woorden vinden Malina Spoor I onderzoeksverslag I St. Joost 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "woorden vinden Malina Spoor I onderzoeksverslag I St. Joost 2013"

Transcriptie

1 woorden vinden Malina Spoor I onderzoeksverslag I St. Joost 2013

2

3

4

5 Inhoudsopgave Inleiding 03 Scriptieonderwerp - toelichting keuze 03 Wat ga ik na St. Joost doen? De hybride kunstenaar in theorie Commentaar op De Hybride Kunstenaar De gegeven werelden De typen van Bureau en Shapiro De modellen van Maslow, Dilts en Spoor Interpretatie tekst DHK - reactie op tekst DHK De hybride kunstenaar in praktijk Korte ontstaansgeschiedenis dramatische personae Woorden vinden Teksten De Fabriek Eigen ervaringen hybride activiteiten Kunst en innovatie Anonimiteit De toekomst van de kunstmarkt Werken aan een visie Post-isme 46 Sollicitatiebrief 53 Curriculum vitae 55 Conclusie 57 Mijn eigen werk, nu en later 59 Bronvermelding 61 Colofon 63 Samenvatting 65 01

6

7 Inleiding Scriptieonderwerp - toelichting keuze Gedreven door mijn angst te laat te komen - een oude bekende - was ik vóór de start van het vierde jaar op St. Joost al bezig mezelf voor te bereiden op mijn afstuderen; was ik in gedachten bezig met mijn scriptie. Het woord scriptie hield nog niets anders in dan daar moet ik mee voldoen aan de eisen. Pas voorbij het midden van mijn scriptieproces veranderde dat in daar ben ik intensief mee bezig, daar wil ik mee verder. Een regelmatige plaaggedachte was: Thema, thema - mijn god, ik weet niet wat mijn thema is. Hoe kwam ik aan een thema dat geldig was, relevant voor mijn studie, dat kans bood op onderzoek, niet te simpel van aard, maar alsjeblieft ook niet onmogelijk complex. Liefst ook een thema dat me zou kunnen boeien, waar iets bruikbaars voor mezelf in te ontdekken zou kunnen zijn. Vanzelfsprekend moest het ook nog iets met kunst te maken hebben. Tenslotte zou het wel prettig zijn als het thema ook nog praktisch nut zou kunnen hebben! Als eerste mogelijke thema diende zich in mijn hoofd kunst en design aan. Kunst en design leken mij twee belangrijke en in ieder geval alomtegenwoordige begrippen waarvan niemand zou kunnen zeggen dat ze niets met elkaar te maken hebben, maar ook niet dat ze hetzelfde zijn. Een paar weken lang heb ik met het thema gestoeid, dat wil zeggen, ik heb erover gepraat, gelezen en erop doorgedacht. Het werd steeds duidelijker dat dit thema het in zich had een interessante scriptie op te leveren, maar daarnaast werd mijn gevoel steeds sterker dat het me eigenlijk niet echt zoveel kon schelen hoe dat nou zat, overeenkomst en verschil tussen kunst en design - wat dan weer mogelijk samenhing met een groeiend besef van ontbrekend praktisch nut. Dat nut zag ik niet uit het thema kunst en design naar voren komen. Wat wel naar voren kwam in diezelfde periode, was het feit dat het einde van mijn academische leventje met rasse schreden naderde. Mijn identiteit (zie Dilts logical levels) als lerend jongmens kwam angstig dicht bij het einde, en wat ik minstens even angstig snel dichterbij zag (zie) komen was de vraag: Wat ga ik na St. Joost doen? 03

8

9 Wat ga ik na St. Joost doen? Eigenlijk had ik al een soort drieluik van bezigheden gemaakt. Dat gaf weliswaar antwoord op de vraag wat nu?, maar bracht tegelijk een soort benauwd gebrek aan lucht en perspectief met zich mee. De drie componenten waar het daarbij om gaat: 1. werken bij energieleverancier Eneco (betekent brood op de plank); 2. werken als vrijwilliger voor Pameijer, Hoogtepunt en Showroom MAMA (betekent het ten nutte maken van kennis en kunde); 3. actief blijven als mákend mens, als kunstenaar dus. Terwijl ik bezig was met deze club-sandwich van toekomstperspectieven kwam het onderzoek De Hybride Kunstenaar (verder DHK te noemen) op mijn pad. Dit DHK behelst een onderzoek door Camiel van Winkel, Pascal Gielen en Koos Zwaan naar de beroepspraktijk van kunstenaars in het post-industriële tijdperk. Het gaf mij de herkenning van mijn eigen bezig zijn in voor mijn scriptie bruikbare termen. Het onderzoek bood mij de gelegenheid mijn eigen toekomstsores te vertalen in scriptiemateriaal. THE PROOF OF THE PUDDING IS IN THE EATING ofwel de proefondervindelijke bruikbaarheid van DHK (het onderzoek, de publicatie) Bovenstaand Engels gezegde betekent: iets proefondervindelijk vaststellen. Dat iets is in dit geval het proefondervindelijke nut van het DHK-onderzoek. Meer in het bijzonder: het nut van de in DHK door Marie-Christine Bureau en Roberta Shapiro onderscheiden typen kunstenaar (Polyvalent, Polyactief, Pluriactief, Hybride) en het nut van de beschreven werelden (Projectstad, Inspiratie, Domestiek, Fame, Markt, en Industrie). Bij het gebruiken van het begrip DHK maak ik eerst een tweedeling van wat ik er wel en van wat ik er niet mee bedoel. Allereerst dat laatste, dat wil zeggen: wat ik er niet mee bedoel. Ik bedoel niet wat de auteurs zelf als doel van hun onderzoek formuleren, namelijk het leveren van een feitenbasis aan het debat over kunstopleidingen en hun aansluiting op de beroepspraktijk van kunstenaars. Naar mijn mening zal dat debat afhangen en samenhangen van uiteenlopende zaken zoals de verspreiding van het onderzoek, specifieke voorvallen en toestanden in de kunstwereld of de politiek, waar dan weer media-aandacht gegenereerd wordt, het al dan niet ten Pauw en Witteman verschijnen van de auteurs etcetera - wat mij betreft een iets te grote vergaarbak van onvoorzienbaarheden om me aan te wagen. Het debat is niet wat ikzelf onder empirische bruikbaarheid versta. Over dat (virtuele) debat ga ik het dus verder niet hebben. 05

10 Wel ga ik het hebben over de proefondervindelijke bruikbaarheid van DHK voor mijzelf. Het ging mij om de beantwoording van vragen/ de oplossing van problemen zoals: Wat heb ik nu aan mijn opleiding aan de academie? Wat betekent het voor mij, voor anderen, dat ik die opleiding deed? Wat zou ik willen als antwoord op bovenstaande twee vragen? Wat ga ik nu doen met mijn kunstenaarschap? Welke keuzes heb ik, en op basis waarvan ga ik die maken? Het is in het licht van deze en dit soort vragen dat ik de bruikbaarheid van DHK wil bezien. Daartoe neem ik de zeven werelden en de vier typologieën uit DHK onder de loep. Daarna doe ik dit ook met andere uitspraken, verwijzingen en aanbevelingen van de auteurs die mij relevant lijken. Tenslotte neem ik de vrijheid om de gebruikte werelden en typologieën van DHK, wat natuurlijk modellen zijn, te vergelijken met andere de werkelijkheid-in-kaart-brengende modellen, zoals die van Maslow, Dilts en Spoor. 06

11 1.0 De Hybride Kunstenaar in theorie 07

12

13 1.1 Commentaar op De Hybride Kunstenaar Het onderzoek De Hybride Kunstenaar (Expertisecentrum Kunst en Vormgeving, AKV St. Joost, Avans Hogeschool; 2012) door Van Winkel, Gielen en Zwaan opent in de inleiding met een soort bepaling van onderwerp, richting en positie. Die geef ik als volgt weer: De kunstenaar-bohemien (negentiende eeuws concept) staat als archetype model voor de autonome kunstenaar. Sinds het postindustriële tijdperk voldoen kunstenaars feitelijk niet meer aan dit archetype, onder meer omdat ze niet enkel bohemien en autonoom zijn, maar ook soms conventies aanvaarden en aanvullend werk en inkomen behoeven, hetgeen ze vaak vinden in de cultuur- en creatieve industrie. In recente publicaties (Markussen, Gilmore, Plaskerk, Coenen) wordt met betrekking tot opleidingen tot kunstenaar gezegd dat de aansluiting op de arbeidsmarkt te wensen overlaat. Met deze bewering over de praktijkgerichtheid van kunstopleidingen is zo ongeveer het gebied van de onderzoekers aangeduid. Daarbinnen beogen de auteurs met hun onderzoek bij te dragen aan een up-to-date beeldvorming van de kunstenaarsberoepspraktijk. Hiermee is globaal het doel van DHK omlijnd. Natuurlijk is er ook een onderzoekshypothese geformuleerd. In mijn eigen woorden weergegeven luidt deze: De toenemende hybridisering van het kunstenaarschap is gekoppeld aan de opkomst van de cultuur- en creatieve industrie. Het begrip hybride Omdat de definitie van hybride, namelijk: het vermengen van ongelijksoortigheden, tot verwarring kan leiden, wordt al vrij snel in de publicatie het begrip hybride onderscheiden van het begrip multidisciplinair. Dat laatste duidt op het (sinds de zestiger jaren) gebruikelijke combineren van verschillende artistieke media, technieken en disciplines. De kunstenaar bedient zich voor zijn kunst van het medium (schilderen, beeldhouwen, filmen, etcetera) dat hem zint, is multimediaal bezig, maar blijft wel eenduidig als kunstenaar werken aan zijn eigen werk. Dat noemen we dus niet hybride. Het begrip hybride betekent hier dat de kunstenaar, behalve met het maken van de eigen kunst, ook tijd en energie aan andere - meer of minder verwante - zaken schenkt. Deze invulling van het begrip wordt in twee onderscheiden dimensies nader uitgewerkt: - er is de dimensie van de verschillende typen kunstenaar die bezig zijn met verschillende mengingen van bezig zijn met eigen werk of bezig zijn met andere dingen; - er is de dimensie van de achtergrond, of werkingssfeer waarin deze menging plaatsvindt. 09

14 Het tweede, de duiding van achtergronden en werkingssferen, wordt nader uitgewerkt in een zevental zogenaamde werelden of waardenregimes. Het eerste leidt tot het onderscheiden van een viertal typen hybride kunstenaarschap. Op deze vier typen kunstenaarschap wordt verderop teruggekomen onder de noemers: 1. polyvalent; 2. polyactief; 3. pluriactief; 4. hybride. Een met het bovenstaande samenhangende tweedeling is die in sociale hybriditeit en artistieke hybriditeit. - Bij de sociale hybriditeit willen de auteurs vooral duidelijk maken dat het onderzochte fenomeen, de hybride kunstenaar, als zodanig veel verder gaat dan het historisch al veel langer bestaande plurale of pluriforme kunstenaarschap. Bij dit plurale of pluriforme kunstenaarschap was er veel meer sprake van menging van artistieke uitingsvormen binnen dezelfde sfeer. Bij het hybride kunstenaarsschap speelt nu juist de menging of kruising van de genoemde sferen of werelden een complicerende, transformerende rol. De auteurs stellen de vraag of juist dat kunstenaarschap in meerdere werelden tot een veranderd zelfbewustzijn bij de kunstenaar leidt. - Bij de artistieke hybriditeit gaat het om de in bovenstaande opsomming als vierde genoemde typering van het hybride kunstenaarschap (nogal verwarrend omdat de eerdere drie ook hybriden zijn). Vooruitlopend op mijn eigen uitwerking van de typologieën noem ik de hybride kunstenaar als hierboven bedoeld maar vast freewheeler. 10

15 1.2 De gegeven werelden - hoe sta ik daarin? In DHK worden zeven werelden beschreven. Het materiaal hiervoor wordt toegeschreven aan de sociologen Luc Boltanski, Eve Chiapello en Laurent Thévenot. Het weet hebben van deze beschreven werelden is voor mij een zinvolle uitbreiding van mijn eigen kennis- en begripswereld. De materie helpt me om de veelheid van de wereld van alledag te structureren. Daarmee is niet gezegd dat ik dankzij de zeven werelddimensies uit DHK nu opeens alles in- en om mij heen netjes in kaart heb. Wel wil het zeggen dat ik nu verbanden en tegenstellingen zie tussen bijvoorbeeld waarden waar ik mijn best voor doe (zie hieronder: de domestieke wereld) en dingen waar ik druk mee ben (de wereld van de projectstad). Om bij dit laatste wat nader stil te staan, neem ik de onderscheiden zeven werelden kort door vanuit het hiervoor reeds genoemde gezichtspunt: Hoe sta ik daarin? 1. De wereld van de projectstad (PROS) Sleutelwoorden: Imago, vernieuwende acties, denkbeelden en connecties Tegenovergesteld: Conservatief, introvert, continuïteit Waarden: Contacten, aktie, actueel Archetypes: Andy Warhol, Matthijs van Nieuwkerk Als eigentijds levend jongmensch (nog wel), herken ik PROS maar al te goed. Natuurlijk was ik in het nieuwe Stedelijk Museum (het vernieuwde Rijksmuseum was ten tijde van het schrijven van dit stuk nog niet geopend), natuurlijk weet ik wat er deze maand in de Rotterdamse kunststraat Witte de With gebeurt (ik werk er zelf, in Showroom MAMA), natuurlijk was ik in Eindhoven bij de Dutch Designweek, ken ik het Boijmans, help ik jonge kunstenaars in Hoogtepunt, sta ik op Facebook als kunstenaar, wil ik de expositie van St. Joost 2013 helpen organiseren, etcetera. Als dat niet allemaal heuse PROS-elementen zijn eet ik mijn CV op. Ik durf wel te beweren dat met de typering van PROS een flink stuk van mijn eigen leef- en beleefwereld is beschreven. Die bewering draag ik niet als een kijk ik eens-bling bling op mijn revers, maar ervaar ik eerder als een soort waarschuwing, het niet te gek te maken met die PROS. Wat ik niet voluit herken in de PROS, is wat je zou moeten doen om er niet langer van uit te maken. Die elementen zèlf zijn niet zo moeilijk te begrijpen. Je moet blijk geven van rigide denkbeelden (vrouwenkiesrecht gaat te ver?) of zelf te weinig vernieuwends aandragen waardoor je zou parasiteren. Ik vraag me af waar of hoe dit uit de PROS vallen, verdwijnen, of gezet worden ooit vorm moet krijgen. Tegelijk bespeur ik binnen mezelf ook geen enkele affiniteit met zoiets als het beoordelen van mensen op hun mogelijke rigiditeit of het te weinig dan wel te laat aandragen van vernieuwende inzichten. 11

16 2. De wereld van de inspiratie (INS) Sleutelwoorden: Transcendent, fantastisch, passioneel Tegenovergesteld: Alledaags, nut, aangepastheid Waarden: Autonoom, uniek, authentiek Archetypes: Vincent van Gogh, Kyteman, Wolkers Deze wereld is in de ogen van het grote publiek waarschijnlijk de meest typerende voor het verschijnsel Kunst en Kunstenaars. Toch gaat het kennen of herkennen van deze wereld mij niet gemakkelijk af. Dat er zoiets als inspiratie bestaat lijkt me nogal voor de hand te liggen; hoe moet je in actie komen als er niet eerst een idee of gevoel is, gericht op waarom, waarover of waartoe? Dat die inspiratie altijd naar het hogere of fantastische moet verwijzen vind ik nogal lastig. Het lijkt dan net alsof ik een antenne zou hebben voor: goed idee, maar tja, niet hoog of fantastisch, dus weg ermee. Omgekeerd werkt het ook niet: wat zal ik nu eens gaan creëren wat hoog of fantastisch is? Zo werkt de wereld van de inspiratie voor mij dus niet. Tòch is het wel zo dat ik mij bij het maken van eigen werk, vooral in de fasen vóór de uitwerking, vragen stel die doorgaans niet met woorden te beantwoorden zijn, maar juist met beeld of gevoel. Dat wil ik dan best inspiratie noemen, maar daarbij gaat het dan eerder over een verrassing van binnenuit dan over verlichting van bovenaf. 3. De domestieke wereld (DOM) Sleutelwoorden: Conventie, traditie, evenwicht Tegenovergesteld: Willekeur, egoïsme Waarden: Betrouwbaarheid, harmonie, respect Archetypes: Balkenende, Bach Enigszins verwarrend is de naam van deze wereld wel. Domestiek verwijst toch naar domus, Latijn voor huis (/huiselijk)? De tekst vermeldt bovendien de vaderen moederfiguur als protagonisten van deze wereld. Relevanter voor de kunstwereld zou dan de figuur meester/leraar zijn? Beetje verwarrend voor mij omdat ik denk dat met de DOM eigenlijk de dimensie van het fatsoen wordt aangeduid. Zonder deze vertaling wordt het heel gemakkelijk de DOM af te wijzen als achterhaald en burgerlijk. Dat doe ik dus niet, omdat de kern van deze burgerlijkheid waarden bevat als: redelijkheid, integriteit, plicht en respect. 12

17 Waarden, waar volgens mij niets mis mee is, die alle te bundelen zijn binnen het begrip fatsoen en die juist universeel en van alle tijden zouden moeten zijn. Waarden waar ikzelf me in ieder geval prima bij thuis voel (zou daar dan die domus-verwijzing mee samenhangen?). Veel verderop, bij werken aan een visie, ga ik het ook hebben over de waarden waar mijn generatie mee is opgevoed. Wat ik daar zeg, houdt geen afkeur van die waarden in, wel een afrekenen met de absolute geldigheid, en/of marktwaarde ervan. 4. De wereld van de faam (FAME) Sleutelwoorden: Narcissus, media, publiek Tegenovergesteld: Oude bekendheid, al gezien, gewoon Waarden: Erkenning, onthulling, nieuws Archetypes: Salvador Dali, Johan Cruyff Nèt als voorgaande wereld (DOM), maakt FAME het me gemakkelijk de dimensie af te wijzen of mezelf ervan te distantiëren. FAME... ja zeg, daar sta ik toch eigenlijk wel een beetje boven, bescheiden, zuiver naturel en nuchter als ik ben! Te gaan voor glamour, glorie, en glitter heeft toch wel een beetje iets platvloers en/of achterhaalds? Bij nader inzien valt dat erg mee. Zeker als consument maak ik heftig deel uit van FAME. Mijn dagelijkse en wekelijkse leventje zou danig verbleken als ik er alle FAME-gerelateerde elementen uit zou halen. Geen magazines, films (in de bioscoop dan wel gedownload); kleding enkel vervangen wegens slijtage, geen hakken, geen make-up, geen YouTube, geen Facebook, geen terrasje, kortom: geen enkel blijk van glans en schitter! 5. De civiele wereld (CIVIL) Sleutelwoorden: Participatie, emancipatie, gemeenschap Tegenovergesteld: Vrijheid, individueel belang, solisma Waarden: Gelijkheid, rechten, bundeling Archetypes: Emile Roemer, Martin Luther King Historisch gezien vind de CIVIL haar oorsprong begin twintigste eeuw in de uiteenlopende Arbeiders- en Civil Rights Movements. 13

18 Het draait in de CIVIL omgroeperingen, hun belangen, hun rechten en emancipatie. Energie en aandacht zijn gericht op het engageren en bundelen van individuen tot groepen, op het verwerven van een gemeenschappelijk draagvlak om regelingen, voorzieningen, wetten etcetera gerealiseerd te krijgen. Wie deel uitmaakt (of wil maken) van de CIVIL zal daartoe komen door lidmaatschap, verkiezing of afvaardiging. Het directe particuliere belang wordt ingeruild voor (of achtergesteld aan) solidariteit, groepsbelang, gemeenschapszin. Sociaal gezien vormt de CIVIL een soort partner/tegenhanger van de DOM. De overeenkomst is gelegen in het onderbouwen van de samenleving met gemeenschappelijke waarden. Het verschil is dat bij de DOM het ideële utopische gezocht wordt in burgerlijke waarden, terwijl het bij de CIVIL wordt gezocht in de rechten, de emancipatie en materiële belangen van ook niet-burgerlijke groeperingen. De tegenstelling conservatief-revolutionair tussen de DOM en de CIVIL verwijst uiteindelijk slechts naar het tijdsperspectief. 6. De markt (MARKT) Sleutelwoorden: Openheid, vraag, aanbod Tegenovergesteld: Monopolie, vrekkigheid, Pygmalion Waarden: Ambitie, opportunisme, onthechting Archetypes: Picasso, Kirsch Historisch gezien vindt het fenomeen markt haar oorsprong zo n dertigduizend jaar terug, toen de mensen geleidelijk van het nomadische bestaan van jager/ verzamelaar (geen markt) overgingen naar een agrarisch bestaan (vaste plaats en overschot). Vanuit een iets nabijere optiek gezien ontstond de kunstmarkt ergens rond de vijftiende eeuw, toen de rijken en machtigen der aarde met elkaar gingen wedijveren om kunstbezit en mecenaatschap. Het draait in de wereld van de kunstmarkt om begeerte, en om het tegen betaling bevredigen van die begeerte. Begeerte wordt hier waardevrij gebruikt als uitdrukking van de wens te bezitten. De term bezitten kan zowel materieel, op de commodity zelf slaan, als immaterieel, op de status van het hebben van de commodity. Nogal wat personen en partijen maken deel uit van de kunstmarkt. Te onderscheiden zijn (tenminste): overheden (als opdracht- en subsidiegever), zakenlieden (makelaars, galeriehouders), organisatoren (van beurzen, markten, exposities) musea-employees, kunstenaars (als producenten), bedrijven en particulieren (kopers, leners en leasenemers). Sociaal gezien zijn betekenis en omvang van de kunstmarkt groot, maar nauwelijks aan te geven. De omvang is in ieder geval arbitrair (design, copyrights, merchandising?) en de sociale betekenis is evenmin meetbaar. 14

19 Er is ten aanzien van de betekenis immers geen vergelijking te maken met een samenleving of economie zonder kunst. Inherente valkuil van de kunstmarkt zou gezocht kunnen worden in de overdrijving van de primaire dynamiek, zijnde begeerte en de bevrediging ervan. Als de hevigheid van de bezitsdrang het niet zou toestaan dat de commodity van plaats en/of eigenaar wisselt, houdt daarmee de markt op te bestaan. 7. De wereld van de industrie (INDUS) Sleutelwoorden: Efficiency, technologie, vernieuwing Tegenovergesteld: Improvisatie, conservatisme, nonchalance Waarden: Betrouwbaarheid, doelgerichtheid, strijdbaarheid Archetypes: Henry Ford, Steve Jobs, Moot Historisch gezien is de oorsprong van de INDUS vrij nauwkeurig aan te geven. In de tweede helft van de achtiende eeuw (James Watt, 1764) werden in Engeland de eerste stoommachines op significante schaal ingezet in de verschillende productieprocessen, zoals van textiel en mijnbouw. Dit wordt algemeen gezien als het begin van het Industriële Tijdperk (Second Wave, Toffler). Het draait in de INDUS om efficiency, dat wil zeggen, met een minimum aan middelen een maximale opbrengst realiseren; maximaal in zowel kwantitatief als kwalitatief opzicht. Een zeer hoge waarde daarbij is betrouwbaarheid. Dit geldt zowel ten aanzien van het productieproces als ten aanzien van de betrouwbare beschikbaarheid van grondstoffen, en tenslotte van de afzetmogelijkheden van de productie (markt en marketing). Naast efficiency in het productieproces is die binnen de logistiek - dat wil zeggen, het product efficiënt op de bestemde plek brengen - even essentieel. Deelnemers aan de INDUS in primaire of enge zin zijn professionals, vaklieden, en productiemedewerkers, maar er zijn legio anderen, zoals ontwerpers, wetenschappers, marktonderzoekers, reclamemensen etcetera, zonder wie de INDUS onmogelijk kan bestaan. Sociaal gezien is het belang van de INDUS nauwelijks te overschatten. Helaas heeft dit immense belang twee kanten: enerzijds zijn er dankzij de INDUS meer producten (ook primair noodzakelijke, zoals voeding en kleding) voor meer mensen beschikbaar dan ooit tevoren, anderzijds is zo langzamerhand iedereen op de wereld zich wel enigermate bewust van de prijs (ecologisch, politiek, sociaal en menselijk) die deze beschikbaarheid met zich meebrengt. 15

20 De inherente valkuil van de INDUS is hierboven al aangeduid; tenzij er binnen afzienbare tijd ingrijpende veranderingen op het vlak van duurzaamheid tot stand komen, haalt de INDUS zichzelf onderuit wegens gebrek aan grondstoffen. Tot zover mijn gecondenseerde weergave van de werelden van DHK. 16

21 1.3 De typen van Bureau en Shapiro De indeling in een viertal hoofdtypen, die Bureau en Shapiro aan het thema hybride kunstenaar meegeven, lijkt mij interessant omdat deze volgens mij in het echt vaak voorkomen. Ik vond het moeilijk de inhoud van deze typen helder vast te houden. Telkens moest ik weer aan het naslaan gaan, met als nadeel tijds- en concentratieverlies. Om die reden, en omdat het me ook goed scriptiemateriaal lijkt, heb ik de hoofdtypen van Bureau en Shapiro lichtjes geherdefinieerd en van passende namen voorzien: 1. De polyvalente kunstenaar Primair maakt zij haar eigen werk en voert vervolgens ook alle secundaire werkzaamheden zelf uit. Bij secundaire werkzaamheden valt te denken aan concrete bezigheden als inlijsten, polijsten, fixeren, stabiliseren etcetera, maar ook aan wat meer ZZP(zelfstandige zonder personeel)-achtige bezigheden als inpakkken, vervoer, administratie, funding, netwerken en pr. De polyvalente kunstenaar doet dus binnen haar eigen kunstenaarspraktijk feitelijk alles zelf; dus noem ik haar: doe-het-zelver. 2. De polyactieve kunstenaar Naast het werken in de kunst is de polyactieve kunstenaar ook actief in andere maatschappelijke sectoren. Dit kunnen kunstgerelateerde, maar evengoed volledig daarvan losstaande sectoren zijn. De polyactieve kunstenaar stelt zich in principe niet vak-exclusief op; daarom noem ik haar: klussenman. 3. De pluriactieve kunstenaar Zij houdt haar inzet, inbreng en bijkomende activiteiten nadrukkelijk binnen het creatief-artistieke spectrum. Vanuit haar kunstenaar-zijn levert zij haar inzet op uiteenlopende, maar op een of andere wijze kunstgerelateerde gebieden. Door die combinatie van congruente, maar uiteenlopende inzetbaarheid noem ik haar: freelancer. Dit zijn dus de drie eerstaangewezen hoofdtypen van Bureau en Shapiro. De daaraan toegevoegde vierde variant, de hybride kunstenaar, kan worden gezien als een subvariant op de freelancer, maar ook als de overtreffende trap ervan. Met als voorbeelden Joep van Lieshout, Jeanne van Heeswijk, Roë Cerpac en Orgacom wordt een soort hybriditeit geschetst die verder gaat dan alle voorgaande typen. Dit type maakt zich los van indelingen in stroming, techniek of discipline, zelfs los van de vraag of het wel of niet om kunst gaat. Het doet gewoon wat het doet, en wie etiketten wil plakken moet het zelf weten. 17

22 Vrijelijk gooit dit type allerlei grootheden als autonoom, toegepast, commercie, performance, industrie etcetera door elkaar en mengt ze tot wat men wilde maken. Het etiket hybride doet naar mijn mening geen recht aan dit type. Het gaat hier om kunstenaars die zich in geen enkel kunsthistorisch, maatschappelijk of economisch gebied laten insluiten. Zij doen hun ding vanuit creatief-inventief-artistieke impulsen. Die creatieve impulsen blijven bij wat ze maken voorop staan. De toepasbaarheid en marktwaarde van hun inbreng kan excellent zijn of niet, maar zal in principe niet prevaleren. Dit type zou als motto kunnen hebben: we make it, you take it or leave it. Vanwege het veel meer eclectisch-autonome karakter van dit type noem ik haar: freewheeler. 18

23 1.4 De modellen van Maslow, Dilts en Spoor Het onderzoek DHK door Camiel van Winkel, Pascal Gielen en Koos Zwaan kan ook worden gezien als het comprimeren van een complexe werkelijkheid in twee groepen modellen, namelijk de zeven werelden en de vier typen hybride kunstenaars. Op dit punt vind ik het belangrijk te zeggen dat modellen onmisbaar zijn in het begrijpen van de werkelijkheid, maar dat ik nooit moet vergeten dat de werkelijkheid de modellen altijd weer overstijgt. Vanuit het belang van modellen, waarmee ik de werkelijkheid probeer te begrijpen en te hanteren, wil ik hieronder een drietal voor mij belangrijke en nuttige modellen benoemen. 1. Abraham Maslow, Behoeftepiramide (1943) Dit model gaat over de menselijke noden, behoeften en doelen. De piramidevorm houdt in, dat voor het kunnen betreden van een volgend (hoger) niveau het voorgaande beschikbaar en betrouwbaar moet zijn. zelfrealisatie ofwel superself erkend & gewaardeerd worden ofwel satisfaction ergens bijhoren ofwel safety eten en onderdak ofwel survival De wetmatigheid van Maslow is heel sterk en heel streng. Zo heb ik zelf ervaren dat in een bepaalde periode, waarin ik twijfels had over mijn St. Joost-erbij-horen, die twijfels op mij zo n verlammend effect hadden, dat ik ook echt niet meer toekwam aan iets waarmee ik erkend of gewaardeerd zou kunnen worden. 19

24 2. Robert Dilts, Logical Levels (1980) Dit model gaat over sturing en bijsturing. De sturing vindt plaats naar onderliggende niveaus, de bijsturing (feedback) naar bovenliggende. IDENTITEIT OVERTUIGINGEN VERMOGENS GEDRAG OMGEVING Dilts maakt mij duidelijk waarom de afsluiting van St. Joost zo n ingrijpend moment is. Het student-zijn is zo n wezenlijk deel van mezelf, dat het medebepalend is voor mijn identiteit. Daarmee bepaalt het verregaand de onderliggende niveaus, namelijk wat ik echt vind, wat ik kan, wat ik doe en waar ik kies te zijn. Op het moment dat de spits (identiteit) wegvalt, moet aan alles daaronder flink gewerkt worden om een nieuwe spits te schragen. Daar gaat eigenlijk deze hele scriptie over. 3. Donald Spoor, PSM Model (2000) Dit model gaat over de complexiteit van een mensenleven en heeft als doel die hanteerbaarder te maken. Het model brengt daartoe een onderscheid in drie concentrische dimensies aan, zonder deze van elkaar te scheiden. Het maatschappelijke: gaat over alles wat met nut en betekenis van en voor anderen te maken heeft. Het sociale: gaat over verbanden met fysiek aanwezige of afwezige Het persoonlijke: betreft alles van de persoon zelf, van intrapsychisch tot uiterlijke zelfzorg. personen,bijvoorbeeld vrienden en familie Het betreft werk, studie, inzet en actie. De laatste tijd ervaar ik met name dat van het tussengebied, het sociale, dus mijn contacten met vrienden en met familie, sterke impulsen uitgaan naar hoe ik me binnen mezelf voel en tegelijk wat ik naar buiten, naar mijn eigen toekomst in de maatschappij, doe en voor mogelijk houd. Het besef dat die drie velden er zijn en ik dus niet op een veld vast hoef te lopen is van zeer praktisch nut. 20

25 1.5 Interpretatie tekst DHK - reactie op tekst DHK De ideeën (DHK) rond maatschappelijke sferen of waardenregimes komen van Luc Boltanski en Eve Chiapello (The Economies of Worth/2006, en The New Spirit of Capitalism/ 2007). Het is het verkeren in de mix van deze sferen wat de hybriditeit kenmerkt. Dit gaat verder dan wat de sociologie een plurale of pluriforme beroepspraktijk noemt. Dat laatste zou namelijk wel eens van alle tijden kunnen zijn, denkend aan muzikanten, dansers, acteurs of architecten, die in alle tijden (aangeduid als 30 jaar terug en daarvóór) onontkoombaar met opeenvolgende opdrachten en inkomstenbronnen te maken hadden. Dit alles vond dan wel plaats in de arbeidssfeer. De veel complexere hybriditeit houdt ook in, dat die arbeidssfeer naadloos doorloopt in en nauwelijks gescheiden is van andere sferen, zoals de privé- of vrijetijdssfeer. Anders gezegd: markt, civiele ruimte, domestieke wereld etcetera lopen dooreen. De auteurs stellen nu de hypothese, dat dit dooreenlopen van werelden van invloed moet zijn op de persoon van de hybride kunstenaar zelf, zowel in het persoonlijke zelfbeeld als in de artistieke identiteit c.q. productiviteit. In tegenstelling tot de polyvalente (doehet-zelver), de polyactieve (klussenman) en de pluriactieve (freelancer) kunstenaar, die allen nog een onderscheid hanteren tussen autonoom en toegepast, maar zeker ook tussen kunst en niet-kunst, is bij de hybride kunstenaar (freewheeler) dat onderscheid niet meer of nauwelijks aan te geven, het is als het ware geheel vloeibaar geworden. Dit wegvallende onderscheid in wel-kunst/niet-kunst vind ik een boeiend, maar ook verwarrend gegeven. Benaderd vanuit mij bekend werk van de als voorbeeld gegeven hybride kunstenaars is het vanzelfsprekend, eigenlijk niets bijzonders. Neem nou Joep van Lieshout. Wat hij maakt (laat maken) is natuurlijk niet in kunsthokjes te vangen. Dat hoort ook zo, sterker nog, we zouden ervan opkijken als hij met een schilderij aan kwam dragen. Wat hij doet is wat hij doet, en of dat kunst is of wat voor kunst het dan is, daar gaat niemand over: het is wat het is, al is het een grote zak patat (take it or leave it). Ja, denk ik dan, maar het hele kunstcircus gaat er dus wel op in, c.q. mee aan de haal. Wat het ook is, het krijgt wel het stempel een echte van Lieshout en dát, zo weet iedereen, is niet zomaar een zak patat! De anderhalve meter hoge, levensechte zak patat bij Bram Ladage op de stoep voor de kraam is dat dus wel; niks kunst, gewoon een hele grote zak patat. Daarmee ben ik terug in de oude cirkel-redenering: Wat is kunst? Dat is wat de kunstenaar maakt. Wat is een kunstenaar? Nou, dat is iemand die kunst maakt. Toch vind ik het prima als kunstenaars zich niet laten vangen of verlammen door academische vragen als wat is kunst? Maar ontnuchterend is het wel, het feit dat ik afstudeer aan nota bene een kunstacademie, en dan over kunst niet verder zou komen dan een cirkelredenering opdienen. 21

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Ellen Schild. Tineke Groen

Ellen Schild. Tineke Groen Ellen Schild Tineke Groen Jaar in jaar uit besteden we in Mebest aandacht aan fraaie afbouwprojecten. Achter elk van die projecten zitten vakmensen. Vakmensen die het bedenken, vakmensen die het maken.

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

STRIJD OM JE IDENTITEIT

STRIJD OM JE IDENTITEIT STRIJD OM JE IDENTITEIT BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 11 3 4 INLEIDING We zijn snel geneigd om onze identiteit te halen uit

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE

CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE KUNST CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE Ze stond met beide voeten stevig en succesvol in het zakenleven sales & marketing, bonussen & BMW s, die regionen - maar ergens had ze het vage onbestemde

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Erwin Clauws "The Conscious Quintessence of the Abstract"

Erwin Clauws The Conscious Quintessence of the Abstract Het ROGERRAVEELMUSEUM tentoonstellingspartner bij het artistiek onderzoek The Conscious Quintessence of the Abstract van ERWIN CLAUWS Onderzoek geaccrediteerd door Onderzoeksraad Sint Lucas Beeldende Kunst

Nadere informatie

Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden. Inhoudsopgave Pagina. Bron 1 Design Marcel Wanders. 2. Bron 2 ADHD in de klas. 2

Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden. Inhoudsopgave Pagina. Bron 1 Design Marcel Wanders. 2. Bron 2 ADHD in de klas. 2 Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden Inhoudsopgave Pagina Bron 1 Design Marcel Wanders. 2 Bron 2 ADHD in de klas. 2 Bron 3 Recensie over Boijmans van Beunigen 3 Bron 4 Flip in de klas. 4 Bron

Nadere informatie

Leef je Leven met Zin!

Leef je Leven met Zin! Leef je Leven met Zin! Geef zin aan het Leven, dan geeft het Leven zin aan jou Voor veel mensen is werk belangrijk. Niet alleen als bron van inkomen, maar ook als middel om je zelf te ontwikkelen en te

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie

Trainersopleiding 2014

Trainersopleiding 2014 Trainersopleiding 2014 Remind Keizersgracht 253, Amsterdam www.remindlearning.nl trainersopleiding@remindlearning.nl Uitleg van de trainersopleiding In dit document kun je lezen wat Remind doet, waar Remind

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

Voorwoord Met oprechte blijdschap schrijf ik het voorwoord voor dit boek. Ik ken Henk Rothuizen al vele jaren en heb hem zien opgroeien tot een man van God, met een bediening die verder reikt dan zijn

Nadere informatie

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren.

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. 1/5 Fase 1: Wat wilde ik bereiken? Handelen/ ervaring opdoen Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. De opdracht wilde ik zo ontwikkelen,

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Thema-overzicht Drents Museum Groep 3 Essentie van het thema Beeldcultuur kan omschreven worden als een maatschappelijke

Nadere informatie

Groot in kleinschalig werken

Groot in kleinschalig werken Groot in kleinschalig werken Groter worden omdat je kleinschalig wilt werken. Deze schijnbare tegenstelling ligt aan de basis van de fusie van KVV en NZR. Bestuurders Ids Thepass en Marc Scholten blikken

Nadere informatie

!"#$%&'()*+,"#"-. 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +"7"#""- 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$<#),"$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)"/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$?

!#$%&'()*+,#-. 70-&6+*%#-!#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +7#- 9#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)$<#),$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$? 23'4)567/84 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$#/'$&#/#$? /01"-20%%+-3&45567$%(8&9!"#$%&'()*+,"#"-. +"7"#""- 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 D)E#'-)F!"#$$%&'($&!")*

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Vincent-stripverhaal MAKEN VOELEN SAMENWERKEN KIJKEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po.

Vincent-stripverhaal MAKEN VOELEN SAMENWERKEN KIJKEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po. Vincent-stripverhaal Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs Vincent-stripverhaal Een opdracht voor groep 5 of 6 gericht op inleven en maken. Leerlingen maken samen een stripverhaal, gebaseerd

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur Hoe ontwikkel ik Ineke Strouken een ijzersterk volkscultuurproject? Geachte dames en heren, Welkom op deze studiedag Hoe ontwikkel ik een ijzersterk volkscultuurproject. Sinds een tweetal jaren staat volkscultuur

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

MVO-PROFIEL Bedrijf X

MVO-PROFIEL Bedrijf X MVO-PROFIEL Bedrijf X 2008 BouwMVO De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het Werkbladen Uitdaging! Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het één ten koste van het ander? Waar word jij gelukkig van? De uitdaging van deze tool is dat je je eigen antwoorden bepaalt. We raden

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT

WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT Iedereen werkt samen: met collega s in de organisatie en met externe partijen. In projectteams, met leidinggevenden en met medewerkers om leiding aan te geven. Ook privé werk

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie

Concept WHAT S UP, LATER?!

Concept WHAT S UP, LATER?! Omgevingsverkenning Toen ik aan mijn vrienden vroeg hoe ze denken over later en pensioen was de eerste reactie van allemaal: nee ik denk alleen over nu na eigenlijk. Vervolgens zei ik dat ze later als

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

Beoordelingsformulieren

Beoordelingsformulieren Beoordelingsformulieren In elke prestatie zitten zoals hierboven uiteengezet (p. 81) vijf elementen verpakt. Het Takenblad is daarop gebaseerd. Om elk van die vijf elementen grondig te kunnen beoordelen

Nadere informatie

1. Ouder en beter Inleiding

1. Ouder en beter Inleiding 1. Ouder en beter Inleiding Wat kan er fascinerender zijn dan ons brein? Het produceert de meest fantastische gedachten. Alles wat we weten over werelden zo ver weg als andere zonnestelsels of zo klein

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie

Filosoferen over kunst. Educatief programma over kunst voor primair en voortgezet onderwijs. 4 k i d s

Filosoferen over kunst. Educatief programma over kunst voor primair en voortgezet onderwijs. 4 k i d s de kunstuitleen arnhem thuis in beeldende kunst Filosoferen over kunst Educatief programma over kunst voor primair en voortgezet onderwijs 4 k i d s Verder kijken dan je neus lang is Zonder kunst is het

Nadere informatie

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 kunstliefde ruimte voor &beeldende kunst Utrechtse kunst Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 Voorwoord; In de cultuurnota 2013-2016 geeft de commissie in haar advies aan

Nadere informatie

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Deel 1 Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Voorwoord Om te beginnen met het uiteenzetten van een interpretatie van communicatie en de daarbij behorende analyse ben ik gehouden om aan te geven

Nadere informatie

De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid!

De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid! De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid! Door: Nathalie van Spall De onzichtbare werkelijkheid wacht om door onze geest binnengelaten te worden.

Nadere informatie

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko is altijd bezig met de werking van het medium fotografie. De kritische blik van de beschouwer is wat ze met haar werk wil overbrengen.

Nadere informatie

Presentatie over identiteit, imago en kernwaarden En waar dat allemaal voor nodig is. Wessel van Tongeren Assen, 19 maart 2014

Presentatie over identiteit, imago en kernwaarden En waar dat allemaal voor nodig is. Wessel van Tongeren Assen, 19 maart 2014 Presentatie over identiteit, imago en kernwaarden En waar dat allemaal voor nodig is Wessel van Tongeren Assen, 19 maart 2014 Identiteit en imago Identiteit = zelfbeeld -feitelijk : wie je bent -wenselijk:

Nadere informatie

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt?

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Peter den Boer Esther Stukker Lectoraat keuzeprocessen ROC West-Brabant Opzet workshop 1. Introductie en voorstellen 2. U (kort) 3. Presentatie

Nadere informatie

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik.

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik. De muur Ik heb een muur om me heen. Nou, een muur? Het lijken er wel tien. En niemand is in staat om Over die muur bij mij te komen. Ik laat je niet toe, Want dan zou je zien Hoe kwetsbaar ik ben. Maar

Nadere informatie

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders Door Hartger Wassink R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders De rol van de schoolleiders mag niet onderschat worden. Netwerkleren leidt, als het goed is, tot

Nadere informatie

Educatief programma Feiten & meningen

Educatief programma Feiten & meningen Educatief programma Feiten & meningen Handleiding voor docenten De tentoonstelling Zwart&Wit is een tentoonstelling die vragen oproept, meningen laat horen en feiten presenteert. Het educatief programma

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Kunstlessen over Hundertwasser

Kunstlessen over Hundertwasser Kunstlessen over Hundertwasser Bovenbouw primair onderwijs en vmbo - een tekst met vragen en opdrachten voor een les op school - opdrachten in de tentoonstelling in het Cobra Museum Colofon 2013 Uitgave

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen Op 1 januari worden volop goede voornemens gemaakt. We willen stoppen met roken, afvallen, meer bewegen, gezonder leven en ga zo maar door. Afvallen is

Nadere informatie

Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem?

Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem? Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem? Gezinsdienst Liturgie Welkom Voorzang: - Gez 38 Zoek eerst het koninkrijk van God - EL 462 Maak een vrolijk geluid voor de Heer - Opw 462 Aan uw voeten

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen WORKSHOP LEERLIJNEN Welkom en inleiding Wat is een leerlijn? Voorbeelden en achtergronden van leerlijnen cultuuronderwijs Leerlijnen in Flevoland: KIDD en De Culturele Haven Hoe bouw je een leerlijn? WORKSHOP

Nadere informatie

Hieronder per onderdeel een korte omschrijving, een foto en reacties van deelnemers over dat onderdeel.

Hieronder per onderdeel een korte omschrijving, een foto en reacties van deelnemers over dat onderdeel. Een geslaagde super grote kenniskring! `We hebben ontzettend veel van de dag opgestoken, het heeft ons een heel aantal nieuwe inzichten gegeven, de dag was heel rijk aan informatie en een mooie impuls

Nadere informatie

Direct MEER impact met je uitstraling. Marlie Franssen Color Connect 2015

Direct MEER impact met je uitstraling. Marlie Franssen Color Connect 2015 Direct MEER impact met je uitstraling Marlie Franssen Color Connect 2015 Dit is ie! Je E-book voor meer impact met je uitstraling. Veel vrouwen worstelen met het probleem hoe ze zichzelf kunnen laten zien.

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Tekenen in de Tweede fase

Tekenen in de Tweede fase Tekenen in de Tweede fase Wat kun je verwachten? Wat kun je verwachten? Lessen per week: Havo 4 / 5 2 uur praktijk en 1 uur theorie (KG/KB) Vwo 4 2 uur (de verdeling praktijk / theorie wisselt door het

Nadere informatie

De presentatie: basisprincipes

De presentatie: basisprincipes De presentatie: basisprincipes Een presentatie is eigenlijk een voordracht of spreekbeurt. De belangrijkste soorten: a Een uiteenzetting: je verklaart bv. hoe taal ontstaan is, behandelt het probleem van

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Jonge ambtenaar van het jaar

Jonge ambtenaar van het jaar Verkiezing opent vele deuren voor Katherine Diaz Winnares Katherine Diaz vertelt over haar motiva Winnares Katherine Diaz vertelt over haar motivatie voor het werk, bewustwording tijdens en kansen na het

Nadere informatie

Vragen voor reflectie en discussie

Vragen voor reflectie en discussie Ik ben ook een mens. Opvoeding en onderwijs aan de hand van Korczak, Dewey en Arendt Auteur: Joop Berding. Een uitgave van Uitgeverij Phronese, Culemborg, 2016. Vragen voor reflectie en discussie Vragen

Nadere informatie

Een visie op verkeerskunde en de consequenties voor het mobiliteitsonderwijs in Nederland: een stip aan de horizon

Een visie op verkeerskunde en de consequenties voor het mobiliteitsonderwijs in Nederland: een stip aan de horizon Een visie op verkeerskunde en de consequenties voor het mobiliteitsonderwijs in Nederland: een stip aan de horizon Mike Bérénos (AVB Onderwijs&Mobiliteit) Samenvatting Veel gaat goed in het vakgebied dat

Nadere informatie

7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER)

7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER) E-blog 7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER) In leidinggeven Er zijn 7 interessante ingrediënten voor leidinggevenden om uit hun medewerkers te halen wat er in zit en hun talent

Nadere informatie

Jaap Bierman G&I klas 1A. Auto-biotic self-portrait Art, Media & Me Docenten: Saskia Freeke Sonja van Vuure Martin Lacet John Hennequin

Jaap Bierman G&I klas 1A. Auto-biotic self-portrait Art, Media & Me Docenten: Saskia Freeke Sonja van Vuure Martin Lacet John Hennequin G&I klas 1A Auto-biotic self-portrait Art, Media & Me Docenten: Saskia Freeke Sonja van Vuure Martin Lacet John Hennequin Mijn Artefact: Personaliteam Van links naar rechts: Luther, Luna, Lucina, Lucas

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

KIDmail 25. www.kidpartners.nl. Januari 2013

KIDmail 25. www.kidpartners.nl. Januari 2013 www.kidpartners.nl KIDmail 25 Januari 2013 Allereerst willen wij jou een stralend 2013 wensen met de onderstaande doodle. Je kunt zelf invullen waar jouw ster het komend jaar gaat stralen. We hebben het

Nadere informatie

Team:Sales en Marketing Datum: 21-04-2011 WICKED TEAMS RAPPORT

Team:Sales en Marketing Datum: 21-04-2011 WICKED TEAMS RAPPORT Team:Sales en Marketing Datum: 21-04-2011 WICKED TEAMS RAPPORT 1. Inleiding Het Team Testing team heeft de WickedTeams Teamanalyse gedaan. Deze teamanalyse geeft inzicht in een aantal kenmerken die van

Nadere informatie

De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren

De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren Wat is creëren? Wij zijn allemaal creatief. Niet dat we per sé goed kunnen kleien of schilderen, maar zijn als mensen creatieve wezens. We creëren continu. We

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria:

Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria: Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria: Regie Documentaire Weet in een door de student zelf gemaakte film al basaal te boeien

Nadere informatie

VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK

VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK ART & EVERYDAY LIFE VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK 02 Oct 2015 - Fenne Saedt

Nadere informatie

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 12 3 4 INLEIDING Een ieder die niet zijn kruis draagt en achter Mij aankomt, die

Nadere informatie

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Dia 1: Hallo allemaal en welkom bij mijn presentatie. Ik heb onderzoek gedaan bij Moestuin d n Erpel in Someren.

Nadere informatie

Voorwoord. Aan de slag met job craften

Voorwoord. Aan de slag met job craften Aan de slag met job craften Voorwoord Over job craften wordt steeds meer geschreven. Er is een scala aan wetenschappelijke artikelen en in Nederland zijn inmiddels ook enkele promotieonderzoeken gepubliceerd.

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

Hoe bouw ik een goede website?

Hoe bouw ik een goede website? Hoe bouw ik een goede website? Inleiding Stel, u heeft een eigen bedrijf en u wilt een website. U hebt gezien dat u zelf een site kunt bouwen met behulp van gratis tools die sommige providers aanbieden.

Nadere informatie

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Anderen over het werk van David en Arjan: Met hun boek en hun seminars maken De Kock en Vergeer heel Nederland gelukkig.

Nadere informatie

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1 Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1 Deel 1, Hoofdstuk 1 - Dat er iets buiten ons bestaat. Rikus Koops 8 juni 2012 Versie 1.1 In de inleidende toelichting nummer 0 heb ik gesproken

Nadere informatie

Beeldtaal in toekomstgericht onderwijs

Beeldtaal in toekomstgericht onderwijs Beeldtaal in toekomstgericht onderwijs Eind januari bracht het Platform Onderwijs2032 het eindadvies uit met hun visie op toekomstgericht onderwijs. Het rapport bevat veel bruikbare ideeën en aandacht

Nadere informatie

Dit wordt jouw jaar!

Dit wordt jouw jaar! WERKBOEK Dit wordt jouw jaar! 12 krachtige lessen in persoonlijke groei dr. Ben Tiggelaar DIT WORDT JOUW JAAR! WERKBOEK BEN TIGGELAAR 1 OVER GELUK EN SUCCES HOOFDSTUK 1-2 "Geluk is niet het doel, maar

Nadere informatie

Tekst: Judice Ledeboer Foto's: Ken Wong

Tekst: Judice Ledeboer Foto's: Ken Wong Tekst: Judice Ledeboer Foto's: Ken Wong Ze groeide op Curaçao op. Ze leeft met hart en ziel voor haar passie: de kunst. In ieder object ziet ze de kunst ervan en dat geeft ze ook door. Het liefst creëert

Nadere informatie

Scheiding privé en werk

Scheiding privé en werk Scheiding privé en werk We leven in een tijd waarin werk en privé steeds meer door elkaar lijken te lopen. Veel mensen zijn ook in hun vrije tijd bereikbaar voor hun baas. De andere kant van de medaille

Nadere informatie

Het Vliegwiel van Identiteit 3.0

Het Vliegwiel van Identiteit 3.0 Het Vliegwiel van Identiteit 3.0 Dr. Kaj Morel Dr. Ir. Lisanne Bouten k.p.n.morel@saxion.nl l.m.bouten@saxion.nl Lectoraat Identiteitsmarketing Academie Marketing & International Management Kenniscentrum

Nadere informatie

Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol

Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol Jaap Bierman G&I Klas 1 A Sunday 24 January 2016 Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol Will you, push it to the limit? HKU Een week voordat het project van start ging kwam Tim Bosje naar

Nadere informatie

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven ecourse Moeiteloos leren leidinggeven Leer hoe je met minder moeite en tijd uitmuntende prestaties met je team bereikt 2012 Marjan Haselhoff Ik zou het waarderen als je niets van de inhoud overneemt zonder

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie