Het Eureka-gevoel van ICT-gebruik

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Eureka-gevoel van ICT-gebruik"

Transcriptie

1 Het Eureka-gevoel van ICT-gebruik De gevolgen van ICT-initiatieven in de loonadministratie van het MKB voor de reductie van administratieve lasten drs. J.P. Vendrig drs. A. Kranenborg Zoetermeer, februari 2004

2 ISBN: Bestelnummer: A Prijs: 35,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken. Voor alle informatie over MKB en Ondernemerschap: De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van EIM. EIM aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with EIM. Quoting of numbers and/or text as an explanation or support in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of EIM. EIM does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections. 2

3 Inhoudsopgave Samenvatting 5 1 Inleiding Achtergrond Onderzoek bij MKB-ondernemers Het rapport 10 2 Perceptie van MKB over ICT-toepassingen tot nu toe Houding ondernemers Gevolgen 16 3 Perceptie van MKB over ICT-toepassingen in de toekomst Houding Gevolgen 23 4 Conclusie 27 Bijlagen I Onderzoeksaanpak 29 II Vragenformulier 31 III Inventarisatie ICT-toepassingen en de kostencomponenten 42 IV Tabellen 47 3

4

5 Samenvatting Het achterliggende onderzoek Doel van het onderzoek is om enerzijds na te gaan in hoeverre - naar de mening van de MKB-ondernemers en intermediairs 1 - ICT-toepassingen op het gebied van de salarisadministratie hebben geleid tot een reductie van de administratieve lasten. Het gaat daarbij zowel om nieuwe toepassingen als om updates van bestaande pakketten. Daarbij wordt teruggekeken op de afgelopen 3 jaar. Anderzijds wordt nagegaan welke effecten toekomstige ontwikkelingen in ICTtoepassingen naar verwachting hebben op de hoogte van de administratieve lasten en op de te maken kosten. Het doel van het onderzoek moet geplaatst worden tegen de achtergrond van de verwachtingen van de overheid dat langs de weg van de ICT-initiatieven een wezenlijke beperking van de administratieve lasten gerealiseerd kan worden. Ofwel, aanhakend bij de titel van dit rapport: Mag de overheid Eureka roepen bij het gebruik van ICT-initiatieven als het gaat om een wezenlijke terugdringing van de administratieve lasten? De MKB-bedrijven die de salarisadministratie in eigen beheer uitvoeren, hebben direct te maken met besparingen of kosten van automatisering. Meer dan driekwart van de MKB-ondernemingen besteedt de salarisadministratie echter uit aan een administratiekantoor, salarisservicebureau of accountant. Besparingen of kosten als gevolg van automatisering in de salarisadministratie kunnen via tariefverhoging of -verlaging van de intermediairs terechtkomen bij deze MKB-ondernemingen. Ten behoeve van het onderzoek is een telefonische enquête gehouden onder zowel MKB-ondernemers als intermediairs. In dit rapport worden de belangrijkste bevindingen van het onderzoek gepresenteerd. Vermindering van de administratieve lasten en personeelsomvang De vernieuwingen in de salarisadministratie, die de afgelopen 3 jaar zijn doorgevoerd, hadden met name tot doel om de administratieve lasten te verminderen. In circa 70 procent van de bedrijven en intermediaire organisaties zijn de administratieve lasten met betrekking tot de salarisadministratie daardoor aanzienlijk teruggebracht. Dit leidt niet in alle gevallen tot minder inzet van personeel, zo blijkt uit de peiling. Meer dan 60 procent van de Intermediairs en een iets kleiner deel van de MKB-ondernemers is er echter wel van overtuigd dat er door ICT-toepassingen in de salarisadministratie met minder personeel kan worden volstaan. Doorgeven van besparingen aan MKB Wanneer het gaat om uitbesteding van de loonadministratie kunnen besparingen op personeelskosten via tariefverlaging van de intermediairs worden doorgegeven aan de MKB-ondernemers. Uit het onderzoek blijkt dat meer dan 60 procent van de intermediairs van mening is dat de declaratie aan de klant inderdaad lager wordt door automatisering van de loonadministratie. De ondernemers die uitbesteden zijn minder vaak posi- 1 Administratiekantoren, salarisservicebureaus en accountants. Zie ook bijlage I 'Onderzoeksaanpak'. 5

6 tief (45%) over het doorgeven van besparingen als gevolg van de automatisering bij de intermediairs. Ondanks het feit dat een aanzienlijk deel van de intermediairs en van de bedrijven aangeeft dat besparingen als gevolg van automatisering worden doorgegeven in de declaratie, zijn zowel de uitbestedende bedrijven (70%) als de intermediairs (82%) er in meerderheid van overtuigd dat automatisering in de loonadministratie veel meer tot gevolg heeft dat het niveau van de dienstverlening verbetert dan dat de declaratie lager wordt. Waardering van het aanbod en de mate van gebruik van nieuwe ICTtoepassingen Ondanks de bevindingen dat een deel van de ondernemers en intermediairs het aanbod van software onoverzichtelijk vindt en men veelal niet op de hoogte is van nieuwe ICTtoepassingen voor de loonadministratie, is een overgrote meerderheid van de MKBondernemers (81%) en intermediairs (87%) toch van mening dat binnen de eigen organisatie optimaal gebruik gemaakt wordt van de automatiseringsmogelijkheden. Toekomst De overheid wil door middel van de inzet van ICT de uitwisseling van gegevens en informatie tussen bedrijfsleven en overheid vergemakkelijken. Daarom heeft het kabinet samen met het bedrijfsleven het programma ICT & Administratieve Lasten ontwikkeld. Onderdeel daarvan is samenvoeging en harmonisering van de informatie die verschillende overheidsinstanties vragen zodat de ondernemer die informatie in één keer kan aanleveren. Draagvlak voor verdere automatisering Een zeer grote meerderheid van de MKB-ondernemers die de loonadministratie in eigen beheer uitvoeren en de intermediairs zijn positief over de mogelijkheden om deze plannen te realiseren. De meeste ondernemers (85%) en intermediairs (92%) verwachten dat in de toekomst de loongegevens die aan de overheid moeten worden verstrekt automatisch vanuit de bronadministratie gegenereerd kunnen worden. En wanneer dit mogelijk wordt, zal 84% van de ondernemers en 88% van de intermediairs daar naar eigen zeggen gebruik van gaan maken. Over de vraag of de toekomstige automatiseringstoepassingen in de loonadministratie zullen leiden tot een verdere vermindering van de administratieve lasten, zijn de ondernemingen die de loonadministratie zelf doen vaker positief (61%) dan de intermediairs (45%). Opvallend is dat er veel minder ondernemers en intermediairs een reductie van de administratieve lasten verwachten als gevolg van toekomstige ICT-toepassingen dan als gevolg van ICT-toepassingen in het recente verleden. Toenemende kosten Ongeveer de helft van de ondernemers (die de loonadministratie zelf doen) en intermediairs denkt dat de bronadministratie aangepast moet worden alvorens automatisch loongegevens aan de overheid kunnen worden verstrekt. Als gevolg daarvan zal verdergaande automatisering van de loonadministratie bij de meeste van deze ondernemingen leiden tot toenemende kosten, bijvoorbeeld door investeringen in soft- en hardware. Over het algemeen zijn de MKB-ondernemers van mening dat de kleinere bedrijven in de toekomst meer kosten moeten maken voor de werkzaamheden rond de loonadministratie dan de grotere bedrijven. 6

7 De verwachting is dat de automatische verstrekking van loongegevens aan de overheid met name voordelen oplevert voor de overheid zelf. De meeste ondernemers en intermediairs staan positief tegenover invoering en een redelijk groot deel verwacht een reductie van de administratieve lasten. Gegeven de toenemende kosten verwacht men per saldo meer uitgaven te moeten doen dan de reductie van de administratieve lasten oplevert. Meer dan driekwart van de ondernemers en tweederde van de intermediairs is van mening dat wanneer de loongegevens automatisch vanuit de bronadministratie aan de overheid verstrekt worden, voldaan zal zijn aan de informatiebehoefte van de overheid. Conclusie Aan de ene kant wordt de opvatting van de overheid dat langs de weg van de ICTinitiatieven een wezenlijke beperking van de administratieve lasten gerealiseerd kan worden, door MKB-ondernemers ondersteund. Aan de andere kant zijn er ook signalen die dit tegenspreken. De verwachtingen van de overheid dienen op basis van de resultaten van dit onderzoek enigszins getemperd te worden. Dat de verwachte wezenlijke beperking van de administratieve lasten gerealiseerd kan worden staat a priori niet vast, met name voor het kleinbedrijf. Ofwel, aanhakend bij de titel van dit rapport, de overheid mag wel Eureka roepen maar zal toch ook het oog open moeten houden voor andere mogelijkheden voor het terugdringen van de administratieve lasten dan uitsluitend te wedden op het paard genaamd ICT-initiatieven. 7

8

9 1 Inleiding 1.1 Achtergrond Ondernemers hebben te maken met veel administratieve verplichtingen die veroorzaakt worden door wet- en regelgeving. Dat leidt tot hoge kosten en irritatie bij ondernemers. In 2002 bedroegen de administratieve lasten voor het bedrijfsleven in Nederland ruim 17,1 miljard 1. Hoewel de kosten van deze rapportageverplichtingen voortvloeien uit zo n 100 verschillende wetgevingsdomeinen, wordt ruim de helft van deze kosten veroorzaakt door slechts zeven wetgevingsdomeinen. Koploper is de Wet op de Jaarrekeningen, die goed is voor 14% van alle administratieve lasten. Daarna volgen op enige afstand en in aflopende volgorde de Wet Werknemersverzekeringen, de Wet Milieubeheer, de Arbeidsomstandighedenwet, de Wet Loonheffing, de Wet Omzetbelasting en ten slotte de Prijzenwet. Het kabinet-balkende II zet in op vernieuwing en versterking van de economie en wil dit onder meer bereiken met minder regels. Wat betreft de administratieve lasten heeft dit kabinet als doel gesteld een verlaging met 25%; te bereiken in vier jaar met als ijkpunt 31 december Behalve door minder regels wil de overheid de administratieve lasten ook verminderen door de toepassing van ICT-initiatieven. Hiermee kan de uitwisseling van gegevens en informatie tussen bedrijfsleven en overheid vergemakkelijkt worden. Daartoe heeft het kabinet samen met het bedrijfsleven het programma ICT & Administratieve Lasten ontwikkeld. Doel van het programma is om, door middel van de toepassing van ICT, de bureaucratische rompslomp voor ondernemers te verminderen en de informatievoorziening van de overheid aan ondernemers te verbeteren. Het programma ICT & Administratieve Lasten omvat de toepassing van ICT in de hele keten van informatie- en gegevensuitwisseling tussen bedrijven en de overheid. Uitgangspunt daarbij is om de informatie die verschillende overheidsinstanties vragen, samen te voegen en te harmoniseren, zodat de ondernemer die informatie in één keer kan aanleveren. Onderdelen van het programma zijn bijvoorbeeld: het loket, de Overheidstransactiepoort, het Basisbedrijvenregister en de Elektronische Winstaangifte. De overheid verwacht vanuit het programma een substantiële reductie van de omvang van de administratieve lasten te realiseren. Uiteindelijk doel van de overheid is om de administratieve lasten in een hoger tempo te verminderen. Aan de andere kant zijn er geluiden die aangeven dat de resultaten, met name voor het MKB, beperkt zullen zijn. Immers, door ICT-toepassingen zijn er ook kostenstijgingen. Om ICT-initiatieven mogelijk te maken dient het bedrijfsleven in hardware, software etc. te investeren. Over het saldo-effect is echter weinig bekend, met name als het gaat om het MKB. 1 Bron: Interdepartementale Projectdirectie Administratieve Lasten, Ministerie van Financiën, januari

10 1.2 Onderzoek bij MKB-ondernemers Om meer inzicht in de (toekomstige) resultaten van het programma te krijgen, met name voor het MKB, heeft EIM een peiling gedaan onder de MKB-ondernemers zelf. Via hen is nagegaan of ICT-initiatieven de administratieve lasten voor met name MKBondernemers daadwerkelijk reduceren. Mag de overheid inderdaad Eureka roepen bij het gebruik van ICT-initiatieven als het gaat om een wezenlijke terugdringing van de administratieve lasten? Casuïstiek loonadministratie De beantwoording van deze vraag geschiedt aan de hand van een casuïstiek voor het midden- en kleinbedrijf en wel binnen het wetgevingsterrein Werknemersverzekeringen en de Loonheffing (goed voor circa 6% van de totale omvang administratieve lasten). Daarbij is ingezoomd op de salarisadministratie. Veldwerk onder MKB-ondernemers en intermediairs De analyse van mogelijke administratievelastenbesparingen door ICT-toepassingen is veelal gericht geweest op grote bedrijven die de administratie zelf uitvoeren. Administratieve verplichtingen worden echter door veel MKB-ondernemingen uitbesteed. In zijn algemeenheid besteedt 90% van alle bedrijven met 2-9 medewerkers de administratieve verplichtingen geheel of gedeeltelijk uit 1. De administratieve verplichtingen worden in meer dan 93% van de gevallen uitbesteed aan accountants, boekhouders of administratiekantoren (hierna te noemen: de intermediairs). In totaal zijn hier de meningen van MKB-ondernemers en 240 intermediairs gepeild. In bijlage I wordt nader ingegaan op de gevolgde onderzoeksaanpak. 1.3 Het rapport Doel Deze rapportage is bedoeld om een bijdrage te leveren aan de discussie over het effect van het toepassen van ICT-initiatieven om administratieve lasten te reduceren. Inhoud Het rapport laat zien dat MKB-ondernemers in het algemeen de aanpak ondersteunen en geloven in verdergaande ICT-toepassingen en de positieve effecten daarvan op de administratieve lasten. Het laat ook zien dat MKB-ondernemers vrezen voor de hogere kosten en investeringen die met de ICT-toepassingen gepaard gaan. Met andere woorden: overheid, houd je ogen open voor ICT, maar ook voor andere mogelijkheden om de administratieve lasten te drukken. Leeswijzer Dit rapport gaat in op de bouwstenen achter deze conclusie. Achtereenvolgens wordt aandacht besteed aan: de vraag of ICT-toepassingen op het gebied van salarisadministratie in de afgelopen 3 jaar tot een reductie van de administratieve lasten hebben geleid (hoofdstuk 2); 1 Van de Bunt, Administratieve lasten: meningen van ondernemers,

11 de verwachte effecten van toekomstige ontwikkelingen in ICT-toepassingen op de hoogte van de administratie lasten en de te maken kosten (hoofdstuk 3). In beide hoofdstukken wordt eerst ingegaan op de houding van MKB-ondernemers ten opzichte van ICT-toepassingen ( 2.1 en 3.1) en vervolgens op de gevolgen van ICTtoepassingen ( 2.2 en 3.2). In bijlage I is de onderzoeksopzet weergegeven. Bijlage II bevat het vragenformulier op basis waarvan de MKB-ondernemers geantwoord hebben. Ter illustratie is in bijlage III in het kort een inventarisatie opgenomen van de recente ICT-toepassingen waarvan de overheid de verwachting heeft dat deze kunnen bijdragen aan een substantiële terugdringing van de administratieve lasten voor ondernemers. Bijlage IV ten slotte, bevat alle antwoorden (in tabelvorm) van de MKB-ondernemers op de aan hen voorgelegde vragen. 11

12

13 2 Perceptie van MKB over ICT-toepassingen tot nu toe Voor het MKB staat kostenvermindering voorop. MKB-ondernemers zullen alleen gebruik gaan maken van ICT-toepassingen als de administratieve lasten daadwerkelijk gereduceerd worden. In potentie leveren de ICT-toepassingen voor het gehele bedrijfsleven een aanzienlijke besparing op. Pas als de individuele ondernemer door de toepassing van ICT een wezenlijke kostenbesparing verwacht, zal de overstap gemaakt worden naar een andere wijze van aanleveren van informatie. Dit hoofdstuk geeft een beeld van het verwachtingspatroon van MKB-ondernemers over de huidige ICT-toepassingen in relatie tot de administratievelastenreductie. Dit verwachtingspatroon is gebaseerd op hun eigen ervaringen en beeldvorming. 2.1 Houding ondernemers Wat vinden MKB-ondernemers van het gebruik van ICT-toepassingen om de administratieve lasten te reduceren? Het verband tussen het gebruik van ICT-toepassingen en de administratievelastenreductie Als het gaat om de salarisadministratie kan de administratievelastenreductie door nieuwe ICT-toepassingen bereikt worden door de vermindering van informatiestromen door bijvoorbeeld: de frequentie van het aantal aangiften te verlagen, omdat de periodiciteit lager kan zijn; de tijdsbesteding voor bepaalde handelingen te verlagen (bijvoorbeeld rondom de invoer van nieuwe medewerkers); controlewerkzaamheden te vergemakkelijken. 74% van de ondernemers is van mening dat er een verband is tussen de automatisering in de loonadministratie en de omvang van de daaraan verbonden administratieve lasten. Bij de intermediairs is dat aandeel nog groter, namelijk 84 procent. Als het gaat om de ondernemingen die hun salarisadministratie uitbesteden, heeft een deel geen mening over deze stelling. Dit is goed te begrijpen omdat aangenomen kan worden dat daar waar uitbesteed wordt men weinig ervaring heeft met automatisering in de loonadministratie 1. Degenen die de loonadministratie zelf doen zijn vaker positief over het verband tussen automatisering en de hoogte van de administratieve lasten (83%) dan degenen die uitbesteden (73%) (zie figuur 1). 1 Uit EIM-onderzoek (Actualisering Administratieve Lasten wetsdomeinen Financiën, december 2003) is gebleken dat 80%van de MKB-ondernemingen de salarisadministratie heeft uitbesteed. 13

14 figuur 1 stelling: 'Er is een verband tussen de automatisering in de loonadministratie en de omvang van de daaraan verbonden administratieve lasten.' 90% 83% 83% 80% 70% 73% 74% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 12% 15% 15% 13% 13% 16% 2% 1% uitbesteders zelfdoeners alle bedrijven intermediairs mee eens mee oneens weet niet Bron: Perceptiemeting EIM BV. Wanneer gekeken wordt naar de verschillen per bedrijfsgrootte, zien we dat middelgrote bedrijven vaker een positief verband aangeven (81%) dan kleine bedrijven (68%). Bijna eenvijfde deel van de kleine bedrijven kan hierover geen mening geven. Deze uitkomst sluit aan bij het verschil in uitkomst tussen zelf doen en uitbesteden doordat middelgrote bedrijven sterker vertegenwoordigd zijn in de groep bedrijven die de loonadministratie zelf doen (90% middelgroot) dan in de bedrijven die uitbesteden (70% middelgroot). Gegeven de veelzijdigheid aan informatiestromen die deels overlappingen kent richting verschillende overheidsinstanties, moeten dezelfde administratieve gegevens meerdere malen verstuurd worden. Bij het beoordelen van de mening van de MKB-ondernemers over het verband tussen de automatisering in de loonadministratie en de omvang van de daaraan verbonden administratieve lasten moet derhalve ook rekening gehouden worden met de uitstralingseffecten van de toepassing van nieuwe ICT-initiatieven in de loonadministratie. Zo zal het gebruik van ICT in de loonadministratie ook van invloed kunnen zijn op de administratieve verplichtingen met betrekking tot bijvoorbeeld de Belastingdienst en UWV-instanties Hoe staan MKB-ondernemers tegenover ICT-toepassingen in de loonadministratie? Gelet op de vele wijzigingen in wet- en regelgeving zien de meeste ondernemers en intermediairs er de noodzaak van in om gebruik te maken van automatisering in de loonadministratie. Maar liefst 95 procent van de intermediairs vindt dat ze de loonadministratie moeten automatiseren. Daarbij speelt de veelheid aan wijzigingen in de betreffende wet- en regelgeving een rol. Bovendien is de bedrijfsvoering van intermediairs hoofdzakelijk gericht op het uitvoeren van administratieve taken voor derden, waarbij het optimaliseren van de administratieve organisatie evident is met het oog op de te behalen omzet. 14

15 Ondanks het feit dat een deel van de ondernemers en intermediairs problemen heeft met het aanbod van automatiseringspakketten (talrijk, gebrek aan standaarden) en er weinig gekeken wordt naar andere (nieuwe) toepassingen, is men van mening dat er optimaal gebruik gemaakt wordt van de automatiseringsmogelijkheden voor de loonadministratie. In dit opzicht zijn er nauwelijks verschillen tussen de kleine en de grotere ondernemingen en intermediairs. Daarmee wordt duidelijk dat de meeste ondernemers en intermediairs te maken hebben met een goedlopend pakket en er dus geen directe noodzaak is om zich op andere pakketten te oriënteren. Aan de andere kant mist men door een dergelijke houding de mogelijkheid om via het gebruik van andere pakketten tot een efficiënter administratief werkproces te komen. In het algemeen dalen de administratieve lasten door toepassing van ICT. Niet mag worden vergeten dat er ook sprake kan zijn van een toename van administratieve lasten. In het bijzonder kan worden gedacht aan meerkosten als gevolg van de benodigde ICT-infrastructuur. Voorbeelden daarvan zijn: specifiek benodigde hardware; software om informatie te kunnen genereren, verwerken en beveiligen; communicatie- of transactiekosten. De reden voor de automatisering in de loonadministratie Voor de meeste MKB-bedrijven (83%) en intermediairs (85%) geldt dat de nieuwe toepassingen van hard- en software in de loonadministratie geïmplementeerd zijn met het oog op het terugdringen van de administratieve lasten. Er is enig verschil van mening tussen de ondernemingen die de loonadministratie zelf doen (82%) en die uitbesteden (87%). De middelgrote bedrijven antwoorden iets vaker bevestigend op deze stelling dan de kleine bedrijven. figuur 2 stelling: 'De automatisering in de loonadministratie is met name toegepast om de omvang van de administratieve lasten terug te brengen.' mee oneens 13% weet niet 4% mee eens 83% Bron: Perceptiemeting, EIM BV. 15

16 2.2 Gevolgen Gevolgen voor de omvang van de administratieve lasten Om een indicatie te krijgen van de mate waarin de administratieve lasten dan worden teruggebracht, is aan de MKB-ondernemers gevraagd in hoeverre zij het eens zijn met de uitspraak: 'door de automatisering in de loonadministratie wordt de omvang van de administratieve lasten beduidend teruggebracht'. Zo n 70 procent kan zich volledig of overwegend vinden in deze stelling. die de loonadministratie zelf doen zijn het vaker overwegend of volledig eens met deze stelling (84%). Dit geldt ook voor de middelgrote bedrijven - 75% is het volledig of overwegend eens met deze stelling - ten opzichte van de kleine bedrijven, waarvan 66% daar positief tegenover staat. figuur 3 stelling: 'Door de automatisering in de loonadministratie wordt de omvang van de administratieve lasten beduidend teruggebracht.' 90% 84% 80% 70% 68% 70% 70% 60% 50% 40% 30% 24% 23% 30% 20% 10% 0% 14% 8% 7% 2% 0% uitbesteders zelfdoeners alle bedrijven intermediairs mee eens mee oneens weet niet Bron: Perceptiemeting, EIM BV Gevolgen van ICT-toepassingen in de loonadministratie voor de declaratie van de intermediair Deze paragraaf gaat in op de vraag of - volgens MKB-ondernemers - ICT-toepassingen op het gebied van de salarisadministratie gevolgen hebben voor het tarief van de intermediair en de hoogte van de declaratie van de intermediair aan de ondernemer. Ruim 60 procent van de intermediairs is positief over het doorgeven van besparingen als gevolg van ICT-toepassingen in de loonadministratie in de tarieven. 46 procent is het volledig eens met de stelling dat door automatisering de declaratie aan de klant lager ligt en 15 procent is het daar. Het spiegelbeeld van dit effect is dat het gebruik van nieuwe ICT-toepassingen aan de ondernemers doorgegeven dient te worden en dus niet ten goede komt aan de bedrijfsvoering van de intermediairs en derhalve voor hen geen vermindering van de administratieve lasten tot gevolg heeft (maar vanzelfsprekend wel voor de MKB-ondernemingen). Van de ondernemers heeft 17 procent geen mening over de stelling. Wordt de verhouding tussen het aandeel dat positief staat tegenover deze kwestie en het aandeel dat daar negatief tegenover staat, bekeken voor de bedrijven en de intermediairs, dan blijkt 16

17 dat de bedrijven die de loonadministratie uitbesteden minder vaak overtuigd zijn van het verband tussen automatisering bij de intermediairs en een lagere declaratie. De middelgrote bedrijven zijn het vaker (overwegend) eens met deze stelling dan de kleine. Bij kleine bedrijven is de verhouding tussen (overwegend) eens en (overwegend) oneens bijna 50/50. Voor intermediairs geldt het omgekeerde: daar zijn de kleinere bedrijven juist vaker positief over de voorgelegde stelling. figuur 4 stelling: 'Automatisering beïnvloedt de hoogte van declaratie van de intermediair.' Mogelijk dat door ICT-initiatieven de resterende administratieve verplichtingen relatief eenvoudig worden. Het zou dan ook mogelijk zijn dat ondernemers zullen (her)overwegen om de salarisadministratie niet meer uit te besteden, maar weer in eigen beheer te gaan uitvoeren. Bij die beslissing spelen overigens niet alleen kostenoverwegingen een rol. Uitbesteden om daarmee verantwoordelijkheden over het bijuitbesteders intermediairs weet niet 17% weet niet 4% mee eens 45% mee oneens 36% mee oneens 38% mee eens 60% Bron: Perceptiemeting, EIM BV. De ondernemers die de loonadministratie uitbesteden en de intermediairs kunnen zich over het algemeen beter vinden in de stelling dat 'de automatisering in de loonadministratie veel meer tot gevolg heeft dat het niveau van de dienstverlening van het administratiekantoor/salarisservicebureau verbetert dan dat de declaratie lager wordt'. 70 procent van de uitbestedende MKB-ondernemers en meer dan 80 procent van de intermediairs zijn het (overwegend) eens met deze stelling. Dit effect heeft tot gevolg dat het gebruik van nieuwe ICT-toepassingen door intermediairs niet in de declaratie wordt doorgegeven en er treedt per saldo geen vermindering van de administratieve lasten op. Er zijn enige verschillen naar grootteklasse van de ondernemingen. De kleine bedrijven die de loonadministratie uitbesteden hebben vaker geen mening over deze stelling dan de middelgrote bedrijven. Als verklaring zou kunnen gelden dat kleinere ondernemers min of meer eenvoudige, standaardwerkzaamheden door de intermediair laten verrichten. Daardoor is het moeilijker te beoordelen of de dienstverlening onder invloed van ICT wijzigt. De middelgrote bedrijven zijn naar verhouding vaker positief (74%) over de stelling dan de kleine bedrijven (65%). Opvallend is dat de grotere intermediairs juist vaker minder positief oordelen dan de kleine. 17

18 houden van relevante ontwikkelingen bij een intermediair neer te leggen, is bijvoorbeeld ook een belangrijke overweging Personele gevolgen van het gebruik van ICT-toepassingen in de loonadministratie De vraag is of ICT-toepassingen in de loonadministratie besparingen opleveren in de personele sfeer. Van de MKB-bedrijven die de loonadministratie in eigen beheer uitvoeren is bijna 60 procent het volledig of overwegend eens met de stelling dat men door ICT-toepassingen met minder personeel kan volstaan. 36 procent van deze bedrijven kan zich daarin niet vinden; bijna een kwart is het er ronduit niet mee eens. De mening van de intermediairs sluit hierbij goed aan. Het effect op de omvang van de administratieve lasten is gunstig te noemen, immers bij minder personeel zal naar verhouding de informatieverplichting verminderen (minder administratieve handelingen/tijd ten behoeve van het aantal werkzame personen). Vooral zal dat een rol spelen bij bedrijven die relatief veel kortstondige arbeidsrelaties kennen (bijvoorbeeld de uitzend- en schoonmaakbranche en de agrarische sector). Ruim een kwart van de bedrijven die uitbesteden kan geen mening geven over de relatie tussen ICT-toepassingen en besparingen op personeelskosten bij de intermediair. Naar verhouding zijn degenen die (volledig of deels) van mening zijn dat door automatisering met minder personeel kan worden volstaan, ten opzichte van degenen die deze stelling afwijzen, sterker vertegenwoordigd onder de uitbesteders dan bij de andere respondenten. Meer dan een kwart van de kleine bedrijven heeft geen mening over deze stelling. Dit is voorstelbaar doordat meer dan 90 procent van deze bedrijven de loonadministratie uitbesteedt. 1 Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan de veelheid aan loonbegrippen en de daarbij behorende uitvoeringsproblematiek die voor een MKB-ondernemer vaak moeilijk te doorgronden is. Zo is er voor de Belastingdienst sprake van één begrip: het fiscale loon, maar de UWV s kennen een begrip voor de premiegrondslag en een begrip voor de betaling (bijvoorbeeld voor de WW, de WAO en de Ziektewet). Voor de Sociale Dienst is er het nettoloon en Pensioenfondsen gebruiken dan weer netto- en dan weer brutoloon. 18

19 figuur 5 stelling: 'Door de automatisering van de loonadministratie kan ik (of in geval van uitbesteding, de intermediair) met minder personeel volstaan.' 70% 60% 56% 59% 57% 61% 50% 50% 40% 36% 30% 20% 18% 26% 21% 23% 28% 10% 11% 0% uitbesteders zelfdoeners alle bedrijven intermediairs mee eens mee oneens weet niet Bron: Perceptiemeting, EIM BV. 19

20

21 3 Perceptie van MKB over ICT-toepassingen in de toekomst 3.1 Houding Toekomstverwachtingen m.b.t. automatische verstrekking van loongegevens vanuit de bronadministratie De ICT-toepassingen maken een zogenoemde haalplicht door de overheid mogelijk. De ondernemer treedt faciliterend op door de informatie als het ware aan de poort van het bedrijf klaar te zetten. Het is vervolgens aan de overheid om de gegevens op een adequate wijze te verwerken. Er zijn initiatieven die uitgaan van een elektronische gegevensuitwisseling tussen bedrijven en de overheid: de zogenoemde informatiegeneratoren. Formulieren worden dan elektronisch met een druk op de knop ingevuld op basis van de informatie uit de bronadministratie. Doordat in de software koppelingen gemaakt zijn met de bedrijfsadministratie, vult het programma de benodigde formulieren automatisch in. Vervolgens worden de formulieren elektronisch verstuurd naar de verschillende uitvoeringsinstanties. Kenmerkend is dat de ondernemer zelf het formulier moet invullen en controleren. De verschillende formulieren kunnen dan aangeleverd worden aan de betreffende uitvoeringsinstanties. Op deze wijze hoeft een ondernemer slechts éénmaal de informatie in te voeren in de bronadministratie. Wel zal de verschillende invulling die uitvoeringsinstanties aan begrippen geven blijven bestaan. De ondernemer moet zelf ook op de hoogte zijn van de betreffende regelingen om de formulieren correct in te kunnen vullen. Een andere aanpak gaat uit van elementaire gegevens uit de bronadministratie. Uitgangspunt zijn hier niet de bestaande formulieren, maar stukjes informatie die nodig zijn voor de verschillende berichten. De ondernemer hoeft hierbij geen formulieren meer in te vullen, maar slechts de basisinformatie aan te leveren aan de uitvoeringsinstantie. Het rekenwerk wordt weggenomen en komt terecht bij de overheidsinstanties. Dit kan zijn bij een centrale instantie, dan wel bij verschillende uitvoeringsinstanties. Voor de ondernemer zal in elk geval slechts één contactpunt met de overheid blijven bestaan. Het gebruik van ICT herbergt een belangrijk gevaar in zich. Het kan voor de overheid verleidelijk worden om meer informatie te gaan vragen omdat het aanleveren van informatie eenvoudiger wordt. De ICT-toepassingen mogen daarom geen excuus zijn om niet kritisch te kijken naar de informatie die bedrijven aan de overheid moeten aanleveren. Aanpassingen in de bedrijven bij automatische verstrekking van loongegevens Veel ondernemers (85%) en intermediairs (92%) denken dat in de toekomst de loongegevens die aan de overheid moeten worden verstrekt automatisch vanuit de bronadministratie gegenereerd kunnen worden. Daarbij zou de tussenkomst van de ondernemer zelf dus niet meer nodig zijn. Het initiatief voor het onttrekken van de noodzakelijke informatie ligt dan bij de overheid. Wanneer dit mogelijk wordt, zal een bijna even groot deel van de ondernemers (84%) en intermediairs (88%) daar naar verwachting gebruik van gaan maken. Bij de onder- 21

Ergernissen van ondernemers in het MKB Minirapportage

Ergernissen van ondernemers in het MKB Minirapportage Ergernissen van ondernemers in het MKB Minirapportage drs. C.M. Wiggers Zoetermeer, augustus 2003 Nummer: M200304 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Hogeschool van Amsterdam

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Hogeschool van Amsterdam Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 Hogeschool van Amsterdam Zoetermeer, woensdag 9 november 2016 In opdracht van Hogeschool van Amsterdam De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Saxion

Tevredenheidsonderzoek Saxion Tevredenheidsonderzoek 2015 Saxion Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Saxion De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

BNA Conjunctuurmeting

BNA Conjunctuurmeting BNA Conjunctuurmeting September 2011 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66 F 020 555 36

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC Nijmegen sector Re-integratie en Educatie

Tevredenheidsonderzoek ROC Nijmegen sector Re-integratie en Educatie Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC Nijmegen sector Re-integratie en Educatie Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC Nijmegen sector Re-integratie en Educatie De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok

Tevredenheidsonderzoek De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok Zoetermeer, maandag 3 augustus 2015 In opdracht van De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok De verantwoordelijkheid voor de

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / De Nieuwe Werkgever

Tevredenheidsonderzoek 2014 / De Nieuwe Werkgever Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 De Nieuwe Werkgever Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van De Nieuwe Werkgever De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V.

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Wajong Talenten B.V. Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Wajong Talenten B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Jobcoach Company

Tevredenheidsonderzoek Jobcoach Company Tevredenheidsonderzoek 2014 Jobcoach Company Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Jobcoach Company De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Gelderland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Gelderland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Limburg

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Limburg Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Flevoland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Flevoland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Leeuwenborgh Opleidingen

Tevredenheidsonderzoek Leeuwenborgh Opleidingen Tevredenheidsonderzoek 2015 Leeuwenborgh Opleidingen Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Leeuwenborgh Opleidingen De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Albeda College

Tevredenheidsonderzoek Albeda College Tevredenheidsonderzoek 2014 Albeda College Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Albeda College De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC Alfa-college, unit Educatie

Tevredenheidsonderzoek ROC Alfa-college, unit Educatie Tevredenheidsonderzoek 2014 ROC Alfa-college, unit Educatie Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van ROC Alfa-college, unit Educatie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) Prognose 2005 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2006 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Fiolet taaltrainingen

Tevredenheidsonderzoek Fiolet taaltrainingen Tevredenheidsonderzoek 2015 Fiolet taaltrainingen Zoetermeer, dinsdag 29 maart 2016 In opdracht van Fiolet taaltrainingen De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Nieuwland Opleidingen B.V.

Tevredenheidsonderzoek Nieuwland Opleidingen B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Nieuwland Opleidingen B.V. Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Nieuwland Opleidingen B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2010 / Olympia uitzendbureau

Tevredenheidsonderzoek 2010 / Olympia uitzendbureau Tevredenheidsonderzoek 2010 / 2011 Olympia uitzendbureau Zoetermeer, donderdag 4 augustus 2011 In opdracht van Olympia uitzendbureau De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Landstede

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Landstede Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Landstede Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Landstede De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie

Tevredenheidsonderzoek Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie Tevredenheidsonderzoek 2014 Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren ROC Midden Nederland Participatieopleidingen

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren ROC Midden Nederland Participatieopleidingen Tevredenheidsonderzoek 2010 Dienst inburgeren ROC Midden Nederland Participatieopleidingen Zoetermeer, vrijdag 4 februari 2011 In opdracht van ROC Midden Nederland Participatieopleidingen De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Lest Best

Tevredenheidsonderzoek Lest Best Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Lest Best Zoetermeer, maandag 3 augustus 2015 In opdracht van Lest Best De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V.

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014 Wajong Talenten B.V. Zoetermeer, zondag 3 mei 2015 In opdracht van Wajong Talenten B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie Zoetermeer, donderdag 4 augustus 2016 In opdracht van Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Administratieve lasten Regeling invoer, uitvoer en verkeer van planten Nulmeting 2002

Administratieve lasten Regeling invoer, uitvoer en verkeer van planten Nulmeting 2002 Administratieve lasten Regeling invoer, uitvoer en verkeer van planten Nulmeting 2002 Frits Suyver Zoetermeer, 17 februari 2004 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Landbouw, Natuur en

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Nieuwe Koers BV

Tevredenheidsonderzoek Nieuwe Koers BV Tevredenheidsonderzoek 2014 Nieuwe Koers BV Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Nieuwe Koers BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Replooy re-integratie & coaching vof

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Replooy re-integratie & coaching vof Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 Replooy re-integratie & coaching vof Zoetermeer, dinsdag 19 juli 2016 In opdracht van Replooy re-integratie & coaching vof De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Arbo Coaching B.V. Zoetermeer, maandag 20 juli 2015 In opdracht van Arbo Coaching B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Work Solutions Nederland BV

Tevredenheidsonderzoek Work Solutions Nederland BV Tevredenheidsonderzoek 2014 Work Solutions Nederland BV Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Work Solutions Nederland BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 Baanfit verzuim en re-integratie Zoetermeer, zaterdag 20 juli 2013 In opdracht van Baanfit verzuim en re-integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA. Voorjaar René Vogels

Conjunctuurpeiling BNA. Voorjaar René Vogels Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2014 René Vogels Zoetermeer, 22 april 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / CS Works B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015 / CS Works B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 CS Works B.V. Zoetermeer, donderdag 4 augustus 2016 In opdracht van CS Works B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek id Plein

Tevredenheidsonderzoek id Plein Tevredenheidsonderzoek 2015 id Plein Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van id Plein De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek WNK Personeelsdiensten

Tevredenheidsonderzoek WNK Personeelsdiensten Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 WNK Personeelsdiensten Zoetermeer, zondag 25 oktober 2015 In opdracht van WNK Personeelsdiensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek NCB Projecten BV

Tevredenheidsonderzoek NCB Projecten BV Tevredenheidsonderzoek 2015 NCB Projecten BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van NCB Projecten BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 19 mei 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

VBO Woonindex. Tweede kwartaal drs. P. Rosenboom

VBO Woonindex. Tweede kwartaal drs. P. Rosenboom VBO Woonindex Tweede 2008 drs. P. Rosenboom Zoetermeer, 10 juli 2008 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 1 juni 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk Tevredenheidsonderzoek 2014 Oog voor werk Zoetermeer, vrijdag 30 januari 2015 In opdracht van Oog voor werk De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Loopbaankamer Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van Loopbaankamer De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Werkelijk B.V. Zoetermeer, zondag 31 januari 2016 In opdracht van Werkelijk B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Invoering WIK een goede zet!

Invoering WIK een goede zet! Invoering WIK een goede zet! Korte peiling over een actueel onderwerp op het gebied van credit management juni 2013 Korte peiling: WIK B15893 / juni 2013 Pag. 1 Copyright 2013 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Invoering WIK een goede zet!

Invoering WIK een goede zet! Invoering WIK een goede zet! Korte peiling over een actueel onderwerp op het gebied van credit management juni 2013 Korte peiling: WIK B15893 / juni 2013 Pag. 1 Copyright 2013 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

Administratieve (over)last

Administratieve (over)last M200811 Administratieve (over)last Perceptie van MKB-ondernemers over verplichte administratieve handelingen J. Snoei Zoetermeer, november 2008 Administratieve lasten Het overgrote deel van de ondernemers

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M200901 Financieringsmonitor MKB Eerste resultaten, december 2008 dr. J. Meijaard drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, januari 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Onderchap,

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Gevolgen voor de werkgeversbijdrage voor het MKB en het grootbedrijf M. Folkeringa P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, 30 december 2003 Bestelnummer: M200311

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, 19 januari 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken Programmaonderzoek

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers VBO Woonindex Vierde kwartaal 2008 drs. J.J.J. Donkers Zoetermeer, 7 januari 2009 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

Hoe denkt de zorgsector over een BTW-compensatiefonds?

Hoe denkt de zorgsector over een BTW-compensatiefonds? Hoe denkt de zorgsector over een BTW-compensatiefonds? Eindrapport Een onderzoek in opdracht van het ministerie van VWS en het ministerie van Financiën Marieke Hollander Marjon Diepenhorst Projectnummer:

Nadere informatie

Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013

Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Onderzoek uitgevoerd door Panteia / EIM in opdracht van Aannemersfederatie Nederland Bouw en Infra Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling Veldwerkverslag Vrouwen in besluitvormende posities Dataverzameling Zoetermeer, 24 juni 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland R. Hoevenagel Zoetermeer, december 2005 Tijdsbesteding ondernemend Nederland Ondernemers in Nederland maken lange werkweken. Uit onderzoek van EIM komt naar

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

De Tabakswet. Rapport. Onderzoek naar hinder en schadelijkheid van passief roken, houding t.a.v. en steun voor rookverboden Cyrille Koolhaas

De Tabakswet. Rapport. Onderzoek naar hinder en schadelijkheid van passief roken, houding t.a.v. en steun voor rookverboden Cyrille Koolhaas Grote Bickersstraat 74 13 KS Amsterdam Postbus 247 00 AE Amsterdam t 0 522 54 44 f 0 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport De Tabakswet Onderzoek naar hinder en schadelijkheid van passief

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

SBR in Bedrijf SBR en de Belastingdienst

SBR in Bedrijf SBR en de Belastingdienst SBR in Bedrijf SBR en de Belastingdienst 7 maart 3 Dr. Eric Melse MBA Senior Researcher, CAREM e.melse@hva.nl De maatschappelijke relevantie van SBR bij de Belastingdienst januari 4 OB & Intracommunautaire

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Uitkomsten knelpuntenstudie

Uitkomsten knelpuntenstudie Uitkomsten knelpuntenstudie Heleen Stigter Maureen Lankhuizen Zoetermeer, september 2003 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Kostenstructuur zand en grindvaart 2015 en raming 2016

Kostenstructuur zand en grindvaart 2015 en raming 2016 Kostenstructuur zand en grindvaart 2015 en raming 2016 Uitgave januari 2016 Rapport uitgebracht aan: Centraal Bureau voor de Rijn- en Binnenvaart W. van der Geest C11540/2015/0187 Zoetermeer, 29 januari

Nadere informatie

INFORMATIEVOORZIENING URENAFTREK DOOR ZELFSTANDIGEN VANUIT WW

INFORMATIEVOORZIENING URENAFTREK DOOR ZELFSTANDIGEN VANUIT WW INFORMATIEVOORZIENING URENAFTREK DOOR ZELFSTANDIGEN VANUIT WW INFORMATIEVOORZIENING URENAFTREK DOOR ZELFSTANDIGEN VANUIT WW - eindrapport - drs. L.F. Heuts drs. R.C. van Waveren Amsterdam, december 2009

Nadere informatie

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit Minirapportage drs. W.H.J Verhoeven dr. R.G.M. Kemp drs. H.H.M. Peeters Zoetermeer, 26 september 2002 Deze studie

Nadere informatie