Inhoudsopgave. En verder

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudsopgave. En verder"

Transcriptie

1 Inhoudsopgave Foto: Roos Heijdens en Wim Roose Aanplanten van bomen en struiken door SLZ Jaarlijks planten wij duizenden bomen en struiken. Leuk, mooi, goed voor de natuur en duurzaam natuurlijk. Maar er zijn nog meer redenen zoals ecologie, cultuurhistorie en landschap. 2 Knotten, hoe doe je dat? Het verhaal van een vrijwilliger uit Zeeuws-Vlaanderen. Takken afzagen is niet zo moeilijk. Maar: hoe ver je moet zagen, hoe je zorgt dat hij niet scheurt of op je hoofd valt, zijn ook wel handige zaken om te weten. En belangrijk: waarom is knotten eigenlijk nodig? 6 Paradijsvogels op de mooiste heerlijkheid van Walcheren De eigenaren van t Hof Krommenhoeke vertellen over hun paradijsje; het werk, de schoonheid, het genieten, de rust en de ruimte. Kortom: waarom zij verliefd werden op hun Hof. 20 En verder Dijkendag Assenede (België) 10 Nieuwe oude fruitrassen op de nieuwe bestellijst! 12 Mobipers; uw eigen sap en olie van eigen oogst 14 Bomen over bomen: De Canadees van Robert-Jan 17 Tips voor herstel en onderhoud 18 Wilgentunnel in Goes 20 Overzicht Vrijwilligersorganisaties in Zeeland 25 Het losbandige leven van de leilinde 26 Schone strûke of vuulte 30 Mengsels voor akkerranden 32 Actie tegen de bezuinigingen 34 Kort nieuws 36 Agenda 38 De Boom In HERFST 2011 Stichting Landschapsbeheer Zeeland 1

2 Aanplanten van bomen en struiken door SLZ Soortkeuze nader bekeken Door: Luciën Calle, medewerker SLZ Alle foto s: Luciën Calle Via en door SLZ worden jaarlijks duizenden bomen en struiken in het landschap aangeplant. Dat we dit doen is natuurlijk handig voor de mensen maar er zit ook een visie achter. De uitgangspunten daarbij zijn ecologie, cultuurhistorie en landschap. SLZ heeft een nieuwe handleiding geschreven voor de assortimentskeuze bij de aanplant. De visie wordt hier kort toegelicht. Voor de duidelijkheid volgen eerst een aantal termen. Voorbeelden van ecologische relaties zijn bloemen die voor insecten als voedselbron dienen, hout als leefplek voor zwammen en mossen. De bessen van deze kardinaalsmuts zijn niet alleen mooi, ze zijn ook belangrijk als voedselbron voor vogels. Definities en eigenschappen assortiment Termen als inheems, autochtoon en streekeigen worden voortdurend door elkaar gebruikt en het is voor de duidelijkheid belangrijk om de begrippen helder af te bakenen: Inheems De soort is van nature in NEDERLAND aanwezig. Autochtoon De soort heeft nog oorspronkelijke populaties in de STREEK. 2

3 Streekeigen Gebruiksvorm van een al aanwezige soort (bv. knot/leivorm), of uitheemse soort die al langere tijd in de streek aanwezig is. Uitheems/exoot Soort die van oorsprong en nature niet in NEDERLAND aanwezig is. Invasieve exoot Exoot die een sterk verbreidingsvermogen en een negatief ecologisch effect heeft. Ecologie Bij ecologie kan je denken aan de waarde van het assortiment voor het behoud van de biodiversiteit en het behoud van de autochtone populaties bomen en struiken zelf. Bij de waarde voor de biodiversiteit geldt dat alle inheemse soorten relaties hebben met overige organismen. Bij de autochtone restpopulaties van bomen en struiken geldt dat een groot deel daarvan inmiddels sterk bedreigd is. Dat komt o.a. door biotoopvernietiging (verdwijnen van de leefomgeving), maar ook door aanplant van niet streekeigen materiaal. Dat kan bestaan uit exoten, die soms een sterk vermogen tot vermeerdering hebben en inheemse soorten verdringen, maar ook door aanplant van wél inheemse soorten maar van een uitheemse herkomst. De Eenstijlige meidoorn is een inheemse soort die veel wordt aangeplant. Vaak wordt de soort echter uit Zuid- of Oost Europa gehaald. Deze zijn genetisch van andere samenstelling. Doordat ze wel kruisen met autochtone populaties bestaat het gevaar dat de autochtonen worden weg gekruist. SLZ kiest bij inheemse soorten altijd voor autochtone aanplant. Cultuurhistorie Bomen en struiken die al in de streek aanwezig waren, werden in het verleden op een typerende manier gebruikt (leibomen, knotbomen) en er werden daarvoor ook uitheemse soorten ingevoerd. Er werden door kruisingen en klonen ook nieuwe groeivormen ontwikkeld (bv. Italiaanse populier) die door eeuwenlang gebruik streekeigen werden. Enkele van die rassen en klonen dragen namen van de kwekers (Populier Vereecken ) of van de regio waar ze ontstaan zijn (Walnoot Axel ). Ook het gebruik van een soort op een plaats kan typerend zijn (bv. Grauwe els of Italiaanse populier als windscherm rond boomgaarden). Zowel inheemse als uitheemse soorten kunnen al langere tijd in gebruik zijn. Hoe lang een soort al in gebruik is, is vaak niet precies bekend. Elementen met een eigen cultuurhistorie zijn bv. hagen, hakhout, elzenmeten, solitaire bomen als grenslinden, oprijlanen, boerderijtuinen, erven en begraafplaatsen. De Boom In HERFST 2011 Stichting Landschapsbeheer Zeeland 3

4 De Zomereik is een soort die al lang in gebruik is als hakhout. Aan de omvang van de onderstam (stobbe of stoof) is de leeftijd in te schatten. Deze stoof is waarschijnlijk wel al 300 jaar oud. Landschap Bij landschappelijke waarden gaat het in dit verband vooral om de verschillende type beplanting, het visuele aspect, om de groene uitstraling van een gebied, de groene dooradering en het evenwicht tussen groen en rood. Er zijn veel verschillende vormen van landschappelijke beplantingen. Een groengordel om een bedrijventerrein is totaal verschillend van de beplanting in een natuurgebied. Hieraan zijn dan ook verschillende eisen te stellen. In toenemende mate kunnen strenge criteria gelden, voor: 1. Solitairen, boomgroepjes, lanen, e.d. op erven. 2. Groengordels om bedrijventerreinen. 3. Groengordels om loodsen e.d. in landschappelijk gebied. 4. Dijken. 5. Kleine bosjes. 6. Beplanting van natuurgebieden. 7. Hakhout en elzenmeten. 8. Typisch Zeeuwse beplantingseenheden als Zeeuwse hagen. De Esdoorn wordt beschouwd als een recent (uit centraal Europa) gearriveerde soort. De boom kan bij verschillende typen landschappelijke beplantingen worden gebruikt. De soort heeft echter een sterk verbreidingsvermogen en is concurrentiekrachtig, waardoor ze snel dominant wordt. In natuurgebieden wordt daarom een wat terughoudend gebruik geadviseerd. 4

5 Wanneer een storend object (bv. nieuwe loods) in het landschap moet worden ingepast, is het niet handig om daar een niet streekeigen sortiment voor te gebruiken. Door dat afwijkende beplantingsassortiment trekt het element juist de aandacht, i.p.v. dat het minder opvallend wordt. Wij bieden d.m.v. de actie Boeren Planten Bomen een gemakkelijke manier om aan streekeigen bomen en struiken te komen. Iedereen kan bestellen. Ook mensen die niet bij SLZ zijn aangesloten. Op onze website kun je het bestelformulier downloaden. Je kunt hem ook opvragen via onze administratie op telefoonnummer of per Elk jaar hebben we 2 bestelrondes: De 1e bestelronde wordt geleverd uiterlijk 18 december. Daarvoor dient je bestelling voor 30 oktober binnen te zijn. De 2e bestelronde wordt geleverd uiterlijk 12 maart. Daarvoor dient je bestelling voor 30 januari binnen te zijn. De haagliguster is in tuinen een veel gebruikte soort. Deze soort kan zich door de bessen makkelijk uitzaaien o.a. in natuurgebieden. Dat is ongewenst en te voorkomen door haagligusters alleen aan te planten daar waar ze inderdaad als geschoren haag wordt beheerd. Zo wordt voorkomen dat de soort bessen maakt. De haagliguster is ten opzichte van de Wilde liguster herkenbaar aan de brede bladeren en lange kroonbuis van de bloemen. Assortimentstabel In de nieuwe handleiding zit een assortimentstabel, waarin voor alle soorten bomen en struiken het gebruik wordt geadviseerd. Daarbij zijn er kolommen met informatie per soort over ecologie, cultuurhistorie en landschap. Daarnaast wordt ook aangegeven in welke regio de soorten thuishoren. Het Boeren Planten Bomen bestelformulier is aan de nieuwe visie aangepast. Mensen die belangstelling hebben om de handleiding in te zien kunnen contact opnemen met SLZ. Wil je plantmateriaal bestellen dat gegarandeerd afkomstig is van een betrouwbare bron? De Inlandse vogelkers is een soort die in veel beplantingstypen past. Ze groeit van oorsprong zowel op de kleigrond als op het zand. Deze soort heeft fraaie bloemen en veel bessen, die zoals de naam aangeeft, graag door vogels worden gegeten. De Boom In HERFST 2011 Stichting Landschapsbeheer Zeeland 5

6 Knotten, hoe doe je dat? Door Roger Blaakman, vrijwilliger bij Natuurbeschermingsvereniging t Duumpje Het is een willekeurige zaterdag in de winter. De vrijwilligers van de knotwerkgroep t Duumpje zijn samengekomen op een historische dijk. Het programma is niet mis: het knotten van 12 enorme wilgen, 6 essen en ook nog musters maken voor de nostalgische vloerbakkerij te Groede. Als haast vanzelfsprekend vliegen de eerste takken naar beneden. Toch is het goed om eens naar de techniek te kijken. Wat is knotten? Dit fenomeen vindt zijn oorsprong in de toepassingen van het afkomende hout. Door de boom regelmatig op een bepaalde hoogte (vaak werkhoogte) af te zetten kon men het gemakkelijker oogsten. De kap (oogst) cyclus varieert en is ook afhankelijk van het doel en de soort boom. Na het afzetten loopt de stobbe weer uit op de slapende knoppen. Echter, jong hout bevat veel meer slapende knoppen dan oud hout. Dit is een voorname reden waarom we altijd een stukje tak laten staan. Enkele oorspronkelijke toepassingen van het afkomende hout zijn; Foto: Rogier Blaakman klompen, brandhout, geriefhout en rijshout. Tegenwoordig eindigen onze takken vaak in een houtril/takkenhoop, openhaard of worden ze op een andere ecologische manier verwerkt. Dit zijn slechts enkele toepassingen en ook de oorsprong van knotten is natuurlijk veel uitgebreider. Dit kun je lezen in het onlangs uitgebrachte boek Het Knotbomenboek van uitgeverij de KNNV. Waarom knotten? Toen ik in 1976 begon met knotten, was het echt noodzaak. De takken waren als stammen en de knotbomen die diep en treurig gebogen langs onze Zeeuws-Vlaamse sloten en dijken stonden, smeekten om geknot te worden. Niemand kon toen de takken nog gebruiken. Net als in andere delen van Zeeland was de 6

7 economische noodzaak om te knotten verdwenen. Met kettingzagen de boom in, een andere mogelijkheid was er toen niet om de knotbomen te redden. Want wanneer een boom eenmaal geknot is moet er onderhoud op volgen (het knotten). Doet men dit niet dan zullen de takken die op de knot zitten op den duur te zwaar worden. Dit kan tot gevolg hebben dat deze afscheurt en de levensverwachting van de knotboom aanzienlijk daalt. Gelukkig is het nu zo dat knotbomen gezien worden als kleine landschapselementen, waardoor er in bepaalde gevallen ook subsidie beschikbaar is om ze te onderhouden. In ecologisch opzicht zijn knotbomen zeer wenselijk. Een knotboom is een biotoop op zich. Voornamelijk in de oude knotwilgen komen spleten en gaten te zitten, die erg in trek zijn bij holenbroeders. Mossen, korstmossen en paddenstoelen zijn er ook op te vinden. Het knotseizoen start begin november en stopt eind maart. Maar wanneer er steenuilen in de knotbomen zitten, dan half februari. De frequentie varieert van gemiddeld eens in de 3 tot eens in de 5 jaar. Naast de bekende wilgen komen er ook andere boomsoorten op ons pad, zeker in Zeeuws-Vlaanderen. Denk aan soorten als populier en es die we ook regelmatig knotten. Knotten, hoe doe je dat? Om te beginnen is het veiligheidshalve verstandig om een knotboom tussen twee knottende mensen in te hebben staan. Vervolgens plaatsen we een goedgekeurde ladder stabiel tegen de knotboom. Vaak kun je de ladder in de grond drukken met je voet zodat hij extra stevig staat. Knip met een takkenschaar de dunste takken weg. Vuistregel hierbij is: alles wat dunner is dan het handvat van de takkenschaar, kan geknipt worden. Dit doen we om zo meer ruimte te maken voor het daadwerkelijke zagen. Door de echt dikke takken eerst op een stomp te zagen voorkom je dat de boom inscheurt. In feite haal je het gewicht van de tak af en is de kans op inscheuren vrijwel verdwenen. De lengte van een dergelijke stomp varieert van 50 cm tot een meter vanaf de knot. Zaag eerst een stukje in aan de onderkant van de hangende kant van de tak (zie ook illustratie op pagina 8). Vaak is 1/4 deel van de tak al voldoende, ga je verder dan merk je het snel genoeg. Je zaag komt dan namelijk vast te zitten Vervolgens ga je de tak op een stomp zetten door aan de bovenkant van de hangende tak te zagen. Begin een paar centimeter verder van de knot af dan dat je zojuist heb gedaan. Uiteraard Een strakke houtril. Foto: Roger Blaakman 7

8 Werkvolgorde knotten bij dikke takken. Bron: Handboek Agrarisch natuurbeheer, LBN heb je, voordat je de zaag in de tak zette gekeken of er niemand in de buurt liep of zat. Herhaal dit kijken alvorens je de laatste zaagslagen toedient en als alles in orde is geef je nog een brul om te laten horen aan je mede knotters dat er weer een tak van jou naar beneden komt. De laatste handeling is het afzagen van de stomp. Vuistregel hierbij is: de dikte van de tak is de afstand tot de knot. Waarom deze werkwijze De praktijk heeft uitgewezen dat deze werkwijze de meest gemakkelijke manier is en je minder spierkracht nodig zult hebben. Tevens is het veiliger. Ga maar na, een klemmende zaag die met veel kracht (soms met geweld) uit een half afgezaagde tak moet worden getrokken levert niet alleen gevaar op, het is slecht voor de zaag en geeft geen mooi resultaat. Een knotter die een tak laat inscheuren gaat in de groep flink hoorbaar onderuit. Je verwondt in feite de boom. Het laten staan van een stukje tak is noodzakelijk om de boom meer kans te geven om opnieuw uit te lopen. Het oudere hout, de knot zelf, bevat vele malen minder slapende knoppen dan het stukje tak dat je zojuist hebt laten zitten. Zeker bij oudere knotbomen is dit noodzakelijk. Het resultaat na een dag knotten, een rij geknotte wilgen of populieren te zien staan, met hun dan nog verse lichte zaagsneden, vind ik prachtig. Maar ook een mooi gemaakte houtril geeft mij voldoening. Net als de fazant en patrijs die er beschutting zullen zoeken. Prachtig zijn de geknotte wilgen ook in de winter. In de sneeuw. En in het voorjaar wijs ik mijn vrouw tijdens fietstochtjes altijd op de door ons geknotte populieren die zo prachtig uitlopen. Ze knikt dan bevestigend. Ja, knotbomen zijn parels in de streek! Te kort afgezaagde knot Foto: SLZ De beschreven methode is een onderdeel van de cursus Zaag- en Veltechniek van SLZ. Groepen die interesse hebben in deze cursus kunnen zich melden bij SLZ. 8

9 Drukkerij Zoeteweij Molendijkseweg 2, 4401 NM Yerseke P.O. Box 6, 4400 AA Yerseke The Netherlands T +31(0) F +31(0) E I Noordhoeksewegeling 3 Kapelle-Biezelinge FIXET s-gravenpolder Spoorstraat 51 De Boom In HERFST 2011 Stichting Landschapsbeheer Zeeland 9

10 Dijkendag Assenede (België) Door: Iman Labruyere, medewerker SLZ Resultaten dijkbeheer nader bekeken Foto: Karin Klip Op vrijdag 24 juni is een studiedag georganiseerd over dijkenbeheer in Vlaanderen en Nederland op de Vliethoeve in Assenede (België). Deze bijeenkomst is georganiseerd door de Provinciale Landbouwkamer van de Provincie Oost-Vlaanderen en Stichting Landschapsbeheer Zeeland. Het nut van een dijk Dijken zijn kenmerkende elementen voor het polderlandschap in Oost- en West-Vlaanderen en Zeeland. Naast een waterkerende functie hebben de dijken nog andere belangrijke functies. Door verschillen in grondsamenstelling, ligging ten opzichte van de zon en beheer is iedere dijk uniek. Planten die normaal gesproken een meer zuidelijke verspreiding hebben, komen op zuidhellingen van dijken in onze regio s regelmatig voor. Ook voor dieren zijn dijken onmisbaar. Zo fungeren dijken als verbindingszones tussen verschillende leefgebieden. Om deze natuurwaarden te behouden is een goed beheer noodzakelijk. Vaak gaat het om maatwerk per dijk. Welk beheer past het best op een bepaald type dijk en hoe kunnen we dit zo efficiënt mogelijk doen? Verruiging Tijdens het morgenprogramma van de studiedag werd een drietal lezingen gehouden. Peter Maas van Staatsbosbeheer verzorgde de eerste lezing met als thema: Belang van dijkenbeheer- flora. De kern in zijn verhaal is dat het met de natuurwaarde op de meeste dijken niet zo goed gesteld is. Grote soorten (ruigtesoorten) nemen toe, terwijl de lage 10

11 soorten (klein en kwetsbaar) juist afnemen. Hierdoor vindt steeds meer verruiging plaats. Hieruit kan geconcludeerd worden dat de natuurwaarden sterk onder druk staan. De budgeten zijn niet vanzelfsprekend meer. De beheerskosten zullen dus omlaag moeten. Variatie Ilf Jacobs van Natuurpunt benadrukt dat er vlinders en wilde bijen zijn, die baat hebben bij een goed dijkenbeheer. Hij wijst erop dat het landschap door verschillende factoren versnipperd is. Dijken kunnen evenwel fungeren als ontsnipperaars. Vlinders gebruiken eigenlijk de hele dijk. De nectarplanten staan vaak op het zonnige talud en de waardplanten meer op de ruigere delen van de dijk. Ilf Jacobs geeft aan dat variatie het belangrijkste is voor de fauna. Hoe je die variatie kunt bereiken is door onder andere niet alles in één keer te maaien. Samenwerking Alex Wieland van SLZ gaat in zijn verhaal meer in op het dijkenbeheer in Vlaanderen en Nederland in het algemeen. De nadruk ligt op de knelpunten en ook de kansen/ aanbevelingen. Een greep uit de knelpunten: Er is geen mogelijkheid om (langlopende) contracten af te sluiten, er zijn meer specifieke machines nodig voor het beheer en de afzet van het maaisel is een probleem. Wanneer je kijkt naar de kansen moet je inzetten op de koppeling met wandel- en fietsnetwerken, het begeleiden van eigenaren en meer/betere samenwerking tussen beheerders. Na de lunch bezoeken we verschillende locaties in Vlaanderen en Nederland. Daar bekijken we voorbeelden van dijkbeheer. Tijdens de excursie zien we bijzondere soorten zoals het blauw walstro, kattenkruid, de greppelsprinkhaan, de steenhommel en de grasmus. Kortom: we hebben weer wat bijgeleerd! Op onze website kun je een uitgebreider verslag vinden van deze dag. Zie onder projecten / ruimte voor plant en dier / bloemdijken. Ook verschillende maaimethodes werden bekeken Foto: Karin Klip

12 Nieuwe oude fruitrassen op de nieuwe bestellijst! Door: Kees Tonkens, medewerker SLZ Sinds de start van het project oude fruitrassen bestaat de wens om enkele (Zeeuwse) oude fruitrassen weer terug op het erf en in het landschap te krijgen. Mede dankzij de vrijwilligers die de oude rassen op weten te sporen en op naam kunnen brengen weten we meer van deze streekeigen soorten. Door deze kennis kunnen we een betere afweging maken en de oude rassen herintroduceren. Een hypoallergene appel De bestellijst voor het komende seizoen bevat een aantal zeer interessante aanvullingen. Voor het eerst prijkt er tussen de vaak eeuwenoude rassen zomaar een jonkie dat nog maar net komt kijken. Hoewel zomaar? Nee, deze appel, genaamd Santana, werd in 1997 geïntroduceerd door het Biologisch-Dynamisch fruitteeltbedrijf Warmonderhof. Het is een kruising tussen de Elstar en de Priscilla. Deze knapperige frisse appel heeft de unieke eigenschap dat hij hypoallergeen is. Dat wil zeggen dat mensen met een lichte appelallergie hem goed kunnen eten. Daarnaast is hij veel minder ziektegevoelig dan de meeste nieuwe soorten. Met dit nieuwe ras is de gezonde en duurzame hoogstamfruitboom terug en helemaal van deze tijd. Het is zeker niet de bedoeling dat de Santana de aanplant van oude rassen af gaat remmen. Wel verdient hij een plaats in de rijke cultuurhistorische hoogstamtraditie die nog volop in ontwikkeling is. De andere nieuwe appel op de lijst is wél een echt oudje: te weten de Keiing. Van oudsher in Vlaanderen bekend als Rode Keiing, Fijnsteel keiing of Brusselse Bellefleur. De boom is redelijk tot Keiing appel zeer groeikrachtig en Foto: Sandra Dobbelaar matig ziektegevoelig. Vruchteigenschappen: vast vruchtvlees, zoetzure smaak. Een mooie appel die goed te bewaren is. Peren De perenlijst is aangevuld met een aantal nieuwe oudjes, zoals de IJsbout. Gegevens over de exacte ouderdom en herkomst ontbreken, vermoedelijk is het een inheems ras. De boom 12

13 is groeikrachtig en kan op latere leeftijd een grote hoogstamboom vormen. Vanouds als zodanig bekend en geliefd als een van de beste stoofperen, vergelijkbaar met St. Remy en IJsbout Foto: Kees Tonkens Brederode. Als enig minpuntje heeft de IJsbout dat deze gevoelig is voor neusrot. Bruine kriekpeer Foto: Sandra Dobbelaar Sommige oude rassen werden vroeger wel als haagbeplanting rond een boomgaard geplant. De Bruine kriekepeer is zo n ras. De boom van Belgische afkomst is in dergelijke gevallen op halfstam veredeld. Maar voldoet echter ook goed als hoogstam die in de kuststreken veel is aangeplant. De vruchten zijn vrij klein, maar sappig en zoetzuur van smaak. De houdbaarheid is matig. Typisch een soort om direct uit de boomgaard te eten! De peer Comtesse de Paris: Ontstaan in 1882 in Frankrijk. Goed groeiende boom, die een breed piramidale kroon vormt. Geschikt voor kleigrond, niet voor zandgrond. De vruchtbaarheid is groot, de vruchten zijn bleekgroen van kleur en hebben een gladde schil met stippen die nauwelijks van kleur verandert bij rijpheid. Een sappige zoete peer, met weinig aroma. De kers Napoleon Bigarreaux De bomen groeien vrij sterk, opgaand bolvormig. Ze zijn Comtesse de Paris Foto: gescand uit het boek De Nederlandsche Boomgaard zelfsteriel. Een bestuiver is dus nodig. De vruchten zijn dik, geel met rode blos of helemaal lichtrood. Ietwat gemarmerd. Het roomkleurige vruchtvlees is vast, zeer sappig en heeft een goed aroma. In de Limburg (België) worden het vaak ook wel Witte Buiken genoemd. Bovenstaande rassen zijn beschikbaar via de nieuwe bestellijst Boeren Planten Bomen. De nieuwe lijst kunt u downloaden via onze website of aanvragen bij ons kantoor. Foto: Eddie Dobbelaar De Boom In HERFST 2011 Stichting Landschapsbeheer Zeeland 13

14 Mobipers; uw eigen sap en olie van eigen oogst Door: Melissa den Beer Poortugael, eigenaar Mobipers Appels, heel veel appels. Foto: Sandra Dobbelaar SLZ adviseert vele eigenaren om hoogstamfruitbomen aan te planten. Na een aantal jaren komen die eigenaren met een probleem te zitten, namelijk: veel fruit. Appeltaart, appelmoes, appelcompote, een kistje voor oma en trots met een tasje vol eigen oogst op visite. En dan nog: een berg appels waar je niets meer mee doet en die uiteindelijk ligt te rotten in de schuur. Eén van de oplossingen is om hier houdbaar sap van te maken. Dit bracht Melissa en Rudolf Jan den Beer Poortugael op het idee om een sappers aan te schaffen. Een mobiele pers waarmee ze het hele land doorreizen om appels en peren om te zetten in heerlijk puur sap. Een prachtig concept deze mobiele appelsapfabriek: aan de ene kant stop je er appels in en aan de andere kant rollen de pakken sap eruit! Familie, buren en vrienden verzamelen zich op speciaal georganiseerde evenementen met hun appels en peren om de oogst om te zetten in eigen sap. Zo werkt de Mobipers bijvoorbeeld al vier jaar samen met Stichting Landschapsbeheer Zeeland. Tijdens de hoogstamfruitdagen komt de Mobipers de opbrengst van deze door particulieren onderhouden bomen omzetten in sap. Landschapsbeheer Zeeland zorgt voor de promotie en ieder jaar is het een prachtig evenement. Daarnaast wordt er intensief gewerkt op de eigen locatie in Zoelen. Voorheen stond de Mobipers buiten; in weer en wind. Nu is de oude vervallen schuur op het terrein prachtig gerestaureerd tot een mooie open werkruimte waar een grote pers haar werk doet. De vaste pers heeft een grotere capaciteit dan de mobiele pers en de infrastructuur maakt ook het persen in grote hoeveelheden eenvoudiger. Een kistenkantelaar laat grote kuubkisten fruit in de pers belanden, zodat fruittelers met hun grote hoeveelheden sneller bediend kunnen worden. 14

15 De Mobipers foto: Caroline Geluk Het vullen van de zakken met sap. foto: Caroline Geluk Pers proces Mensen rijden af en aan als bijen om een bijenkorf. Auto s en aanhangers afgeladen met kisten, manden en kratten appels en peren rijden het terrein op. Eigenaren uit het hele land spreken vol trots over de rassen die ze geteeld hebben en filosoferen over de smaak van het sap dat daaruit zal resulteren. Wordt het zuur of zoet, moeten er wat peren bij of niet. Het hele proces wordt nauwlettend in de gaten gehouden als de eigen appels de pers in gaan en de laatste rotte appels worden nog snel even verwijderd. Eerst worden de appels gewassen, daarna geraspt om vervolgens geperst te worden door de bandpers. Hierna wordt het gefilterd en gepasteuriseerd. Dan breekt het moment aan dat het eerste sap stomend uit de machine stroomt. Omdat het sap verhit wordt tot 80 C is het nog te warm om te proeven, helaas, maar de liefhebber wordt niet teleurgesteld en krijgt een glaasje sap van eigen teelt. Het sap wordt ingenieus verpakt in een 5 liter bag-in-box. Een kartonnen doos met daarin een zak met een handig tapkraantje. De beste verhouding appels / peren Vanaf 75 kilo appels en peren kunt u bij Mobipers terecht. Als u peren wilt persen, kunt u dit het beste samen met appels doen. In een verhouding van maximaal 30% peer. Perensap heeft namelijk het zuur van appels nodig, om een goede bewaring te kunnen garanderen. De sapopbrengst is ongeveer 70%, dus van 100 kilo appels persen we ongeveer 70 liter sap. Voor het persen van één liter sap betaalt de fruiteigenaar 1,00. De gesloten verpakkingen zijn 2 jaar houdbaar, een geopende verpakking blijft (ook ongekoeld) 8 weken goed. Het persen van appels en peren gaat altijd volgens afspraak. Bij het maken van een afspraak geeft u door met hoeveel kilo u denkt te komen. Noten kraken De oplossing voor de appels sloeg aan, maar steeds vaker kregen we de vraag of er geen oplossing was voor het overschot aan walnoten. Uiteindelijk kwamen we terecht in Frankrijk bij de olieperser Claude die ieder jaar een vrachtwagenlading vol gekraakte noten uit Nederland verwerkt tot notenolie. Na drie jaar oefenen om het ambachtelijke oliepersproces De Boom In HERFST 2011 Stichting Landschapsbeheer Zeeland 15

16 onder de knie te krijgen vond Claude het tijd; we waren volleerd en konden op eigen benen staan. De werkruimte in Zoelen bood de mogelijkheid om zelf een pers aan te schaffen en er verscheen een oude olijvenpers. Deze pers hebben wij omgebouwd tot notenpers en kan noten, voornamelijk walnoten en hazelnoten, persen tot een mooie olie. Klanten leveren hun gepelde noten, zonder bast en tussenschotje aan. Hout verbrand immers tijdens het roosteren en dat maakt de olie zeker niet lekkerder. De gepelde noten verdwijnen in de hamermolen. Deze machine hakt de noten fijn, zonder dat er olie verloren gaat. De fijngehakte stukjes noot worden ambachtelijk geroosterd, dit is een secuur werkje. Een goed geroosterde noot geeft een hoger rendement (de olie laat makkelijker los) en het roosteren geeft de juiste smaak en de gouden kleur aan het eindproduct. In persdoeken gaat de geroosterde massa onder een druk van 300 bar in de pers. De olie die vrijkomt is troebel en moet nog twee weken bezinken. Dan kan de olie afgegoten en gebotteld worden en is de heerlijk geurige goudkleurige olie klaar voor consumptie. Notenolie U heeft minimaal 4 kilo gepelde noten nodig. Uit 4 kilo gepelde noten wordt ongeveer 2 liter olie geperst. Vanaf 10 kilo gepelde noten krijgt u gegarandeerd olie van uw eigen noten. Kleinere hoeveelheden worden samengevoegd. Het persen van één kilo noten kost 3,00. Bij Mobipers kunt u ook olie kopen, zonder zelf noten aan te leveren. Meestal op voorraad zijn walnotenolie en hazelnotenolie. Het persen gaat altijd volgens afspraak, van januari tot mei. Meer informatie vindt u op Data Ook voor mensen die geen fruit komen brengen is het aardig om op de Hoogstamfruitdag te komen kijken. Naast diverse stands, rondleidingen en workshops kunt u ook uw oude fruitrassen meenemen om te laten determineren. Meestal heeft SLZ ook wat 5 literpakken sap voor de verkoop. Meer info kunt u vinden op de SLZ-website: Dit jaar staan we in Zeeland op de volgende plaatsen: Vrijdag 7 oktober Bij Van Buiten Uit in Zuid-Beveland Zaterdag 8 oktober Bij Pitteperk op Walcheren Tijdens de Hoogstamfruitdagen kun je ook je onbekende fruit meenemen (min. 3 vruchten). Deskundigen kunnen het onbekende fruit een naam geven. Foto: Robert Wielemaker Vrijdag 14 en zaterdag 15 oktober Bij de familie Haverbeke Steyaert in Zeeuws Vlaanderen. (Kijk op onze website voor de exacte adressen.) 16

17 Bomen over bomen: De Canadees van Robert-Jan Door: Robert-Jan Goossens, medewerker SLZ Veel Zeeuwen kennen wel het Groot Eiland, een ontoegankelijk privé gebied met wat bosschages tussen Axel en Hulst. Hier vlak naast ligt een iets onbekender klein bosje dat wel toegankelijk is, met de toepasselijke naam Klein Eiland. Het begrip eiland moet hier niet al te letterlijk genomen worden, het waren gebieden die in de Middeleeuwen vermoedelijk deden denken aan eilanden doordat het water er langs alle kanten langs stroomde. Dit als gevolg van het in de 13 e eeuw onder water zetten van deze gronden op initiatief van de kloosterlingen. Heden ten dage herinneren de vele prachtige kreken in dit gebied hier nog aan. Enkele jaren geleden kwam ik voor het eerst op het Klein Eiland, en wat mij hier het meeste opviel was een reusachtig dikke Canadese populier. Met een omtrek van bijna vijf meter is deze boom zeker de dikste populier die ik ken. Over de leeftijd zijn de experts het niet helemaal eens, maar deze zal ongeveer tussen de 80 en de 100 jaar liggen. De exacte ouderdom is lastig te schatten, omdat het een vrijstaande boom betreft aan de zuidrand van het bos. De grond is hier ook vrij vochtig, zodat een populier hier snel kan groeien. De enige manier om de leeftijd precies te bepalen is omzagen, maar dat heeft gelukkig niet de voorkeur van de eigenaar. Grote bomen hebben nu eenmaal altijd iets fascinerends, en de onbekende ouderdom draagt daar zeker nog aan bij! De Boom In HERFST 2011 Stichting Landschapsbeheer Zeeland 17

18 Tips voor herstel en onderhoud Door: Robert Wielemaker, medewerker SLZ Nu we bezig zijn met de oogst komen we weer in aanraking met de hoogstamfruitbomen. Op het moment van plukken zien we vaak problemen bij de bomen, maar we zijn immers aan het plukken en niet bezig met het onderhoud. Toch is het verstandig om hier alvast wat tijd voor in te plannen. Dikwijls komt verzorging er niet van of hebben we net niet de juiste gereedschappen in de kruiwagen gedaan. Toch is het essentieel voor het behoud van de bomen; immers bescherming moet helpen, en niet in de weg zitten of de boom verwonden. Beginnersfout Het tweede jaar na aanplant verschijnen vaak de vruchten aan de jonge boompjes. In de lente zijn dit nog onschuldige kleine knikkertjes, echter deze vruchtjes ontwikkelen zich wel degelijk tot volwassen vruchten. Het gevolg laat zich raden, de takjes kunnen het gewicht niet meer dragen en buigen of breken af. Het is verstandig om in de jonge fase van de boom het fruit dusdanig te dunnen dat het geen zware last voor de boom oplevert. Boomband Globaal heb je twee types boomband: de autogordel en een rubberen variant met canvas erin. Beide hebben gemeen dat ze duurzaam zijn en hun kracht behouden. Op zich een goede eigenschap, echter kan dit nadelige gevolgen hebben voor de boom wanneer deze na een jaar of 8 nog steeds niet is losgemaakt. De innige omstrengeling remt de groei op de plek van de boomband en verzwakt en verwond de boom. Deze jonge peer is te laat ontdaan van zijn zware last (de peren) met als gevolg dat de harttak is uitgebroken. foto: Rudie Geus Deze kersenboom had graag eerder bevrijd willen worden. Foto: Kees Tonkens 18

19 De boompaal kan ook schade veroorzaken. Foto: Archief SLZ Vaak loopt de onderstam uit. Snoei dit tijdig weg. Foto: Kees Tonkens Boompaal Boompalen heb je in vele soorten en maten. Op en rond het erf gebruiken we vaak lange boompalen omdat er dan nog een boomkorf aan kan worden bevestigd. De boompaal zelf heeft eigenlijk maar één functie en dat is om de boom de eerste jaren enige houvast te bieden. Na een jaar of 8 kan de boom meestal op eigen benen staan. Wanneer er nog begrazers in de boomgaard lopen is het verstandig om de boompalen te laten staan, maar dan alleen om de boomkorf vast te houden. Boomkorf Boomkorven gebruiken we het meest bij begrazing door schapen, soms koeien of kleine pony s. Een veelgemaakte fout is dat de korf te stevig vastgemaakt wordt zodat het een vervelend karwei is geworden om het even los te halen om het stamschot en het gras weg te kunnen halen. Mocht je ook met beplantings- of onderhoudsvragen zitten, laat het ons weten. Meer tips: kijk in de webwinkel van daar kun je diverse boekjes downloaden of bestellen. De Boom In HERFST 2011 Stichting Landschapsbeheer Zeeland 19

20 Wilgentunnel in Goes Bouwen met levend materiaal Johan Calle, medewerker SLZ Kinderen hielpen zelf mee aan het bouwen van hun wilgentunnel Foto: Johan Calle Afgelopen februari heeft SLZ in samenwerking met Landschapsarchitect Robin Lock op een schoolterrein in Goes een grote wilgentunnel gebouwd van levend wilgenhout. Dat de tunnel ook echt leeft is nu pas goed te zien. Aan alle kanten ontspringt er leven uit het geraamte en vormt het een aantrekkelijk speelhuisje voor de kinderen. In april 2010 heeft Stichting Kinderopvang de Bevelanden een prijsvraag uitgeschreven naar alle scholen in Noord- en Midden Zeeland met als titel Groen & Uitdagend. Het doel was speelpleinen natuurlijker en aantrekkelijker te maken voor de kinderen. Het ontwerp van Robin Lock, gemaakt voor de Kohnstanschool waarbij hij als ouder betrok- ken is, kwam als beste uit de bus en won de hoofdprijs. Robin kon zijn plan realiseren. Bij het verder uitwerken van de plannen werd vooral rekening gehouden met de vraag van de leerlingen naar meer groen en meer speeltoestellen. Een van de opvallendste elementen uit het plan was een grote wilgentunnel. Een wilgentunnel is een bouwwerk van wilgenstaken die zo geplant en aan elkaar verweven zijn dat ze een tunnel vormen. Bij de ingangen is de hoogte van de tunnel zo gekozen dat de grotere kinderen iets moeten bukken om binnen te gaan, de hoogte loopt dan geleidelijk verder op en gaat over in de wat hogere en bredere wigwam, het huisje. Bij SLZ kwam 20

Beplantingen Elzensingel Enkele rij, 3 stuks per meter. Minimale lengte 10 m. Planten bosplantsoen (60-100cm) 1 m 4,20

Beplantingen Elzensingel Enkele rij, 3 stuks per meter. Minimale lengte 10 m. Planten bosplantsoen (60-100cm) 1 m 4,20 Normbedragen Landschapselementen 201 Normbedragen voor herstel en aanleg De normbedragen zijn opgebouwd uit kosten voor arbeid inclusief kosten voor materialen. De bedragen zijn de werkelijke kosten. Afwijkingen

Nadere informatie

2. Normkostentabel aanleg, herstel en achterstallig onderhoud 2015 Herstel en aanleg

2. Normkostentabel aanleg, herstel en achterstallig onderhoud 2015 Herstel en aanleg 2. Normkostentabel aanleg, herstel en achterstallig onderhoud 2015 Herstel en aanleg De normbedragen zijn opgebouwd uit kosten voor arbeid inclusief kosten voor materialen. De bedragen zijn de werkelijke

Nadere informatie

Behaag...Natuurlijkactie 2013.

Behaag...Natuurlijkactie 2013. Behaag...Natuurlijkactie 2013. Een actie van Natuurpunt, de Milieuraad en het Gemeentebestuur. Gemengde hagen en houtkanten in landelijke gebieden en privétuinen kunnen samen groene linten vormen, vaak

Nadere informatie

MINICAMPING LEEUWE PLAN VOOR LANDSCHAPPELIJKE INPASSING. eigenaar: fam. A. Leeuwe Zuidwelleweg 2 4326 SG NOORDWELLE. plan datum: 20 juli 2010

MINICAMPING LEEUWE PLAN VOOR LANDSCHAPPELIJKE INPASSING. eigenaar: fam. A. Leeuwe Zuidwelleweg 2 4326 SG NOORDWELLE. plan datum: 20 juli 2010 MINICAMPING LEEUWE PLAN VOOR LANDSCHAPPELIJKE INPASSING eigenaar: fam. A. Leeuwe Zuidwelleweg 2 4326 SG NOORDWELLE plan datum: 20 juli 2010 gemaakt door: E. Voogd Cipta Indah www.cipta-indah.com Kaarten

Nadere informatie

Landschappelijke inpassing Waterweg 12

Landschappelijke inpassing Waterweg 12 Landschappelijke inpassing Waterweg 12 Naam: Adres: Waterweg 12 Beemte Broekland E-mail: Telefoon: Rosendael 2a 6891 DA Rozendaal Contactpersoon: j. Zwanenburg Datum: 16-2-2012-1 - 1 Inleiding De familie

Nadere informatie

Plant Goed aanbevelingslijst

Plant Goed aanbevelingslijst Plant Goed aanbevelingslijst Lijst streekeigen groen voor houtelementen De soorten in onderstaande tabellen die rood gemarkeerd staan mogen enkel gebruikt worden als gecertificeerd autochtoon plantmateriaal.

Nadere informatie

Overigens zijn niet alle geknotte bomen schietwilgen. Het kunnen ook populieren, essen of elzen zijn. Je kunt dus beter spreken van knotbomen.

Overigens zijn niet alle geknotte bomen schietwilgen. Het kunnen ook populieren, essen of elzen zijn. Je kunt dus beter spreken van knotbomen. Knotwilgen Knotwilgen zijn kenmerkend voor het Hollandse polder- en rivierenlandschap. Bijna iedereen weet wel ergens geknotte wilgen in de gemeente Overbetuwe te staan. Het zijn de kraakwilg en nog meer

Nadere informatie

Op YouTube zijn een aantal goede instructie video s beschikbaar:

Op YouTube zijn een aantal goede instructie video s beschikbaar: Fruitsoort Wanneer snoeien? Abrikoos Appel Kers Peer Perzik Pruim Vóór half september, direct na de pluk en/of direct na de bloei Jonge bomen: januari t/m eind maart. Oude bomen: juli t/m eind augustus

Nadere informatie

Overzicht cursusaanbod Groen en Doen

Overzicht cursusaanbod Groen en Doen Overzicht cursusaanbod Groen en Doen Veilig werken als basis voor vrijwilligerswerk (1 module) 1 Maaien met de zeis (3 modules) 1 Leren zeisen 2 Leren haren 3 Zeistechnieken voor gevorderden Snoeien fruitbomen

Nadere informatie

Beknopte snoeiinstructie door Leo van Mierlo voor Boomgaard De Steenen Camer, januari 2015

Beknopte snoeiinstructie door Leo van Mierlo voor Boomgaard De Steenen Camer, januari 2015 1 Snoeien doet groeien Beknopte snoeiinstructie door Leo van Mierlo voor Boomgaard De Steenen Camer, januari 2015 Botanische termen De STAM is de hoofdstengel van een boom. Een SCHEUT (of LOOT) is een

Nadere informatie

Registratieformulier Particuliere Monumentale bomen Haarlem

Registratieformulier Particuliere Monumentale bomen Haarlem Registratieformulier Particuliere Monumentale bomen Haarlem Met behulp van dit formulier kunt u een of meer bomen aanmelden voor registratie als Particuliere Monumentale Boom. De boomspecialist van gemeente

Nadere informatie

Mei 2016. Erf & landschap. Wat zijn uw mogelijkheden?

Mei 2016. Erf & landschap. Wat zijn uw mogelijkheden? Mei 2016 Erf & landschap Wat zijn uw mogelijkheden? Erf & landschap Wat zijn uw mogelijkheden? Peel en Maas is een mooie en uitgestrekte plattelandsgemeente met veel ruimte voor groen. We streven naar

Nadere informatie

12 duurzame tips voor boerenerven. Tips voor het inrichten of in stand houden van een onderhoudsarm erf met respect voor het verleden

12 duurzame tips voor boerenerven. Tips voor het inrichten of in stand houden van een onderhoudsarm erf met respect voor het verleden 12 duurzame tips voor boerenerven Tips voor het inrichten of in stand houden van een onderhoudsarm erf met respect voor het verleden 12 duurzame tips voor boerenerven Tips voor het inrichten of in stand

Nadere informatie

Landschappelijke inpassing t.b.v. uitbreiding loonwerkbedrijf te Eldersloo

Landschappelijke inpassing t.b.v. uitbreiding loonwerkbedrijf te Eldersloo Landschappelijke inpassing t.b.v. uitbreiding loonwerkbedrijf te Eldersloo Landschapsbeheer Drenthe Landschapsbeheer Drenthe maakt deel uit van een samenwerkingsverband van twaalf provinciale organisa

Nadere informatie

De Staart in kaart. 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers

De Staart in kaart. 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers De Staart in kaart 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers Esther Linnartz Juli 2008 Inleiding De Staart is een natuurgebied van 24 hectare aan noordoost kant van Oud-Beijerland en ligt aan de oevers

Nadere informatie

Leerlingen-informatieboekje. Groep 7 8 nov. 2015 - maart 2016. NME Liemers Vestersbos 2 6901 BV Zevenaar (0316) 52 77 43

Leerlingen-informatieboekje. Groep 7 8 nov. 2015 - maart 2016. NME Liemers Vestersbos 2 6901 BV Zevenaar (0316) 52 77 43 Leerlingen-informatieboekje Groep 7 8 nov. 2015 - maart 2016 NME Liemers Vestersbos 2 6901 BV Zevenaar (0316) 52 77 43 info@nmeliemers.nl Over wilgen en knotten Jullie gaan binnenkort met de klas wilgen

Nadere informatie

de (on?)zin van het werken met streekeigen plantgoed

de (on?)zin van het werken met streekeigen plantgoed baron ruzettelaan 35 8310 brugge tel (050) 36 71 71 fax (050) 35 68 49 www.wvi.be de (on?)zin van het werken met streekeigen plantgoed boompjes planten: een pleidooi voor streekeigen, autochtoon en biodiversiteit

Nadere informatie

project verborgen buitens

project verborgen buitens project verborgen buitens Gegevens verborgen buiten: Swanenburg Naam eigenaar: Fam. Cornelisse-Francke Adres: Swanenburgseweg 4 Postcode : 4356 RR Woonplaats : Oostkapelle Telefoonnummer: 071-5155502 Emailadres:

Nadere informatie

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander.

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. Waterlanders : op weg met Sam de salamander Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. 1 De kamsalamander... Hallo, Ik ben Sam, de salamander met

Nadere informatie

LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD WERKBLADEN

LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD WERKBLADEN LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD WERKBLADEN 2 LEVEN IN DE BIO-APPELBOOMGAARD - WERKBLADEN GROTE BOMEN & KLEINE BOMEN Grote bomen... of kleine bomen? Zijn de bomen in deze boomgaard hoogstammen of laagstammen?

Nadere informatie

1. Levende wilgenstaken I blz. 2 2. Levende wilgenstaken II blz. 2 3. Levende meidoornhaag blz. 2

1. Levende wilgenstaken I blz. 2 2. Levende wilgenstaken II blz. 2 3. Levende meidoornhaag blz. 2 SOORTEN OMHEININGEN Inhoud: Omheiningen van levend materiaal 1. Levende wilgenstaken I blz. 2 2. Levende wilgenstaken II blz. 2 3. Levende meidoornhaag blz. 2 Andere soorten omheining 4. Dood hout blz.

Nadere informatie

Landschapsplan in het kader van Bouw RvR woning aan de Melatenweg

Landschapsplan in het kader van Bouw RvR woning aan de Melatenweg Landschapsplan in het kader van Bouw RvR woning aan de Melatenweg Dhr. Maarten Vullings 06-52179341 maartenvullings@outlook.com Locatie woning: Melatenweg 12 Horst aan de Maas Plattelandscoöperatie Peel

Nadere informatie

Huis- of boerenboomgaard

Huis- of boerenboomgaard Huis- of boerenboomgaard Kenmerken Een huis- of boerenboomgaard ligt in de buurt van het huis of erf en bestaat uit vruchtbomen zoals peer, appel, pruim en kers. Meestal zijn dit half- en hoogstamfruitbomen.

Nadere informatie

Landschappelijk inpassingsplan

Landschappelijk inpassingsplan Landschappelijk inpassingsplan Opdrachtgever: Dhr. Westerlaken Midgraaf 25 Babyloniënbroek Projectlocatie: De Omloop ong. Almkerk Datum: februari 2012/Januari 2012 Status: Concept Projectnummer: 11201.014

Nadere informatie

De landbouwer als landschapsbouwer. 4. De landbouwer als landschapsbouwer ICT-opdracht ehorizon

De landbouwer als landschapsbouwer. 4. De landbouwer als landschapsbouwer ICT-opdracht ehorizon 4. De landbouwer als ICT-opdracht ehorizon Bedrijf: Steven Vanhecke - Oude Burkelslag 10-9990 Maldegem 4.1 Richtlijnen voor de begeleidende leerkracht Een belangrijk doel in de derde graad van het secundair

Nadere informatie

Lekker groen eten uit de natuur

Lekker groen eten uit de natuur Lekker groen eten uit de natuur Landschapsbeheer Flevoland www.landschapsbeheer.net 1 Lekker groen Landschap verbindt Landschapsbeheer Flevoland werkt aan ontwikkeling, beheer en behoud van een ecologisch

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 37 September 2010. Beste,

NIEUWSBRIEF 37 September 2010. Beste, NIEUWSBRIEF 37 September 2010 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond planten en tuinarchitectuur. Suggesties

Nadere informatie

Bijlage C: Pakketten maatregel fijne dooradering behorende bij Groen Blauw Stimuleringskader Noord-Brabant

Bijlage C: Pakketten maatregel fijne dooradering behorende bij Groen Blauw Stimuleringskader Noord-Brabant Deze bijlage behoort bij de Subsidieregeling Groen Blauw Stimuleringskader Noord-Brabant, vastgesteld bij besluit van Gedeputeerde Staten van 16 december 2008, nr. 1475112 Bijlage C: Pakketten maatregel

Nadere informatie

Snoeien van (fruit)bomen. De basisbeginselen

Snoeien van (fruit)bomen. De basisbeginselen Snoeien van (fruit)bomen De basisbeginselen Zaterdag 23 februari 2008 ZWN, februari 2008 Els en Bert Vrenegoor, Evert van Huijssteeden 2 1. De onderdelen van de fruitboom Een normale fruitboom bestaat

Nadere informatie

Landschappelijke inpassing Krakenburgsestraat/dijkstraat. Naam : Familie van de Pas Straat : Krakenburgsestraat Postcode : Plaats : Oosterhout

Landschappelijke inpassing Krakenburgsestraat/dijkstraat. Naam : Familie van de Pas Straat : Krakenburgsestraat Postcode : Plaats : Oosterhout Landschappelijke inpassing Krakenburgsestraat/dijkstraat Naam : Familie van de Pas Straat : Krakenburgsestraat Postcode : Plaats : Oosterhout Landschapsbeheer Gelderland 6891 DA Rozendaal Contactpersoon:

Nadere informatie

Inheems zaaizaad. Gehakkelde aurelia op Knoopkruid

Inheems zaaizaad. Gehakkelde aurelia op Knoopkruid Inheems zaaizaad Inleiding Gebruik van zaaizaad om een bloemrijke flora te verkrijgen en om insecten als vlinders en bijen te bevoordelen is populair en wint steeds meer terrein. Daarbij wordt de ingeschatte

Nadere informatie

Bijlage 1 Groene kaart

Bijlage 1 Groene kaart Bijlage 1 Groene kaart Bron: www.leiden.nl Bijlage 2 Resultaten bomeninventarisatie Overzicht: - Overzichtskaart van deelkaarten - Kaart 1 - Kaart 2 - Kaart 3 - Kaart 4 - Kaart 5 - Tabel met resultaten

Nadere informatie

Kersen telen nu ook voor de amateurtuinder!

Kersen telen nu ook voor de amateurtuinder! Kersen telen nu ook voor de amateurtuinder! Wie lust ze niet? Dat is maar een enkeling, die vinden de pitten erin maar niks. Het eten van de kersen gaat menigeen goed af, maar het telen van de kersen is

Nadere informatie

Samen houden we het landschap in de gemeente Dalfsen mooi!

Samen houden we het landschap in de gemeente Dalfsen mooi! De Stichting Groene en lauwe Diensten Overijssel De stichting Groene en lauwe Diensten Overijssel is opgericht door Landschap Overijssel en Natuurlijk Platteland Oost (de koepelorganisatie van Agrarische

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

Je kunt nu de heesters snoeien die al zijn uitgebloeid. Ook buxushaagjes kun je alvast knippen. Geef ze daarna extra mest voor goede hergroei.

Je kunt nu de heesters snoeien die al zijn uitgebloeid. Ook buxushaagjes kun je alvast knippen. Geef ze daarna extra mest voor goede hergroei. Lentetips April Vroegbloeiende struiken kan u na de bloei snoeien. Vanaf april ziet onkruid vaak zijn kans. Onbeplante oppervlaktes zijn snel bedekt met ongewenst groen. Schoffelen is dus de boodschap!

Nadere informatie

Boswet en kapvergunningen

Boswet en kapvergunningen Boswet en kapvergunningen Veranderingen in de nieuwe wet Natuurbescherming Gerrit-Jan van Herwaarden en Eibert Jongsma Wat is LandschappenNL? Faciliteert provinciale Landschapsbeheer organisaties en provinciale

Nadere informatie

ª ª Æ ø ±ª Æø. Æ ª µ ª ± Æ º ª ª ª BIJLAGE 3. Beplantingsadvies

ª ª Æ ø ±ª Æø. Æ ª µ ª ± Æ º ª ª ª BIJLAGE 3. Beplantingsadvies ª ª Æ ø ±ª Æø Æ ª µ ª ± Æ º ª ª ª BIJLAGE 3 Beplantingsadvies Beplantingsadvies landschappelijke inpassing silo, loods en woning t.b.v. nieuwbouw Landschapsbeheer Drenthe 1 Landschapsbeheer Drenthe maakt

Nadere informatie

Voorstel uitbreiding bij Dijkmagazijn

Voorstel uitbreiding bij Dijkmagazijn Voorstel uitbreiding bij Dijkmagazijn Doelen Stichting Lingewaard Natuurlijk. Wij hebben een drieledig doel: Fraaier landschap Meer natuurbeleving voor jong en oud Bescherming van bedreigde soorten. Onder

Nadere informatie

Werk mee aan het herstel van biodiversiteit en cultuurhistorie in uw eigen streek. Start uw eigen project voor de terugkeer van de vlechtheg.

Werk mee aan het herstel van biodiversiteit en cultuurhistorie in uw eigen streek. Start uw eigen project voor de terugkeer van de vlechtheg. Werk mee aan het herstel van biodiversiteit en cultuurhistorie in uw eigen streek. Start uw eigen project voor de terugkeer van de vlechtheg. Rond 1900 lag er rond akkers en weilanden in Oost- en Zuid-Nederland

Nadere informatie

GROEN&DOEN. Heggen, bomen en houtwallen CURSUSSEIZOEN 2013 2014. een praktische cursus over aanleg & onderhoud en zorg voor het landschap

GROEN&DOEN. Heggen, bomen en houtwallen CURSUSSEIZOEN 2013 2014. een praktische cursus over aanleg & onderhoud en zorg voor het landschap GROEN&DOEN CURSUSSEIZOEN 2013 2014 Heggen, bomen en houtwallen een praktische cursus over aanleg & onderhoud en zorg voor het landschap Heggen, bomen en houtwallen behoren tot de eeuwenoude parels van

Nadere informatie

Erfbeplanting rond nieuwe schuur Familie Buijsse - Waterlandkerkje

Erfbeplanting rond nieuwe schuur Familie Buijsse - Waterlandkerkje 111 1 222 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Plan van de opdrachtgever 4 Ligging - Topografische kaart 5 Bouwplan 6 Planvoorstel 7 Plan en omgeving 8 Toelichting bij erfbeplantingsplan 9 Soortenlijst 12 Bijlage

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven Moerenburg- Inhoud: Zichtbare resultaten Kavelruil Heukelom 6 Kavelruil belangrijk voor realisatie doelstellingen Toekomstige plannen Deelname aan de Nationale Natuurwerkdag Procesmanager Nellie Raedts

Nadere informatie

3augustus 2010. Nieuwsbrief Boerderijtuin. In dit nummer. Het winnende ontwerp voor de voortuin. Uitwerking van het boerderijerf. Voorlopige planning

3augustus 2010. Nieuwsbrief Boerderijtuin. In dit nummer. Het winnende ontwerp voor de voortuin. Uitwerking van het boerderijerf. Voorlopige planning Nieuwsbrief Boerderijtuin In dit nummer Het winnende ontwerp voor de voortuin Uitwerking van het boerderijerf Voorlopige planning Colofon 3augustus 2010 De nieuwe voortuin Direct voor de boerderij en aan

Nadere informatie

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschappelijk advies Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschapsbeheer Zuid-Holland Landschappelijke Advies ontwikkeling Waddinxveen, 12 september 2011 Opdrachtgever : Familie Bergman Tekst : Pieter

Nadere informatie

Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs

Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs Tekeningen: Jowan De Saedeleer Inleiding Wil jij Prins Baldewijn helpen om terug in zijn kasteel te gaan wonen? Dan moet je op zoek gaan naar nuttige

Nadere informatie

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap.

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. NATUURVERBINDING HOORNEBOEG GOOIS NATUURRESERVAAT Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. PRODUCTIEBOS MAAKT PLAATS VOOR OORSPRONKELIJK HEIDELANDSCHAP TEN ZUIDEN VAN HILVERSUM LIGGEN

Nadere informatie

Klein-en groter fruit

Klein-en groter fruit Klein-en groter fruit In de moestuin Gevorderdencursus dl 3 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Plaats van fruit in de tuin Vaste plek Zonnig Als haag tussen tuinen Als afscheiding tussen tuindelen

Nadere informatie

Zie de website: www.maasheggen.nl of neem contact op met: Marius Grutters, Overambt 18 te Vierlingsbeek: 0478-632067 of m.grutters@hccnet.

Zie de website: www.maasheggen.nl of neem contact op met: Marius Grutters, Overambt 18 te Vierlingsbeek: 0478-632067 of m.grutters@hccnet. HEGGENVLECHTEN Wilt u meer informatie over het heggenvlechten? Zie de website: www.maasheggen.nl of neem contact op met: Marius Grutters, Overambt 18 te Vierlingsbeek: 0478-632067 of m.grutters@hccnet.nl

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

B i j l a g e 3 : G r o e n p l a n

B i j l a g e 3 : G r o e n p l a n B i j l a g e 3 : G r o e n p l a n Toelichting landschappelijke inpassing bedrijf Douma Staal, Sneek Inleiding Landschapsbeheer Friesland is gevraagd een ontwerp op te stellen voor de landschappelijke

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

Vitamientje op zoek naar het Witte Goud

Vitamientje op zoek naar het Witte Goud Vitamientje op zoek naar het Witte Goud Het begin van de maand april is elk jaar weer een bijzonder moment We kunnen dan namelijk steeds meer van het mooie en zonnige weer genieten En met het stijgen van

Nadere informatie

Koeien langs het ommetje Marienheem

Koeien langs het ommetje Marienheem Zes ommetjeswerkgroepen zijn druk met het voor elkaar maken van een aantal prachtige ommetjes door heel Overijssel. Daarbij hebben jullie regelmatig dezelfde vragen. Vandaar dat we een soort nieuwsbrief

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 51 December 2011. Beste,

NIEUWSBRIEF 51 December 2011. Beste, NIEUWSBRIEF 51 December 2011 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond planten en tuinarchitectuur. Suggesties

Nadere informatie

Wandeling n 13 Hé des pourceaux : Durbuy Bewegwijzering :

Wandeling n 13 Hé des pourceaux : Durbuy Bewegwijzering : Wandeling n 13 Hé des pourceaux : Durbuy Bewegwijzering : Deze wandeling laat je de omgeving van het dorpje Heyd ontdekken, doorheen beuken- en dennenbossen en door open landschappen met zicht op de Condroz.

Nadere informatie

Grote vos Nymphalis polychloros

Grote vos Nymphalis polychloros Nymphalis polychloros Jan Goedbloed Soortbeschrijving De is een grote bruinrode vlinder, behorend tot de familie van de schoenlappers Nymphalidae waar ook, Atalanta, Dagpauwoog, Gehakkelde aurelia en Distelvlinder

Nadere informatie

Wandel voordelen voor iedereen!

Wandel voordelen voor iedereen! Even Bijpraten... Juli 2012 Deze informatie ontvangt u omdat u direct betrokken bent bij een wandelnetwerk in Zeeland. Heeft u vragen, opmerkingen of suggesties dan kunt u deze sturen naar onderstaand

Nadere informatie

Waarom zijn bananen krom?

Waarom zijn bananen krom? Alles wat kinderen willen weten over... eten! Mary-Jo de Leeuw Waarom zijn bananen krom? Maak eens waar je over doen lezen WIST JE DAT... Je voor het bereiden van 1 kilo kaas ongeveer 10 liter melk nodig

Nadere informatie

Bijlage 1 Erf advies en inrichtingsplan

Bijlage 1 Erf advies en inrichtingsplan Bijlagen Inhoudsopgave Bijlage 1 Erf advies en inrichtingsplan 1 Stuurgroep Kromme Rijnlandschap Landschappelijke uitgangspunten nieuw agrarisch bouwperceel Opgesteld door : W.J.J. Jaaltink Onderwerp

Nadere informatie

Ecologisch Beheer. Speeldernis.nl, Rotterdam

Ecologisch Beheer. Speeldernis.nl, Rotterdam Ecologisch Beheer Speeldernis.nl, Rotterdam Inleiding Koen van der Hauw Ecologisch: Aandacht voor mens Aandacht voor inheemse planten en dieren Aandacht voor milieu Groenling: Ecologisch Beheer 2 Opbouw

Nadere informatie

TUIN INSPIRATIE. De tuin van Rian Mol en Mark Klompmaker Buitenleven Tuin van het jaar Beeldentuinen Drenthe

TUIN INSPIRATIE. De tuin van Rian Mol en Mark Klompmaker Buitenleven Tuin van het jaar Beeldentuinen Drenthe TUIN INSPIRATIE De tuin van Rian Mol en Mark Klompmaker Buitenleven Tuin van het jaar Beeldentuinen Drenthe Inhouds opgave, aparte pdf Melle Wierper, GROENPARTNERS Melle Wierper is eigenaar van Groenpartners

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

Landschappelijke inpassing nieuwbouw MTS Vroege te Dalen

Landschappelijke inpassing nieuwbouw MTS Vroege te Dalen Landschappelijke inpassing nieuwbouw MTS Vroege te Dalen Landschappelijke inpassing nieuwbouw mts Vroege te Dalen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 2 Doel en intenties 3 Landschap 4 Huidige erf en zijn rol 5 De

Nadere informatie

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine,

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine, Een rondje regio... Ko-Kalf Nou kan ik wel een hele Blonde d Aquitaine, maar daar zit je ook niet middag blijven praten over op te wachten! Een plek waar het zo rustig is, als in de stal van boerenbedrijf

Nadere informatie

' I 6300 HERZIEN VEGETATIEBEHEER VOOR DE KAVELS U 81 EN U 82 IN HET NATUURTERREIN "DE WILDWALLEN" door. J. Hoogesteger H.J. Drost

' I 6300 HERZIEN VEGETATIEBEHEER VOOR DE KAVELS U 81 EN U 82 IN HET NATUURTERREIN DE WILDWALLEN door. J. Hoogesteger H.J. Drost BIBLIOTHEEK RIJKSDII:rJ:jT VOOR oe IJSSECM~~~POLD RS W E R K D O C U M E N T HERZIEN VEGETATIEBEHEER VOOR DE KAVELS U 81 EN U 82 IN HET NATUURTERREIN "DE WILDWALLEN" door J. Hoogesteger H.J. Drost 1980-326

Nadere informatie

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten WSV Zelden Rust ( Aktivia nr 261) organiseert: Zaterdag mei 20?? Omloop Vestingstad Hulst Start: Reynaertcollege Gildenstraat 1 Hulst ( Zeeuws-Vlaanderen) Afstanden: 7,15,21 en 28 km. Starturen: 07.30

Nadere informatie

Thee- en soortgelijke hybriden

Thee- en soortgelijke hybriden Thee- en soortgelijke hybriden Theehybriden en andere grootbloemige rozen worden zo gesnoeid, dat er sterke basisscheuten, een komvormige plant met een open centrum worden gevormd. Theehybriden bloeien

Nadere informatie

Advies landschappelijke inpassing bloemenkwekerij aan de Veldhuizenweg te Hoogersmilde

Advies landschappelijke inpassing bloemenkwekerij aan de Veldhuizenweg te Hoogersmilde Landschapsbeheer Drenthe aaaaaaaaaaaaa Landschapsplan van het perceel Grietmanswijk 5a te Bovensmilde t.b.v. nieuwbouw loonbedrijf provinciale organisatie beschikt Advies landschappelijke inpassing bloemenkwekerij

Nadere informatie

1505 OMN, 7 december 2010 2

1505 OMN, 7 december 2010 2 Ervenconsulentadvies 1505 OMN: Beerzerweg 28, Beerze, Ommen Datum : 7 december 2010 Kader : wijziging van bedrijfsfunctie naar woonfunctie van bijgebouw Opgave De familie Hamming heeft het verzoek ingediend

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Voorbereiding post 5 Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 5: Iedere vogel zijn eigen plekje, voor groep 4 t/m 8. Inhoud:

Nadere informatie

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Inhoud Inhoud... 2 1. De Melkveehouderij in onze streek... 3 1.1 Onze streek... 3 1.2 Wat is veen?... 3 1.3 Boeren vanaf het begin... 3 1.4 Koeien melken...

Nadere informatie

Beoordelingsschema omgevingsvergunning activiteit kappen Versie januari 2013

Beoordelingsschema omgevingsvergunning activiteit kappen Versie januari 2013 Bijlage II Beoordelingsschema omgevingsvergunning activiteit kappen Versie januari 2013 Puntensysteem Alle beoordelingen worden in beginsel gedaan op basis van onderstaand puntensysteem. Daarbij is het

Nadere informatie

Beplantingsproject Loil in het Groen

Beplantingsproject Loil in het Groen Beplantingsproject Loil in het Groen Agenda Welkom Aanleiding project Loil in het Groen Landschap Loil Pauze Cultuurhistorisch erfinrichtingsprincipe Werkwijze project Loil in het Groen Intekenen voor

Nadere informatie

Vrome bomen in het landschap

Vrome bomen in het landschap Vrome bomen in het landschap Zoek mee naar kapel bomen! Gekandelaarde linde met boomkapel Linde met boomkapel gewijd aan Twee lindes bij kapel (1870) te gewijd aan Onze Lieve Vrouw te Geel Onze Lieve Vrouw

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015 Beste natuurliefhebber/-ster, De dag begon mistig en op meerdere plaatsen bleef de mist de hele dag hangen. Gelukkig scheen in Beijum de zon. Doordat

Nadere informatie

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen.

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen. Lente groep 3/4 inhoud blz Lente 3 1 Langer licht 4 2 Bollen 5 3 Wakker worden 6 4 Frisse blaadjes 7 5 Kikkerdril 8 6 Op reis 9 7 In de wei 10 8 Er op uit! 11 9 Filmpjes 12 Werkblad winter 13 Schrijf je

Nadere informatie

Loenen aan de Vecht. Oud Over 30a. Inpassingsplan edele schuur

Loenen aan de Vecht. Oud Over 30a. Inpassingsplan edele schuur Loenen aan de Vecht Oud Over 30a LOE-1545 31 maart 2015 Moerdijkstraat Moerdijkstraat 23 2751 23 2751 BE BE Moerkapelle Colofon Inhoudsopgave Loenen aan de Vecht LOE-1545 31 maart 2015 In opdracht van:

Nadere informatie

Bermenplan Assen. Definitief

Bermenplan Assen. Definitief Definitief Opdrachtgever: Opdrachtgever: Gemeente Assen Gemeente Mevrouw Assen ing. M. van Lommel Mevrouw M. Postbus van Lommel 30018 Noordersingel 940033 RA Assen 9401 JW T Assen 0592-366911 F 0592-366595

Nadere informatie

palladio Particulier object in Veenendaal (NL)

palladio Particulier object in Veenendaal (NL) palladio Particulier object in Veenendaal (NL) Een tuin verandert door de jaargetijden heen. Ieder seizoen heeft z n eigen schoonheid. HARMONIE IN HET GEHEEL. Bij tuinarchitectuur gaat het om meer dan

Nadere informatie

Samen maken we het groen!

Samen maken we het groen! Samen maken we het groen! 10 tips voor meer natuur in je omgeving Een groene omgeving is leuk om naar te kijken, maar ook gezonder om in te leven en wonen en beter voor het klimaat. Planten en bomen houden

Nadere informatie

Bloeiend plantje Spoor van een dier

Bloeiend plantje Spoor van een dier Volwassen boom Jonge boom Dode boom Hoge struik Lage struik Varen Mos Klimmende plant Bloeiend plantje Spoor van een dier Paddenstoel (op de grond) Bodemdiertje Paddenstoel (op een boom) Activiteit 3 :

Nadere informatie

Geldrop-Mierlo bouwt aan een groene wijk

Geldrop-Mierlo bouwt aan een groene wijk Geldrop-Mierlo bouwt aan een groene wijk Heerlijk wonen, werken, leven en recreëren? In Luchen, waar anders! Als u straks door Luchen fietst, ziet u een mooie, groene wijk. Ruim opgezet. Een wijk die past

Nadere informatie

Landschappelijke inpassing Geldereschweg 108 Meddo

Landschappelijke inpassing Geldereschweg 108 Meddo Landschappelijke inpassing Geldereschweg 108 Meddo Colofon Landschappelijke inpassing Geldereschweg 108 Meddo Uitgevoerd door: Centrum Plattelandsontwikkeling Oost Opdrachtgever: Contactpersoon: Van Westreenen

Nadere informatie

Heerlijk wonen, werken, leven en recreëren? In Luchen, waar anders.

Heerlijk wonen, werken, leven en recreëren? In Luchen, waar anders. Heerlijk wonen, werken, leven en recreëren? In Luchen, waar anders. www.luchenwaaranders.nl Lekker leven. Het kan, gewoon hier! Als u straks door Luchen fietst, ziet u een mooie, groene wijk. Ruim opgezet.

Nadere informatie

Analyse landschappelijke inpassing Recreatiecentrum Zandpol

Analyse landschappelijke inpassing Recreatiecentrum Zandpol Analyse landschappelijke inpassing Recreatiecentrum Zandpol Drs. Ing. L.M. Scholtens in opdracht van: Gemeente Emmen, Dienst Beleid Afdeling Fysiek Ruimtelijke Ontwikkeling December 2009 Het landschap

Nadere informatie

DIEPERHOUT ONTWERP OPENBARE RUIMTE

DIEPERHOUT ONTWERP OPENBARE RUIMTE DIEPERHOUT ONTWERP OPENBARE RUIMTE team stadsruimte maart 2013 MAATREGELEN INRICHTING EN BEHEER OPENBARE RUIMTE ROND DE MAREDIJKMOLEN De bouwlocatie Dieperhout ligt binnen de molenbiotoop van de Maredijkmolen.

Nadere informatie

REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM)

REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) NOTA REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) Datum: 1 augustus 2007 REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) 1 augustus 2007 pagina 1 > 6 1 Hopper Jeugdverblijf

Nadere informatie

Wandeling n 12 : Al basse Hé : Durbuy Bewegwijzering :

Wandeling n 12 : Al basse Hé : Durbuy Bewegwijzering : Wandeling n 12 : Al basse Hé : Durbuy Bewegwijzering : Deze wandeling te midden van het oude dorpsgedeelte van Heyd neemt je mee langs een netwerk van hagen. Deze hagen, waarvan we het nut vergeten zijn,

Nadere informatie

Groen&Doen. Cursus heggenvlechten. Cursusseizoen 2015-2016. Heggenvlechten oud ambacht, helemaal van nú

Groen&Doen. Cursus heggenvlechten. Cursusseizoen 2015-2016. Heggenvlechten oud ambacht, helemaal van nú Groen&Doen Cursusseizoen 2015-2016 Cursus heggenvlechten Heggenvlechten oud ambacht, helemaal van nú Heggenvlechten is een eeuwenoude techniek die boeren gebruikten om heggen ondoordringbaar te maken.

Nadere informatie

Milieuraad Roeselare. Advies Natuurpunt Mandelstreke. Inzaaiadviezen akkervogels en bijen

Milieuraad Roeselare. Advies Natuurpunt Mandelstreke. Inzaaiadviezen akkervogels en bijen Milieuraad Roeselare Advies Natuurpunt Mandelstreke Inzaaiadviezen akkervogels en bijen http://www.boerenlandvogels.nl/sites/default/files/akkerranden.jpg?142010975 6 INHOUD 1 motivatie 3 2 adviezen 4

Nadere informatie

Erfadvies Het Witte Veen 14 Klarenbeek Gemeente Apeldoorn. Notitie Uitgangspunten en Randvoorwaarden Definitief 2012

Erfadvies Het Witte Veen 14 Klarenbeek Gemeente Apeldoorn. Notitie Uitgangspunten en Randvoorwaarden Definitief 2012 Erfadvies Het Witte Veen 14 Klarenbeek Gemeente Apeldoorn Notitie Uitgangspunten en Randvoorwaarden Definitief 2012 Erfadvies Het Witte Veen 14, Klarenbeek Gemeente Apeldoorn COLOFON In opdracht van dhr.

Nadere informatie

9. SCHADUWTUIN. Op het einde van de dag kunt u dan het aantal uren zon berekenen. Minder dan 3 uur zon:

9. SCHADUWTUIN. Op het einde van de dag kunt u dan het aantal uren zon berekenen. Minder dan 3 uur zon: 9. SCHADUWTUIN De meeste groenten en kruiden hebben nood aan zon, maar in de stad hebt u niet altijd zon in uw tuin. In deze fiche bekijken we wat de mogelijkheden zijn in de schaduw of halfschaduw. Om

Nadere informatie

Het was mijn idee om een straatje om mijn bloementuin te maken en ik heb er aardig lang over gedaan. Maar nu is hij eindelijk klaar.

Het was mijn idee om een straatje om mijn bloementuin te maken en ik heb er aardig lang over gedaan. Maar nu is hij eindelijk klaar. Het was mijn idee om een straatje om mijn bloementuin te maken en ik heb er aardig lang over gedaan. Maar nu is hij eindelijk klaar. Er staat nu ook een nieuw tuinplan 2013 bij. Ik ben ook met houtsnippers

Nadere informatie

bosplantsoen Dunnen van

bosplantsoen Dunnen van De gemeente Ede streeft naar een natuurlijk beheer van het openbaar groen. Deze manier van beheren is vooral geschikt voor de grotere groenobjecten, bijvoorbeeld bosplantsoen. Bij het juiste beheer kan

Nadere informatie

OVER PLUIMVEE- BESSEN VOEREN AAN PLUIMVEE Tekst en foto s: Paul Cuypers, België

OVER PLUIMVEE- BESSEN VOEREN AAN PLUIMVEE Tekst en foto s: Paul Cuypers, België BESSEN VOEREN AAN KIPPEN OVER PLUIMVEE- BESSEN VOEREN AAN PLUIMVEE Tekst en foto s: Paul Cuypers, België Ik voer graag kruiden en groenten, en bessen en noten aan mijn Orpingtons. Hoe meer variatie hoe

Nadere informatie

Bos & milieu. Bomen 2013/12

Bos & milieu. Bomen 2013/12 2013/12 Bos & milieu Bomen In een boom speelt zich een aantal levensprocessen af die zorgen voor de groei. Dit verschijnsel heet fysiologie en komt bij alle levende organismen voor. De belangrijkste levensprocessen

Nadere informatie

1. Geheimen. 2. Zwammen

1. Geheimen. 2. Zwammen 1. Geheimen 'Geen plant en geen dier' Een paddestoel is zeker geen dier, maar een plant is het ook niet. Ze hebben geen groene bladeren om zonlicht op te vangen. Bovendien groeien paddestoelen in het donker.

Nadere informatie

Handleiding Leskist bomen groep 7

Handleiding Leskist bomen groep 7 Handleiding Leskist bomen groep 7 Inhoud pagina Inleiding 3 1. Doelgroep 4 2. Doelstelling 4 3. Relatie met kerndoelen en natuurmethoden 4 3.1. Kerndoelen 4 3.2. Natuurmethoden 4 4. Het aanbieden van de

Nadere informatie