Meetmethod en NH 3 - emissie uit stallen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Meetmethod en NH 3 - emissie uit stallen"

Transcriptie

1 Meetmethod en NH 3 - emissie uit stallen

2 2

3 Meetmethoden NH 3 -emissie uit stallen Werkgroep "Meetmethoden NH 3 -emissie uit stallen" Eindredactie: E.N.J. van Ouwerkerk (IMAG-DLO)

4 Onderzoek inzake de mest- en ammoniakproblematiek in de veehouderij 16

5 Colofon: Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij Dienst Landbouwkundig Onderzoek Postbus AB Wageningen tel prijs: ƒ 75,- ISSN

6 In de reeks "Onderzoek inzake de Mest- en Ammoniakproblematiek in de Veehouderij", die wordt uitgebracht onder verantwoordelijkheid van de programmaleiding van het mesten ammoniakonderzoek van de Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO), zijn reeds verschenen: 1. Mestinjectie: mogelijkheden, voordelen en problemen (november 1988). Verslag van de werkgroep Mestinjectie. Redactie: W.P. Wadman Verkrijgbaar bij DLO (beperkte oplage). Prijs: ƒ 15,-. 2. Raamplan voor onderzoek inzake de mest- en ammoniakproblematiek (mei 1989). NRLO Taakgroep COLA, Ambtelijke Werkgroep Mestonderzoek. Verkrijgbaar bij DLO (uitverkocht). Prijs: gratis. 3. Perspectieven voor de aanpak van de mest- en ammoniakproblematiek op bedrijfsniveau (mei 1989). Verslag van de themadag Mestbehandeling op de boerderij op 30 mei 1989 in Ede. Samenstellers: A.A. Jongebreur en G.J. Monteny Verkrijgbaar bij DLO (beperkte oplage). Prijs ƒ 25,-. 4. Mestproblematiek: aanpak via de voeding van varkens en pluimvee (april 1990). Verslag van de themadag Veevoeding & Milieu op 19 april 1990 in Lelystad. Samenstellers: A.W. Jongbloed en J. Coppoolse Verkrijgbaar bij IVVO, Postbus 160, 8200 AD Lelystad. Prijs: ƒ 35,-. 5. De uitscheiding van stikstof, fosfor en kalium door landbouwhuisdieren, Nu en Morgen (juli 1990). Auteurs: J. Coppoolse et al. Verkrijgbaar bij IVVO, Postbus 160, 8200 AD Lelystad. Prijs: ƒ 35,-. 6. Advies beperking uitrijperiode van dierlijke meststoffen voor de tweede fase van de mestregelgeving (juli 1990). Eindverslag van de Commissie van deskundigen inzake de uitrijregels betreffende dierlijke mest voor de tweede fase van de mestregelgeving. Redactie: W.P. Wadman Verkrijgbaar bij DLO. Prijs: gratis. 7. Milieu-effecten van dierlijke mest (augustus 1990). Verslag van de themadag Milieu-effecten van Dierlijke Mest van 26 april 1990 in Wageningen. Samenstellers: A. Breeuwsma en H.A.C. Verkerk Verkrijgbaar bij SC, Postbus 125, 6700 AC Wageningen. Prijs: ƒ 15,-. 8. Naar stallen met beperkte ammoniak-uitstoot (september 1990). Publikatie in het kader van de themadag Naar stallen met beperkte ammoniakuitstoot van 11 september 1990 in Bussum. Stuurgroep Emissie-arme Huisvestingssystemen. Deel 1: Bronnen, processen en factoren. Auteurs: P.W.G. Groot Koerkamp, N. Verdoes en G.J. Monteny Prijs: ƒ 15,-. Deel 2: Rundvee. Auteur: L. Snel Prijs: ƒ 15,-. Deel 3: Varkens. Auteur: N. Verdoes Prijs ƒ 20,-. Deel 4: Pluimvee. Auteur: P.W.G. Groot Koerkamp Prijs: ƒ 15,-.

7 Deel 5: Gebundelde Samenvattingen. Auteurs: P.W.G. Groot Koerkamp, N. Verdoes en L. Snel Prijs: ƒ 10,-. Setprijzen: Delen 1, 2 en 5: ƒ 40,-. Delen 1, 3 en 5: ƒ 40,-. Delen 1, 4 en 5: ƒ 40,-. Delen 1 t/m 5 : ƒ 70,-. Verkrijgbaar bij DLO. 9. Advies van de Commissie Stikstof. Redactie: F.R. Goossensen en P.C. Meeuwissen. Verkrijgbaar bij DLO. Prijs: gratis. 10. Stikstofbenutting en -verliezen van gras- en maïsland. Stand van zaken in het onderzoek naar de stikstofproblematiek van gras- en maïsland. Redactie: H.G. van der Meer Verkrijgbaar bij DLO. Prijs: ƒ 20, Practical measures to reduce nutrient losses from grassland systems. Publikatie van inleiding gehouden op de bijeenkomst van The Fertiliser Society op 13 december 1990 in Londen. Auteurs: H. Korevaar en D.J. den Boer. Verkrijgbaar bij DLO. Prijs: ƒ 15, Weidevogelstand en ammoniakemissie-arme mesttoediening. Verslag van een inventarisatie door medewerkers van Dienst Landbouwkundig Onderzoek, Directie Beheer Landbouwgronden en Informatie- en Kenniscentrum Veehouderij. Auteurs: H. Korevaar, J.F.M. Juijsmans, H.A. Boeschoten en J.H.A.M. Steenvoorden. Verkrijgbaar bij DLO. Prijs: ƒ 35, Mest & Milieu in 2000: Visie van het landbouwkundig onderzoek. Verslag van het congres Mest & Milieu in 2000 van 19 november 1991 te Veenendaal. Redactie: H.A.C. Verkerk. Verkrijgbaar bij DLO. Prijs: ƒ 35, Economische aspecten van veehouderij en milieu. Verslag van de studiemiddag Economische aspecten van veehouderij en milieu van 26 februari 1992 te Veenendaal. Redactie: H.A.C. Verkerk. Verkrijgbaar bij DLO. Prijs: ƒ 25, Mestbehandeling op de boerderij. Verslag van het symposium Mestbehandeling op de boerderij van 26 mei 1992 te Ede. Verkrijgbaar bij DLO. Prijs: ƒ 35,-.

8 Voorwoord De problematiek van de verzuring van het milieu staat sterk in de maatschappelijke belangstelling. Eén van de verzurende stoffen is ammoniak. De ammoniakuitstoot uit stallen en mestopslagen bedraagt ca. 35% van de totale ammoniakuitstoot in Nederland. Bij de aanvang in 1988 van het ammoniakonderzoek in stallen werd duidelijk dat het meten van de uitstoot een buitengewoon ingewikkelde zaak was. Diverse instituten en bedrijven hebben inmiddels verscheidene meetmethoden ontwikkeld. De vergelijkbaarheid van deze methoden was echter voor veel onderzoekers in het Mest- en Ammoniakonderzoek een punt van grote zorg. In overleg met de Ministeries van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer alsmede het bedrijfsleven is besloten tot het instellen van de werkgroep Meetmethoden NH 3 -emissie uit stallen. De werkgroep heeft kans gezien een degelijke beschrijving van de verschillende methoden op papier te zetten. Daarnaast zijn aspecten aangegeven die bij het meten een rol kunnen spelen. Ik prijs mij gelukkig, dat het bedrijfsleven en de overheid in deze groep zinvol hebben kunnen samenwerken, waardoor een breed draagvlak voor toepassing is verkregen. Ik spreek de verwachting uit dat een ieder die betrokken is bij het zoeken naar en beoordelen van emissie-arme huisvestingssystemen voor landbouwhuisdieren in dit rapport de actuele informatie over de meetmethoden zal kunnen vinden. Ir M. Heuver, algemeen directeur Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO)

9 Inhoud Voorwoord 8 Werkgroepsamenstelling 13 Samenvatting 14 1 Inleiding Definities Samenstelling van stallucht Richtlijn Ammoniak en Veehouderij Leidingeffecten ammoniakmonstername Meting achtergrondconcentraties 22 2 Meetmethoden NH 3 -concentratie NH 3 -converter + NO x -analyzer Niet dispersieve infrarood (NDIR) fotometrie Hyphenated laserfotoakoestiek Filterpakketmethode Denuder/filterpakketmethode Annular denuder/filterpakketmethode Roterende denuder Roterende denuder met on-line detector Thermodenuder Gaswasfles Gasdetectiebuisjes Elektrochemische cel Passieve meetmethoden Differentiële optische absorptie spectroscopie (DOAS) Overige meetmethoden 64 3 Meetmethoden ventilatiedebiet Meetventilator Pitotbuis Hittedraad anemometer Meetflens Verschildrukmeting Tracergas experimenten CO 2 -meting en CO 2 -balansberekening Warmtebalansmethode Vleugelradanemometer Meetdoelen en meetstrategie Algemeen Doel van de metingen Beïnvloedende variabelen Meetstrategie in relatie tot het doel van de metingen Opzet van een meetsysteem Overzicht van emissieschattingsmethoden Foutenanalyse Meettechnische criteria en afwegingen Inleiding Meettechnische criteria Toelichting op de tabellen Voorbeeld kostenvergelijking meetsystemen Inleiding Criteria voor het toepassingsgebied Economische aspecten Evaluatie van methoden en aanbevelingen Algemeen Bruikbare meetsystemen Mogelijk bruikbare meetsystemen en meetsystemen in onderzoek Niet bruikbare meetmethoden Aanbevelingen 157 Bijlagen 159 Bijlage I. Emissiefaktoren voor de stalemissie 160 Bijlage II. Aërosolmetingen in stallucht 164 Bijlage III. Resultaten van twee testen met een NH 3 -sensor van Dräger 166 Bijlage IV. Staltypen 168 Bijlage V. Manieren van uitmesten 170

10 Bijlage VI. Afwijkingen bij de overdracht van een meetsignaal 171 Bijlage VII. Soorten van fouten 174 Bijlage VIII. CO 2 -meting en CO 2 -balansberekening 175 Bijlage IX. Meetmethoden voor indicatieve bronsterktebepaling 178 Bijlage IX. Meetmethoden voor bronsterktebepaling t.b.v. emissiefaktoren 179 Bijlage IX. Meetmethoden voor procesonderzoek en modelvorming/validatie 179

11

12

13 Werkgroepsamenstelling paragrafen: Ir. A.A. Jongebreur (voorzitter), IMAG-DLO, Wageningen Ing. E.N.J. van Ouwerkerk (secretaris, eindredacteur), IMAG-DLO, Wageningen 1.2, 1.5, 3.7, 3.9, 5, 6.1, 6.2, 7 en samenvatting Ir. G. van Beek, COVP-DLO, Beekbergen Dr. F.M.G. Boshouwers, Rijksuniversiteit, Utrecht 2.12 Dr. ir. H.W.G. Heynen, Cehave, Veghel 6.3 Ir. K.W. van der Hoek, RIVM, Bilthoven 6.3 Ir. P. Hofschreuder, Landbouwuniversiteit, Wageningen 2.13 en 4 Drs. J.C.T. Hollander, IMW-TNO, Delft 2.2, 2.14, 3.2, 3.3 en 3.4 Ir. C.E. van 't Klooster, Proefstation voor de Varkenshouderij, Rosmalen E. Mulder, Gezondheidsdienst voor Dieren Noord-Nederland, Drachten Ir. A. van 't Ooster, Landbouwuniversiteit, Wageningen 3.1, 3.9 en en , 3.6, 3.7 en 3.8 Ir. R. Scholtens, IMAG-DLO, Wageningen 1.4, 2.1, 2.12, 3.1 en 6.3 J.J.H. Willems, Landbouwuniversiteit, Wageningen, 2.13 Ir. Y. Wintjens, Hendrix' Voeders, Boxmeer 2.10 Dr. G.P. Wyers, ECN, Petten 1.4, 2.5, 2.6, 2.7, 2.8 en 2.9 Tot 1 mei 1992 maakte Ir. H.A.C. Verkerk (Dienst Landbouwkundig Onderzoek, Wageningen) deel uit van de werkgroep en secretariaat Dr. D. Bicanic, Landbouwuniversiteit, Wageningen, leverde een externe bijdrage 1 en Het secretariaat is tijdelijk versterkt geweest met de heren Ir. O. Cleveringa en Ir. R.L.A. Boel en 6 Nederlands Normalisatie Instituut 2.4

14 Samenvatting Dit rapport beschrijft de huidige stand van zaken bij de meting van ammoniakemissies uit stallen. Meetmethoden voor de meting van ammoniakconcentraties in stallen alsmede methoden voor de bepaling van ventilatiedebieten komen aan de orde. Ook de verschillende meetdoelen en uitgangspunten voor de meetstrategie zijn geformuleerd, van de eenvoudige indicatieve meting tot en met de gedetailleerde meetsystemen voor procesonderzoek. Voor de meting van ammoniakconcentraties zijn veertien methoden beschreven. Vele daarvan worden tot nu toe voor andere doeleinden dan voor stalmetingen, zoals voor buitenluchtconcentratie-metingen, toegepast. Geconcludeerd wordt dat slechts enkele methoden geschikt zijn voor metingen in stallen. De meest geschikte methode is die van de NH 3 -converter + NO x -analyser, op basis van nauwkeurigheid en mogelijkheden om processen in de tijd te volgen (continue registratie). Dit instrument is kostbaar, vergt meer installatiewerk dan andere methoden en is daardoor aantrekkelijk voor grote hoeveelheden van metingen. Wanneer met een geringer aantal metingen kan worden volstaan zijn gaswasflessen (nat-chemische methode), filterpakketten en vlakke passieve samplers de meer aangewezen instrumenten. Voor mechanisch geventileerde stallen blijkt de meetventilator het beste instrument te zijn voor de meting van het ventilatiedebiet. Daarnaast kunnen voor indicatieve metingen ook hittedraad- en vleugelradanemometers worden gebruikt. Voor natuurlijk geventileerde stallen is geen pasklare methode voorhanden. Actieve debietmeetmethoden bieden nu geen oplossingen. Enkele indirecte methoden zijn in onderzoek. Daarvan lijkt de methode van CO 2 -meting + modelberekening of de tracergasdecay-methode voor dit moment de meeste perspectieven te bieden. Voor de concentratiemeting kunnen de NH 3 -converter + NO x -analyser, de gaswasfles of de vlakke passieve sampler worden gebruikt. Verdere ontwikkeling van methoden voor ammoniakemissiemeting in natuurlijk geventileerde stallen wordt sterk aanbevolen.

15

16

17 1 Inleiding In het plan 'Plan van Aanpak beperking ammoniakemissie van de landbouw' (Anonymus, 1990) wordt onder andere aangegeven, dat de komende jaren het onderzoek naar ammoniakemissie-arme stalsystemen geïntensiveerd dient te worden. Inherent aan het zoeken naar emissie-arme huisvestingssystemen is het meten van NH 3 -emissie van die stallen. Er is een aantal bedrijven, instellingen en instituten, dat zich bezighoudt met het meten van ammoniak in lucht zowel binnen als buiten stallen. Bij enkele instellingen gaat dit niet verder dan het vaststellen van de ammoniakconcentratie. Velen proberen de ammoniakuitstoot vast te stellen. De NH 3 -emissie van een stal is het produkt van ammoniakconcentratie in de uitgaande stallucht en het ventilatiedebiet. De ammoniakconcentraties kunnen met behulp van verschillende methoden bepaald worden. Deze zijn beschreven in hoofdstuk 0. Ook voor het ventilatiedebiet geldt dat er een aantal methoden beschikbaar zijn. Deze zijn terug te vinden in hoofdstuk 0. De in dit rapport weergegeven kennis is het resultaat van de werkgroep "Meetmethoden NH 3 -emissie uit stallen', die is ingesteld door de Programmaleiding van het Mest- en Ammoniakonderzoek. De werkgroep had als taak de beschikbare meetmethoden en meetsystemen te inventariseren. De doelgroep van dit rapport bestaat uit diverse overheidslichamen, adviesbureaus, het agrarisch bedrijfsleven en agrarische ondernemers. De aard van de metingen (meetnauwkeurigheid, meetduur en meetstrategie) is daarom ook divers. Een onderverdeling naar de aard van de metingen is aangegeven in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 zijn de meetmethoden gewaardeerd op grond van enkele meettechnische criteria. Hieruit volgt een aantal (mogelijk) bruikbare meetmethoden. In hoofdstuk 6 is een voorbeeld gegeven van een economische vergelijking van een paar meetsystemen. De kosten die genoemd zijn zijn uiteraard sterk gedateerd en kunnen door allerlei omstandigheden wijzigen. Literatuur Anonymus, 1990a. Plan van Aanpak beperking ammoniakemissie van de landbouw, Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 42. SDU uitgeverij 's-gravenhage.

18 1.1 Definities De begrippen en afkortingen die in dit rapport voorkomen zijn op de onderstaande wijze gedefinieerd. Aërosol Begrip afkomstig uit de meteorologie. Totaal van de in de atmosfeer zwevende vaste en vloeibare deeltjes (Van Dale). Meetmethode Directe of indirecte bepaling van een enkelvoudige parameter (NH 3 -concentratie of ventilatiedebiet) binnen een meetsysteem. Meetsysteem Stelsel van meetmethoden, waarmee de emissie van NH 3 uit een stalgebouw bepaald wordt. Ventilatiedebiet Volume lucht, die een bepaalde ventilatie-opening per tijdseenheid passeert. Praktijk In het 'veld', op boerderijniveau. In praktijk bruikbaar Meettoestel is bestand tegen stallucht en heeft bewezen storingvrij te werken. MAC TLV NTP FEP PTFE Maximaal Aanvaardbare Concentratie Threshold Limit Values (Amerikaanse lijst van MACwaarden) Norm Temperature and Pressure (0 C en Pa) Fluorinated ethylene propylene resin Polytetrafluoretheen (Teflon) Literatuur Nationale lijst van MAC-waarden, (Publikatie / Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Directoraat-Generaal van de Arbeid, Arbeidsinspectie; No. 145). 1.2 Samenstelling van stallucht Stallucht bevat naast ammoniak, de component die voor dit rapport van belang is, nog een groot aantal andere componenten. Deze componenten bestaan uit een groot aantal organische zuren en aromaten, die voor het grootste gedeelte bepalend zijn voor de geur van de stallucht. De samenstelling van de stallucht is niet constant maar is afhankelijk van een groot aantal faktoren o.a. van de diersoort, het staltype, voersamenstelling, temperatuur, ventilatiedebiet etc.). In 1.1 is de stalluchtsamenstelling weergegeven van een vleesvarkensstal en van leghennenstallen met drie verschillende typen van mestopslag. De gegevens van de leghennenstallen hebben betrekking op het gemiddelde van 6 meetdagen gedurende de zomerperiode. De variatie in de ammoniakconcentratie over één dag en tussen verschillende dagen is vooral voor de stal met droge mestopslag groot. Tijdens de periode waarin de mestventilatoren aan staan is de ammoniakconcentratie hoog (12-24 mg/m 3 ) staan de ventilatoren uit dan zijn de concentraties veel lager (1,3-13,2 mg/m 3 ).

19 Tabel 1.1 Samenstelling stallucht stalluchtsamenstelling component concentratie (mg/m 3 ) vleesvarkens leghennen droge mest mengmest dagontmesting Stikstofammoniak NH tri-ethylamine N 2H 4 zwavelwaterstof H 2S 0,004 Organische zuren: azijnzuur C2 6,7 propionzuur C3 1,1 n-boterzuur n-c4 0,70 i-boterzuur i-c4 0,16 n-valeriaanzuur n-c5 0,08 i-valeriaanzuur i-c5 0,21 n-capronzuur 0,01 i-capronzuur 0,004 oenanthzuur 0,003 caprylzuur 0,005 pelargoonzuur 0,004 tot. org. zuren 0,103 0,177 0,035 Aromaten: fenol 0,005 p-cresol 0,040 indol 0,003 skatol 0,003 tot. aromaten 0,007 0,058 0,006 diacetyl - Stal met droge-mest-systeem; Stal met mengmestopslag; Stal met mestband (dagontmesting); de mest valt op een band die 2 à 3 maal per week wordt afgedraaid. Het aantal kippen tijdens de meetperiode bedroeg met een gemiddeld levend gewicht per kip van 1,75 kg. Het gemiddelde ventilatiedebiet over de 6 meetdagen was voor de drie staltypen resp , en m 3 /h bij 20 C. Literatuur Jongebreur, A.A., Geuremissies van veehouderijbedrijven. Syllabus PAO-cursus "Veehouderij en Milieu", Wageningen. Samenvatting van Jansen, C.M.A. Instrumenteelsensorisch onderzoek aan de ventilatielucht van leghennenstallen. Rapport MT-TNO de m de Schaefer, J., Onderzoek van de voor stank van varkensmesterijen verantwoordelijke componenten. CIVO-TNO Rapport nr R 4265, Zeist. 1.3 Richtlijn Ammoniak en Veehouderij De richtlijn ammoniak en veehouderij heeft tot doel de toename van de depositie van ammoniak op daarvoor gevoelige bos en natuurterreinen vanuit een veehouderijbedrijf te stabiliseren. Daartoe is een maximaal toelaatbare depositiedrempel opgenomen voor nieuwvestigingen (max. 15 mol potentieel zuur/ha/jaar) en voor uitbreidingen van bestaande bedrijven (max. 30 mol potentieel zuur/ha/jaar). De depositie van ammoniak heeft een verzuring van de bodem tot gevolg. Met name grond met weinig kalk is daar erg gevoelig voor. Door de verlaging van de ph verloopt de omzetting van ammoniak tot nitraat veel langzamer. Door het veel langzamer verlopen van dit omzettingsproces, hoopt het ammonium zich in de bodem op en worden andere voedingsstoffen zoals calcium, magnesium en kalium door de planten minder goed opgenomen (kationen-verdringing). Een ander gevolg van ammoniakdepositie is, dat er meer stikstof in de bodem komt, waardoor planten, die in een stikstofarm milieu leven, verdrongen worden door stikstof minnende planten. De voor verzuring gevoelige bodemeenheden waarvoor de richtlijnen gelden zijn op de bodemkaart van Nederland weergegeven. De depositie wordt per bedrijf berekend door de totale emissie van het bedrijf met behulp van de opgestelde emissiefaktoren per diergroep en per staltype (zie bijlage 0) te bepalen. Vervolgens wordt de afstand gemeten tot het voor verzuring gevoelige gebied (middelpunt bedrijf tot het dichtbijgelegen punt van de rand van het betreffende gebied). Via een omrekeningsfaktor, die afhankelijk is van de afstand en de hoogte van de vegetatie (omrekeningsfaktor voor bos 2x zo groot als voor de overige vegetaties) wordt de depositie bepaald. Bij de bepaling van het maximale depositieniveau wordt geen rekening gehouden met depositie als gevolg van de achtergrondammoniakconcentratie. De ammoniakemissiefaktoren worden ieder jaar op basis van de resultaten van het emissie-onderzoek aan bestaande en nieuwe staltypen bijgesteld. Literatuur

20 Richtlijn ammoniak en veehouderij 1991 (richtlijn in het kader van de Hinderwet), Ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij en het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. 1.4 Leidingeffecten ammoniakmonstername Probleemstelling Alle materialen waarlangs lucht wordt geleid hebben invloed op de samenstelling van deze lucht. Wanden van leidingen, gascellen, multiplexers, passieve samplers, etc., waarmee de te analyseren lucht in contact komt, hebben effect op de gevonden meetwaarde. De meeste meet- en monstername-instrumenten hebben wanden. Het is dus belangrijk een goede en praktische keuze te doen uit de beschikbare materialen. In onderstaande tekst wordt een poging gedaan de invloed van faktoren aan te geven en waar mogelijk een oplossing of minst slechte keuze aan te geven. Verder blijkt uit dit stuk dat aanvullende metingen nodig zijn. Gekeken is daarbij naar het gedrag van NH 3 en NO in leidingen Processen Stroming door een leiding Bij laminaire stroming van een medium door een buis is er een slecht gemengde weerstandslaag langs de wand aanwezig. De snelheidsverdeling loodrecht over de buis heeft een parabolisch verloop. Transport naar de wand van de buis vindt plaats via diffusie. In het geval van turbulente stroming is de gemiddelde snelheid over het grootste deel van de doorsnede constant. Het transport naar de wand wordt door deze turbulentie bepaald. Tussen beide situaties bestaat een overgangsgebied waarin een steeds groter deel van de stroming door de buis turbulent wordt. Met behulp van grenswaarden voor het Reynoldsgetal is uit te rekenen bij welke snelheden door een buis stroming nog grotendeels laminair is. De ruwheid van de wand is ook van invloed op het stromingsgedrag. Voorbeeld van een berekening: Kritische waarden van het Reynoldsgetal voor lange gladde cilindrische buizen: water Re = 2300; lucht Re = Re = vd/v waarin: v = luchtsnelheid [cm/s] v = kinematische viscositeit [Stokes;cm 2 /s] v-lucht = 0,137 [St] (15 C) D = doorsnede buis [cm] 1/4 " FEP wanddikte 1 mm : kritische snelheid 6 l/min 3/8 " FEP wanddikte 1 mm : kritische snelheid 10 l/min Bij turbulent transport worden aërosoldeeltjes afgezet op de leidingwand. Verbindingen als ammoniumnitraat en ammoniumchloride zijn instabiel. Bij dissociatie ontstaat ammoniak. Het blijkt echter dat ammoniumaërosol in relatief geringe mate voorkomt in stallucht (t.o.v. NH 3 ) Diffusie Transport van NH 3 en NO door de leidingwand treedt alleen op indien een concentratiegradiënt aanwezig is. Wanneer de concentraties van NH 3 en NO binnen in de leiding en daarbuiten weinig verschillen, kan dit effect verwaarloosbaar worden geacht Adsorptie

21 De meest storende effecten bij transport van reactieve gassen door leidingen worden veroorzaakt door adsorptie van gassen aan de leidingwand. Adsorptie is afhankelijk van een aantal faktoren. - Stroomsnelheid langs de wand - Concentratie Adsorptie neemt in absolute waarde toe naar mate de concentratie stijgt. Het adsorptieevenwicht stelt zich echter sneller in bij hoge concentraties. - Temperatuur van de wand De adsorptie neemt af bij een hogere temperatuur. - Luchtvochtigheid Gasvormig water kan adsorptieplaatsen op de wand bezet houden en zo van invloed zijn op de adsorptie van andere gassen. - Materiaal Geadviseerd wordt gebruik te maken van FEP, dit materiaal geeft weinig aanleiding tot problemen en is redelijk te verwerken. - Vervuiling van de wanden Reacties tijdens transport door de leidingen NH 3 Van ammoniak zijn geen omzettingsreacties bekend die onder 'normale' omstandigheden en in een kort tijdsbestek problemen kunnen veroorzaken NO NO wordt voor een deel omgezet in NO 2 tijdens het transport door leidingen. De grootte van dit effect is ondermeer afhankelijk van de verblijftijd in de slang. Uit metingen aan een 1/4" FEP slang met een lengte van 350 m en een aanzuigsnelheid van 500 ml/min bleek dat ± 5 % van de NO omgezet was in NO 2. De verblijftijd in de slang was ± 12 min. Bij gebruik van de NO 2 --> NO van de NO x -analyzer blijkt dit geen probleem te zijn Absorptie Condensvorming in leidingen geeft aanleiding tot de absorptie van ammoniak. Door de leidingen voldoende te verwarmen kan dit worden voorkomen. Omdat instabiele aërosoldeeltjes als ammoniumnitraat in stallucht geen probleem lijken te vormen is dit niet bezwaarlijk Minimalisering leidingeffecten NO Door omzetting van NH 3 in NO d.m.v. een converter, zo dicht mogelijk bij het monsternamepunt, worden problemen door wandeffecten geminimaliseerd. No is een gas dat zich zonder grote problemen over grote afstanden laat transporteren. Concentratiestappen van buitenlucht naar enkele ppm en omgekeerd vragen minimaal 15 minuten. NH 3 -concentratiestappen in het bereik van 0,5-1 ppm tot enkele tientallen ppm vragen ± 2 minuten NH 3 Uit praktijkmetingen met ammoniakmeetsystemen met één centrale verwarmde aanzuigslang (3/8 " FEP; snelheid 12 l/min) max. lengte 80 m blijkt dat een evenwichtsinstelling na 25 min. bereikt wordt. De gemeten ammoniakconcentratie liep uiteen van 2 tot 50 ppm. De kleppen zijn bij de monsternamepunten geplaatst en de converter bij de analyzer. Uit controlemetingen met impingers bleken (zie tabel 0) geen grote verschillen tussen de met beide methoden gemeten waarden te bestaan. Uit metingen aan een meetsysteem waarbij iedere afdeling voorzien was van een eigen slang (1/4" FEP; snelheid 2 l/min) max. lengte 70 m blijkt dat binnen 10 min een evenwichtssituatie werd

22 bereikt. De gemeten ammoniakconcentraties varieerden van 2 tot maximaal 20 ppm. De kleppen en de converter zijn bij de NO x -analyzer geplaatst. Achtergrondmetingen zijn met beide meetsystemen niet goed mogelijk door de traagheid van converter en/of slang. De prestatie van systemen met een converter bij het monsternamepunt is grotendeels beschreven in Aanwijzingen voor het gebruik van leidingen Transport van NO door leidingen lijkt goed mogelijk. Bij transport van NH 3 door leidingen treden problemen op, voornamelijk door adsorptie/desorptie van NH 3 aan de leidingwanden. Het verdient, in het geval van ammoniak, altijd aanbeveling de leidinglengte zo kort mogelijk te houden. Als leidingmateriaal verdient FEP de voorkeur, aangezien dit materiaal een gladde binnenwand heeft waardoor het intern oppervlak (en dus adsorptie) relatief laag is. Uitgaande van een laminair stromingsregime moet het debiet zo hoog mogelijk worden afgeregeld, zodat adsorptie evenwichten snel worden ingesteld. Bij lage ammoniumaërosol-concentraties verdient het misschien aanbeveling een nog hoger debiet te gebruiken (turbulente stroming). Stilstaande lucht in leidingen moet worden vermeden. Continu lucht aanzuigen heeft de voorkeur boven intermitterend aanzuigen. Condensvorming in leidingen moet beslist worden vermeden. Dit is, afhankelijk van de situatie, te realiseren door leidingen te isoleren en/of enigszins te verwarmen. Verwarmen van leidingen is alleen toegestaan indien is vastgesteld dat, de concentraties van ammoniumnitraat en -chloride laag is in verhouding tot de ammoniakconcentratie. Leidingen moeten regelmatig worden gereinigd met dubbel gedemineraliseerd water en worden gedroogd met schone lucht of stikstof. Normaal stalstof blijkt, behalve door verstopping, weinig problemen te veroorzaken. Bij hoge aanzuigsnelheden kan verstopping door stalstof hinderlijke vormen aannemen. Het voorkomen van verstopping door het plaatsen van een teflonfilter is wenselijk. Indien er verbouwingen nabij een monsternamepunt plaatsvinden is het wenselijk het aanzuigen van lucht vanuit dit punt te stoppen en de slang af te sluiten. Het effect van metaaloxyden, die vrijkomen tijdens slijp en laswerkzaamheden, op de NH 3 -metingen is desastreus Advies aanvullende gegevens Zoals aangegeven in 0 en 0 zijn er geen exacte meetgegevens bekend over de invloed van een aantal parameters op de snelheid waarmee een gewijzigde ammoniakconcentratie aan het eind van een leiding terug wordt gevonden. Gedacht wordt aan de volgende parameters: - lengte van de leiding - ammoniakconcentratie - wandtemperatuur - luchtvochtigheid - aanzuigsnelheid (turbulente of laminaire stroming) 1.5 Meting achtergrondconcentraties De NH 3 -concentratie in de buitenlucht kan in de meeste gevallen verwaarloosd worden. In dit rapport worden achtergrondammoniakconcentraties onder 0,5 ppm verwaarloosd. In een aantal gevallen kan men verwachten, dat de achtergrondconcentratie wel van belang is. Dit is bijvoorbeeld het geval als de stal in de nabijheid van andere emissiebronnen zoals stallen, mestopslag of een pas bemest perceel ligt. De achtergrondconcentratie kan ook van belang zijn als er sprake is van een heel hoog ventilatievoud. De ammoniakconcentraties in de uitgaande lucht en de instromende lucht kunnen in dat geval erg dicht bij elkaar komen te liggen waardoor de mogelijke fout in de ammoniakemissiemeting door het verwaarlozen van de achtergrondconcentratie onaanvaardbaar hoog kan worden. Voor meting van de achtergrondconcentratie moet een meetmethode gebruikt worden waarmee concentraties van µg/m 3 zeer nauwkeurig te bepalen zijn. Metingen van de achtergrondconcentratie dienen altijd bovenwinds van de te meten stal verricht te worden om te voorkomen, dat de emissie uit de stal ook als achtergrondconcentratie mee wordt gemeten. Van de gemeten ammoniakconcentraties in de stal moet voor het berekenen van de ammoniakemissie de achtergrondconcentratie worden afgetrokken.

23

24

25 2 Meetmethoden NH 3 -concentratie 2.1 NH 3 -converter + NO x -analyzer Toepassingsgebied Ammoniakconcentratiemetingen op emissieniveau in en uit huisvestingssystemen in de intensieve veehouderij. Voor emissiemetingen uit mechanisch geventileerde stallen moeten de concentratiemetingen gekoppeld worden aan ventilatiedebietmetingen (zie hoofdstuk 0) Beginsel De ammoniakconcentratie in de aangezogen lucht wordt gemeten m.b.v. een NO x -analyzer gecombineerd met een NH 3 -converter. De meting van de NO x -analyzer is gebaseerd op de chemo-luminescentiereactie tussen O 3 en NO (zie ook NEN 2039). Tijdens deze reactie wordt NO 2 gevormd en er komen lichtdeeltjes vrij. De ozon wordt in de analyzer geproduceerd d.m.v. een ozongenerator. Doordat in de reactiekamer een overmaat aan O 3 aanwezig is, is de snelheid van deze reactie: NO + O 3 ---> NO 2 + O 2 + hv (lichtdeeltjes) proportioneel afhankelijk van de NO-concentratie in de reactiekamer. De stroom lichtdeeltjes is sterk afhankelijk van druk en temperatuur in de reactiekamer. Zijn druk en temperatuur in de reactiekamer constant dan is de stroom lichtdeeltjes evenredig met de NO 2 -produktie en dus met de NO-concentratie in de aangezogen lucht. Door een hoog vacuüm in de reactiekamers te handhaven en de temperatuur van de reactiekamers op ongeveer 50 C te houden kan aan deze voorwaarden worden voldaan. De door de pomp geleverde onderdruk moet voldoende laag zijn (<500 hpa). Er moet gecontroleerd worden of er geen grote drukverschillen tussen de aanvoerleidingen bestaan want dat beïnvloedt de nauwkeurigheid van de metingen. Een NO x -analyzer meet in een aangezogen gasstroom zowel NO als NO 2. De NO 2 -concentratie wordt als NO gemeten na omzetting door een geschikte converter. Het verschilsignaal tussen beide metingen is de NO 2 -concentratie. Dit verschilsignaal kan worden bepaald door gebruik te maken van één meetkamer met een kleppensysteem waarmee geschakeld wordt tussen wel of niet gebruik maken van de NO 2 -converter. Een NO x -analyzer met twee gescheiden meetkamers geeft continu dit verschilsignaal. De NO 2 -converter mag vrijwel geen NH 3 omzetten in NO of NO 2. Door een NH 3 -converter op te nemen in het NO-kanaal wordt de NO x -analyzer omgebouwd tot een NH 3 -meetinstrument. Deze combinatie meet NH 3 als verschilsignaal tussen NH 3 + NO x en NO x. Een meetbereik tot 50 ppm is wenselijk bij het meten van ammoniak in stallen, bij pluimveestallen zelfs tot 100 ppm. Een kort lopend gemiddelde (bijvoorbeeld 5 s) is nodig bij het snel schakelen tussen verschillende meetpunten Ammoniakconverter Een ammoniakconverter zet NH 3 om in NO. Deze converter werkt i.h.a. bij hoge temperaturen, waarbij het meestal om een katalytische reactie gaat. Door de hoge temperaturen wordt niet alleen NH 3 maar ook NO 2, HNO 3 en organische N-verbindingen gereduceerd tot NO. Een omzettingsefficiëntie > 95% voor ammoniak in het gevraagde meetbereik en een levensduur van minimaal 6 maanden zijn vereist Transport van stallucht naar meetopstelling De wijze van transporteren van de bemonsterde stallucht naar de ammoniakmeetopstelling is afhankelijk van de configuratie van deze opstelling. Figuur 0 laat schematisch een aantal mogelijkheden zien.

Kooldioxide CO 2. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de vaststelling van kooldioxide in de emissies

Kooldioxide CO 2. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de vaststelling van kooldioxide in de emissies Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet- en regelgeving, een concrete bijdrage te leveren aan het waarborgen, ontwikkelen,

Nadere informatie

C.V.I. 5.3 Het meten van relatieve vochtigheid 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID

C.V.I. 5.3 Het meten van relatieve vochtigheid 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID 5 METHODEN VAN ONDERZOEK 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID Auteur: T. van Daal 1987 Bij de conversie naar een elektronisch beschikbaar document zijn er kleine tekstuele en inhoudelijke wijzigingen

Nadere informatie

Gassnelheid en volume metingen. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de meting voor gassnelheid en volume

Gassnelheid en volume metingen. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de meting voor gassnelheid en volume Code van goede meetpraktijk van de VKL (Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen) Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet-

Nadere informatie

Meetmethoden en meetfrequenties per luchtwasser

Meetmethoden en meetfrequenties per luchtwasser Pagina 1 van 2, EV-01417 Rapport nummer :EV-01417 Datum : 18-04-2014 Betreft : Rendementsmetingen van ammoniak bij een biologische luchtwasser (85%) Opdrachtgever : Ormira BV, De heer van Balkom Opdrachtomschrijving

Nadere informatie

de weerstandscoëfficiënt van de bochten is nagenoeg onafhankelijk van het slangtype.

de weerstandscoëfficiënt van de bochten is nagenoeg onafhankelijk van het slangtype. TNO heeft een onderzoek naar de invloed van een aantal parameters op de wrijvings- en weerstandscoëfficiënten van DEC International -slangen en -bochten uitgevoerd (rapportnummer 90-042/R.24/LIS). De volgende

Nadere informatie

Organische koolstoffen C x. (continue FID) H y. Periodieke metingen. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste

Organische koolstoffen C x. (continue FID) H y. Periodieke metingen. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste Code van goede meetpraktijk van de VKL (Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen) Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet-

Nadere informatie

Gericht op de toekomst. Stikstofoxiden. Praktische toepassing van meten van NO x

Gericht op de toekomst. Stikstofoxiden. Praktische toepassing van meten van NO x Stikstofoxiden Praktische toepassing van meten van NO x Maarten van Dam Mvdam@testo.nl 06-53782193 Michel de Ruiter Michel.deruiter@multi-instruments.nl 06-20360160 Dia 2 van 132 Waarom meten? Wetgeving:

Nadere informatie

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid Bepaling van de elektrische geleidbaarheid april 2006 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/004 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 2.1 SPECIFIEKE GELEIDBAARHEID, ELEKTRISCHE GELEIDBAARHEID (γ)... 3 2.2

Nadere informatie

Ventielventilatie. Beschrijving

Ventielventilatie. Beschrijving Ventielventilatie Beschrijving Ventielventilatie is enigszins te vergelijken met klepventilatie maar het biedt t.o.v. klepventilatie enkele voordelen: de inkomende lucht wordt door de turbulentie beter

Nadere informatie

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID 1 TOEPASSINGSGEBIED GELEIDBAARHEID Deze procedure beschrijft de bepaling van de elektrische geleidbaarheid in water (bijvoorbeeld grondwater, eluaten, ). De beschreven methode is bruikbaar voor alle types

Nadere informatie

Gasvormige componenten, Absorptie-emissiemetingen naar HCl, HF, NH 3. en SO 2. Periodieke metingen

Gasvormige componenten, Absorptie-emissiemetingen naar HCl, HF, NH 3. en SO 2. Periodieke metingen Code van goede meetpraktijk van de VKL (Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen) Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet-

Nadere informatie

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties De zonnestralingsmeter Mac-Solar is een ideaal, handmatig apparaat voor zonneingenieurs, architecten

Nadere informatie

Meten is Weten. 1 Inhoud... 1

Meten is Weten. 1 Inhoud... 1 1 Inhoud 1 Inhoud... 1 2 Meten is weten... 2 2.1 Inleiding... 2 2.2 Debieten... 2 2.2.1 Elektromagnetische debietmeters... 4 2.2.2 Coriolis... 4 2.2.3 Vortex... 4 2.2.4 Ultrasoon... 4 2.2.5 Thermische

Nadere informatie

Vocht. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de meting van vocht binnen de VKL.

Vocht. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de meting van vocht binnen de VKL. Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet- en regelgeving, een concrete bijdrage te leveren aan het waarborgen, ontwikkelen,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1990-1991 21 502 Evaluatie mestbeleid Nr. 12 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters Basics flowmetingen De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters Thermische Flowmeters (in-line & by-pass principe) Thermische massa flowmeter

Nadere informatie

Bijlage 3 Overzicht meetmethoden voor omgevingsmetingen bij bodemsaneringen

Bijlage 3 Overzicht meetmethoden voor omgevingsmetingen bij bodemsaneringen Bijlage 3 Overzicht meetmethoden voor omgevingsmetingen bij bodemsaneringen In deze bijlage wordt een overzicht gegeven van de meest gangbare meetmethoden die worden gebruikt voor luchtconcentratiemetingen

Nadere informatie

Zware metalen en Hg. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de monsterneming van de totale emissie van

Zware metalen en Hg. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de monsterneming van de totale emissie van Code van goede meetpraktijk van de VKL Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet- en regelgeving, een concrete bijdrage

Nadere informatie

Meten is weten als je weet wat je meet

Meten is weten als je weet wat je meet Instrumenten om klimaatparameters te meten Meten is weten als je weet wat je meet Om te begrijpen wat gemeten wordt is het belangrijk een idee te hebben over het meetprincipe waarop het instrument gebaseerd

Nadere informatie

Toelichting berekening ISL3a t.a.v. luchtkwaliteit

Toelichting berekening ISL3a t.a.v. luchtkwaliteit Toelichting berekening ISL3a t.a.v. luchtkwaliteit d.d. 22 december 2015 Initiatiefnemer Maatschap H. en E. Brink Halerweg 1 9433 TE ZWIGGELTE In lucht zitten, hoe schoon ook, altijd kleine, vaste en vloeibare

Nadere informatie

σ = 1 λ 3,00 μm is: 3,00 x 10-4 cm σ = 1 cm / 3,00 x 10-4 cm= 3,33 10 3 cm -1

σ = 1 λ 3,00 μm is: 3,00 x 10-4 cm σ = 1 cm / 3,00 x 10-4 cm= 3,33 10 3 cm -1 Hoofdstuk 7 Analytische spectrometrie bladzijde 1 Opgave 1 Oranje en groen licht vallen op een prisma (onder dezelfde hoek en in dezelfde richting). Welke kleur wordt het sterkst gebroken? Hoe korter de

Nadere informatie

inbreng en heeft als gevolg minder scaling (kalkafzetting in de vorm van calciumcarbonaat).

inbreng en heeft als gevolg minder scaling (kalkafzetting in de vorm van calciumcarbonaat). Mest verwerken Dierlijke mest is vaak vloeibaar en bevat onder andere ammoniak en ammoniumzouten. Men kan uit deze drijfmest ammoniumsulfaat maken dat als meststof kan dienen. Omdat de prijs van kunstmest

Nadere informatie

Hoe ontstaan gevaarlijke gassen in containers? 1. De lading zelf 2. Gassingen met bestrijdingsmiddel 3. De container

Hoe ontstaan gevaarlijke gassen in containers? 1. De lading zelf 2. Gassingen met bestrijdingsmiddel 3. De container Hoe ontstaan gevaarlijke gassen in containers? 1. De lading zelf 2. Gassingen met bestrijdingsmiddel 3. De container 1) De lading zelf kan gevaarlijke of verstikkende gassen produceren. Zelfs voedingsmiddelen

Nadere informatie

CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES

CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES COLORIMETER BT29i GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De CMA Colorimeter BT29i meet de hoeveelheid licht die door een oplossing wordt

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Examen VWO - Compex Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 17. In dit deel staan de vragen waarbij de computer

Nadere informatie

NEVAC examen Middelbare Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur. Vraagstuk 1 (MV-03-1) (15 punten)

NEVAC examen Middelbare Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur. Vraagstuk 1 (MV-03-1) (15 punten) NEVAC examen Middelbare Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur Dit examen bestaat uit 4 vraagstukken en 5 pagina s Vraagstuk 1 (MV-03-1) (15 punten) Uitstoken en lekkage a) Na enige uren

Nadere informatie

De olie uit opgave 1 komt terecht in een tank met een inhoud van 10 000 liter. Hoe lang duurt het voordat de tank volledig met olie is gevuld?

De olie uit opgave 1 komt terecht in een tank met een inhoud van 10 000 liter. Hoe lang duurt het voordat de tank volledig met olie is gevuld? 5. Stromingsleer De belangrijkste vergelijking in de stromingsleer is de continuïteitsvergelijking. Deze is de vertaling van de wet van behoud van massa: wat er aan massa een leiding instroomt moet er

Nadere informatie

OEFENSET 2006_1 OPGAVEN

OEFENSET 2006_1 OPGAVEN EFENSET 2006_1 PGAVEN werk: Evelien Veltman (secretaresse) Instituut voor eerplanontwikkeling Postbus 2041/7500 CA Enschede Telefoon: (053)4840339 privé: P.A.M. de Groot Kamperzand 1/1274 HK Huizen Telefoon:

Nadere informatie

VISCOSITEIT VAN VLOEISTOFFEN

VISCOSITEIT VAN VLOEISTOFFEN VISCOSITEIT VAN VLOEISTOFFEN 1) Inleiding Viscositeit is een eigenschap van vloeistoffen (en gassen) die belang heeft voor de stromingseigenschappen van de vloeistof. Dit speelt een rol in allerlei domeinen.

Nadere informatie

Alle meetgegevens. Altijd en overal. Op iedere smartphone, tablet of PC. Het WiFi dataregistratiesysteem testo Saveris 2. Analyse & Rapportage

Alle meetgegevens. Altijd en overal. Op iedere smartphone, tablet of PC. Het WiFi dataregistratiesysteem testo Saveris 2. Analyse & Rapportage Analyse & Rapportage Coldstore east 14.09.2014 tot 16.09.2014 Grafische weergave 14/09/2014 15/09/2014 16/09/2014 Data logger 1 ( C) Data logger 2 ( C) Data logger 3 ( C) Tabelvorm weergave Alarmen Alle

Nadere informatie

Toolbox-meeting Adembescherming

Toolbox-meeting Adembescherming Toolbox-meeting Adembescherming Unica installatietechniek B.V. Schrevenweg 2 8024 HA Zwolle Tel. 038 4560456 Fax 038 4560404 Inleiding Via de ademhalingsorganen kan vergiftiging plaatsvinden door zeer

Nadere informatie

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Magnetisch Inductieve/ Vortex/ Ultrasone en Coriolis Massa Flowmeters

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Magnetisch Inductieve/ Vortex/ Ultrasone en Coriolis Massa Flowmeters Basics flowmetingen De basis informatie over: Magnetisch Inductieve/ Vortex/ Ultrasone en Coriolis Massa Flowmeters Erik Stokman Sales Manager KROHNE Nederland Kerkeplaat 14 3313 LC Dordrecht Tel.: +31

Nadere informatie

NO, NO2 en NOx in de buitenlucht. Michiel Roemer

NO, NO2 en NOx in de buitenlucht. Michiel Roemer NO, NO2 en NOx in de buitenlucht Michiel Roemer Inhoudsopgave Wat zijn NO, NO2 en NOx? Waar komt het vandaan? Welke bronnen dragen bij? Wat zijn de concentraties in de buitenlucht? Maatregelen Wat is NO2?

Nadere informatie

+31 (0)900 1200 003 E:

+31 (0)900 1200 003 E: Luchtvochtigheidsmeter XA1000 Luchtvochtigheidsmeter voor zeer nauwkeurige meting van temperatuur en rel. vochtigheid / Geïntegreerde luchtdruksensor / Online- & Offline gegevensregistratie / Briljante

Nadere informatie

Druk is de stuwende kracht per oppervlakte eenheid die de lucht nodig heeft om te circuleren. Er zijn 3 soorten druk

Druk is de stuwende kracht per oppervlakte eenheid die de lucht nodig heeft om te circuleren. Er zijn 3 soorten druk Wat is lucht? Lucht is een gas wat hier op aarde essentieel is voor alle leven. Het is een mix van verschillende gassen, meestal in dezelfde samenstelling en verhouding, en waarin N stikstof en O2 zuurstof

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT TECHNISCHE NATUURKUNDE GROEP TRANSPORTFYSICA

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT TECHNISCHE NATUURKUNDE GROEP TRANSPORTFYSICA TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT TECHNISCHE NATUURKUNDE GROEP TRANSPORTFYSICA Tentamen Stroming & Diffusie (3D030) op donderdag 7 augustus 2008, 14.00-17.00 uur. 1. Beantwoord de volgende vragen

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

Wroeten met VarkensNET

Wroeten met VarkensNET Wroeten met VarkensNET Doorrekening bodemenergie in de varkenshouderij (doorrekening door Maurice Ortmans, Inno+) Beschrijving Inno+ Geo-Balance systeem Zowel mensen als dieren presteren optimaal wanneer

Nadere informatie

DieselMotorEmissie. Marc Lurvink, Arbeidshygiënist RAH. In samenwerking met. rps.nl 1

DieselMotorEmissie. Marc Lurvink, Arbeidshygiënist RAH. In samenwerking met. rps.nl 1 DieselMotorEmissie een vergelijk van analysemethoden RPS Advies In samenwerking met TNO Bouw en Ondergrond Marc Lurvink, Arbeidshygiënist RAH Marc Houtzager rps.nl 1 Inhoud 1. Inleiding 2. Doel 3. DME

Nadere informatie

VALIDATIE VAN EEN MEETMETHODE VOOR NH 3 IN EMISSIES

VALIDATIE VAN EEN MEETMETHODE VOOR NH 3 IN EMISSIES VALIDATIE VAN EEN MEETMETHODE VOOR NH 3 IN EMISSIES W. Swaans, R. De Fré, G. Otten E. Damen, J. Daems, W. Aerts, N. Moonen Referentiewerk (L15W5) Met medewerking van: Analysedienst AN Projectverantwoordelijke:

Nadere informatie

Bloedsomloop. 1 Inleiding. 2 Meetopstelling. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding

Bloedsomloop. 1 Inleiding. 2 Meetopstelling. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding Bloedsomloop 1 Inleiding Het menselijk lichaam bestaat uit een zeer groot aantal cellen. Elke cel heeft voedingsstoffen en zuurstof nodig. Elke cel

Nadere informatie

Energiebalans aarde: systeemgrens

Energiebalans aarde: systeemgrens Energiebalans aarde: systeemgrens Aarde Atmosfeer Energiebalans Boekhouden: wat gaat er door de systeemgrens? Wat zijn de uitgaande stromen? Wat zijn de ingaande stromen? Is er accumulatie? De aarde: Energie-instroom

Nadere informatie

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO versie december 2014 INHOUDSOPGAVE 1. Vooraf 2. Wat is een buffer? 3. Hoe werkt een buffer? 4. Geconjugeerd zuur/base-paar 5. De ph van een buffer De volgende

Nadere informatie

Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8.2 en 8.3)

Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8.2 en 8.3) Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8. en 8.3) Uit een aantal experimenten (zie 8.1 en 8.) bleek het volgende: De reactiesnelheid hangt af van: deeltjesgrootte concentratie temperatuur katalysatoren In 8.3

Nadere informatie

4.3. Fijn stof en NO 2

4.3. Fijn stof en NO 2 geurgevoelige objecten in het buitengebied, die volgens de Wgv beschermd moeten worden, is dus 8,0 Ou en voor geurgevoelige objecten binnen de bebouwde kom is deze 2,0 Ou. De geuremissie van het bedrijf

Nadere informatie

Pool & Spa. De Hydro-Pro warmtepompen

Pool & Spa. De Hydro-Pro warmtepompen Pool & Spa Hydro-Pro_warmtepompen_Mertens.indd 1 De Hydro-Pro warmtepompen 3/2/2012 2:49:46 PM Hydro-Pro_warmtepompen_Mertens.indd 2 3/2/2012 2:49:50 PM Efficiënt en economisch De warmte van de buitenlucht

Nadere informatie

Junior. Algemene informatie

Junior. Algemene informatie Algemene informatie Junior Bouwjaar : 2013 Documentversie : 1.1 Inno+ BV Maasbreeseweg 50 5981 NB Panningen Nederland Tel. : +31 (0)77-4657360 Fax : +31 (0)77-4657361 E-mail : : info@inno-plus.nl Internet

Nadere informatie

Deel 10. Niet-technische samenvatting PRMER-0018

Deel 10. Niet-technische samenvatting PRMER-0018 Deel 10. Niet-technische samenvatting PRMER-0018 10.1 Ruimtelijke situering Het bedrijf is gelegen aan de Statiestraat 56 te Dentergem. Volgens het kadastraal plan bevindt het bedrijf zich op volgende

Nadere informatie

Vergisting van eendenmest

Vergisting van eendenmest Lettinga Associates Foundation for environmental protection and resource conservation Vergisting van eendenmest Opdrachtgever: WUR Animal Sciences Group Fridtjof de Buisonjé Datum: 3 oktober 2008 Lettinga

Nadere informatie

Tentamen Verbrandingstechnologie d.d. 9 maart 2009

Tentamen Verbrandingstechnologie d.d. 9 maart 2009 Tentamen Verbrandingstechnologie d.d. 9 maart 2009 Maak elke opgave op een afzonderlijk vel papier Diktaat mag gebruikt worden, aantekeningen niet Succes! Opgave 1: Diversen (a) Geef de algemene reactie

Nadere informatie

Alles wat bijdraagt of afbreuk zou kunnen doen aan de productkwaliteit of het proces CLEANROOMVALIDATIE DOEL & METHODE

Alles wat bijdraagt of afbreuk zou kunnen doen aan de productkwaliteit of het proces CLEANROOMVALIDATIE DOEL & METHODE CLEANROOMVALIDATIE ON SITE ISO 17025 DOEL & METHODE CLEANROOM VALIDATIE KALIBRATIE CONSULTANCY VALIDATIE MODEL VALIDATIE Planning Validatie rapport URS Performance Qualificatie (PQ) Functioneel ontwerp

Nadere informatie

Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies

Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies Stieltjesweg 1 Postbus 155 2600 AD Delft TNO-rapport MON-RPT-033-DTS-2008-00750 Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies www.tno.nl T +31 15 269 20 00 F +31 15 269 21 11 Datum 5 maart 2008

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Lindenburg, Petrus Wilhelmus Title: New electromigration-driven enrichment techniques

Nadere informatie

Mestverwerking MACE in Landhorst. Henk Jans, arts MG, MMK 3 juli 2014

Mestverwerking MACE in Landhorst. Henk Jans, arts MG, MMK 3 juli 2014 Mestverwerking MACE in Landhorst Henk Jans, arts MG, MMK Introductie Rol van de GGD: toelichting op risico s mestverwerkingsbedrijf MACE nav vragen van werkgroep MACE en andere betrokkenen, besproken tijdens

Nadere informatie

Diercategorie: R-1 Melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar 1. PAS-code: PAS R-1.7. Naam van het systeem:

Diercategorie: R-1 Melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar 1. PAS-code: PAS R-1.7. Naam van het systeem: Diercategorie: R-1 Melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar 1 PAS-code: PAS R-1.7 Naam van het systeem: Chemisch luchtwassysteem in een natuurlijke geventileerde stal Emissiereductie: 45% Werkingsprincipe

Nadere informatie

Ioniseer apparatuur. Er is altijd een oplossing! met prijzen 2015

Ioniseer apparatuur. Er is altijd een oplossing! met prijzen 2015 met prijzen 2015 Ioniseer apparatuur Óók voor: Werktafels OP MAAT Hoogte verstelbare werktafels Schuifladekasten en indelingen Stoelen Trolleys Er is altijd een oplossing! Wij doen nog aan ouderwetse service!

Nadere informatie

Membrane Interface Probe

Membrane Interface Probe Membrane Interface Probe Met de Membrane Interface Probe (MIP) worden verontreinigingen met vluchtinge (gehalogeneerde) organische verbindingen (VOC s) gescreend. De combinatie van de standaard sondeerconus

Nadere informatie

De twee snelheidsconstanten hangen op niet identieke wijze af van de temperatuur.

De twee snelheidsconstanten hangen op niet identieke wijze af van de temperatuur. In tegenstelling tot een verandering van druk of concentratie zal een verandering in temperatuur wel degelijk de evenwichtsconstante wijzigen, want C k / k L De twee snelheidsconstanten hangen op niet

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 16865 1 juli 2015 Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, van 24 juni 2015, nr. IENM/BSK-2015/115905,

Nadere informatie

De aardse atmosfeer. Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado

De aardse atmosfeer. Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado De aardse atmosfeer Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado Vertaling en tekstbewerking: Gjalt T.Prins Cdß, Universiteit Utrecht Inleiding De ozonlaag

Nadere informatie

Tentamen Warmte-overdracht

Tentamen Warmte-overdracht Tentamen Warmte-overdracht vakcode: 4B680 datum: 7 april 2014 tijd: 9.00-12.00 uur LET OP Er zijn in totaal 4 opgaven waarvan de eerste opgave bestaat uit losse vragen. Alle opgaven tellen even zwaar mee.

Nadere informatie

Rapportage Klimaatonderzoek Gemeentehuis Drimmelen Archiefruimte

Rapportage Klimaatonderzoek Gemeentehuis Drimmelen Archiefruimte Rapportage Klimaatonderzoek Gemeentehuis Drimmelen Archiefruimte Datum: 11-11-2014 Projectnummer: 125003A Versie: 02 Opgesteld door: Klictet Advies bv Postbus 470 5140 AL Waalwijk 0416 66 99 99 0416 33

Nadere informatie

Beheer en onderhoud van de W T W ph-meters

Beheer en onderhoud van de W T W ph-meters Mfnlsterie van Verkeer ed Waterstaat Beheer en onderhoud van de W T W ph-meters nr. 723.00.E001 Serie en ISSN nr. 1383-6749. Goede Meet Praktijk (GMP) is een samenwerkingsverband tussen specialistische

Nadere informatie

BUFFEROPLOSSINGEN. Inleiding

BUFFEROPLOSSINGEN. Inleiding BUFFEROPLOSSINGEN Inleiding Zowel in de analytische chemie als in de biochemie is het van belang de ph van een oplossing te regelen. Denk bijvoorbeeld aan een complexometrische titratie met behulp van

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

BIJLAGE 9. Methode(n) voor het testen van de immuniteit van elektrische/elektronische subeenheden voor elektromagnetische straling

BIJLAGE 9. Methode(n) voor het testen van de immuniteit van elektrische/elektronische subeenheden voor elektromagnetische straling BIJLAGE 9 Methode(n) voor het testen van de immuniteit van elektrische/elektronische subeenheden voor elektromagnetische straling 1. ALGEMEEN 1.1. De in deze bijlage beschreven testmethoden zijn van toepassing

Nadere informatie

Resultaat Initieel onderzoek Luchtkwaliteit KunstKring Ruurlo

Resultaat Initieel onderzoek Luchtkwaliteit KunstKring Ruurlo Resultaat Initieel onderzoek Luchtkwaliteit KunstKring Ruurlo Steenwijk, 8 maart 2016 Inleiding Aanleiding van het onderzoek Naar aanleiding van vragen en zorgen van een aantal deelnemers en vrijwilligers

Nadere informatie

TA-COMPACT-P. Gecombineerde regel- en inregelafsluiters voor eindunits Drukgecompenseerde regel- en inregelafsluiter (PIBCV)

TA-COMPACT-P. Gecombineerde regel- en inregelafsluiters voor eindunits Drukgecompenseerde regel- en inregelafsluiter (PIBCV) Gecombineerde regel- en inregelafsluiters voor eindunits Drukgecompenseerde regel- en inregelafsluiter (PIBCV) IMI TA / Regelafsluiters / De drukgecompenseerde regel- en inregelafsluiter verzekert u van

Nadere informatie

Phydrostatisch = gh (6)

Phydrostatisch = gh (6) Proefopstellingen: Bernoulli-opstelling De Bernoulli-vergelijking (2) kan goed worden bestudeerd met een opstelling zoals in figuur 4. In de figuur staat de luchtdruk aangegeven met P0. Uiterst links staat

Nadere informatie

VentilatiemetenmetCO2alstracergas2009

VentilatiemetenmetCO2alstracergas2009 VentilatiemetenmetCO2alstracergas2009 Ventilatie meten met CO 2 als tracergas December 2009 G. Meijer F. Duijm GGD Groningen Postbus 584 9700 AN Groningen Samenvatting De capaciteit van mechanische ventilatie

Nadere informatie

Enquête Bedrijfsmanagement

Enquête Bedrijfsmanagement Project Evalueren van de mestuitscheidings- en mestsamenstellingscijfers voor de pluimvee Volièrehuisvesting Proefbedrijf voor de Veehouderij Bodemkundige Dienst van België Poïel 77 W. de Croylaan 48 2440

Nadere informatie

Monique Meijerink 30 maart 2009. Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten

Monique Meijerink 30 maart 2009. Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten Monique Meijerink Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten Krantenkoppen liegen er niet om Bewoners eisen recht op schone lucht Niks aan de hand, gewoon deuren en ramen dicht Megastal bedreiging voor

Nadere informatie

Code van goede praktijk voor emissiearme stalsystemen

Code van goede praktijk voor emissiearme stalsystemen Code van goede praktijk voor emissiearme stalsystemen Philippe Van Overbeke 26 november 2010 Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek Eenheid Technologie & Voeding www.ilvo.vlaanderen.be Beleidsdomein

Nadere informatie

Thermische Desorptie als alternatief voor Solventextractie

Thermische Desorptie als alternatief voor Solventextractie Perspectieven in de Organische Milieuanalyse Grobbendonk - 14 oktober 2005 Thermische Desorptie als alternatief voor Solventextractie Dr. Gilbert Desmet Vlaamse Milieumaatschappij Labo Gent Krijgslaan

Nadere informatie

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding)

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding) De bepaling van de positie van een onderwatervoertuig (inleiding) juli 2006 Bepaling positie van een onderwatervoertuig. Inleiding: Het volgen van onderwatervoertuigen (submersibles, ROV s etc) was in

Nadere informatie

Alles wat bijdraagt of afbreuk zou kunnen doen aan de productkwaliteit of het proces CLEANROOMVALIDATIE DOEL & METHODE

Alles wat bijdraagt of afbreuk zou kunnen doen aan de productkwaliteit of het proces CLEANROOMVALIDATIE DOEL & METHODE CLEANROOMVALIDATIE ON SITE ISO 17025 DOEL & METHODE CLEANROOM VALIDATIE KALIBRATIE CONSULTANCY VALIDATIE MODEL VALIDATIE Planning Validatie rapport URS Performance Qualificatie (PQ) Functioneel ontwerp

Nadere informatie

Interieur klimaatanalyse

Interieur klimaatanalyse Interieur klimaatanalyse 2 en 3 maart 2015 in Amersfoort Uitgevoerd door: Prof. Dr. Ing. Peter Marx, Beuth Hochschule, Berlin Dipl. Ing. Matthias G. Bumann, DIMaGB, Berlin S A M EN V A T T I N G EN C O

Nadere informatie

Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen

Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen Ing. D. Bos en Dr. Ir. A. Veerman Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV PPO 5154708 2003 Wageningen,

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Directoraat-Generaal Milieu en Internationaal; Directie Duurzaamheid

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Directoraat-Generaal Milieu en Internationaal; Directie Duurzaamheid STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 35929 31 december 2013 Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van 13 december 2013, nr. IENM/BSK-2013/297853,

Nadere informatie

Examen C.I.T. - Eerste zit 2002-2003. Theorie

Examen C.I.T. - Eerste zit 2002-2003. Theorie Examen C.I.T. - Eerste zit 2002-2003 Theorie Geef van alle grootheden de betekenis en de dimensie!!! 1. Destillatie Deze vraag handelt over een multicomponentrectificatie. - Definieer de begrippen sleutelcomponenten

Nadere informatie

Meten van het binnenklimaat

Meten van het binnenklimaat Meten van het binnenklimaat Binnen in de kas zijn drie soorten metingen nodig om het kasklimaat volgens plan te laten verlopen: kasluchttemperatuur en relatieve luchtvochtigheid; CO 2 ; de apparatuur:

Nadere informatie

Blanco- en doorslagbepalingen. Deze code van goede meetpraktijk geeft een richtlijn. voor het gebruik van blanco- en doorslagbepalingen van

Blanco- en doorslagbepalingen. Deze code van goede meetpraktijk geeft een richtlijn. voor het gebruik van blanco- en doorslagbepalingen van Code van goede meetpraktijk van de VKL Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet- en regelgeving, een concrete bijdrage

Nadere informatie

Hooi-, stro-, kuilvochtigheidsmeter

Hooi-, stro-, kuilvochtigheidsmeter Hooi-, stro-, kuilvochtigheidsmeter BEDIENINGSVOORSCHRIFTEN WILE 27 VOCHTIGHEIDSMETER NL Bedieningsvoorschriften Meegeleverd in de verpakking - Wile 27 vochtigheidsmeter - Gebruiksaanwijzing - 9 V 6F22

Nadere informatie

Bijlage 4 Algemene informatie over luchtwassystemen

Bijlage 4 Algemene informatie over luchtwassystemen Bijlage 4 Algemene informatie over luchtwassystemen Op de website www.infomil.nl van het ministerie van infrastructuur en milieu is algemene informatie beschikbaar over luchtwassers. Het rapport Technisch

Nadere informatie

UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland

UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland Op het FOM Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen is een UHV transportsysteem

Nadere informatie

Kanaalventilatie. Beschrijving

Kanaalventilatie. Beschrijving Kanaalventilatie Beschrijving Bij kanaalventilatie zijn tal van aanvoerroutes van de binnenkomende lucht mogelijk. Via een luchtkanaal onder het ligbed wordt de binnenkomende lucht (eventueel onder het

Nadere informatie

VACUÜMGRIJPELEMENTEN

VACUÜMGRIJPELEMENTEN ACUÜMGRIJELEMENTEN Overzicht roducten Serie agina Algemene beschrijving -3 Reserveonderdelen 78-2 Onderdelen voor toevoer van perslucht -2 Eéntraps vacuümgenerator 367-6 Tweetraps vacuümgenerator 367 -

Nadere informatie

De verliezen van /in het systeem zijn ook het gevolg van energietransformaties!

De verliezen van /in het systeem zijn ook het gevolg van energietransformaties! Centrale Verwarmingssysteem Uitwerking van de deelvragen 1 ) Wat zijn de Energietransformaties in het systeem? De Energietransformaties die optreden in het CV-systeem zijn a. Boven de brander c.q. in de

Nadere informatie

Vermogenelektronica, propere technologie! Of toch niet zo evident?

Vermogenelektronica, propere technologie! Of toch niet zo evident? Vermogenelektronica, propere technologie! Of toch niet zo evident? Inhoudsopgave - De Frequentie Omvormer (FO) - Opbouw Frequentie Omvormer - Voordelen - Nadelen + oplossingen Inhoudsopgave - De Frequentie

Nadere informatie

Chemisch rekenen, zo doe je dat!

Chemisch rekenen, zo doe je dat! 1 Chemisch rekenen, zo doe je dat! GOE Opmerkingen vooraf: 1. Belangrijke schrijfwijzen: 100 = 10 2 ; 1000 = 10 3, enz. 0,1 = 1/10 = 10-1 ; 0,001 = 1/1000 = 10-3 ; 0,000.000.1 = 10-7, enz. gram/kg = gram

Nadere informatie

OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO

OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO Gesloten vragen 1. Carolien wil de zuurgraad van een oplossing onderzoeken met twee verschillende zuur-baseindicatoren en neemt hierbij het volgende waar: I de oplossing

Nadere informatie

loktrace FORMEERGAS LEKDETECTIE STRENGERE WETTEN! Voorkom boetes van meer dan 50.000 euro.

loktrace FORMEERGAS LEKDETECTIE STRENGERE WETTEN! Voorkom boetes van meer dan 50.000 euro. loktrace FORMEERGAS LEKDETECTIE STRENGERE WETTEN! Voorkom boetes van meer dan 50.000 euro. LOKTRACE Het lekdetectiesysteem Legaal, betrouwbaar en klimaat neutraal! Formeergas lekdetectie - De beste oplossing

Nadere informatie

CAU-1 & CAU-1T NUL-EMISSIE AFZUIGUNIT VOOR ROETMETINGEN i.c.m. SSM 2000 en DSS-2

CAU-1 & CAU-1T NUL-EMISSIE AFZUIGUNIT VOOR ROETMETINGEN i.c.m. SSM 2000 en DSS-2 CAU-1 & CAU-1T NUL-EMISSIE AFZUIGUNIT VOOR ROETMETINGEN i.c.m. SSM 2000 en DSS-2-1 - Het CAU-1 en CAU-1T afzuigsysteem is getest betreffende meetnauwkeurigheid door NMI Testcertificaat 1. VOORWOORD Deze

Nadere informatie

1976-90 Bbw april 1976

1976-90 Bbw april 1976 W E R K D O C U M E N T HET BEPALEN VAN DE SAMENSTELLING VAN HET GAS DAT ONTSTAAT ALS GEVOLG VAN BIOLOGISCHE ACTIVITEIT IN HET WATER VAN HET VELUWEMEER door., P.R.J. Ceelen 1976-90 Bbw april 1976 I,,.

Nadere informatie

SUCCESFACTOREN MESTKELDERS MET SCHUINE PUTWANDEN

SUCCESFACTOREN MESTKELDERS MET SCHUINE PUTWANDEN Tekst: Suzy Van Gansbeke & Tom Van den Bogaert (Vlaamse Overheid, Departement Landbouw en Visserij), Sarah De Smet en Esther Beeckman (Varkensloket) SUCCESFACTOREN MESTKELDERS MET SCHUINE PUTWANDEN Ammoniakemissie-arme

Nadere informatie

Uniek systeem voor verduurzaming van opslag en vervoer van Vluchtige Organische Stoffen(VOS).

Uniek systeem voor verduurzaming van opslag en vervoer van Vluchtige Organische Stoffen(VOS). Pagina 1 van 5 Uniek systeem voor verduurzaming van opslag en vervoer van Vluchtige Organische Stoffen(VOS). Het VentoClean-System is een speciale machine voor het ontgassen en terugwinnen van resten Vluchtige

Nadere informatie

Online-datasheet. FW101 Ex STOFMETERS MET STROOILICHT-MEETPRINCIPE

Online-datasheet. FW101 Ex STOFMETERS MET STROOILICHT-MEETPRINCIPE Online-datasheet FW101 Ex A B C D E F H I J K L M N O P Q R S T Bestelinformatie Type FW101 Ex Artikelnr. Op aanvraag De exacte specificaties en prestatiegegevens van het product kunnen afwijken en zijn

Nadere informatie

MD751 CO-detectiecentrale Gebruikershandleiding

MD751 CO-detectiecentrale Gebruikershandleiding HG0750N01B Pag. 1/6 MD751 CO-detectiecentrale Gebruikershandleiding LIMOTEC nv Bosstraat 21 B- 8570 VICHTE Tel +32 (0) 56 650 660 www.limotec.be HG0750N01B Pag. 2/6 Inhoud 1. TOXICITEIT VAN KOOLMONOXIDEGAS

Nadere informatie

Combiventilatie. Beschrijving

Combiventilatie. Beschrijving Combiventilatie Beschrijving Combiventilatie wordt bij voorkeur toegepast bij enkelrijige afdelingen. In het valse plafond zijn boven de controlegang spleetvormige openingen aangebracht. Deze openingen

Nadere informatie