music stage. De Ieperfest winter editie is al drie uur bezig maar er ligt nog geen enkel bekertje op de grond, nergens, doorheen het hele gebouw. Een ongewoon festivalbeeld. 43

44 More Than Music Naast de music stage vind je op Ieperfest ook nog de MTM of More Than Music stage terug. Tijdens de zomer zijn dit twee aparte podia of tenten. Nu was de hele barruimte van het JOC More Than Music. In deze ruimte gingen verschillende presentaties, video s en discussies door. Er was een programma opgesteld om de hele dag door de mensen in contact te brengen met maatschappelijke problemen. Hieronder vind je het programma: 14u00: Veganistische ethiek en speciësisme 16u00: NATO GAME OVER, info-moment 17u00: Broodfok in België, een hond in een zak 18u00: Zee herder, videoreportage 20u00: H800 Crew DVD Bij mijn aankomst speelde er een DVD af over de vleesproductie en industrie. Heel bizar om op een festival zo n dingen te zien te krijgen. Het waren dan ook harde beelden. Mensen die wat aan het rusten waren, zaten ontspannen rond het televisiescherm te kijken. Later op de dag kwam er nog een spreker die het zou hebben over wapens, kernwapens en de overheid. Hij wilde hierbij mensen bewust maken van wat er allemaal aan de gang is met de wereld en hoe alles werkelijk is. Hij probeerde de mensen een duidelijk standpunt bij te brengen en wat ze er aan kunnen doen door hierover anders na te denken. 44

45 Ferm & Fameus Op het einde van de MTM-stage vond je de catering terug. Dit werd verzorgd door Ferm & Fameus. Een cateringbedrijf dat enkel veganistisch eten aanbiedt. De namen zoals braadworst en hamburger doen je denken dat je vlees op je brood krijgt maar dit is niet zo. Je vlees wordt gemaakt van ingrediënten op basis van sojaproducten. Er worden ook enkel sauzen aangeboden die niet door dierlijke producten worden gemaakt. Soja is dé vervanger voor veganisten. Mayonaise kan je voorbeeld niet verkrijgen door de verwerking van eieren in de saus. Zelf at ik nog nooit veganistisch. Daar probeerde ik de braadworst uit. Je smaakt dat het anders is maar het is minstens even lekker. De prijzen zijn zeer democratisch op Ieperfest. Zowel voor het eten als het drinken. Dat is een streefdoel van Ieperfest. Het fest zo laag en democratisch mogelijk houden van prijzen. 45

speelkaart productie

speelkaart productie speelkaart productie productie Voor de geluidsinstallatie en andere technische installaties gebruiken jullie enkel groene stroom. Jullie hebben wel nog een probleem: de geluidsinstallatie is verouderd

Nadere informatie

Locatie. checklist Duurzaam evenement. Planning, organisatie en inrichting terrein. Energie en water. Afval

Locatie. checklist Duurzaam evenement. Planning, organisatie en inrichting terrein. Energie en water. Afval Locatie Planning, organisatie en inrichting terrein Bepaal de locatie rekening houdend met aansluitingen voor groene stroom en openbaar vervoer Maak een algemeen afval-, energie- en milieuplan op voor

Nadere informatie

Waarom deze gids? De ongedwongen sfeer op een festival doet ons soms de natuur rondom ons vergeten. Die verdient ook respect!

Waarom deze gids? De ongedwongen sfeer op een festival doet ons soms de natuur rondom ons vergeten. Die verdient ook respect! 2012 Mathieu Drouet Kmeron Waarom deze gids? De ongedwongen sfeer op een festival doet ons soms de natuur rondom ons vergeten. Die verdient ook respect! In deze gids vind je alle nodige info om uit te

Nadere informatie

Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan

Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan Het is natuurlijk ook niet de bedoeling om kou te lijden in de klas. Een ideale temperatuur voor een klaslokaal is 19 à 20 C. Is het in jullie

Nadere informatie

Lerend netwerk FMiV: duurzaam event management

Lerend netwerk FMiV: duurzaam event management Lerend netwerk FMiV: duurzaam event management Afval Anouk Van de Meulebroecke, Stijn Lambert BECO België Agenda Deel 1: Afvalpreventie en -sortering 1. Waarom een duurzaam afvalbeheer? 2. Hoe doen jullie

Nadere informatie

Partnerdossier. Het enige echte Uustakkers festival

Partnerdossier. Het enige echte Uustakkers festival Partnerdossier Het enige echte Uustakkers festival BruudruusterRock 6 augustus 2016 www.bruudruusterrock.be Een organisatie van Jeugdclub Maegher Goet Oostakker Inhoudstafel Woord vooraf...3 Partnervoorstel

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast):

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast): Jij bent een ECOBOY/-GIRL. Je bent al een tijdje vegetariër, en je woont in een oud rijhuis (slecht geïsoleerd aangezien je niet veel geld hebt om aan verbouwingen te doen). Je koopt je kleren in de kringloopwinkel,

Nadere informatie

Hoe verduurzaam je een EVENEMENT. ecomakes LIFEbetter

Hoe verduurzaam je een EVENEMENT. ecomakes LIFEbetter Hoe verduurzaam je een EVENEMENT ecomakes LIFEbetter INHOUDSTAFEL Hoe verduurzaam je een EVENEMENT 1 De Ecologische Voetafdruk als basis 1.1 Meten om te weten 1.2 Voorbeelden 2 De Ecoscan van Ovam als

Nadere informatie

hergebruiken milieu-impact papier

hergebruiken milieu-impact papier Groene evenementen De meeste Europese steden organiseren en hosten grootschalige evenementen. Honderden tot duizenden bezoekers stromen samen en genereren een aanzienlijke sociale en milieu-impact. De

Nadere informatie

WAAROM SCHIPPOP SPONSOREN?

WAAROM SCHIPPOP SPONSOREN? SPONSOR BROCHURE Schipluiden, februari 2012 Beste ondernemer, Het Schipluidense popfestival Schippop zal dit jaar voor de dertiende keer muzikaal van zich laten horen en wel op zaterdag 2 juni 2012. WAAROM

Nadere informatie

Inspiratielijst voor het verduurzamen van festivals en evenementen in Twente

Inspiratielijst voor het verduurzamen van festivals en evenementen in Twente Inspiratielijst voor het verduurzamen van festivals en evenementen in Twente Onderdeel 1. Gegevens en indicatoren van het evenement Gegevens Evenement Naam: Datum: Korte Omschrijving Bezoekers: Deelnemers:

Nadere informatie

1. Je woont in... persoonlijke voetafdruk. Ruimte. een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2

1. Je woont in... persoonlijke voetafdruk. Ruimte. een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2 1. Je woont in... een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2 een groot appartement of een huis met 3 à 4 slaapkamers? (+/- 120m²) 3 een groot huis met meer dan 4 slaapkamers?

Nadere informatie

Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf

Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf Iedereen vult zijn eigen Schijf van Vijf Je lijf gaat je hele leven mee, daar wil je dus zo goed mogelijk voor zorgen. Maar hoe doe je dat? Als je

Nadere informatie

Tips voor een succesvol evenement

Tips voor een succesvol evenement Tips voor een succesvol evenement Luc David Lien Vanden Broucke Toerisme, WES Zet drie Vlamingen bij elkaar en ze beginnen iets te organiseren. Maar hoe beginnen ze eraan? Een succesvol evenement organiseren

Nadere informatie

Organisatie voorafgaande aan het event. - gedragen door de wijk of plaatselijke bevolking? - verenigingen en lokale initiatieven - lokale artiesten

Organisatie voorafgaande aan het event. - gedragen door de wijk of plaatselijke bevolking? - verenigingen en lokale initiatieven - lokale artiesten Evenementen en festival organisatie Voor een middelgroot evenement in de braderie, oude ambachten, dorp en wijkfestiviteiten, straattheater, muziekfestival sfeer. Algemeen In de voorbereidingfase dient

Nadere informatie

Deze cirkel bestaat uit vijf stappen die u kunt doorlopen om uw wervingscampagne systematisch op te zetten. Waar wil je vrijwilligers voor werven?

Deze cirkel bestaat uit vijf stappen die u kunt doorlopen om uw wervingscampagne systematisch op te zetten. Waar wil je vrijwilligers voor werven? Werving U wilt nieuwe vrijwilligers werven. Mensen die één keer aan een actie meedoen, mensen waar u af en toe een beroep op kunt doen, of mensen die voor langere tijd willen meewerken. U wilt hen in elk

Nadere informatie

Intro heeft een nieuwe website!

Intro heeft een nieuwe website! Hallo! We hebben het genoegen je de allereerste nieuwsbrief van Intro te bezorgen! Dit omdat je Intro goed kent, of gewoonweg omdat de toegankelijkheid van evenementen, muziekfestivals en sportevenementen

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement

Huishoudelijk reglement 1. Lidmaatschap Iedereen kan lid worden van Nieuw Pagode VZW (JH Pagode). Je betaald 5 EURO lidgeld voor 1 jaar lidmaatschap. Onze voordelen voor leden om lid te worden/zijn: - Je krijgt een lidkaart -

Nadere informatie

PP-tuiten in PlaceToPee & P-Gun op Gentse Feesten 2010

PP-tuiten in PlaceToPee & P-Gun op Gentse Feesten 2010 PP-tuiten in PlaceToPee & P-Gun op Gentse Feesten 2010 Onvoldoende GRATIS Toiletten + Strengere BOETES voor Wildplassen = Vrouwen LEREN Plastuiten Wie had het ooit mogen dromen? Na zes jaar actie voeren

Nadere informatie

Gemiddelde score ecologische voetafdruk Toermalijn

Gemiddelde score ecologische voetafdruk Toermalijn Gemiddelde score ecologische voetafdruk Ruimte! Je woont in. een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? 2 punten 34 punten een groot appartement of een huis met 3 à 4 slaapkamers? 3 punten

Nadere informatie

Kleur van het armbandje

Kleur van het armbandje Kleur van het armbandje Groepsleden (enkel voornaam)...... NMEC De Helix Meer feest, minder impact: 12-14 jaar (werkboekje) 1 Welke stap zet jij? 1. We houden van ons gemak en luxe. We laten ons vervoeren

Nadere informatie

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap.

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. EET PALEO 3 Inhoudsopgave Inleiding 6 Mijn Paleo verhaal 8 De 7 stappen in het kort 12 Stap 1 Richt je op de praktijk 14

Nadere informatie

1. Probleemstelling. Hoe kunnen we dit probleem oplossen?

1. Probleemstelling. Hoe kunnen we dit probleem oplossen? 1. Probleemstelling 1. Als we in de zomer buiten in de tuin spelen of een lekkere barbecue organiseren hebben we wel eens last van opdringerige wespen. De wespen worden aangetrokken door zoetigheid zoals

Nadere informatie

SPONSORDOSSIER 2015 / 1

SPONSORDOSSIER 2015 / 1 SPONSORDOSSIER 2015 / 1 Heist Loopt & Zingt, Natour Criterium & Heist Zomert worden partner van Heist Bruist! De zomer van Heist zal een metamorfose ondergaan, waar Heist loopt en zingt als gekende afsluiter

Nadere informatie

Sponsordossier Karamblas 19 en 20 september 2015

Sponsordossier Karamblas 19 en 20 september 2015 interieur, mode, lifestyle Sponsordossier Karamblas 19 en 20 september 2015 Historiek Budafabriek, Budatoren Karamblas is reeds aan haar 4e editie toe. Steeds weer slaagden we erin om beleving, ondernemen

Nadere informatie

zo maak je een prachtige Femma-stand

zo maak je een prachtige Femma-stand zo maak je een prachtige Femma-stand 1 zo maak je een prachtige femma-stand Elke groep krijgt regelmatig de vraag om op een activiteit in de gemeente een standje te zetten: op de avondmarkt, kermis, boekenbeurs,

Nadere informatie

Lancering winter-bob-campagne: een beetje BOB bestaat niet De bekendste bestuurder van België viert zijn 20 ste verjaardag

Lancering winter-bob-campagne: een beetje BOB bestaat niet De bekendste bestuurder van België viert zijn 20 ste verjaardag PERSBERICHT 25 november 2015 Lancering winter-bob-campagne: een beetje BOB bestaat niet De bekendste bestuurder van België viert zijn 20 ste verjaardag De gewesten, de Belgische Brouwers en Assuralia lanceerden

Nadere informatie

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia BELANGRIJK Gegeven antwoorden worden strikt vertrouwelijk en naamloos verwerkt. Deelname aan de enquête is anoniem. Wil je echter kenbaar maken waar je voor

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Doet je buurt bruisen.

Doet je buurt bruisen. Doet je buurt bruisen. Gratis tool Organiseer op www.planidoo.be Samen. Sneller. Beter. 1 Een event in je straat, dorp, gemeente of stad? Gratis tool Ben je een vat vol wervelende ideeën voor toffe activiteiten

Nadere informatie

Bobby, de superheld! Preventiedienst Hasselt

Bobby, de superheld! Preventiedienst Hasselt Bobby, de superheld! Preventiedienst Hasselt Sinds: januari 2015 Eva Prouvé 011/23 94 66 eva.prouve@hasselt.be Preventiedienst stad Hasselt Groenplein 1 3500 Hasselt 1.1 De werking en algemene beschrijving

Nadere informatie

Hoe organiseer ik een actie voor de Mucovereniging?

Hoe organiseer ik een actie voor de Mucovereniging? Hoe organiseer ik een actie voor de Mucovereniging? Heeft u altijd al eens iets willen doen voor de Mucovereniging, maar u weet niet goed wat? Dan helpen wij u daar graag mee verder! In deze informatiegids

Nadere informatie

Levensloop Lommel 19 & 20 september 2015

Levensloop Lommel 19 & 20 september 2015 SPONSORDOSSIER Levensloop Lommel 19 & 20 september 2015 Sportpark De Soeverein in Lommel Wat is Levensloop? Met de steun van: Levensloop is een 24-uur durende solidariteits- en fondsenwervende estafetteloop

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten Marktplaats Duttendel & Wittebrug September 2015 Versie 1.0

Onderzoeksresultaten Marktplaats Duttendel & Wittebrug September 2015 Versie 1.0 Onderzoeksresultaten Marktplaats Duttendel & Wittebrug September 2015 Versie 1.0 2 Index 1. Introductie 2. Profiel respondent & wijk 3. Shopgedrag 4. Productbehoefte (wat en waar) 5. Biologische markten

Nadere informatie

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit Geef kanker minder kans eet volop groente en fruit Iedereen heeft zo zijn eetgewoonten. De één eet wat meer dan de ander. De één lust graag dit, de ander dat. Vaste eetgewoonten zijn er steeds minder.

Nadere informatie

Medewerkers op Gooikoorts: Wie zijn ze, wat doen ze en waarom?

Medewerkers op Gooikoorts: Wie zijn ze, wat doen ze en waarom? Medewerkers op Gooikoorts: Wie zijn ze, wat doen ze en waarom? Net zoals ieder ander festival berust Gooikoorts voor de vlotte gang van zaken op een heleboel medewerkers. Dit documentje geeft je een beter

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

Voedselverspilling in huis

Voedselverspilling in huis Voedselverspilling in huis 13 november 2014 Karin Bemelmans Missie Het Voedingscentrum informeert consumenten over en stimuleert hen tot een gezonde en meer duurzame voedselkeuze 1942 2014 Rapport Gezondheidsraad,

Nadere informatie

Jera On Air wordt georganiseerd door stichting Jera On Air en vindt plaats in Ysselsteyn (Noord-Limburg). Jera On Air is

Jera On Air wordt georganiseerd door stichting Jera On Air en vindt plaats in Ysselsteyn (Noord-Limburg). Jera On Air is Jera On Air wordt georganiseerd door stichting Jera On Air en vindt plaats in Ysselsteyn (Noord-Limburg). Jera On Air is een sterk groeiend festival dat zich richt op de liefhebbers van alternatieve rock

Nadere informatie

Student Positive Awards Document voor partnerschap

Student Positive Awards Document voor partnerschap Student Positive Awards Document voor partnerschap Een innovatief project, Een manier om te veranderen, Een uitreiking die jaarlijks 40.000 studenten bereikt Een initiatief van Meneer, Mevrouw Hieronder

Nadere informatie

Organiseer een feestdag!

Organiseer een feestdag! Er is altijd wel reden om een feestje te vieren. Ook op school. Maar hoe organiseer je een spetterend feest? Bijvoorbeeld een klassenavond of een speciale feestdag? Daarover gaat deze lesbrief. TIP! Nog

Nadere informatie

de ikkeling P A R T N E R M A P

de ikkeling P A R T N E R M A P de P A R ikkeling T N E R M A P de ikkeling P A R T N E R M A P HOEVE TER DROMEN - HERDERSEM 22 JULI TOT 29 JULI 2015 BESTE PIKKELING PARTNER, VOOREERST EEN OPRECHT WOORD VAN DANK VOOR DE JARENLANGE STEUN

Nadere informatie

de ikkeling P A R T N E R M A P

de ikkeling P A R T N E R M A P de P A R ikkeling T N E R M A P de ikkeling P A R T N E R M A P HOEVE TER DROMEN - HERDERSEM 22 JULI TOT 29 JULI 2015 BESTE PIKKELING PARTNER, VOOREERST EEN OPRECHT WOORD VAN DANK VOOR DE JARENLANGE STEUN

Nadere informatie

De evenementen checklist

De evenementen checklist De evenementen checklist #iedereenflyer FLYER.BE Drukwerk voor iedereen! Evenementen doe je zo! Of het nu de eerste of de honderdste keer is dat je een evenement organiseert, je wil steeds dat het resultaat

Nadere informatie

PEDAGOGISCHE LEERMIDDELEN

PEDAGOGISCHE LEERMIDDELEN PEDAGOGISCHE LEERMIDDELEN Sinds vele jaren ontwikkelt Leefmilieu Brussel pedagogisch materiaal ten dienste van het onderwijzend personeel. Hiermee kunnen zij het thema 'leefmilieu' in hun lessen integreren

Nadere informatie

www.frietwinkel.nl www.dappbiofood.com www.frietfiets.nl

www.frietwinkel.nl www.dappbiofood.com www.frietfiets.nl Hoe het begon Mijn vader zei altijd: Als mijn bedrijf failliet gaat, ga ik echt goede en verse frieten verkopen. Dat doet het altijd, jong oud, arm rijk. Friet is voor iedereen! Tijdens mijn studie Maatschappelijk

Nadere informatie

IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END

IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END 4 TIPS voor een TOP jaarafsluiting 2014 Anja Lefeber Vit4Life 2 Dank je voor je interesse in dit e-book! Hartelijk bedankt voor het downloaden van mijn e-book In topvorm tijdens

Nadere informatie

Feest Wijzer Services voor fuiven en kleine festivals

Feest Wijzer Services voor fuiven en kleine festivals Feest Wijzer Services voor fuiven en kleine festivals Feest Wijzer is een initiatief van VAD met ondersteuning van Gezonde Gemeente. Met Feest Wijzer geven fuiven en kleine festivals aan dat ze zich inzetten

Nadere informatie

Masters@rock 2013? Wij willen zowel sponsors en muziekliefhebbers een onvergetelijke ervaring bezorgen.

Masters@rock 2013? Wij willen zowel sponsors en muziekliefhebbers een onvergetelijke ervaring bezorgen. Masters@rock 2013? Na het verdwijnen van rock torhout in 1998 leek het er even op alsof Torhout voorgoed van de muziekkaart zou verdwijnen. Kiwanis Torhout Houtland nam in 2009 het initiatief om nog eens

Nadere informatie

TOWER AWARDS IN HET KORT

TOWER AWARDS IN HET KORT 1 TOWER AWARDS IN HET KORT Awardshow met een groot amusementgehalte Uitreiking van 6 unieke awards Ondernemend, creatief en inspirerend Kortrijk in de kijker gezet Samenwerking met diverse lokale partner

Nadere informatie

Paasfeesten Leuven Internationale volksdans en volksmuziek. 25 maart / 26 maart /27 maart / 28 maart

Paasfeesten Leuven Internationale volksdans en volksmuziek. 25 maart / 26 maart /27 maart / 28 maart Paasfeesten Leuven Internationale volksdans en volksmuziek 25 maart / 26 maart /27 maart / 28 maart Sponsorbrochure 2016 Geachte mevrouw, Geachte heer, Wij hebben het genoegen u hierbij de sponsorbrochure

Nadere informatie

Pop- en rockfestival voor personen met verstandelijke beperkingen. DEN DRIES VZW presenteert. 19 de

Pop- en rockfestival voor personen met verstandelijke beperkingen. DEN DRIES VZW presenteert. 19 de Pop- en rockfestival voor personen met verstandelijke beperkingen DEN DRIES VZW presenteert 19 de 24 en 25 juni 2015 WAT IS? Een niet te evenaren pop en rockfestival dat elk jaar door zo n 5500 personen

Nadere informatie

Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor.

Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. STAPPENPLAN LEES DE FESTIVALGIDS Zo weet je wat het project inhoudt en wat je te wachten staat. www.stressfactor.be/organisator/2016 OVERTUIG JE MEDELEERLINGEN Jij bent vast niet de enige die een festival

Nadere informatie

De evenementen checklist

De evenementen checklist De evenementen checklist Hey, Of het nu de eerste of de honderdste keer is dat je een evenement organiseert, je wil steeds dat het resultaat perfect is en dat er zo weinig mogelijk verrassingen zijn. Daarom

Nadere informatie

Activiteitendraaiboek VC Tesla Lint Inhoud

Activiteitendraaiboek VC Tesla Lint Inhoud Activiteitendraaiboek VC Tesla Lint Inhoud Inhoud... 1 Info voor website, Facebook en beelscherm... 2 Affiches en Flyers... 3 Materiaal... 4 Aanvragen en toelatingen... 4 Financieel... 4 Takenlijst en

Nadere informatie

Lerend netwerk FMiV: duurzaam event management

Lerend netwerk FMiV: duurzaam event management Lerend netwerk FMiV: duurzaam event management Startvergadering, 23/06/2010 Anouk Van de Meulebroecke, Stijn Lambert BECO België Agenda 1. Kennismaking 2. Wat is duurzaam eventmanagement? 3. Praktijkvoorbeeld:

Nadere informatie

PRESENTATIE PRESENTATIE DE BLOESEMRING. SMB ORGANISATION Site Stayen (Blok C) Tiensesteenweg 168 bus 201 B-3800 Sint-Truiden

PRESENTATIE PRESENTATIE DE BLOESEMRING. SMB ORGANISATION Site Stayen (Blok C) Tiensesteenweg 168 bus 201 B-3800 Sint-Truiden PRESENTATIE PRESENTATIE DE BLOESEMRING SMB ORGANISATION Site Stayen (Blok C) Tiensesteenweg 168 bus 201 B-3800 Sint-Truiden INTRODUCTIE Enkele relevante gegevens uit het verleden Wij rekenen jaarlijks

Nadere informatie

TIME TO CHANGE ROOT & BRANCH

TIME TO CHANGE ROOT & BRANCH TIME TO CHANGE ROOT & BRANCH Alternatieve financiering Cultuurplatform Alternatieve financiering Sponsoring van profit bedrijven aan cultuurinstellingen Alle vormen van inkomsten /samenwerkingen die geen

Nadere informatie

Nederlanders en duurzaam voedsel: bijlage

Nederlanders en duurzaam voedsel: bijlage Nederlanders en duurzaam voedsel: bijlage De vragenlijst De enquête is digitaal afgenomen. De rode tekst betreft programmeeraanwijzingen. Intro. De vragen gaan over voeding. Het gaat hierbij om producten

Nadere informatie

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket.

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket. Doelstelling(en) Vakgebonden eindtermen - De leerlingen bepalen zelfstandig hoe ze in welbepaalde bewegingssituaties eenvoudige leertaken individueel of in groep aanpakken en oplossen. Algemene doelen

Nadere informatie

Duurzaamheid op School Aanbod 2013-3014. Basisscholen

Duurzaamheid op School Aanbod 2013-3014. Basisscholen Duurzaamheid op School Aanbod 2013-3014 Basisscholen Milieuzorg op School 2013-2014 Vanaf dit schooljaar worden duurzame ondersteund door de stad. projecten op school gerichter Alle basisscholen kunnen

Nadere informatie

Duurzame studiedagen en evenementen

Duurzame studiedagen en evenementen Duurzame studiedagen en evenementen Duurzaam ondernemen staat vandaag bij vele bedrijven op de agenda. Als een bedrijf een evenement organiseert, houdt het ook hierbij meer en meer rekening met duurzaamheid.

Nadere informatie

LEUVEN - ZATERDAG 15 AUGUSTUS 2015 SPONSORDOSSIER

LEUVEN - ZATERDAG 15 AUGUSTUS 2015 SPONSORDOSSIER LEUVEN - ZATERDAG 15 AUGUSTUS 2015 SPONSORDOSSIER Wat is écouter? buurtfestival Pieter Coutereelstraat Leuven live muziek van Leuvense topartiesten originele animatie voor jong en oud lekker en betaalbaar

Nadere informatie

Duurzaam dansen nrc.next zaterdag 19 april 2014. nrc.nl

Duurzaam dansen nrc.next zaterdag 19 april 2014. nrc.nl pagina 1 van 6 nrc.nl // doen Duurzaam dansen Op festivals waad je vaak tot je knieën door de plastic bekers // Maar festivals, zoals dit weekend DGTL, willen oases van duurzaamheid worden // Schiet het

Nadere informatie

Hoi afvalkameraden! Leuk, zo'n afvalladder! Wiiiiiiiiii! Terwijl ik hier hang, kan jij misschien de ontbrekende woorden invullen!

Hoi afvalkameraden! Leuk, zo'n afvalladder! Wiiiiiiiiii! Terwijl ik hier hang, kan jij misschien de ontbrekende woorden invullen! 1. Voorko op de afval-ladder Hoi afvalkameraden! Leuk, zo'n afvalladder! Wiiiiiiiiii! Terwijl ik hier hang, kan jij misschien de ontbrekende woorden invullen! Wat moeten we aanvangen met ons afval? Het

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

Indruk van de werkzaamheden van vrijwilligers bij Simmerdeis

Indruk van de werkzaamheden van vrijwilligers bij Simmerdeis Indruk van de werkzaamheden van vrijwilligers bij Simmerdeis Dit is een beschrijving van de klussen die je als vrijwilliger van Simmerdeis zo al kunt gaan doen. Bij Simmerdeis kiezen we er bewust voor

Nadere informatie

Workshop Do it Yourself : Hoe een actie organiseren: scenario en briefing vrijdag 8 juli 2011 Hoge Rielen, Wereldkamp Broederlijk Delen

Workshop Do it Yourself : Hoe een actie organiseren: scenario en briefing vrijdag 8 juli 2011 Hoge Rielen, Wereldkamp Broederlijk Delen Workshop Do it Yourself : Hoe een actie organiseren: scenario en briefing vrijdag 8 juli 2011 Hoge Rielen, Wereldkamp Broederlijk Delen A. Verloop - uitleg over het doel van de workshop en waarom Vredesactie

Nadere informatie

Simon Vandewalle, cultuurfunctionaris GC De Rinck, geeft wat meer details prijs.

Simon Vandewalle, cultuurfunctionaris GC De Rinck, geeft wat meer details prijs. TOURNEE GENERAL Tournee General is een gratis stadsfestival in het centrum van Anderlecht dat jaarlijks einde juni plaatsvindt. "De kleinsten zwemmen, bouwen zandkastelen en verkopen hun eigen boeken.

Nadere informatie

DE AARDE IS OOK. TOOLKIT: TIPS & IDEEëN VOOR VRIJWILLIGERS. Mueller/GP

DE AARDE IS OOK. TOOLKIT: TIPS & IDEEëN VOOR VRIJWILLIGERS. Mueller/GP DE AARDE IS OOK TOOLKIT: TIPS & IDEEëN VOOR VRIJWILLIGERS Mueller/GP Wilkins/GP Een wereld die draait op schone energie, met rijke bossen en oceanen vol leven. Dat is de wereld volgens Greenpeace. We doen

Nadere informatie

1. De ecologische voetafdruk

1. De ecologische voetafdruk 1. De ecologische voetafdruk Alles wat je eet, koopt en gebruikt moet ergens gemaakt worden of moet ergens groeien. Daar heb je plaats voor nodig. En soms is dat meer plaats dan je denkt. Zo heb je voor

Nadere informatie

Potgrond als basis voor een goede organisatie? Het geheim recept van t Kroegske en i see clouds

Potgrond als basis voor een goede organisatie? Het geheim recept van t Kroegske en i see clouds Potgrond als basis voor een goede organisatie? Het geheim recept van t Kroegske en i see clouds Even voorstellen: i seeclouds I see clouds = jongerencultuur collectief Wat juist? I see clouds ondersteunt

Nadere informatie

Tips voor lokale sponsoring: een win-win voor milieu, lokale verenigingen en bedrijven

Tips voor lokale sponsoring: een win-win voor milieu, lokale verenigingen en bedrijven Tips voor lokale sponsoring: een win-win voor milieu, lokale verenigingen en bedrijven Een vereniging heeft verschillende bronnen van inkomsten: lidgelden, giften, subsidies, enz In dit rijtje hoort ook

Nadere informatie

Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid bvba. Regionaal (de Nederlandstalige gemeenschap, voornamelijk in Gent), Nederland

Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid bvba. Regionaal (de Nederlandstalige gemeenschap, voornamelijk in Gent), Nederland www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche KLEIN SPOOK (BELGIË) Opgericht in 2011 Rechtsvorm Sector Werkgebied Website Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid bvba Private ondernemingen/ecologisch

Nadere informatie

Luisteractiviteit 52: Boterhammen in het park

Luisteractiviteit 52: Boterhammen in het park Luisteractiviteit 52: Boterhammen in het park Eindterm: De cursist kan de informatie overzichtelijk ordenen in prescriptieve teksten zoals een instructie. Context: Afspraken en regelingen/ Maaltijden en

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding

Inhoudsopgave. Inleiding Handboek Inhoudsopgave Inleiding... 1 Thema... 2 1. Aan de slag... 3 2. Waar beginnen?... 4 2.1 WANNEER?... 4 2.2 AANMELDEN ALS ORGANISATOR... 5 2.3 SAMENSTELLEN VAN EEN TEAM... 5 2.4 WAARVOOR MOETEN WE

Nadere informatie

REGLEMENT TER ONDERSTEUNING VAN MUZIEKEVENEMENTEN VOOR JONGEREN

REGLEMENT TER ONDERSTEUNING VAN MUZIEKEVENEMENTEN VOOR JONGEREN jeugddienst R E G L E M E N T Gemeenteraad van 30 mei 2013 REGLEMENT TER ONDERSTEUNING VAN MUZIEKEVENEMENTEN VOOR JONGEREN DEEL 1: ONDERSTEUNING VAN CONCERTEN EN FESTIVALS Art. 1: Wat Dit reglement voorziet

Nadere informatie

Essay Dordtologie. Een sportevenement specifiek voor Dordrecht. Angela Verkerk Sportbedrijf Dordrecht 23 april 2012

Essay Dordtologie. Een sportevenement specifiek voor Dordrecht. Angela Verkerk Sportbedrijf Dordrecht 23 april 2012 Essay Dordtologie Een sportevenement specifiek voor Dordrecht Angela Verkerk Sportbedrijf Dordrecht 23 april 2012 Inleiding Ik heb met plezier de cursus Dordtologie gevolgd. Allerlei onderwerpen zijn tijdens

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

Resultaten van de bevraging rond Snowjam 2015

Resultaten van de bevraging rond Snowjam 2015 Resultaten van de bevraging rond Snowjam 2015 39 riders en 34 toeristen namen deel aan onze bevraging. De belangrijkste resultaten worden besproken aan de hand van losse opmerkingen die gemaakt werden,

Nadere informatie

Wetenschap bij jou in de buurt/bib

Wetenschap bij jou in de buurt/bib Januari 2007 Vlaamse Overheid - departement Economie, Wetenschap en Innovatie Nobody s Unpredictable Inhoud I. Inleiding II. Synthese 1 I. INLEIDING 2 Onderzoeksdoelstelling De Vlaamse overheid besteedt

Nadere informatie

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals Clean Meals 21 DAGEn CHALLENGE 3 WEKEN SUPER GEZOND ETEN, GEEN HONGER EN TOCH VET VERBRANDEN. Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals met andere

Nadere informatie

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket.

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket. Doelstelling(en) Vakgebonden eindtermen 1.1.1 Luisteren 1 De leerlingen kunnen op structurerend niveau luisteren naar uiteenzettingen, en probleemstellingen door een bekende volwassene m.b.t. een leerstofonderdeel

Nadere informatie

Erasmusbestemming: University of Sheffield... Academiejaar: 2008-2009

Erasmusbestemming: University of Sheffield... Academiejaar: 2008-2009 Erasmusbestemming: University of Sheffield... Academiejaar: 2008-2009 Universiteit Waar is de universiteit ergens gelegen (in het centrum/ ver uit het centrum)? Sheffield is de derde grootste stad van

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

Checklist kunstenpraktijk

Checklist kunstenpraktijk Checklist kunstenpraktijk Beleid Een checklist kunstenpraktijk? Deze checklist 'kunstenpraktijk' geeft je een ecosnaphot van een productie of creatieproces, vooraf om tijdig een aantal ecologische aspecten

Nadere informatie

Draaiboek Maatschappelijke stages voor stagebieders De Vrijwilligerscentrale Deventer, oktober 2009. Inhoud

Draaiboek Maatschappelijke stages voor stagebieders De Vrijwilligerscentrale Deventer, oktober 2009. Inhoud Draaiboek Maatschappelijke stages voor stagebieders De Vrijwilligerscentrale Deventer, oktober 2009 Inhoud 1. Oriëntatie op de maatschappelijke stage 2. Eigen visie ontwikkelen 3. Afstemming zoeken 4.

Nadere informatie

Doel. Vertrekpunt: Santé! De beste gesprekken voer je... op café

Doel. Vertrekpunt: Santé! De beste gesprekken voer je... op café Doel Geanimeerde gesprekken voeren over belangrijke vragen of thema s in verschillende rondes. Elke deelnemer komt aan het woord. Een worldcafé kan je gebruiken om informatie te verzamelen binnen één thema

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Welkom bij de meest veelzijdige evenementenlocatie van Midden-Nederland

Welkom bij de meest veelzijdige evenementenlocatie van Midden-Nederland Welkom bij de meest veelzijdige evenementenlocatie van Midden-Nederland Evenementenlocatie met eindeloze mogelijkheden! Central Studios te Utrecht Evenementenlocatie met mogelijkheden Deze voormalige televisiestudio

Nadere informatie

11 dingen die je nu kunt doen om meer te gaan verkopen

11 dingen die je nu kunt doen om meer te gaan verkopen 11 dingen die je nu kunt doen om meer te gaan verkopen Iedereen met een website komt er vroeg of laat mee in aanraking. Hoe verander ik meer bezoekers in klanten? Met conversie dus. Conversie optimalisatie

Nadere informatie

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren.

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren. Oriëntatie: Het doel van deze lessenserie is: bestaande foto s zoeken met een eigen verhaal erbij. Dan gaan jullie mensen deze fotoserie voorleggen en vragen welk verhaal zij erin zien. Tot slot gaan jullie

Nadere informatie

Beleid duurzaam toerisme

Beleid duurzaam toerisme Beleid duurzaam toerisme Inhoudsopgave Inleiding 1 Energieverbruik 2 Papiergebruik 3 Afvalbeleid 4 Inkoopbeleid 5 Inleiding Duurzaam Toeristisch Ondernemen houdt in dat ondernemingen rekening houden met

Nadere informatie

Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint

Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint Doelstellingen De leerlingen kunnen voor een menu berekenen wat de water- en ecologische voetafdruk is van de ingrediënten. De leerlingen kunnen voor een

Nadere informatie

Jeroen Driessen Maatschappelijke stage TG3C

Jeroen Driessen Maatschappelijke stage TG3C Pagina 3 Inleiding. Pagina 4-5-6 De voorbereiding. Pagina 7 De motorische demodagen. Pagina 8 na de demodagen. Pagina 9 Wat heb ik er van geleerd Pagina 10-11-12 logboekkaarten Voor school moeten we een

Nadere informatie

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen.

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen. VOORW OORD VOORWOORD Over dit boekje Alles over gezond eten en bewegen met kinderen van 4 tot 18 jaar? Bij de titel van dit boekje vraag je je misschien af wat een kleuter te maken heeft met iemand die

Nadere informatie

ik deel daar wordt iedereen beter van eten

ik deel daar wordt iedereen beter van eten daar wordt iedereen beter van eten 1 Achtergrond 2 Onderzoek en Reflectie 3 Acties 4 Activiteiten in het Schooljaar ikdeel.be Een project van Met de steun van De Vlaamse overheid kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie