M A G A Z I N E. n u m m e r 8 0 d e c e m b e r g r a t i s m a g a z i n e

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "M A G A Z I N E. n u m m e r 8 0 d e c e m b e r 2 0 1 1 g r a t i s m a g a z i n e"

Transcriptie

1 F M A G A Z I N E o o l c o l o R n u m m e r 8 0 d e c e m b e r g r a t i s m a g a z i n e

2 Van de redactie We schrijven vandaag 29 september. Na een totaal verregende zomer incasseren wij nu glimlachend de herfstbonus een week lang warm en zonnig weer. Ik heb er zelf van geprofiteerd door een dagje naar Schiermonnikoog te gaan heerlijk gewandeld over een zonovergoten eiland. Op het moment dat je dit leest, ligt er misschien wel een dik pak sneeuw wie zal het zeggen? Het thema van dit nummer is familie. We brengen een algemeen informatief artikel, een stuk over gezinsverbanden en een interview met Hetty Ligtenberg, voorzitter van de familieraad van Lentis, een orgaan opgericht om de belangen van familieleden van cliënten van Lentis te behartigen. Verder wil ik er nog uitlichten ons vraaggesprek met Peter Reuvekamp. Hij is regiovoorzitter van Anoiksis (de vereniging voor mensen die één of meer psychosen gehad hebben) maar daarover ging het deze keer niet. Hij vertelt ons hoe hij door vele bezuinigingsmaatregelen tegelijk getroffen wordt, iets wat voor veel meer cliënten geldt. Ten slotte wil ik eenieder fijne feestdagen en een voorspoedig 2012 toewensen. Veel leesplezier! Chris van Boetzelaer Februarinummer Thema Iedereen gek! Inzenden kopij vóór woensdag 7 december 12 uur Aprilnummer Thema Dwangbehandeling Inzenden kopij vóór woensdag 8 februari 12 uur Colofon Foolcolor is een magazine voor en door cliënten van Lentis Oplage: 3250 ISSN Redactie Joanne Hillenga, Andras Mebius, Gijs van der Paauw, Chris van Boetzelaer, Roelien Raidt, Frieda, Erik Bies, Herbert-Jan Schwander, Elisabeth Smelik, Bert Jan Born Eindredactie Henk Santing Websitebeheer Brrrt, Ska Fotografie Fotobureau Foolcolor Media: Ed Lankhorst, Inge Jansen, Cindy van Helden, Alfons Wijninga, Johan Dunnink, Thea Mulder Illustraties, cartoons Margje Molenkamp-van den Berg, Anna de Ruiter, Eriko, Henk de Vries, Houkje van Dijk Vormgeving Simone Scholtens, Ester Oegema Druk en afwerking Drukkerij Drupon Cover Fotobureau Foolcolor Media Met dank aan de modellen Redactieadres Foolcolor Media Van Oldenbarneveltlaan EA Groningen Telefoon Website adres Projectondersteuners Ine Paulien Weijer, Henk Santing Telefoon: Foolcolor Media is een werkproject van Lentis Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die desondanks onvolledig of onjuist is opgenomen aanvaardt de redactie geen aansprakelijkheid. Tevens behoudt zij zich het recht voor advertenties en ingezonden kopij, zonder opgave van reden, te weigeren, in te korten en/of taalkundig te bewerken. Publiceren onder pseudoniem mag, mits naam en adres bij de redactie bekend zijn.

3 3 Inhoud Van de redactie Van je familie moet je het hebben... Hetty Ligtenberg: Doorgaan tot je niet meer kunt Uit wat voor nest kom jij? Spons Steekje los Bekende gevallen - Simon Vestdijk Alle gekheid in een hokje - Dis Foppe op Hawaï Gedichten Vragenfestijn: Jet de Wilde Het rampscenario van P. Reuvekamp De goocheldoos van Meeterini Het is gezien Gijs op reis Heldenangst Petje en Von Puckhausen Kerstmis Puzzel Levenslessen van Hajé <---- Nieuwe rubriek Toekomst Etalage In therapie Postvak in Op een rij Neus en Neus Supercliënt Af-en-toe-mama

4 4 Thema-column Familie De knellende bloedband

5 5 Er wordt wel gezegd dat het ergste wat er kan gebeuren op deze wereld is dat ouders hun kind(eren) moeten begraven en ik denk dat ik het daarmee eens ben. Toch is het ook heel zielig als kinderen één of beide ouders verliezen. Als een kind één van beide ouders verliest, is het te hopen dat de overgebleven ouder de zorg voor het kind op zich kan nemen en dat zij het verlies kunnen verwerken. Als een kind beide ouders verliest, is het te hopen dat hij of zij goede stief- of pleegouders krijgt. Familie is nu eenmaal belangrijk, vooral voor kinderen. Tegenwoordig is er veel sprake van mantelzorg. Ongediplomeerde mensen zorgen dan voor een bejaarde, zieke of andere hulpbehoevende. In bijna alle gevallen is dat familie. Ik ben tegen deze mantelzorg omdat ik meer zie in bejaardentehuizen, ziekenhuizen en andere professionele hulpinstellingen, compleet met gediplomeerd personeel. Die mensen hebben hun opleidingen toch niet voor niets gedaan? Mantelzorg is eigenlijk ook een beetje een stap terug in de tijd, naar vroeger, meer dan vijftig jaar geleden, toen er nog niet zoveel goede opvanginstellingen waren. Vooral niet voor mensen met psychische problemen. Men moest elkaar noodgedwongen opvangen in eigen huis. Ik denk dat de hulpbehoevende beter af is met gediplomeerd personeel en gebouwen met de juiste voorzieningen en die zijn er gelukkig ook. Dat moet niet afgeschaft worden, we moeten niet terug in de tijd en de familie kan de hulpbehoevende gewoon bezoeken in de opvanginstellingen, want dat is niet verboden. Denk bovendien ook eens aan mensen die geen familie (meer) hebben. Dus: weg met de mantelzorg! Uiteindelijk heb je aan familie méér dan aan vrienden en kennissen. Vrienden en kennissen komen en gaan, terwijl familie meestal blijft tot de dood er een einde aan maakt. Ik heb in mijn leven heel veel vrienden en kennissen gehad. Waar zijn ze gebleven? Misschien leven ze nog en anders zijn ze dood, ik hoef ze hoe dan ook niet meer te zien. Het beste wat er met vriendschap kan gebeuren is dat het verwatert of doodbloedt. Minder leuk is het als de boel in ruzie eindigt. Zo leerde ik in de zomer van 1987, toen ik in militaire dienst zat, een zekere Roy van Slechtum kennen. We hielden beiden ongeveer van dezelfde muziek en dat schept een band. Ik bezocht hem vaak in zijn huis in Groningen waar hij met zijn vriendin woonde. Toen ik in 1989 van plan was te gaan studeren, vertelde ik hem dat. Ik wil eigenlijk niet met studenten omgaan, zei hij. Maar ik blijf toch dezelfde persoon? zei ik. Of ik nou studeer of niet, dat verandert mij toch niet? Maar de verwijdering was al ingetreden, al had ik dat toen nog niet meteen door. Korte tijd later, toen ik al met mijn studie begonnen was, wilde ik op een dag geld pinnen om sigaretten te kopen, maar op het scherm van de pinautomaat verscheen de mededeling dat mijn saldo niet toereikend was. Nu zat ik zonder sigaretten en dat ging natuurlijk niet. Ik besloot naar Roy te gaan en hem vijf gulden te leen te vragen voor een pakje shag met vloei. Ik leen je geen geld, zei hij. Kan ik dan een pakje shag van je krijgen? Jij hebt een hele voorraad shag en je krijgt zo snel mogelijk een nieuw pakje van mij terug. Nee, ook geen pakje shag, zei Roy. Ik dacht dat wij vrienden waren, zei ik. Nee, ik ben niet bevriend met een student zei hij met stemverheffing. En doe nu die pruik ook maar af! schreeuwde hij en hij trok heel hard aan mijn haar. Dat deed pijn, want ik had helemaal geen pruik, maar wel echt haar. Leek mijn haar op een pruik? Waarschijnlijk heeft hij al lange tijd gedacht dat ik een pruik had en hij zal van zichzelf gedacht hebben: wat ben ik toch een goed mens dat ik bevriend ben met iemand van wie ik weet dat hij een pruik heeft en dat ik daarvan toch niets laat merken en met hem omga alsof hij een normaal mens met echt haar is. Nee, een pruik had en heb ik niet en zal ik ook nooit krijgen, omdat de vader van mijn moeder op zijn tachtigste nog haar op zijn hoofd had. Nee, ik niet, maar het zou mij niet verbazen als deze Roy van Slechtum zelf inmiddels wél rondloopt met een pruik op zijn kale kop. Zo zie je maar weer dat je niets hebt aan vrienden en kennissen. Familie zou nooit zomaar denken dat ik een pruik had en aan mijn haar trekken. Overigens heb ik later op die dag vijf gulden voor een pakje shag kunnen lenen van iemand van wie ik helemaal niet verwacht had dat hij mij geld zou lenen. Soms komt hulp uit onverwachte hoek. Toen ik een psychose kreeg, heb ik geen steun aan mijn familie gehad omdat zij niet wisten wat zij moesten doen. Ze begrepen niet goed wat er aan de hand was en ook ik wist het niet precies. Mijn huisarts wist het wel en zij heeft ervoor gezorgd dat ik professionele hulp kreeg. Ik werd geholpen door psychiaters, psychologen en verpleegkundigen. Het waren allemaal mensen die ik niet kende, maar zij hebben er wel voor gezorgd dat het nu goed met mij gaat en dat ik stukjes schrijf voor Foolcolor Magazine en de Riepe en het diploma Copywriting heb gehaald. En daarom is het zo goed dat er professionele hulp is en je niet, in geval van ziekte, afhankelijk bent van familie, ook al hebben zij het beste met je voor. Erik Bies Illustratie: Margje Molenkamp - van den Berg

6 6 Interview met Hetty Ligtenberg van de Centrale Familieraad De familieband blijft altijd bestaan We spraken met Hetty Ligtenberg (75), die ons energiek vertelt over de mede door haar opgerichte Centrale Familieraad. In 1989 is de Familievereniging opgericht, die een zelfstandige vereniging was en die uit onvrede met de bestaande toestand was ontstaan. Later kwam er een aansluiting bij de landelijke koepel van familieraden. Sinds november 2010 bestaat de Centrale Familieraad als onderdeel van Lentis. De Centrale Familieraad behartigt de belangen van familieleden en naastbetrokkenen van Lentiscliënten en Hetty is er de voorzitter van. De Centrale Familieraad is de overkoepeling van de Familieraden van de zorggroepen van Lentis. De meeste Familieraden moeten nog worden opgericht. Alleen de zorggroep Linis voor langdurende ambulante of klinische begeleiding heeft sinds maart 2011 een eigen Familieraad. Onder Linis vallen ook de FACT-teams, die de langdurige ambulante zorg bieden. De Centrale Familieraad is als het ware de luis in de pels van Lentis, waar de Familievereniging dat vroeger ook was, alleen hadden ze toen geen poot om op te staan. Zes keer per jaar is er een overleg met de Raad van Bestuur. Daarbij wordt de Centrale Familieraad geïnformeerd over beleidsontwikkelingen en organisatorische veranderingen zoals het samenwerkingsverband van Lentis met Menzis. Directe hulpverlening is niet de taak van een familieraad, wel informatie en ondersteuning bieden. Familieleden kunnen zich via hun huisarts bij een ggz-instelling aanmelden voor hulp voor zichzelf. De broodnodige contactpersoon Elk cliëntendossier moet de gegevens van een contactpersoon bevatten. De cliënt wijst aan wie hij wil hebben als contactpersoon, meestal is dit een familielid. Deze contactpersoon moet binnen zes weken na de intake door de hulpverlener uitgenodigd worden voor een gesprek. Als er geen contactpersoon is, moet er naar gestreefd worden om er één te vinden. Dit is een taak van de hulpverlening. De hulpverlener behoort de contactpersoon in te schakelen als dat nodig is. Lentis noemt dat partners in de zorg: de hulpverlener, de cliënt en de contactpersoon. Voor een goede samenwerking tussen cliënt, hulpverlener en contactpersoon heeft Ypsilon de Triadekaart ontworpen. Hierin staat wie wat doet, zowel in het dagelijkse leven als in crisissituaties. Men is bezig deze Triadekaart op alle afdelingen in te voeren. Lentis behoort twee keer per jaar een bijeenkomst voor contactpersonen te organiseren op elke afdeling. Cliënten kunnen niet verbieden dat een familielid naar zo n bijeenkomst gaat, omdat het hier algemene informatie betreft. Hierop wordt gehamerd in het beleid van de Centrale Familieraad. De raad beschikt niet over de adressen of andere gegevens van familieleden en naastbetrokkenen. Men heeft alleen de adressen van 150 familieleden die het blad Familie van Lentis rechtstreeks willen ontvangen. De Centrale Familieraad bewaakt ook de belangen van kinderen van cliënten. De hulpverlening heeft hier steeds meer oog voor gekregen. Mantel zorg: je voelt je l angdurig verantwoordelijk Pas sinds een paar jaar voelt Hetty zich officieel mantelzorger, terwijl ze al langere tijd te maken had met ziekte van haar man, dochter en ouders. Ze zag dit niet als mantelzorg omdat je zoiets uit liefde doet. Het hangt er volgens haar ook van af hoeveel tijd je aan de zorg besteedt. Ze definieert het als volgt: Voel je je langdurig verantwoordelijk voor het welzijn van een zelfstandig, volwassen persoon, dan ben je een mantelzorger. Dit werk kan niet verplicht worden gesteld, daarvoor heeft het te veel met liefdewerk te maken. Mantelzorg gebeurt altijd op vrijwillige basis en dat van twee kanten. Je gaat door tot je bijna niet meer kunt, daarna zoek je professionele hulp. Hetty s dochter heeft een manisch depressieve stoornis en heeft soms veel aandacht nodig. Het is een proces van voortdurend aan- en afhechten, zegt Hetty daarover. Patiënten en hun familie hebben levenslang, je houdt je hele leven een bepaalde kwetsbaarheid. Maar de familieband blijft bestaan. Ze heeft bij Lentis een cursus gevolgd voor het omgaan met depressieve mensen. Er worden ook cursussen georganiseerd voor mantelzorgers om weerbaarder te worden, zodat er geluisterd wordt naar familieleden of contactpersonen. Om de mantelzorg vol te houden moet je leuke dingen voor jezelf blijven doen. Je hebt ook recht op ondersteuning door Lentis om dit werk te kunnen blijven doen. Hetty zegt: Je moet je grenzen bewaken als mantelzorger, het kan vérstrekkende gevolgen hebben voor je relaties. Echter je eigen ontwikkeling stopt nooit, je blijft aan je vorming werken en daar blijf je jong bij. Roelien Raidt, Joanne Hillenga Foto: Inge Jansen Wil je meer informatie over de Familieraad van Lentis, neem dan contact op met het secretariaat: Diny Eleveld, tel Zie ook:

7 7

8 8 Elk gezin in een hokje

9 9 Vormen van gezinsverband Wat is het gezin? Vaak wordt het gezin gezien als een groep mensen die samen in een woning leven, waarbij vaak één of twee ouders samen met kind(eren) wonen. Je kunt iemand die alleen woont in een woning ook met gemak een gezinsvorm noemen. In de praktijk wordt het gezin toch vaak gezien als een statistisch gegeven. Een hokje in de wetenschap om onderzoek makkelijker te maken, en instanties zoals de overheid of reclamemakers van informatie te voorzien over de bevolking. Hierdoor worden verschillende typen gezinnen in verschillende hokjes geplaatst. En naarmate er een grotere variatie ontstaat in het type gezinnen komen er steeds meer categorieën bij. Iemand die alleen woont, zit zo in het hokje Alleenstaanden. Tenzij je een LAT relatie hebt, waarbij LAT staat voor Living Apart Together, een gezinsvorm waarbij een koppel wel een relatie heeft of getrouwd is, maar niet samen onder één dak leeft. In 2010 bestond 36 procent van de gezinnen in Nederland uit alleenstaanden. Als je wel samenwoont maar geen relatie hebt dan heet dat: LTA, Living Together Apart, denk hierbij bijvoorbeeld aan studentenhuizen en woongroepen. Kerngezin Een andere veel voorkomende vorm van het gezin in Nederland is ondergebracht in de categorie Kerngezin. Dit is de gezinsvorm waarbij een gehuwd koppel, met of zonder kinderen, onder één dak woont. Als het koppel ongehuwd is, kom je in het hokje Ongehuwd Samenwonen. Dit kan overigens een zeer grote variatie van redenen hebben. Ter voorbereiding van een huwelijk of tijdelijk na een scheiding. Maar het kan ook een principiële of economische reden hebben. Als het koppel lesbisch, biseksueel of homoseksueel is, wordt het plotseling een HOLEBI-Ouderschap. Het kerngezin was in 2010 overigens de meest voorkomende gezinsvorm in Nederland, 57 procent van de gezinnen bestond uit gehuwde of ongehuwde paren, ongeveer de helft met thuiswonende kinderen. Uitgebreid gezin Als een kerngezin vervolgens nog een bloedverwant in huis neemt (dit zijn vaak ouders van het koppel), dan zit je in het hokje Uitgebreid gezin. Deze bloedverwant hoeft trouwens niet in dit huis te wonen. Een oom die heel vaak langskomt, zo vaak dat hij er praktisch bij inwoont, zet een gezin ook over naar dit hokje. Deze gezinsvorm zie je nog vaak in andere landen. In India en Japan is het heel normaal dat de zoon zijn ouders in huis neemt als ze ouder worden, het kind is in deze landen dan ook een vorm van zekerheid op je oude dag. Je merkt bij deze culturen ook dat de ouders veel meer bezig zijn met de partnerkeuze van hun zoons. Ze moeten immers hun oude dag onder één dak met die vrouw doorbrengen. In principe vallen polygame relaties (meerdere partners) soms ook onder deze categorie. Mikadogezin Maar niet elk kind brengt zijn of haar jeugd met beide ouders door. Van de gezinnen in Nederland in 2011 bestond 7 procent uit eenoudergezinnen. Deze bestaan nog voor een groot deel uit vrouwen met een kind. Er heerst maatschappelijk toch nog een behoorlijke seksediscriminatie tegenover alleenstaande vaders, iets wat je bijvoorbeeld tegenkomt in de rechtbank. En als een alleenstaande ouder een partner vindt waarmee hij of zij gaat samenwonen dan krijg je een Nieuw Samengesteld Gezin, tenzij de partner ook kinderen heeft, dan krijg je een Mikado-gezin, twee gezinnen die als mikadostokjes uit elkaar zijn gevallen en weer een nieuwe constructie vormen. Er bestaat zelfs een gezinsvorm die Bird-Nesting wordt genoemd. Hierbij woont een kind in een huis en de ouders verhuizen telkens tussen dit huis en een eigen woning. Hierbij neemt elke ouder een soortgelijke verantwoordelijkheid over het kind. Dit hoeft trouwens niet met drie woningen. Bird-Nesting is een vorm van Co-ouderschap, voorlopig het laatste hokje. De variant waarbij twee ouders, samenwonend of niet samenwonend, een gelijke verantwoordelijkheid nemen over de opvoeding van het kind. En dan heb je nog niet elk gezin ondergebracht in een hokje, en sommige gezinnen vallen onder meerdere hokjes. Het is vrij duidelijk waarom het zo moeilijk is om een goed idee te krijgen wat het gezin nu daadwerkelijk inhoudt. De vormen zijn zó divers dat het lastig is om er een goed beeld van te krijgen. Laten we het voorlopig gewoon een vorm van samenleven noemen. Herbert-Jan Schwander Foto: Thea Mulder Fotobewerking: Inge Jansen

10 10 Spons is het pseudoniem van José Bakker. José is kunstenares en publiceert in elke Foolcolor een nieuw werk.

11 11 Zin om te acteren in ons theaterproject? Wie zijn zij? Ergens, midden in de stad, in een heel gewone straat, woont een ouder echtpaar. Niemand kent ze. Niemand weet zelfs hoe ze heten, want er staat geen naambordje op de deur. Ze wonen er al tien jaar. De meeste buren in de straat kennen elkaar goed. Ze komen elkaar bijna dagelijks tegen. Ze maken een praatje met elkaar of gaan samen naar sport, of ze gaan op burenbezoek. Iedereen praat over het oudere echtpaar. Wat zouden dat toch voor mensen zijn? Je ziet ze nooit. Ze willen zeker niets met anderen te maken hebben. Nou, laat ze dan maar lekker in hun eigen sop gaarkoken. Zo gaat dat al tien jaar. Het oudere echtpaar leidt een geïsoleerd leven. Niet omdat ze daarvoor gekozen hebben, maar omdat het niet anders kan. Hij is bedlegerig, al jaren. Zij zorgt voor hem, al jaren. Regelmatig komt er iemand van de thuiszorg langs en soms de dokter. Wekelijks worden de boodschappen bezorgd, en dat was het dan. Verder komt er niemand. Het echtpaar zelf komt inderdaad nooit buiten. Zij heeft een dagtaak aan de verzorging van haar man. Ze doet het met liefde, maar toch... Door het raam ziet ze de buren met elkaar praten, elkaar groeten of samen vertrekken met de auto of op de fiets. Vaak is ze best jaloers. Zij kan dat allemaal niet. En er is niemand die naar haar en haar man omkijkt. Niemand die even een praatje komt maken. Waarom eigenlijk niet? Deden ze dat maar. Dan zouden ze weten wie dat oudere echtpaar bij hen in de straat is. Dan zouden ze eens een bezoekje kunnen brengen. Dan zouden ze het leven voor die mensen misschien een beetje aangenamer kunnen maken. Wonen er bij jou misschien ook van die mensen in de straat waarvan je denkt: Wat zijn dat toch voor lui? Begin 2012 starten we weer met de voorbereidingen van een nieuwe theaterproductie. Voor deze groep zoeken we nog een paar enthousiastelingen. Start februari 2012 Elke donderdag - en later ook de vrijdagmiddagen repeteren van tot uur Optredens zullen vanaf september zijn Belangrijk is dat je supergemotiveerd bent en (in principe) altijd aanwezig bent Voor meer informatie: Ine Paulien Weijer, of kijk op

12 12 Portret van een Simon Vestdijk

13 13 veelschrijver Simon Vestdijk is een bekende Nederlandse schrijver. Bijzonder is dat hij enorm veel geschreven heeft, er werd wel eens gezegd dat hij sneller schreef dan God kon lezen. Minder bekend is dat hij ook aan depressies leed. Verder speelde het thema angst een belangrijke rol in zijn werk. In het navolgende een korte beschrijving van leven en werken van Simon Vestdijk. Simon Vestdijk wordt op 17 oktober 1898 geboren te Harlingen. Hij is het enig kind van Simon Vestdijk senior en Anna Mulder. Zijn vader is gymleraar. Simon gaat in Harlingen naar de HBS (de Hogere Burger School, te vergelijken met het atheneum). De hoogste klassen van de HBS volgt hij te Leeuwarden. Op zijn zeventiende krijgt hij voor het eerst een depressie. De aanleiding is een onbeantwoorde liefde. De depressie zal nog vele malen terugkomen, bijna jaarlijks, meestentijds in de herfst. Simon wil arts worden en gaat daarom geneeskunde studeren in Amsterdam. Tijdens zijn studie ontmoet hij Slauerhoff, die later als dichter bekend zal worden. Het wezen van de angst Vermeldenswaard is dat Vestdijk ook aan een proefschrift (dat is een wetenschappelijke verhandeling waarmee een doctorandus tot doctor kan promoveren) over angst gewerkt heeft. Dat geeft eens te meer aan hoezeer dit onderwerp Vestdijk fascineerde. Hij betoogt dat de angst de belangrijkste menselijke drijfveer is, die hem onder meer aanzet tot liefhebben en haten. Overigens is het nooit tot een promotie gekomen, de promotor vond het proefschrift niet goed genoeg. In 1927 studeert Vestdijk af en gaat hij aan het werk als arts. Hij werkt vijf jaar lang als huisarts en scheepsarts (dat laatste heeft hij gemeen met de eerder vermelde Slauerhoff). Vanaf 1932 wijdt hij zich helemaal aan de literatuur. Dan breekt in 1940 de oorlog uit in Nederland. De bezetting door Nazi-Duitsland begint. In het jaar 1942 wordt Vestdijk samen met een heleboel andere prominenten en intellectuelen gevangengezet in de gevangenis te Sint Michielsgestel. Later zit hij een maand vast in Scheveningen. Hij wordt uiteindelijk vrijgelaten. Hij raakt in een zware depressie en schrijft een aantal maanden niet. Als een bezetene Na de oorlog heeft hij een tijd een relatie met Henriëtte van Eyck. Op zich lijkt dit niet zo bijzonder, maar sinds 1936 woont Vestdijk al samen met Ans Koster in Doorn. Hij maakt geen definitieve keuze voor de een of de ander, hij blijft van twee walletjes eten. De affaire met Van Eyck duurt voort tot Ondertussen schrijft hij door als een bezetene. De ene roman na de andere komt uit. Verder publiceert hij essays (veel over muziek; muziek was een grote liefde) en gedichten. Hij ontwikkelt zich tot een vooraanstaande figuur binnen de Nederlandse literatuur en ontvangt de nodige prijzen. In 1965 krijgt hij een zware klap te verwerken als Ans Koster overlijdt. Krachtdadig als hij is, vindt hij snel een nieuwe geliefde: Mieke van der Hoeven en nog hetzelfde jaar trouwt hij met haar. Ze krijgen een zoon en een dochter. Helaas kan Vestdijk niet lang genieten van dit gezinsgeluk. In 1968 wordt hij ziek en in 1971 komt hij te overlijden, 72 jaar oud. Terug tot Ina Damman Vestdijk laat een enorm oeuvre na. Wat te denken van 52 romans en zo n vijftienhonderd bladzijden poëzie? Daarnaast nog vele essays en muziekkritieken. Een buitengewone prestatie, als we ook nog bedenken dat hij dit alles op een typemachine heeft moeten schrijven: pc s bestonden nog niet. Het bekendste werk is waarschijnlijk Terug tot Ina Damman, het verslag van een onbeantwoorde jeugdliefde. De favoriet van Vestdijk zelf was De koperen tuin. Het verrast niet dat het hier om een liefdesgeschiedenis gaat. In 1975 werd dit boek bewerkt tot een tv-serie. Simon Vestdijk: hij schreef als een bezetene, wetend dat om de hoek de depressie op de loer lag. Het lijkt erop dat het schrijven voor hem de beste therapie was. Chris van Boetzelaer Beeld: Cindy van Helden

14 14 Een psychische stoornis kenmerkt zich door afwijkende ervaringen en gedragingen. Aan de hand van observatie en gesprekken met de patiënt kan de arts zo goed mogelijk proberen een diagnose te stellen. Hij of zij zal daarbij het handboek van diagnostiek (DSM) gebruiken waarin beschrijvingen en symptomen van stoornissen systematisch vermeld staan.

15 15 Dissociatieve stoornis Wat is dissociatie? In het Coëlho Zakwoordenboek van de geneeskunde staat bij dissociatie: het ontbreken van eenheid van het bewustzijn, het in zekere mate onafhankelijk van elkaar bestaan van meerdere bewustzijnsinhouden meestal tengevolge van heftige, traumatiserende, emotionele gebeurtenissen in het verleden, die een integratie van geheugen, gedachten, handelingen of persoonlijke identiteit verhinderen. Een hele mond vol. Iedereen dissocieert wel eens. Als we een eind aan het fietsen zijn en ons opeens bedenken of we een bepaald stuk wel hebben gefietst, waren we even gedissocieerd. Mensen die langdurig en regelmatig dissociëren, hebben veel last van hun stoornis. Ze raken tijd kwijt, horen van anderen dat ze dingen hebben gezegd die ze zich absoluut niet kunnnen herinneren. Ook wil het gebeuren dat patiënten in hun dissociaties zichzelf beschadigen. Een gat in de tijd Van de dissociatieve stoornissen is de dissociatieve identiteitsstoornis wel de bekendste. Er zijn boeken over geschreven (zoals Sibyl) en films over gemaakt, waardoor DIS (vroeger meervoudige persoonlijkheidsstoornis genoemd) bij het grote publiek bekend is. Iemand met een DIS is niet in staat om verschillende delen van zijn/haar identiteit, het geheugen en het bewustzijn te integreren. De verschillende identiteiten hebben verschillende herinneringen van een stukje van de geschiedenis van de cliënt. De identiteiten hebben hun eigen leeftijd, hun eigen naam, en hun eigen geheugen. Als de schijnbaar normale persoon dissocieert en handelt en doet als een andere identiteit en de schijnbaar normale persoon keert weer terug, herinnert de schijnbaar normale persoon de gebeurtenissen niet. Er ontstaat een gat, ook wel aangeduid met verloren tijd. Niet verwarren met schizofrenie Bijna altijd heeft iemand met een DIS langdurige ernstige trauma s meegemaakt in de vroege jeugd (in het algemeen tot het achtste levensjaar). Dus voordat het kind een eigen identiteit heeft ontwikkeld. De behandeling van iemand met een DIS kan vele jaren in beslag nemen. De behandeling bestaat uit drie fasen: 1. Stabilisatie en symptoomreductie (medicatie), 2. Het verwerken van de traumatische belevingen en 3. De verschillende delen (ook wel alters genoemd) te integreren in de normale persoon. DIS moet niet worden verward met schizofrenie of een gespleten persoonlijkheid. Er zijn wel overeenkomsten met persoonlijkheidsstoornissen, zoals borderline. Tegenwoordig is de diagnose gelukkig vast te stellen met gestructureerde interviewtechnieken. In de hersenen van een persoon die DIS heeft, zijn blijvende veranderingen vastgesteld in de hippocampus en de amygdala. Mensen die langdurend getraumatiseerd zijn, hebben een kleinere hippocampus. De hippocampus leidt beelden, geluiden en emoties naar de verschillende hersendelen. De amygdala functioneert nauw samen met de hippocampus. De hippocampus heeft een functie bij het onthouden van de feiten en de amygdala is voornamelijk betrokken bij de emotionele betekenis van die feiten. Deze afwijkingen worden ook gezien bij de dissociatieve stoornis niet anders omschreven (DSNAO). DSNAO Deze stoornis kent zes verschillende vormen, maar de bekendste is wel de DSNAO die lijkt op DIS. DSNAO komt veel vaker voor dan DIS. De DSNAO zit als het ware tussen de posttraumatische stress-stoornis (PTSS) en de DIS in. Iemand met DSNAO dissocieert veel vaker dan iemand met een PTSS, maar de cliënt heeft veel klachten die ook iemand met PTSS heeft. Het verschil tussen de DSNAO vorm die lijkt op DIS is dat de persoonlijkheden zich niet volledig hebben ontwikkeld tot andere identiteiten. De identiteiten hebben wel een ik-besef en een eigen levensgeschiedenis. Ze nemen geregeld de controle volledig van elkaar over. Het verschil met DIS is dus erg klein. Triggergevoeligheid Ook de behandeling van DSNAO is hetzelfde als de behandeling van DIS: langdurige therapie. Vaak moet men eerst een aantal jaren werken aan de stabiliteit van de patiënt voordat kan worden overgegaan tot de integratie van de verschillende delen. Een zekere gevoeligheid voor triggers blijven bestaan. Triggers zijn de dingen waardoor iemand gaat dissociëren, bijvoorbeeld door een bepaald geluid, een bepaalde geur, door het zien van iets naars, een zekere kleur, enzovoort. Het goede nieuws is dat je kunt herstellen van deze aandoening! Elisabeth Smelik Foto: Inge Jansen

16 16 Foppe op Hawaï Foppe voelt zich depressief door de herfststormen. Hij ligt op bed met sombere gedachten en nu moet het ook nog winter worden. De beer houdt zijn winterslaap, denkt Foppe, maar waar moet ik naartoe? De psychiatriemeisjes zorgen heel goed voor hem maar hij besluit op advies van de huisarts naar Hawaï te vertrekken. Op goed geluk. Foppe moet dus met het vliegtuig maar durft dat niet helaas. Gelukkig is er de zeeman uit Bergum die hem meeneemt met de vrachtboot met Sinterklaascadeaus en die vaart via de Bermuda Driehoek naar Hawaï. Het is een hele tocht en Foppe is zeeziek. Meer dood dan levend komt hij aan op Hawaï waar ooit Elvis Presley zijn concert gaf over de satelliettelevisie. Een douanebeambte bekijkt zijn paspoort en laat hem over aan de taxichauffeur die hem naar het hotel brengt waar een bloemenmeisje hem verwelkomt en meneer Foppe voelt zich ineens een stukje beter want de zon schijnt immers! De eerste avond in het hotel is er bingo en dansen en barbecue. Hier houdt Foppe niet van en hij gaat naar het strand dat verlaten is. Daar schrijft hij zijn dagboeknotitie en valt in slaap bij zijn kampvuur. Hij ziet de zon in de zee zakken, mist zijn moeder en droomt over een tropische storm. Dan valt er een kokosnoot op zijn kop en hij wordt wakker in het ziekenhuis. Een lieve verpleegster kijkt hem aan en zegt: hello mister Presley! Aloha hè, zegt Foppe, eet een fruitcocktail en stapt maar weer eens op. Iedereen vindt me hier een Elvis, denkt Foppe en koopt een gitaar en gaat spelen op het strand. Nice, zeggen de danseresjes met de hoelahoeprokjes en bloemen in het haar. Foppe staart verlegen naar de grond en doet zijn jailhouserockdansje voor hen. Dan is er een maand voorbij gegaan. Foppe denkt aan Friesland en de herfststormen en de Elfstedentocht en Sinterklaas. Het weer is hier heerlijk, denkt Foppe, neemt een duik in zee en is aan het surfen en zwemmen met dolfijnen. Hij rookt ook niet meer en is niet meer depressief, nee hij schildert de meisjes met allerlei kleurtjes en is erg gelukkig. Zo gaat een halfjaar voorbij en als het voorjaar is, denkt hij: ik ga helemaal niet weer terug. Maar dan belt zijn moeder dat het ook goed weer is in Friesland en hij neemt de boot terug en bereikt de haven van Rotterdam waar hij wordt opgehaald door zijn moeder met de Suzuki. Zo heeft hij heel wat te vertellen als hij thuis is en dat het goed met hem gaat aan zijn buikje en bruine kop te zien. Als hij zijn hawaïshirt maar aan kan houden en de zon blijft schijnen gaat hij weer aan de slag in de psychiatrische inrichting. En hij weet altijd waar Hawaï is als het in Nederland weer eens slecht weer is, want Sinterklaas komt immers ieder jaar met de boot en neemt hem dan weer mee, zodoende is Foppe nooit meer depressief maar erg creatief. Foppe Oostenbrug Illustratie: Margje Molenkamp - van den Berg

17 17 Familietafereeltje Tijdens het sjoelen binnen de familiekring riep ik, poète maudit in de dop, plotseling: Groots en meeslepend wil ik leven! en ik gooide alle sjoelschijven door de kamer. Er vielen meer tranen dan sjoelschijven... Meneer Bier Duisternis Door duisternis omgeven En oorverdovende stilte Voel ik de vochtige kilte In mijn geest herleven Het is alsof mijn leven Van generlei waarde is Voel ik het grote gemis Wil ik het opgeven Dan zie ik de held re maan Levenslust borrelt op Ik maak een tussenstop Het verleden is gedaan Door duisternis omgeven En oorverdovende stilte Voel ik mij weer flinker Sla mijn armen om t leven Elisabeth Smelik Heel diep binnen in mij zit een erge pijn een pijn van angst, gekwetst, ontkend en afgewezen zijn. Heel diep binnen in mij huil ik, schreeuw ik, fragmenteer ik innerlijk reageer ik en toch word ik niet vrij. Heel diep binnen in mij leeft een grote wens de pijn te kunnen uiten in therapie, van mens tot mens. Heel diep binnen in mij zie ik dan een straaltje licht omdat ik toch erkend ben tot een mens met een gezicht. Paulien Bakker Foto: Inge Jansen

18 18

19 V R A G E N F E S T IJ N 19 Jet de Wilde (43), van oorsprong hulpverlener, heeft zich de afgelopen tien jaar fulltime met creativiteit beziggehouden: schilderen, illustreren en lesgeven. Onlangs heeft ze een praktijk in Creatieve Coaching opgezet. Haar ervaring is dat je kracht kunt putten uit scheppingsdrang. En de belangrijkste troef van creativiteit is dat het je energie geeft. Dat merkt ze dagelijks. De mensen die haar schilderijen kopen, de opdrachtgevers van haar illustraties en haar cursisten, ze zijn vaak blij met wat ze maakt en doet. Dat voelt geweldig: creativiteit is het levenswater dat zelfs de troebelste modderpoel weer in beweging zet. Naam: Geboortedatum: Woont in: Soort huis: Getrouwd/verkering met: Nakomelingen: Opleiding: Professie: Laatste strohalm: Favoriet kledingstuk: Waarom?: Meest openlijk beleden waanidee: Heilig boek: Meest te vermijden vraag: In de woestijn zou je roepen: Doel van de wandeling des levens: Dood, einde of nieuw begin: Trooster(es) der bedroefden: Op kerkenpad: Met alle winden meewaaien: Per trekschuit of spaceshuttle: Slepende zaak: Uitdragerij of Italiaans design: Vals sentiment: Nooit meer in mijn leven: Dagsluiting: Jet de Wilde Thesinge Vissershuisje Hans Hof Famke Maatschappelijk werkster Illustrator, kunstenaar, coach Mijn Hollandsche nuchterheid Iets warms wat lekker zit, vies mag worden en ook nog eens oogverblindend staat (zie vorige vraag) Dat een ander het voor je zal gaan doen De meest verschrikkelijke ellende wordt aangericht door figuren die zich beroepen op een heilig boek. Wat ging er door je heen toen...etc? Wat moet dat met dat zand De dood Begin van een open einde Creativiteit. En een paar liter thee Groeit mos Maakt je een windvaan Trekschuit, tegen de stroom in Tango met de Belastingdienst Italiaans design uit de uitdragerij Het verlangen naar een wijze vader Naar Disneyland Na het rondje met de wekker de hond zetten Foto: Thea Mulder

20 20 Door bezuinigingen verlies ik mijn zelfstandigheid

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek Psychiatrie De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 0 Stemmen horen 0 Klachten en symptomen 0 Oorzaken De behandeling 0 Doel 0 Voor wie 0 Tijdsduur 0 De inhoud van de behandeling 0 Coping-training 0 Psycho-educatie

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer Sander Kloet koud zo voelt het hier. kil ik weet niet waar het vandaan komt het is geen kou. het is angst. angst voor de wereld angst voor de dag van morgen bang dat we dingen vergeten bang dat we dingen

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je.

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je. Oud wit Prins de Vos Ik wil je. Het is het eerste berichtje dat ik vandaag van hem ontvang. De uren waarin het stil blijf zijn ondragelijk. Pas als ik de trilling in mijn broekzak voel begint mijn hart

Nadere informatie

Carla van Lent. De Droom

Carla van Lent. De Droom Carla van Lent De Droom Het stond altijd op zijn lijstje iedere keer ieder jaar; een hond een echte levende hond daar verlangde hij naar. Zijn ouders zagen de bui al hangen en zeiden telkens nee jij moet

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag.

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag. vanaf 4 jaar tekst: Marian van Gog muziek: Ton Kerkhof ouplet Brandweerman Intro D7 G man, Refrein brand -weer - man. Red die kat, Brand-weer Œ Œ Œ G Œ Ó als je kan. Zet je lad - der neer en draag snel

Nadere informatie

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik.

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik. De muur Ik heb een muur om me heen. Nou, een muur? Het lijken er wel tien. En niemand is in staat om Over die muur bij mij te komen. Ik laat je niet toe, Want dan zou je zien Hoe kwetsbaar ik ben. Maar

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie ggz voor doven & slechthorenden Schizofrenie Leven in een andere wereld Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie Herkent u dit? Denkt u wel eens dingen te zien

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Ahlberg en Tellegen 13-12-11 14:29 Pagina 1. Brieven aan bijna niemand anders

Ahlberg en Tellegen 13-12-11 14:29 Pagina 1. Brieven aan bijna niemand anders Ahlberg en Tellegen 13-12-11 14:29 Pagina 1 Brieven aan bijna niemand anders Ahlberg en Tellegen 13-12-11 14:29 Pagina 2 ander werk van toon tellegen Theo Thijssenprijs 1997 Hendrik de Vriesprijs 2006

Nadere informatie

H E T V E R L O R E N G E L D

H E T V E R L O R E N G E L D H E T V E R L O R E N G E L D Personen Evangelieschrijver Vrouw (ze heet Marie) Haar buurvrouwen en vriendinnen; o Willemien o Janny o Sjaan o Sophie (Als het stuk begint, zit de evangelieschrijver op

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding.

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Welkom Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Gebed (groep 6) Lieve God, we zijn hier bij elkaar gekomen om Pasen te vieren het feest van de opstanding

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

Mijn loverboy Verloren onschuld

Mijn loverboy Verloren onschuld Mijn loverboy Verloren onschuld in makkelijke taal simone schoemaker 8 Het verhaal van Lisa De dag begint goed. Ik word wakker met een blij gevoel. Yes, ik ben jarig! Ik ben zestien! Mijn moeder feliciteert

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Antwoorden Thema 5 woonomgeving. Oefening 3. 1. mag 2. moest 3. Mag 4. moeten 5. Mag 6. moeten 7. moet 8. mogen 9. mocht 10.

Antwoorden Thema 5 woonomgeving. Oefening 3. 1. mag 2. moest 3. Mag 4. moeten 5. Mag 6. moeten 7. moet 8. mogen 9. mocht 10. Antwoorden Thema 5 woonomgeving Oefening 3 A 1. mag 2. moest 3. Mag 4. moeten 5. Mag 6. moeten 7. moet 8. mogen 9. mocht 10. moesten B 1. Kon 2. Willen 3. Kan 4. kunnen 5. mocht 6. Kan - kan 7. wilde 8.

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Ontmoeting. gezondnu.nl

Ontmoeting. gezondnu.nl Ger van der Gaast (64) weet sinds 2010 dat hij de ziekte van Alzheimer heeft. Inmiddels woont hij in een verpleeghuis in Utrecht. Als voormalig docent verpleegkunde volgt Ger zijn eigen zorg kritisch.

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

Inhoud van dit nummer: Al drie jaar..

Inhoud van dit nummer: Al drie jaar.. Inhoud van dit nummer: Al drie jaar.. (gedicht) Kinderen met verslaafde ouders Even voorstellen. Verslag van het Voorjaarsfeest 28 Mei Budgetrecept van Hinke Buitenveldertgroep - Hoogeveen Contactgegevens

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Ik geloof dat er in mijn achterband

Ik geloof dat er in mijn achterband Ik geloof dat er in mijn achterband Sinterklaastoneelstukje geschreven door Ron Jansen In een slaperig plattelandsdorpje komen op een zekere dag, vlak voor Sinterklaas, twee pieten aangelopen, met de fiets

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Gevoelens... 4 Hoofdstuk 2 Ontmoeten... 6 Hoofdstuk 3 Verliefd... 8 Hoofdstuk 4 Date... 10 Hoofdstuk 5 Verkering... 12 Hoofdstuk 6 Intimiteit... 14 Hoofdstuk 7 Seks...

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Eerst wat algemene gegevens. Vragen over je lichaam. 1. In welke klas zit je?

Eerst wat algemene gegevens. Vragen over je lichaam. 1. In welke klas zit je? Eerst wat algemene gegevens. 1. In welke klas zit je? 2. Bij wie woon je de meeste dagen van de week? Je mag één antwoord geven. Ik woon: Bij mijn vader en moeder (samen) Ongeveer de helft van de tijd

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 LYRICS 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 omdat ik ontdekt heb dat er niets boven de waarheid gaat die hele toon die is zo bijzonder dat is de toon van de waarheid begrijp

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Op reis naar Bethlehem

Op reis naar Bethlehem Op reis naar Bethlehem Rollen: Verteller Jozef Maria Engel Twee omroepers Kind 1 Kind 2 Kind 3 Receptionist 1 Receptionist 2 Receptionist 3 Kind 4 Kind 5 Herder 1 Herder 2 Herder 3 Herder 4 Drie wijzen

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 9. 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42

Inhoud. Woord vooraf 9. 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42 Inhoud Woord vooraf 9 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42 2. Papa, ik ben bang dat jij ook dood gaat 44 Overdenking over 1 Korintiërs 15: 35-49 78 3. Ik ben mijzelf niet meer

Nadere informatie

De bijen. De bijen prikken de leeuwen. De leeuwen gaan in een rondje rondom Izzi zitten. Bzzz Bzzz Bzzz BZZZ

De bijen. De bijen prikken de leeuwen. De leeuwen gaan in een rondje rondom Izzi zitten. Bzzz Bzzz Bzzz BZZZ De bijen Bzzz Bzzz Bzzz BZZZ En kom je redden Vertrouw op ons We gaan je beschermen Van dit bos Bzzz Bzzz Bzzz BZZZ Bijen marcheren Bijen springen Bijen dansen Bijen zoemen Bzzz Bzzz Bzzz BZZZ We gaan

Nadere informatie

De MS van Tess Als elke dag onzeker is

De MS van Tess Als elke dag onzeker is Morgen gaan we naar de huisarts, zegt haar moeder s middags. Ik weet niet wat er met je is. Je bent zo moe de laatste tijd. En nu heb je ook nog last van je oog. De juf zegt dat ik misschien een bril moet,

Nadere informatie

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen.

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het houdt je misschien je leven lang bezig: Wie vertel

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Ja hoor. Dan moet je rechtdoor. Bij de moet je naar rechts en daarna de links. Het postkantoor is aan rechterhand.

Ja hoor. Dan moet je rechtdoor. Bij de moet je naar rechts en daarna de links. Het postkantoor is aan rechterhand. Thema 5 Woonomgeving Oefening 2 Situatie 1 Pardon meneer, mag ik iets vragen? Jazeker, wat kan ik voor doen? Weet u het postkantoor is? Ja hoor. Dan moet je rechtdoor. Bij de moet je naar rechts en daarna

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander.

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. HHKalender DEF_2 ct.indd 1 Romantiek in een liefdesbrief 01-06-15 21:37 ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf een liefdesbrief aan je geliefde. Verwerk

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij?

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Wat een mooie luchtballonnen! Geel, oranje, groen en blauw. Kies maar uit Daan,

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

waarom ontwikkelingssamenwerking?

waarom ontwikkelingssamenwerking? ontwikkeling EN waarom ontwikkelingssamenwerking? EUROPESE COMMISSIE DE 116 MEI 2003 EN waarom ontwikkelingssamenwerking? Dit boekje vertelt een verhaal zoals ik vroeger zelf graag aan mijn drie kinderen

Nadere informatie

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI AVI E4* Alcoholisme, ruzie, bang zijn Midden in de nacht rinkelt de telefoon. Anna weet wat dat betekent. Ze moet vluchten, alweer. Ze rent de donkere nacht in. De volgende dag valt Anna in de klas in

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Lesmap Wij ook HETGEVOLG WIJ OOK

Lesmap Wij ook HETGEVOLG WIJ OOK WIJ OOK Spel: Jason Van Laere en Marjan De Schutter Tekst & Regie: Stijn Van de Wiel Scenografie: Jan Strobbe Camera, Montage: Dries Segers Dramaturgie: Bram Verschueren 1 7+ Ik ben ik. Jason. Dat is mijn

Nadere informatie

Energiek de lente in!

Energiek de lente in! Miniboekje Energiek de lente in! 10 tips voor meer balans & energie Beste lezer, Dit boekje is een klein cadeautje voor u! De lente is weer begonnen en de bomen staan te popelen om uit te lopen. Koeien

Nadere informatie

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts.

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. Thema 5 Les 1: De angst: Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. De schrik: Als iemand ineens achter je staat, dan schrik je. Je bent dan ineens

Nadere informatie

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Bedrinkt u niet (5:18a) is duidelijk een opdracht waar we

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten?

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Psychische problemen bij ouders Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Alles over psychische problemen bij je ouders IKMAAKDEKLIK.be Een onlineplatform voor kinderen van ouders met psychische problemen.

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Arnold & Naomi Kristian van Essen

Arnold & Naomi Kristian van Essen Arnold & Naomi Kristian van Essen Ik wil dat je gaat. Naomi haar stem snijdt door t hart van Arnold. Maar waarom dan? Arnold zijn stem hapert. Naomi zucht en staat op. Langzaam beweegt ze naar het raam

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> Complexe trauma s kunnen grote

Nadere informatie