Richtlijn benzodiazepinen dosisreductie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Richtlijn benzodiazepinen dosisreductie"

Transcriptie

1 Richtlijn benzodiazepinen dosisreductie Afdeling psychiatrie LUMC Namens de Geneesmiddelenwerkgroep: Jacqueline Hovens, psychiater Lex Vink, verpleegkundige September 2003 Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 1

2 Inhoudsopgave: 1. Inleiding 2. Poliklinische dosisreductie benzodiazepinen 3. Klinische dosisreductie benzodiazepinen 4. Referenties 5. Bijlagen: bijlage 1: informatiebrochure bijlage 2: omrekentabel naar diazepam bijlage 3: opstellen van een dosisreductie schema bijlage 4: onttrekkingsverschijnselen lijst (Tyrer) bijlage 5: intake procedure (tbv voorbereiding van opname voor klinische dosisreductie) bijlage 6: behandelovereenkomst tbv klinische dosisreductie van benzodiazepinen bijlage 7: medicatieschema (aftekenlijst) dosisreductie Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 2

3 1. Inleiding In 1997 introduceerde Prof. dr. F.G. Zitman, op de afdeling psychiatrie van het UMC St. Radboud, het Algemeen protocol reductie chronisch benzodiazepinegebruik bij psychiatrische patiënten. Met de komst van Prof. F.G. Zitman naar de afdeling psychiatrie van het LUMC in Leiden, werd geneesmiddelenverslaving ook een van de aandachtsgebieden zoals expliciet genoemd in het afdelingsplan psychiatrie Deze aandacht impliceert de komst van patiënten met geneesmiddelenverslaving naar het LUMC en de wens om verdere ontwikkeling op dit gebied in gang te zetten, zowel ten aanzien van de patientenzorg als ook ten behoeve van onderzoeksdoeleinden. Hieruit voortvloeiend werd in juli 2002 de werkgroep geneesmiddelenverslaving opgericht, bestaande uit F.G. Zitman (hoogleraar psychiatrie en afdelingshoofd), J.G.F.M. Hovens (psychiater polikliniek en voorzitter werkgroep), M. van Piere (verpleegkundige specialist psychiatrie tot januari 2003), A. Krispijn, verpleegkundig specialist psychiatrie vanaf januari 2003) en L. Vink (verpleegkundige kliniek psychiatrie), A. van Sint Maartensdijk (verpleegkundige kliniek psychiatrie). Deze werkgroep richt zich op het zoveel mogelijk stroomlijnen van de poliklinische en klinische behandeling van patiënten met een geneesmiddelenverslaving. Tot op heden is de meeste aandacht uitgegaan naar de patienten doelgroep met een ernstige benzodiazepine-verslaving, waarbij klinische dosisreductie geindiceerd is. Het doel van de werkgroep geneesmiddelenveslaving is ondermeer het ontwikkelen van nieuwe richtlijnen voor de behandeling van verslaving aan andere geneesmiddelen en voor de follow-up behandeling. Deze richtlijn bestaat uit een aantal onderdelen, waarin zowel de poliklinische- alsmede de klinische dosisreductie beschreven wordt, inclusief een aantal bijlagen en referenties. Op basis van de individuele situatie wordt steeds beoordeeld of - en in hoeverre - er van de richtlijn moet worden afgeweken. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt steeds bij de behandelend psychiater. Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 3

4 Stroomschema dosisreductie benzodiazepinen Aanmelding polikliniek geneesmiddelenverslaving Intakegesprek polikliniek (1 e gesprek) Indicatie poliklinische of klinische dosisreductie Poliklinische dosisreductie Klinische dosisreductie Intakefase (2 e en 3 e gesprek) Intakeprocedure tbv voorbereiding voor opname (2 e t/m 4 e gesprek) Aanmelden bij opname coordinator OPNAME Start multidisciplinair behandelprofiel Dosisreductie programma polikliniek (week 1 t/m week 6) Dosisreductie programma kliniek (dag 3 t/m dag 35) Nazorg polikliniek (3 follow-up gesprekken) en/of nazorg elders Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 4

5 2. Poliklinische dosisreductie van benzodiazepinen Doel Gestructureerde en gestandaardiseerde poliklinische dosisreductie van benzodiazepinen. Indicatie criteria: Indicatie criteria voor poliklinische BZD-dosisreductie: indien er sprake is van chronisch BZD gebruik (> 3 maanden). a) indien patient voldoet aan de DSM-IV criteria benzodiazepinen misbruik (305.40) of benzodiazepinen afhankelijkheid (304.10). b) indien patient gemiddeld minder dan een equivalente dosering van 30 mg diazepam per dag gebruikt. c) indien patient gemiddeld minder dan een equivalente dosering van 30 mg diazepam per dag gebruikt (indien meer dan 30 mg diazepam per dag zie klinische dosisreductie). d) indien patient voldoende gemotiveerd is. e) indien een comorbide psychiatrische as 1 en/of as 2 stoornis aanwezig is, deze geen acute psychiatrische zorg/interventies behoeft. f) indien er geen sprake is van alcohol en/of drugs misbruik cq afhankelijkheid. Fase 1: Intake (na aanmelding op de polikliniek geneesmiddelenverslaving) Uitvoerder: arts-assistent en/of psychiater NB: In het kader van de continuiteit van zorg zal een belangrijk onderdeel van de intakefase zich richten op het in kaart brengen van de behoefte aan psychiatrische zorg na dosisreductie en zo nodig dit natraject verhelderen en organiseren, in nauwe samenwerking met de verwijzer. Week 1: - Intakegesprek, inclusief biografische anamnese (volgens richtlijnen poliklinische intake) - Afname van de MINI, met specifiek aandacht voor de module I (aan een psychoactief middel gebonden stoornis, in het bijzonder tranquilizers) - Motivatie in kaart brengen - Mbv de verzamelde gegevens (zie boven) kan een behandelplan worden opgesteld, waarbij de indicatie voor poliklinische dosisreductie expliciet gesteld wordt. - Voorlopig behandelplan wordt aan de patient voorgesteld. Week 2: - Afname van de Questmanager (meting 1) door research nurse Week 3: - Motivatie opnieuw evalueren - Uitleg en informatie geven over de wijze waarop benzodiazepinen worden afgebouwd (zie bijlage 1) - Uitleg en informatie geven over mogelijke ontwenningsverschijnselen; ontwenningsverschijselen zijn klachten die tijdens het afbouwen (ontwennen) nieuw ontstaan of verergeren en van voorbijgaande aard zijn (zie bijlage 4). - Indien patient twijfelt/ veel weerstand toont enkele motiverende gesprekken - Indien patient accoord is (zie boven) wordt het voorlopig behandelplan definitief gemaakt en gestart met de voorbereidingen (zie onderstaand stappenplan) in het kader van het daaropvolgende dosisreductie programma Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 5

6 Na afronding van de intake bestaan er 2 mogelijke opties: Optie A: Patiënt gebruikt alleen diazepam door naar Stap 2 en tevens door naar Stap 3 Optie B: Patiënt gebruikt andere benzodiazepinen, al dan niet naast diazepam eerst naar Stap 1 en tevens door naar Stap 2 en Stap 3 Stap 1: uitrekenen equivalente dosering diazepam. De arts-assistent gaat na welke benzodiazepinen patiënt gebruikt en in welke dosering. Voor elk van die benzodiazepinen gaat hij/zij na wat de equivalente dosering diazepam is en hij telt al die doseringen bij elkaar op en voegt daar (indien van toepassing) de hoeveelheid diazepam die patiënt al gebruikte aan toe. Maak voor de omrekeningen gebruik van de Omrekentabel naar diazepam (bijlage 2). Patient wordt vervolgens overgezet op een equivalente dosis diazepam. Stap 2: opstellen van een dosisreductie schema. (bijlage 3). Bespreken van het opgestelde, volledig uitgewerkte dosisreductie schema. Het dosisreductie programma wordt onderbroken als de patiënt de dosisverlaging vanwege onttrekkingsverschijnselen niet meer verdraagt. Patiënt wordt dan terug gezet op de voorlaatste dosis (daarbij had hij nog geen klachten) waarna opnieuw geprobeerd wordt. Het dosisreductieprogramma wordt geheel gestaakt als ernstige complicaties optreden zoals een insult, delier of als, onafhankelijk van de afbouw, ernstige somatische of psychiatrische aandoeningen aan het licht komen die eerst behandeling behoeven. De omzetting in hele en halve 2 mg tabletten heeft tot gevolg dat de patiënt in het begin heel veel tabletten krijgt te slikken. Dat is niet erg: het maakt juist zichtbaar hoeveel hij/zij gebruikt. Hij/zij mag zelf bepalen hoe hij de dagdosis over de dag verdeeld inneemt, als hij de hele dagdosis in de loop van de dag maar echt neemt (anders kans op heviger ontwennings-klachten). Stap 3: a. Toelichten van het wekelijks afnemen van de Tyrer vragenlijst voor benzodiazepine ontwenningssymptomen (bijlage 4). b. Voordat gestart wordt met dosisreductie, eerste afname van de Tyrer vragenlijst voor benzodiazepine ontwenningssymptomen; ontwenningsverschijselen zijn klachten die tijdens het afbouwen (ontwennen) nieuw ontstaan of verergeren en, als ze al optreden, van voorbijgaande aard zijn (bijlage 4). Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 6

7 Fase 2: Dosisreductie programma Uitvoerder: arts-assistent en/of psychiater NB: Op indicatie en naar behoefte worden aan dit programma individuele onderdelen (bijvoorbeeld ontspanningsoefeningen, slaapadviezen en angstreductieprogramma s) toegevoegd. Hiervoor kan op indicatie de verpleegkundige specialist psychiatrie worden ingeschakeld. Week 1: - bespreken begin dosisreductie (tot 75% van de uitgangsdosis) aan de hand van opgesteld dosisreductie schema (bijlage 3) - opnieuw afnemen van de Tyrer vragenlijst voor benzodiazepine ontwennings-symptomen; benadruk dat het gaat om klachten/verschijnselen die zich de afgelopen week voordeden (bijlage 4) Week 2: - bespreken verdere dosisreductie (tot 50% van de uitgangsdosis) aan de hand van opgesteld dosisreductie schema (bijlage 3) - opnieuw afnemen van de Tyrer vragenlijst voor benzodiazepine ontwennings-symptomen; benadruk dat het gaat om klachten/verschijnselen die zich de afgelopen week voordeden (bijlage 4) Week 3: - bespreken verdere dosisreductie (tot 25% van de uitgangsdosis) aan de hand van opgesteld dosisreductie schema (bijlage 3) - opnieuw afnemen van de Tyrer vragenlijst voor benzodiazepine ontwennings-symptomen; benadruk dat het gaat om klachten/verschijnselen die zich de afgelopen week voordeden (bijlage 4) Week 4: - bespreken verdere dosisreductie (tot 12,5% van de uitgangsdosis) aan de hand van opgesteld dosisreductie schema (bijlage 3) - opnieuw afnemen van de Tyrer vragenlijst voor benzodiazepine ontwennings-symptomen; benadruk dat het gaat om klachten/verschijnselen die zich de afgelopen week voordeden (bijlage 4) Week 5: - bespreken verdere dosisreductie (tot 0%) aan de hand van opgesteld dosisreductie schema (bijlage3) - opnieuw afnemen van de Tyrer vragenlijst voor benzodiazepine ontwennings-symptomen; benadruk dat het gaat om klachten/verschijnselen die zich de afgelopen week voordeden (bijlage 4) Week 6: - evalueren dosisreductie programma en bespreking resultaten met de patient en eventueel een familielid - laatste afname van de Tyrer vragenlijst voor benzodiazepine ontwennings-symptomen; benadruk dat het gaat om klachten/verschijnselen die zich de afgelopen week voordeden (bijlage 4) - opnieuw afnemen van de Questmanager (2 e meting) door research nurse Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 7

8 Fase 3: Nazorg (geldt voor zowel patienten na geslaagde poliklinische of klinische dosisreductie) Uitvoerder: arts-assistent en/of psychiater NB: Tijdens deze fase is de arts-assistent en/of psychiater van de polikliniek primair verantwoordelijk voor de patient, inclusief crisissituaties buiten kantooruren (dienst doende arts-assistent/psychiater van het LUMC). Dit geldt niet voor patienten die aansluitend aan fase 2 (dosisreductie) terugkeren naar hun poliklinische hoofdbehandelaar in een andere instelling, waarmee dan besproken en overeengekomen zal worden dat deze primair verantwoordelijkheid draagt voor de patient in de nazorg fase. Indien patient aansluitend aan fase 2 (dosisreductie) doorstroomt naar een klinisch en/of dagklinische vervolgbehandeling komt de nazorg op onze polikliniek te vervallen. Week 10: - 1 e follow-up gesprek met primair aandacht voor evaluatie en handhaven van geslaagde dosisreductie ikv terugvalpreventie, evt aanwezige (psychiatrische) problematiek bespreken en verder beleid iom verwijzer/vervolgbehandelaar. Week 14: - 2e follow-up gesprek met primair aandacht voor evaluatie en handhaven van geslaagde dosisreductie ikv terugvalpreventie, evt aanwezige (psychiatrische) problematiek bespreken en verder beleid iom verwijzer/vervolgbehandelaar. Week 18: - 3e follow-up gesprek met primair aandacht voor evaluatie en handhaven van geslaagde dosisreductie ikv terugvalpreventie, evt aanwezige (psychiatrische) problematiek bespreken en verder beleid iom verwijzer/vervolgbehandelaar. - opnieuw afnemen van de Questmanager (3 e meting) door research nurse Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 8

9 3. Klinische dosisreductie van benzodiazepinen Doel Gestructureerde en gestandaardiseerde klinische dosisreductie van benzodiazepinen. Indicatie criteria: Indicatiecriteria voor klinische BZD-dosisreductie: a) indien er sprake is van chronisch BZD gebruik (> 3 maanden) b) indien patient voldoet aan de DSM-IV criteria benzodiazepinen misbruik (305.40) of benzodiazepinen afhankelijkheid (304.10) c) indien patient gemiddeld meer dan een equivalente dosering van 30 mg diazepam per dag gebruikt d) indien patient voldoende gemotiveerd is e) indien een comorbide psychiatrische as 1 en/of as 2 stoornis aanwezig, deze geen acute psychiatrische zorg/interventies behoeft f) indien een eerdere poliklinische afbouwpoging conform het BZD-protocol is mislukt g) indien een comorbide psychiatrische stoornis reeds indicatie is voor opname en er sprake is van chronisch BZD gebruik (> 3 maanden) wordt dit klinisch conform BZD-protocol afgebouwd h) indien er geen sprake is van alcohol en/of drugs misbruik cq afhankelijkheid Fase 1: Intake (na aanmelding op de polikliniek geneesmiddelenverslaving) Uitvoerder: arts-assistent en/of psychiater polikliniek Week 1: - Intakegesprek, inclusief biografische anamnese (volgens richtlijnen poliklinische intake) - Afname van de MINI plus, met specifiek aandacht voor de module I (aan een psychoactief middel gebonden stoornis, in het bijzonder tranquilizers) - Motivatie in kaart brengen - Mbv de verzamelde gegevens (zie boven) kan een behandelplan worden opgesteld, waarbij de indicatie voor klinische dosisreductie expliciet gesteld wordt. - Voorlopig behandelplan wordt aan de patient voorgesteld. Week 2 opname: zie hiervoor de beschreven intake procedure tbv voorbereiding van opname voor klinische dosisreductie (bijlage 5) Fase 2: Klinische fase a) Multidisciplinair behandelprofiel dosisreductie benzodiazepinen Uitvoerder: arts-assistent en/of psychiater, verpleegkundige, research nurse, creatief/tuin therapeut, oefentherapeut, overige disciplines Zie hiervoor onderstaande uitgewerkte standaardinterventies voor de verschillende disciplines. b) Dosisreductie programma Uitvoerder: arts-assistent en/of psychiater kliniek Zie hiervoor het dosisreductie programma zoals beschreven bij de poliklinische dosisreductie NB: Als de patient een equivalente dosering van meer dan 40 mg diazepam per dag gebruikt, wordt er afgeweken van het dosisreductieprogramma zoals beschreven bij de poliklinische dosisreductie. In plaats daarvan wordt een schema opgesteld uitgaande van een dosisreductie van 1/30 (van de uitgangsdosis) per dag. Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 9

10 Fase 3: Nazorg Uitvoerder: arts-assistent en/of psychiater Zie hiervoor de nazorg zoals beschreven bij de poliklinische dosisreductie. Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 10

11 Standaardinterventies arts/verpleegkundige (kliniek) Activiteit: Werkwijze: Frequentie: Dag 1: - opnieuw motivatie benoemen en uitvragen. Opname - opnieuw uitleg geven over mogelijke ontwenningsverschijnselen. conform - opnieuw uitleg geven over benzodiazepinen dosisreductie. bestaande richtlijnen. - opstellen van medicatieschema/aftekenlijst (bijlage 7) uitgaande van het op de polikliniek voorgestelde dosisreductie schema (bijlage 3) - behandelovereenkomst zoals opgesteld op de polikliniek bekrachtigen en checken of patiënt een kopie heeft. 1 maal - behandelplan * invullen. - uitleg geven over wat er van de patiënt verwacht wordt. (opnieuw eigen verantwoordelijkheid benadrukken. Denk hierbij aan omgaan met afspraken, vrijheden, weekendverloven, geen kamercontrole, e.d.) - uitleg geven over de afdelingsstructuur en therapieprogramma. - uitleg geven over afdelingsregels. behandelplan * wordt ingevuld conform bestaande richtlijnen. Hierin is ruimte voor aanvullende individuele afspraken die niet specifiek in het kader van het algemeen protocol benzodiazepinen dosisreductie beschreven zijn of die, om welke reden dan ook, afwijken van de richtlijnen in het algemeen protocol benzodiazepinen dosisreductie. Uiteraard dienen deze afspraken aan de patiënt meegedeeld en gemotiveerd te worden. Voorbeelden zijn: - aanvullend lab. - specifieke observatiepunten. - start observatie en registratie slaap-waak en activiteitenpatroon. - start ontspanningsoefeningen. Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 11

12 Standaardinterventies research nurse Activiteit: Werkwijze: Frequentie: Dag 2: Afname Questmanager ten behoeve van baseline meting (1 e meting) 1 maal Afname Q- manager Na geslaagde BZDdosisreductie: (Op kliniek) AfnameQmanager Na drie maanden (Op de poli) Afname Q- manager Afname Tyrerlijst Afname Questmanager (meting 2) Afname Questmanager (meting 3) 1 maal per week 1 maal 1 maal Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 12

13 Standaardinterventies verpleegkundige Activiteit: Werkwijze: Frequentie: MDO Persoonlijk begeleiders zijn verantwoordelijk voor wekelijkse inbreng verpleegkundige discipline bij het multidiscipinair Wekelijks overleg. Een en ander conform bestaande richtlijnen. Begeleiding door persoonlijk begeleiders. (PB) Opstellen, implementeren, evalueren en waar nodig actualiseren van verpleegplan. Een en ander conform richtlijnen en op basis van aanwezige standaard (voorlopige) verpleegplannen. Continue Omgang met verlof en vrijheden Wekelijks vindt er een PB-gesprek * plaats. (Doel: Bieden van continuïteit en bewaken van de voortgang ) Items die in ieder geval aan de orde komen zijn: Het steeds herhalen van informatie. (geheugen is doorgaans verstoord) Omgaan met regels en afspraken. (strijd omtrent regels en afspraken zijn vaak uitingen van spanning en onzekerheid. Daarnaast is het bestrijden van regels en afspraken functioneel in geval van het mislukken van de dosisreductie. Immers er is een externe factor die als schuldige kan worden aangewezen. Inventariseren van terugvalrisico s (hierbij accent op voor de patiënt potentieel gevaarlijke situaties waarin gebruik van BZD aantrekkelijk kan zijn en het leren anticiperen op deze situaties door middel van het vinden van gedragsalternatieven. Voorlichting en psychoeducatie. Vanaf week 2 in overleg met behandelaar inventariseren en concretiseren van nazorg. Verpleegkundige overdracht conform richtlijnen Ontslaggesprek Evaluatieformulier in laten vullen Checklist bij ontslag invullen Voorbespreken verloven en/of vrijheden: Samen met patiënt in kaart brengen van valkuilen tijdens verblijf buiten de afdeling. Voorraadjes medicatie die eventueel nog thuis liggen. Psychoeducatie Nabespreken verloven en/of vrijheden: Samen met de patiënt in kaart brengen hoe hij tijdens verblijf buiten de afdeling functioneert. (inventarisatie eventuele problemen, terugvalrisico s) Het zonodig zoeken naar gedragsalternatieven of manieren om adequaat te kunnen anticiperen op potentiële probleemsituaties. Psychoeducatie. Wekelijks 1 maal Op indicatie PB-gesprek * Het is belangrijk om ook het steunsysteem zoveel mogelijk bij de zorgverlening te betrekken. Aanwezigheid van voor de patiënt significante personen bij bijvoorbeeld PB-gesprekken en voor -, nabespreking van verloven is hierbij een optie. Zij kunnen de patiënt ondersteunen tijdens de opname en moeten hem ondersteunen als hij weer thuis is. Door hen bij de zorg te betrekken weten ook zij wat er speelt en hoe zij de patiënt het beste kunnen helpen. Ook kan er zo aandacht besteed worden aan de coping van het steunsysteem. N.B.: Stem dit af met patiënt, arts en ev. andere betrokken disciplines Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 13

14 Standaardinterventies arts Activiteit: Werkwijze: Frequentie: Tyrerlijst bespreken Samen met patiënt bespreken van de Tyrerlijst. Doel: patiënt is ondersteund bij en is voorgelicht over mogelijk optredende onttrekkingsverschijnselen. wekelijks Wekelijks gesprek * Tyrerlijst is opgeslagen in Q-manager Doel: Continuïteit van zorg is gewaarborgd. Het steeds herhalen van informatie. (geheugen is doorgaans verstoord) Inventariseren van terugvalrisico s (hierbij accent op voor de patiënt potentieel gevaarlijke situaties waarin gebruik van BZD aantrekkelijk kan zijn en het leren anticiperen op deze situaties door middel van het vinden van gedragsalternatieven. Voorlichting en psychoeducatie. Vanaf week 2 in overleg met PB er inventariseren en concretiseren van nazorg. wekelijks Omgang met verlof en vrijheden MDO Ontslaggesprek Evaluatie Medische overdracht Voorbespreken verloven en/of vrijheden: Samen met patiënt in kaart brengen van valkuilen tijdens verblijf buiten de afdeling. Voorraadjes medicatie die eventueel nog thuis liggen. Psychoeducatie Nabespreken verloven en/of vrijheden: Samen met de patiënt in kaart brengen hoe hij tijdens verblijf buiten de afdeling functioneert. (inventarisatie eventuele problemen, terugvalrisico s) Het zonodig zoeken naar gedragsalternatieven of manieren om adequaat te kunnen anticiperen op potentiële probleemsituaties. Psychoeducatie. Behandelaar is verantwoordelijk voor wekelijkse inbreng medische discipline bij het multidiscipinair overleg. Een en ander conform bestaande richtlijnen. 1 maal op indicatie wekelijks Wekelijks gesprek * Het is belangrijk om ook het steunsysteem zoveel mogelijk bij de zorgverlening te betrekken. Aanwezigheid van voor de patiënt significante personen bij bijvoorbeeld PB-gesprekken en voor -, nabespreking van verloven is hierbij een optie. Zij kunnen de patiënt ondersteunen tijdens de opname en moeten hem ondersteunen als hij weer thuis is. Door hen bij de zorg te betrekken weten ook zij wat er speelt en hoe zij de patiënt het beste kunnen helpen. Ook kan er zo aandacht besteed worden aan de coping van het steunsysteem. N.B.: Stem dit af met patiënt, P.B. en ev. andere betrokken disciplines Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 14

15 Standaardinterventies creatief/tuin therapeut: Activiteit: Werkwijze: Frequentie: Kennismakingsgesprek: In week 1 maakt creatief therapeut bij voorkeur zo snel mogelijk kennis met de patiënt. Doelen: - Er is kennisgemaakt met patiënt - Patiënt kent therapievorm en rationale - Wederzijdse verwachtingen zijn uitgesproken. - Patiënt kent afspraken en regels t.a.v. deelname. (minimaal 2 x per week) 1 maal Observatie: Benadering: Evaluatie/exitgesprek: MDO: N.B.: Verslaglegging op blauwe vel verpleegkundige status. Ontwenningsverschijnselen, coping N.B.: Verslaglegging op blauwe vel verpleegkundige status. Ondersteuning t.a.v. ontwenningsverschijnselen, motivatie en coping. Consequente hantering van gemaakte afspraken en regels. (limitsetting) Naast terugblik ook vooruitblik en bij affiniteit creatief/tuin mogelijkheden tot vrije tijdsinvulling na opname bespreken. Indien relevant schriftelijke overdracht naar collega creatief therapeut in een volgende setting. (PB integreert e.e.a. in verpleegkundige overdracht) Creatief therapeut is verantwoordelijk voor wekelijkse inbreng eigen discipline bij het multidiscipinair overleg. Een en ander conform bestaande richtlijnen. tijdens therapie 1 maal wekelijks Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 15

16 Standaardinterventies oefentherapeut: Activiteiten: Werkwijze: Frequentie: Kennismakingsgesprek: In week 1 maakt oefentherapeut bij voorkeur zo snel mogelijk kennis met de patiënt. Doelen: - Er is kennisgemaakt met patiënt - Patiënt kent therapievorm en rationale - Wederzijdse verwachtingen zijn uitgesproken. - Patiënt kent afspraken en regels t.a.v. deelname. (minimaal 2 x per week) 1 maal Observatie: Benadering: Evaluatie/exitgesprek: MDO: N.B.: Verslaglegging op blauwe vel verpleegkundige status. Ontwenningsverschijnselen, coping N.B.: Verslaglegging op blauwe vel verpleegkundige status. Ondersteuning t.a.v. ontwenningsverschijnselen, motivatie en coping. Consequente hantering van gemaakte afspraken en regels. (limitsetting) Naast terugblik ook vooruitblik en bij affiniteit sport mogelijkheden tot vrije tijdsinvulling na opname bespreken. Indien relevant schriftelijke overdracht naar collega in een volgende setting. (PB integreert e.e.a. in verpleegkundige overdracht) Oefentherapeut is verantwoordelijk voor wekelijkse inbreng eigen discipline bij het multidiscipinair overleg. Een en ander conform bestaande richtlijnen. tijdens OT 1 maal wekelijks Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 16

17 Overige disciplines Activiteiten: Werkwijze: Frequentie: Maatschappelijk Werk Is aanwezig bij MDO en (zoveel mogelijk) dagelijks rapport en is inzetbaar op verzoek van medische - en/of verpleegkundige op indicatie discipline en patiënt en/of steunsysteem. Kennismakingsgesprek: Begeleidings- Gesprek Evaluatie/exitgesprek: MDO In week 1 maakt maatschappelijk werker bij voorkeur zo snel mogelijk kennis met de patiënt. Doelen: - Er is kennisgemaakt met patiënt - Patiënt kent indicaties en mogelijkheden maatschappelijk werk. N.B.: Verslaglegging op blauwe vel verpleegkundige status. Alleen indien er daadwerkelijk zorgcontact heeft plaatsgevonden Naast terugblik ook vooruitblik en mogelijkheden tot verdere ondersteuning na opname bespreken. Indien relevant schriftelijke overdracht naar collega in een volgende setting. (PB integreert e.e.a. in verpleegkundige overdracht) Maatschappelijk werker is verantwoordelijk voor wekelijkse inbreng eigen discipline bij het multidiscipinair overleg. Een en ander conform bestaande richtlijnen 1 maal op indicatie 1 maal wekelijks Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 17

18 4. Referenties - American Psychiatric Association (1994). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4e editie). Washington DC - M.I.N.I Plus Nederlandse Versie (2000) - Tyrer, P., e.a. The Benzodiazepinen Withdrawal Symptom Questionnaire. J. Affective Disorders (1990) - Zitman, F.G., Discontinueringsstrategieën. In: Farmacotherapie in de psychiatrie. Maarssen: Elsevier (1999) - Gorgels, W.J.M.J., e.a. Het langdurig gebruik van benzodiazepinen. Nederlands Tijdschrift Geneeskunde, 2001:145: Oude Voshaar, R.C., e.a. Behandelmethoden om langdurig benzodiazepinegebruik te staken. Ned. Tijdschr. Geneeskunde 2001, 145: Zitman, F.G., Algemeen protocol reductie chronisch benzodiazepinegebruik bij psychiatrische patienten; Afdeling Psychiatrie Academisch Ziekenhuis Nijmegen (december 2000) - Meinen, E. en Broek, B. v.d., Klinische benzodiazepine afbouw. In: Kwaliteitshandboek UMC St. Radboud (2001) Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 18

19 5. Bijlagen Bijlage 1: informatiebrochure Behandeling van benzodiazepineverslaving In overleg met uw behandelend arts kunt u kiezen voor de behandeling van uw benzodiazepineverslaving. Door middel van een gespecialiseerde behandeling is het mogelijk om met minimale klachten de medicatie af te bouwen. In deze folder vindt u informatie over de aanmeldingsprocedure en een beschrijving van de behandeling. Als u na het lezen van deze folder nog vragen heeft, dan kunt u telefonisch contact opnemen met de polikliniek Psychiatrie. Inleiding Benzodiazepinen zijn medicijnen die veel gebruikt worden door mensen die last hebben van angstklachten, slapeloosheid of zogenaamde "overspannenheid". In eerste instantie hebben benzodiazepinen een dempend en rustgevend effect. Als benzodiazepinen langdurig gebruikt worden (meer dan drie maanden), werken ze verslavend. U heeft dan steeds meer benzodiazepinen nodig om rustig te blijven. Als u probeert te stoppen, levert dit klachten op. Deze klachten worden ontwenningsklachten genoemd. Door deze klachten beginnen de meeste mensen weer met het gebruik. Bovendien zijn er aan het gebruik van benzodiazepinen nadelen, zogenaamde bijwerkingen, verbonden: 1. Het opslaan van gegevens in het geheugen wordt minder goed, dat wil zeggen, u herinnert zich niet meer alles wat er gebeurt als u de medicatie heeft ingenomen. 2. Uw bewegingen verlopen minder gecoördineerd en onzeker. 3. Uw reactiesnelheid neemt af. Dit kan bijvoorbeeld in het verkeer of in bepaalde werksituaties levensgevaarlijk zijn. 4. U heeft meer kans om te vallen omdat u duizelig bent en mogelijk evenwichtsstoornissen heeft. Hierdoor is uw risico op botbreuken groter. 5. U wordt onder invloed van de medicatie onverschilliger, u heeft het gevoel dat dingen langs u heen gaan. 6. U bent verslaafd aan de medicatie. U durft de deur niet meer uit zonder medicatie. U wordt angstig en onzeker als u geen voorraad meer heeft. Als u met uw medicatie gestopt bent, voelt u zich over het algemeen beter, helderder en kunt u zich beter concentreren. U bent beter in staat om met problemen om te gaan en u zult het gevoel hebben dat u meer controle heeft over wat er in uw omgeving gebeurt. Aanmelding U kunt voor deze behandeling aangemeld worden door een 1e en/of 2e lijns psychiatrische instelling, een vrijgevestigde psychiater of de huisarts. Er vindt dan een intakegesprek plaats op de polikliniek. In dit intakegesprek worden uw problemen geïnventariseerd en wordt er met u gesproken over uw motivatie voor de afbouw van uw medicatie. In overleg met de arts wordt dan bepaald of uw behandeling het beste poliklinisch of klinisch (opname) plaats kan vinden. Behandeling (geldt zowel voor poliklinische als de klinische behandeling) Alle verschillende benzodiazepinen hebben dezelfde werking op uw lichaam en geest. De werkingsduur verschilt per middel. Sommige werken lang en andere vrij kort (slaapmedicatie). Om de klachten die u zou kunnen krijgen bij het afbouwen en het stoppen van benzodiazepinen te minimaliseren, wordt uw medicatie omgerekend naar een even sterke dosis diazepam (Valium). Diazepam werkt lang en bij afbouw verdwijnt het langzaam uit uw lichaam, zodat de kans dat u ontwenningsklachten zult krijgen veel kleiner wordt. Uw eigen lichaam en hersenen merken geen verschil, want diazepam werkt net zo als iedere andere benzodiazepine. Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 19

20 A) Afbouwschema's Schema 1 Bij gebruik tot 40 mg diazepam per dag (of een vergelijkbare dosis van een ander benzodiazepine) ziet het er als volgt uit: week 1 week 2 week 3 week 4 week 5 week 6 Uw medicatie wordt omgezet in een even sterke dosis diazepam (Valium). U zult in deze eerste week geen verschil merken omdat u nog net zo veel medicatie gebruikt als voor het afbouwen. U gebruikt nog 75% van de begindosis diazepam (¾) U gebruikt nog 50% van de begindosis diazepam(½) U gebruikt nog 25% van de begindosis diazepam (¼) U gebruikt nog 12½ % van de begindosis diazepam (χ) U gebruikt geen diazepam meer. Schema 2 Bij gebruik van 40 mg of meer diazepam per dag (of een vergelijkbare dosis van een ander benzodiazepine) dan wordt de dosis gedurende 30 dagen met 1/30 deel verlaagd. B) Ontwenningsklachten Ontwenningsverschijnselen kent u wellicht als u zelf wel eens met de medicatie gestopt bent. Deze klachten kunnen, maar hoeven niet op te treden. Ontwenningsklachten komen nauwelijks voor als u volgens het afbouwschema de medicatie afbouwt. angst- en slaapklachten (angst, alertheid, prikkelbaarheid, onrust, slapeloosheid, trillingen, spiertrekkingen) sensorische stoornissen (overgevoeligheid voor licht, geluid en/of aanraking, verandering van gezichtsvermogen, smaak en/of reuk, evenwichtsstoornissen en prikkelende gevoelens) lichamelijke klachten (hartkloppingen, zweten, diarree, buikpijn) zeer zelden voorkomende klachten (epileptische aanvallen, verwardheid, paranoïde wanen, hallucinaties). De aanwezigheid van ontwenningsklachten wordt elke week door middel van een klachtenlijst (de tyrerlijst) bij u geïnventariseerd, zodat wij u er zo goed mogelijk bij kunnen helpen. Onze ervaring is dat onze cliënten slechts lichte klachten hebben. Als u onttrekkingsklachten krijgt, zijn deze binnen één à twee weken nadat u gestopt bent verdwenen. Poliklinische behandeling Bij poliklinische behandeling wordt meestal het eerste afbouwschema gevolgd. U komt wekelijks op onze polikliniek. Met de arts bespreekt u hoe het gaat met de afbouw van de medicatie en de mogelijke klachten die dit oplevert. Wekelijks krijgt u een vragenlijst over de mogelijke ontstane klachten. In de eerste week van uw behandeling worden bij u een aantal vragenlijsten afgenomen. Dit wordt direct na de afbouw en drie maanden nadat u gestopt bent herhaald om te kijken of en welke verbeteringen zijn opgetreden. In de gesprekken met de arts wordt u ook geholpen om met uw klachten om te gaan, bijvoorbeeld door middel van ontspanningsoefeningen, een slaapcursus en tips en adviezen. De poliklinische behandeling duurt ongeveer zes weken. Daarna wordt samen met u bekeken of er nog andere psychiatrische klachten of stoornissen verder behandeld moeten worden. Na geslaagde afbouw krijgt u gedurende 3 maanden elke maand een vervolggesprek op de polikliniek, waarna terugverwijzing naar u verwijzer volgt. Klinische behandeling (opname) Een belangrijke reden om de dosisvermindering in de kliniek psychiatrie van het LUMC te laten plaatsvinden is een dosis van 40 mg of meer. De opname duurt ongeveer zes weken. U volgt het eerdergenoemde afbouwschema. In de eerste week van uw behandeling worden bij u een aantal Behandeling chronisch BZD-gebruik versie 21 juli 2003 Afdeling Psychiatrie LUMC pag. 20

Benzo Moe. Over het terugdringen van chronisch benzodiazepinegebruik

Benzo Moe. Over het terugdringen van chronisch benzodiazepinegebruik Benzo Moe Over het terugdringen van chronisch benzodiazepinegebruik Ineke van Waard Februari 2010 Inhoud presentatie Voorstellen Kennisquiz Informatie over benzodiazepinen Geschiedenis Werking Toepassing

Nadere informatie

Stilnoct Zolpidem 10mg 2,4 0,5-3 - Kortwerkend Rohypnol Flunitrazepam 1mg 16-35 ** 1,2 +

Stilnoct Zolpidem 10mg 2,4 0,5-3 - Kortwerkend Rohypnol Flunitrazepam 1mg 16-35 ** 1,2 + De benzodiazepinen vormen de op een na meest voorgeschreven groep geneesmiddelen in Nederland. In een gemiddelde huisartsenpraktijk krijgt ongeveer 10% van de patiënten één of meer keer per jaar een benzodiazepine

Nadere informatie

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten Brengt medische en psychische kennis samen MedPsych Center (MPC) voor klinische patiënten 1. Welkom 3 2. Voor welke patiënten is de MPU bedoeld? 3 3. Wachtlijst

Nadere informatie

Tips tegen nervositeit

Tips tegen nervositeit Vijf jaar lang heb ik een slaapmiddel gebruikt om in slaap te komen soms had ik de moed om het eens zonder dat tabletje te proberen. Ik sliep dan zo slecht, dat ik de moed snel weer opgaf. Toch vond ik

Nadere informatie

Medicatieverslaving: een iatrogene aandoening zonder hoofdbehandelaar. Dr.C.C. Kan, psychiater Polikliniek Psychiatrie UMC St Radboud Nijmegen

Medicatieverslaving: een iatrogene aandoening zonder hoofdbehandelaar. Dr.C.C. Kan, psychiater Polikliniek Psychiatrie UMC St Radboud Nijmegen Medicatieverslaving: een iatrogene aandoening zonder hoofdbehandelaar Dr.C.C. Kan, psychiater Polikliniek Psychiatrie UMC St Radboud Nijmegen c.q. Een pleidooi voor een multidisciplinair zorgprogramma

Nadere informatie

van slaap- en kalmeringsmiddelen per 1 januari 2009

van slaap- en kalmeringsmiddelen per 1 januari 2009 Afschaffen vergoeding v van slaap- en kalmeringsmiddelen per 1 januari 2009 Vanaf 1 januari 2009 komt de vergoeding van slaap- en kalmeringsmiddelen (benzodiazepinen) vanuit de basisverzekering te vervallen.

Nadere informatie

Slaap- en kalmeringsmiddelen; weet wat u slikt!

Slaap- en kalmeringsmiddelen; weet wat u slikt! verantwoord medicijngebruik Slaap- en kalmeringsmiddelen; weet wat u slikt! bij slaapproblemen bij angst of onrust Brotizolam (Lendormin) Diazepam (Diazemuls, Stesolid, Diazepam) Flunitrazepam (Flunitrazepam)

Nadere informatie

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet BIJSLUITER OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

PAAZ. Elektroconvulsietherapie

PAAZ. Elektroconvulsietherapie PAAZ Elektroconvulsietherapie Uw behandelend arts heeft met u de mogelijkheden van elektroconvulsietherapie (ECT) besproken. In deze brochure vindt u informatie over deze vorm van behandeling. ECT wordt

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Afdeling Psychiatrie: deeltijdbehandeling

Patiënteninformatie. Afdeling Psychiatrie: deeltijdbehandeling Patiënteninformatie Afdeling Psychiatrie: deeltijdbehandeling Afdeling Psychiatrie: deeltijdbehandeling U heeft een afspraak in Tergooi voor een behandeling. Onze artsen en medewerkers doen er alles aan

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan?

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan? Patiëntenbrochure Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Heeft u - in overleg met uw (huis)arts - besloten te stoppen met het gebruik van de antidepressiva? Of overweegt

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED

NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1 BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1. In het kort 2. Wat zijn benzodiazepinen? 3. Als u zwanger wilt

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling psychiatrie

Deeltijdbehandeling psychiatrie Deeltijdbehandeling psychiatrie Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Psychiatrie juni 2008 Pavo 0635 Inleiding Als u begint met een deeltijdbehandeling op de afdeling Psychiatrie kan dat veel vragen met

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 1 Acuut optredende verwardheid (delier) Intensive Care, route 3.3 Telefoon (050) 524 6540 Inleiding Uw familielid

Nadere informatie

Een pilletje voor het slapengaan? over slaapmedicatie bij ouderen

Een pilletje voor het slapengaan? over slaapmedicatie bij ouderen Een pilletje voor het slapengaan? over slaapmedicatie bij ouderen Lieve Lemey ouderenpsychiater Insert picture 1 PHEBE: Prescribing in Homes for the Elderly in Belgium (2005) Slaapproblemen bij ouderen:

Nadere informatie

Informatie deeltijdbehandeling

Informatie deeltijdbehandeling PAAZ Informatie deeltijdbehandeling Voor verwijzers en deelnemers Deze brochure geeft u informatie over de deeltijdbehandeling van de psychiatrische afdeling in ziekenhuis Lievensberg te Bergen op Zoom.

Nadere informatie

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten Kliniek Nijmegen Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Ouderen

Deeltijdbehandeling. Ouderen Deeltijdbehandeling Ouderen Deeltijdbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan

Nadere informatie

Geachte heer/mevrouw,

Geachte heer/mevrouw, Geachte heer/mevrouw, Wij vragen u vriendelijk om mee te doen aan een medisch-wetenschappelijk onderzoek. Meedoen is vrijwillig. Om mee te doen is wel uw schriftelijke toestemming nodig. U ontvangt deze

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten 2 Deze folder geeft u informatie over het deeltijdprogramma (gedeeltelijk) onbegrepen lichamelijke klachten op de zorgeenheid Psychiatrie van het CWZ.

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd Deeltijdbehandeling Barneveld volwassenen deeltijd Inhoudsopgave Wat is deeltijdbehandeling? 2 Voor wie is de behandeling bedoeld? 2 De behandeling 3 Doel 3 Behandelplan 3 Inhoud 3 Programma 4 Individuele

Nadere informatie

Protocol ADHD bij verslaving 139

Protocol ADHD bij verslaving 139 Bijlage 12 Checklist Coaching Protocol ADHD bij verslaving 139 CHECKLIST ADHD-COACH Naam Cliënt: Naam Coach: Geboortedatum cliënt dag maand jaar De start van dit coordinerende coachingstraject vindt plaats

Nadere informatie

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek Psychiatrie De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 0 Stemmen horen 0 Klachten en symptomen 0 Oorzaken De behandeling 0 Doel 0 Voor wie 0 Tijdsduur 0 De inhoud van de behandeling 0 Coping-training 0 Psycho-educatie

Nadere informatie

PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE. Psychiatrisch Medische Unit (PMU)

PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE. Psychiatrisch Medische Unit (PMU) PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE Psychiatrisch Medische Unit (PMU) Psychiatrisch Medische Unit (PMU) U bent opgenomen op de psychiatrisch medische unit van het St. Antonius Ziekenhuis. De PMU is onderdeel van

Nadere informatie

Hij draagt in deze hoedanigheid zorg voor:

Hij draagt in deze hoedanigheid zorg voor: Inleiding Patiënten worden in het ziekenhuis regelmatig door meerdere medisch specialisten tegelijk behandeld. In het verleden is verschillende malen geconstateerd dat de onderlinge verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Open opname afdeling kc 1.1

Open opname afdeling kc 1.1 Open opname afdeling kc 1.1 Volwassenen Open opname afdeling kc 1.1 Introductie We heten u welkom op de open opname afdeling kc 1.1. van Mondriaan. In deze folder geven wij u meer informatie over opname

Nadere informatie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie 00 Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie Uw arts heeft u als medicijn benzodiazepine voorgeschreven. Deze medicijnen kunnen tijdens een zwangerschap gebruikt worden. Deze

Nadere informatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

Behandeling bij psychose

Behandeling bij psychose Behandeling bij psychose Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 33 55 11 Jessa Ziekenhuis vzw Maatschappelijke

Nadere informatie

Centrum Specialistische Behandelingen (CSB)

Centrum Specialistische Behandelingen (CSB) Internet: www.sabn.nl E-mail: info@sabn.nl Centrum Specialistische Behandelingen (CSB) Overige websites: www.eetstoornissen.nl Afdeling Eetstoornissen Informatiefolder voor verwijzers 12 De Afdeling Eetstoornissen

Nadere informatie

Behandeling met galantamine

Behandeling met galantamine Uw arts heeft u galantamine voorgeschreven. In deze brochure staat informatie over de behandeling met galantamine en de begeleiding. Deze brochure vervangt niet de adviezen van uw behandelend arts of die

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

Klinische opname. Algemene informatie

Klinische opname. Algemene informatie Klinische opname Algemene informatie In deze brochure van SymforaMeander centrum voor psychiatrie, vindt u algemene en praktische informatie over de behandeling en de gang van zaken in de kliniek. Leest

Nadere informatie

Benzodiazepines anno 2012

Benzodiazepines anno 2012 Benzodiazepines anno 2012 Benzodiazepines anno 2012 indicaties werking bijwerkingen prevalentie gebruik richtlijnen controverse naar een verantwoord gebruik Gebruik BZD anno 2012 angststoornissen slaapstoornissen

Nadere informatie

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers Topklinisch Centrum voor Korsakov en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen Informatie voor verwijzers Via deze folder willen wij u graag nader kennis laten maken met de behandelmogelijkheden van het

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie Langdurige slapeloosheid Diagnose en behandeling van insomnie We spreken van langdurige slapeloosheid ofwel chronische insomnie als het niet in slaap vallen, het niet kunnen doorslapen en/of veel te vroeg

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie

Poliklinische longrevalidatie Poliklinische longrevalidatie Inleiding De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma zijn chronische aandoeningen. Dat wil zeggen dat ze niet te genezen zijn. Deze beide

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord. Is longrevalidatie iets voor u?

UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord. Is longrevalidatie iets voor u? UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord Is longrevalidatie iets voor u? UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord Een chronische longaandoening is een ziekte van de longen of de luchtwegen

Nadere informatie

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten Kliniek Wolfheze Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Soms lukt het niet om daar zelf uit te komen. Bij

Nadere informatie

Electro Convulsie Therapie (ECT)

Electro Convulsie Therapie (ECT) Electro Convulsie Therapie (ECT) In overleg met uw psychiater heeft u besloten voor Electro Convulsie Therapie (ECT) als behandeling. Deze vorm van behandeling wordt toegepast bij verschillende, over

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Methylfenidaat Afbouw Studie bij Kinderen (MASK)

Methylfenidaat Afbouw Studie bij Kinderen (MASK) Methylfenidaat Afbouw Studie bij Kinderen (MASK) Geachte ouder(s)/voogd(en), Wij vragen u vriendelijk om mee te doen aan een medisch-wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van methylfenidaat

Nadere informatie

Behandeling op de PAAZ Informatie voor familieleden en betrokkenen

Behandeling op de PAAZ Informatie voor familieleden en betrokkenen Behandeling op de PAAZ Informatie voor familieleden en betrokkenen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen Wat is de PAAZ? 1 Wanneer is behandeling op de PAAZ nodig? 1 Is de PAAZ een gesloten

Nadere informatie

Een verwijzing naar de polikliniek Kinderen Jeugdpsychiatrie

Een verwijzing naar de polikliniek Kinderen Jeugdpsychiatrie Een verwijzing naar de polikliniek Kinderen Jeugdpsychiatrie Algemene informatie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Doelgroep 1 Aanmelding 2 Intake 2 Uitslag/advies 3 Aanvullend onderzoek

Nadere informatie

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Inleiding In deze brochure geven wij

Nadere informatie

Psychiatrische afdeling F1

Psychiatrische afdeling F1 PSYCHIATRIE Psychiatrische afdeling F1 PAAZ Door middel van deze folder willen wij u snel vertrouwd maken met de gang van zaken op de PAAZ. Ook informeren wij u over de diverse behandelmogelijkheden waar

Nadere informatie

Bijsluiter. Naam product. Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling

Bijsluiter. Naam product. Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 Bijsluiter Naam product Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling De werkzame stof in de tabletten is lormetazepam. De tabletten bevatten respectievelijk

Nadere informatie

P.A.A.Z Psychiatrische Afdeling Algemeen Ziekenhuis. Handwijzer voor patiënten

P.A.A.Z Psychiatrische Afdeling Algemeen Ziekenhuis. Handwijzer voor patiënten P.A.A.Z Psychiatrische Afdeling Algemeen Ziekenhuis Handwijzer voor patiënten Welkom op de PAAZ U bent te gast bij de PAAZ (Psychiatrische Afdeling Algemene Ziekenhuis) van het St. Anna Ziekenhuis te Geldrop.

Nadere informatie

Informatiefolder. ParC Dagcentrum

Informatiefolder. ParC Dagcentrum Informatiefolder ParC Dagcentrum Achtergrond Het Parkinson Centrum Nijmegen (ParC) is een onderdeel van het Radboud Universitair Medisch Centrum te Nijmegen. Het ParC wil de kwaliteit van leven voor de

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Delier of plotse verwardheid GezondheidsZorg met een Ziel DELIER OF PLOTSE VERWARDHEID Uw partner, familielid of iemand anders uit uw naaste omgeving is vanwege een ziekte, ongeval

Nadere informatie

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden DAGBEHANDELING: DRIE DAGEN PER WEEK, TWAALF WEKEN LANG Onderdeel van Arkin De intensieve behandeling tijdens de Dagbehandeling helpt om uw verslaving

Nadere informatie

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Keuze voor beheerst gebruik Egbert Meeter, 28-5-2013 Hoe begon het De eerste vergadering 21-07-2010 Bronnen Bronnen Bronnen Bronnen Inhoud Veiligiheid Toetsing

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid Deeltijdbehandeling Informatie voor cliënten Ouderen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Ouderen Deeltijdbehandeling De Divisie Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van

Nadere informatie

Pijncentrum. Butrans pleister. Buprenorfine

Pijncentrum. Butrans pleister. Buprenorfine Pijncentrum Butrans pleister Buprenorfine U heef het geneesmiddel Butrans (buprenorfine) voorgeschreven gekregen en heeft ook uitgelegd gekregen waarom u dit middel gaat gebruiken. Deze brochure is samengesteld

Nadere informatie

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Inleiding In deze brochure geven wij u informatie over de

Nadere informatie

Ambulante behandeling

Ambulante behandeling Ambulante behandeling Ouderen Ambulante behandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen heeft verschillende

Nadere informatie

Licht traumatisch hersenletsel

Licht traumatisch hersenletsel Neurologie i Licht traumatisch hersenletsel Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen U heeft een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel opgelopen door een ongeval of een klap tegen uw hoofd. In

Nadere informatie

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij de ziekte van Crohn en Collitus Ulserosa bij kinderen

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij de ziekte van Crohn en Collitus Ulserosa bij kinderen Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij de ziekte van Crohn en Collitus Ulserosa bij kinderen In overleg met de behandelend arts is besloten dat uw kind het medicijn Prednison gaat gebruiken. De

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Temazepam Aurobindo 10 en 20 mg, capsules. Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Temazepam Aurobindo 10 en 20 mg, capsules. Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam 1.3.1 Bijsluiter Rev.nr. 1502 Pag. 1 van 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Temazepam Aurobindo 10 mg, capsules Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam Lees goed de hele bijsluiter voordat

Nadere informatie

Een verwijzing naar de polikliniek Kinderen Jeugdpsychiatrie

Een verwijzing naar de polikliniek Kinderen Jeugdpsychiatrie Een verwijzing naar de polikliniek Kinderen Jeugdpsychiatrie Algemene informatie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Doelgroep 1 Aanmelding 2 Intake 2 Uitslag/advies 3 Aanvullend onderzoek

Nadere informatie

INHOUD VAN DEZE BIJSLUITER

INHOUD VAN DEZE BIJSLUITER PATIËNTENBIJSLUITER Lees deze bijsluiter aandachtig voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel - Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te lezen - Heeft u nog vragen,

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009.

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. Werkafspraken De afdeling psychiatrie, gevestigd in het Academisch Psychiatrisch Centrum van het AMC, kent 4 zorglijnen: 1. Acute zorg 2.

Nadere informatie

Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA. 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA

Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA. 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA Medische verantwoordelijkheid en werkwijze van een AOA 25 maart 2010 Marko Wentzel, zorgmanager AOA Erik Kapteijns, longarts en medisch manager AOA Rode Kruis Ziekenhuis Middelgroot perifeer ziekenhuis

Nadere informatie

Behandelhuis afdeling Psychiatrie

Behandelhuis afdeling Psychiatrie Behandelhuis afdeling Psychiatrie U bent opgenomen of overweegt u te laten opnemen in het Behandelhuis van de afdeling Psychiatrie van Rijnstate Arnhem. Meer informatie hierover vindt u in deze folder.

Nadere informatie

Afdeling Psychiatrie. Wat een behandeling binnen de kliniek kan inhouden en hoe de opname verloopt, leest u in deze folder.

Afdeling Psychiatrie. Wat een behandeling binnen de kliniek kan inhouden en hoe de opname verloopt, leest u in deze folder. Afdeling Psychiatrie Iedereen heeft wel eens psychische problemen. Vaak zijn mensen in staat deze zonder professionele hulp op te lossen. Als de klachten niet afnemen en de psychische druk steeds groter

Nadere informatie

Kliniek Zevenaar. Informatie voor patiënten

Kliniek Zevenaar. Informatie voor patiënten Kliniek Zevenaar Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

In deze brochure vindt u informatie over het ketogeen dieet en de plussen en minnen ervan.

In deze brochure vindt u informatie over het ketogeen dieet en de plussen en minnen ervan. De behandelingsmodule Ketogeen dieet van Kempenhaeghe richt zich op kinderen en - in onderzoeksvorm - op volwassenen die kampen met een moeilijk behandelbare vorm van epilepsie bij wie, ondanks de toepassing

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

ADHD poli voor kinderen

ADHD poli voor kinderen ADHD poli voor kinderen Afdeling kindergeneeskunde Locatie Veldhoven Inleiding Omdat uw kind (mogelijk) ADHD heeft, is hij of zij doorverwezen naar de ADHD poli voor kinderen van Máxima Medisch Centrum

Nadere informatie

Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT)

Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT) Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT) Informatie voor patiënten en hun naaste(n) Samenvatting van de informatie in de folder Patiënten die een electroconvulsieve therapie

Nadere informatie

POLIKLINISCHE REVALIDATIE BEHANDELING

POLIKLINISCHE REVALIDATIE BEHANDELING POLIKLINISCHE REVALIDATIE BEHANDELING In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over de poliklinische revalidatie behandeling. Wij adviseren u deze informatie zorgvuldig

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Inleiding

Nadere informatie

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0 Midazolam rectiole Werking en toepassingen Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt? De werkzame stof in midazolam rectiole is midazolam. Midazolam vermindert angst en spanning en werkt rustgevend.

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Oxazepam Teva 10 mg, tabletten Oxazepam Teva 50 mg, tabletten oxazepam

Oxazepam Teva 10 mg, tabletten Oxazepam Teva 50 mg, tabletten oxazepam 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Oxazepam Teva 10 mg, Oxazepam Teva 50 mg, oxazepam Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken - Bewaar

Nadere informatie

De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns

De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns & In de Bres biedt 'Eerstelijns Kortdurende Hulp' en 'Tweedelijns Specialistische Zorg', maar wat is het verschil? In Nederland ziet de zorgstructuur er

Nadere informatie

High Care - Kastanjehof

High Care - Kastanjehof High Care - Kastanjehof Behandelprogramma Acute Psychiatrie High Care - Kastanjehof Behandelprogramma Acute Psychiatrie Inhoudsopgave Wat...Pagina Inleiding...2 Voor wie...3 Aanmelding...3 Behandelaanbod...3

Nadere informatie

Centrum voor ouderenpsychiatrie Regio Apeldoorn 2009. HONOS 65+ Maart 2009 Gerda Rötert

Centrum voor ouderenpsychiatrie Regio Apeldoorn 2009. HONOS 65+ Maart 2009 Gerda Rötert Centrum voor ouderenpsychiatrie Regio Apeldoorn 2009 HONOS 65+ Maart 2009 Gerda Rötert Doelstelling: Het doel is het evalueren van het effect van de behandeling of begeleiding zowel op individueel- als

Nadere informatie

Casus. Diagnose en behandeling van acute GHB-onthouding in het ziekenhuis. Inhoud. Casus (vervolg) GHB-effecten 30-01-13.

Casus. Diagnose en behandeling van acute GHB-onthouding in het ziekenhuis. Inhoud. Casus (vervolg) GHB-effecten 30-01-13. 30-01-13 Diagnose en behandeling van acute GHB-onthouding in het ziekenhuis Casus - Mw S, 29 jaar. Presentatie op SEH van het LUMC, uitte zich suïcidaal. Enkele dagen eerder TS met alcohol, GHB en medicatie

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme. Informatie en behandeling

Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme. Informatie en behandeling Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme Informatie en behandeling Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme De ziekte van Parkinson is een chronische progressieve neurologische aandoening. Bij deze ziekte gaat

Nadere informatie

Informatie lichttraumatisch hoofd-/hersenletsel

Informatie lichttraumatisch hoofd-/hersenletsel Informatie lichttraumatisch hoofd-/hersenletsel PATIENTENINFORMATIE AAN VOLWASSENEN MET LICHT TRAUMATISCH HOOFD-/HERSENLETSEL U heeft een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel opgelopen door een ongeval

Nadere informatie

Thuisbehandeling van verslaving

Thuisbehandeling van verslaving Thuisbehandeling van verslaving Medische ondersteuning Weerbaarheidstraining Levenskunstmanagement Terugvalpreventie Home Team Programma Introductie The Home Clinic heeft de overtuiging dat mensen met

Nadere informatie

Acuut optredende verwardheid Delier

Acuut optredende verwardheid Delier Acuut optredende verwardheid Delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen in ons ziekenhuis vanwege ziekte, ongeval en/of operatie. Zoals u vermoedelijk hebt gemerkt, is zijn of haar reactie

Nadere informatie

Inhoud. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten 21-3-2013. Intoxicatie en onthouding in het algemeen ziekenhuis.

Inhoud. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten. GHB-effecten 21-3-2013. Intoxicatie en onthouding in het algemeen ziekenhuis. Inhoud Intoxicatie en onthouding in het algemeen ziekenhuis Dr. Martijn van Noorden Psychiater Leids Universitair Medisch Centrum GHB Monitor 2013 Practice-based richtlijn algemeen ziekenhuis GHB bindt

Nadere informatie

Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname

Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten

Nadere informatie

Behandeling van overmatig speekselverlies met Glycopyrronium

Behandeling van overmatig speekselverlies met Glycopyrronium Behandeling van overmatig speekselverlies met Glycopyrronium In overleg met de behandelend arts van uw kind gaat uw kind behandeld worden met het medicijn Glycopyrronium. Deze folder geeft informatie

Nadere informatie

Pijnbehandeling Rondom een orthopedische operatie

Pijnbehandeling Rondom een orthopedische operatie Pijnbehandeling Rondom een orthopedische operatie In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een orthopedische operatie. In deze folder leest u waarom het belangrijk is om pijn goed te behandelen.

Nadere informatie

Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care

Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care Op dit moment verblijft uw partner of familielid op de afdeling Intensive Care. Dit is een afdeling waar (ernstig) zieke mensen worden behandeld en verzorgd.

Nadere informatie

De POP polikliniek Voor zwangeren

De POP polikliniek Voor zwangeren De POP polikliniek Voor zwangeren Afdeling gynaecologie, psychiatrie & kindergeneeskunde Locatie Veldhoven U bent verwezen naar de POP polikliniek. In deze folder leggen we u uit wat deze polikliniek inhoudt.

Nadere informatie

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD?

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD? Kinderen met ADHD Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is de oorzaak van ADHD? 1 Wat zijn de verschijnselen van ADHD? 1 Hoe wordt de diagnose ADHD gesteld? 2 Behandeling van ADHD

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen

Bipolaire stoornissen Bipolaire stoornissen PuntP kan u helpen volwassenen Sommige mensen hebben last van stemmingsschommelingen die niet in verhouding staan tot wat er in hun persoonlijke omgeving gebeurt. De stemming lijkt

Nadere informatie

Temazepam 10 PCH, 10 mg, tabletten Temazepam 20 PCH, 20 mg, tabletten temazepam

Temazepam 10 PCH, 10 mg, tabletten Temazepam 20 PCH, 20 mg, tabletten temazepam 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Temazepam 10 PCH, 10 mg, Temazepam 20 PCH, 20 mg, temazepam Lees deze informatie goed door, ook als u dit middel al eerder heeft

Nadere informatie