Lastige aspecten van de Nederlandse taal voor NT2-ers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lastige aspecten van de Nederlandse taal voor NT2-ers"

Transcriptie

1 DC 23 Lastige aspecten van de Nederlandse taal voor NT2-ers 1 Inleiding Dit thema gaat over de lastige kanten van de Nederlandse taal voor NT2-ers. Beroepscontext: als onderwijsassistent kun je ingezet worden bij de begeleiding van NT2-ers. Maar ook in de gewone lesactiviteiten heb je met NT2-ers te maken. Je hebt kennis en inzicht nodig over specifieke problemen waar zij in het Nederlands mee te maken hebben. Mensen die op latere leeftijd Nederlands leren, kunnen het prima leren beheersen. Toch blijven er dan vaak enkele problemen. Er zijn in het Nederlands van die woorden die voor buitenlanders maar heel lastig echt goed te leren zijn. We bespreken hier enkele concrete aspecten die je in het onderwijs kunt tegenkomen. Taalgebruik waaraan je kunt merken dat een kind een anderstalige achtergrond heeft. Het gaat om typisch Nederlandse, voor anderstaligen lastige taalkwesties. Het zijn vaak kleine woordjes, maar je hoort aan die woordjes direct dat iemand Nederlands als tweede taal spreekt. Op scholen met veel leerlingen met een anderstalige achtergrond, zul je deze kwesties veel tegenkomen. De inhoud van dit thema: 2 partikels 3 spreekwoorden en uitdrukkingen 4 het woordje er 5 leenwoorden en woorden met veel medeklinkers 6 inversie 7 tips voor de praktijk 1 1

2 2 Partikels Het woord partikel geeft al aan dat het om kleine woordjes gaat. Part betekent namelijk deel. Deze partikels hebben zelf weinig betekenis, maar ze maken in zekere zin deel uit van de context. Aan de context ontlenen ze hun betekenis. De Nederlandse taal heeft, meer dan andere talen, zulke kleine woordjes. En wat nog lastiger is, ze hebben een wisselende betekenis. Rotwoordjes, die tegelijk het smeermiddel zijn van de taal. Zoals een motor stroef loopt met te weinig olie, zo zorgen deze woordjes voor een soepel taalgebruik. Vergelijk de volgende zinnen eens. Leg dat boek maar neer. Leg dat boek neer. Het woordje maar maakt dat de zin vriendelijker klinkt. Je houdt toch van snoep? Je houdt van snoep? Het woordje toch betekent hier: ik herinner me vaag dat ik dat moest weten, klopt het wat ik denk? Maar het kan ook iets heel anders betekenen. En toch houd ik van snoep. Ik houd van snoep. Hier betekent toch : hoewel je het om allerlei redenen niet zou denken, houd ik van snoep. Toch betekent dat er iets meespeelt dat een andere richting uit wijst. Ik heb er geen zin meer in. Ik heb er geen zin in. Het woordje meer betekent dat ik er eerst wel zin in had, maar die zin is over gegaan. Als je de partikels weglaat, krijg je andere zinnen. Ze zijn kortaf of gewoonweg raar. Partikels kunnen de hele betekenis van een zin bepalen. En op zijn minst zorgen ze voor een bepaalde toon. We weten allemaal hoe belangrijk het is om de juiste toon te treffen. Als je de partikels niet kent, of hun juiste toepassing niet begrijpt, klinkt je taal al gauw onvriendelijk of onhandig. Toch kan het zijn dat je grammaticaal perfect spreekt. Lees het volgende voorbeeld maar eens. 2 OA Digitale Content

3 Hoe vind jij dit boek? Ik vind het wel leuk. Hoezo wèl? Je doet net alsof ik het niet leuk vind. En ik vraag alleen maar wat! Nee, dat bedoel ik niet. Maar je zegt wel wel! Ja, dat is waar. Nou dan! Het woordje wel heeft in dit verhaaltje steeds een andere betekenis. Partikels zijn vrijwel niet onder te brengen in regels. Je kunt hoogstens voorbeelden geven van hoe ze gebruikt worden. Anders nog iets? Zal ik het anders in het vervolg voor u opzij leggen? Ga zitten, anders krijg je geen toetje! Deze plaatjes zijn anders. Jij hebt mijn gum gepikt, dat kan niet anders. Het woordje anders betekent hier elke keer iets anders. Wilt u behalve deze boodschappen nog iets? Is het misschien een goed idee om het in het vervolg voor u opzij te leggen? Als je niet gaat zitten, krijg je geen toetje. Deze plaatjes zijn verschillend van plaatjes (die niet genoemd worden). Je hebt mijn gum gepikt, dat blijkt uit de aanwijzingen. 3

4 3 Spreekwoorden en uitdrukkingen Elke taal heeft een voorraad spreekwoorden en uitdrukkingen. Dat zijn vaste manieren om iets te zeggen. Spreekwoorden en uitdrukkingen zijn oud. Ze geven kleur aan een taal en zeggen veel over de geschiedenis en over de aard van een volk. De betekenis van spreekwoorden en uitdrukkingen is al eeuwenlang hetzelfde gebleven, maar de woorden slaan nergens meer op. De letterlijke betekenis is verloren gegaan, de figuurlijke betekenis is er nog wel. We geven een paar voorbeelden. Eerst zie je spreekwoorden. Spreekwoorden zijn complete zinnen die een vaste woordvolgorde hebben. Zoals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten. Een waard heeft een herberg, dus een soort hotel, maar dit spreekwoord gaat niet over de horeca. Het gaat erover dat iemand die zelf onbetrouwbaar is, anderen niet vertrouwt. Dus iemand die erg wantrouwend is, is vaak zelf onbetrouwbaar. Dit spreekwoord gaat terug tot de tijd dat er in het dunbevolkte land herbergen stonden, waar ook wel eens rovers kwamen logeren. Als er één schaap over dam is, volgen er meer. Dit zeg je ook als er geen schaap in de buurt is. Het gaat erover dat als er eentje durft, de rest ook ineens durft. Er zijn in Nederland vroeger veel schapenhoeders geweest. Zoals het klokje thuis tikt, tikt het nergens. Dat gaat niet echt over klokjes, maar het zegt dat je je thuis het prettigste voelt. Dat je je nergens zo prettig voelt als thuis. Uitdrukkingen, ook wel zegswijzen genoemd, zijn geen complete zinnen, maar delen van zinnen met een vast woordgebruik er in. Ze kunnen in een zin ingepast worden. Ook bij uitdrukkingen zie je dat de letterlijke woorden nergens meer op slaan. Wij slaan munt uit het feit dat de supermarkten een prijzenoorlog voeren. Wij slaan helemaal geen echte munten, we hebben de apparatuur niet eens! We zijn geen valsemunters... Het gaat erover dat je voordeel haalt uit een situatie. 4 OA Digitale Content

5 Hij drinkt te veel, gisteren was hij alweer zo dronken als een tor. Torren drinken, voor zover bekend, geen alcohol. Maar hij was wel erg dronken. Jij bent zo sterk als een paard, zeg! Als je dat zegt, wil je niemand beledigen, integendeel. Je zegt alleen maar dat iemand erg sterk is. Nou, dat ligt nogal voor de hand! Je kijkt en er ligt niets voor je hand. Het betekent dat iets nogal logisch is, te verwachten is. Je kunt het als het ware gemakkelijk pakken. Met het oog op de voorspelde regenbuien heb ik een paraplu meegenomen. Je hebt natuurlijk niet echt je oog op de regenbuien. Het betekent dat je aan die buien denkt, er rekening mee houdt. In verband met de teamvergadering, spreek ik liever een uurtje later met je af. Je denkt aan de teamvergadering, dat die misschien wel uitloopt. Daar houd je rekening mee. Deze uitdrukking heeft niets met verband te maken. Aan veel uitdrukkingen kun je zien dat Nederland lange tijd een agrarische cultuur heeft gehad, dat de mensen dicht bij de natuur hebben gestaan. En dat klopt, de bevolking is tot eind negentiende eeuw voor een groot deel agrarisch geweest. Ik voel me de gebeten hond. Elk boerenerf had een hond. Als die hond vervelend was tegen de dieren, werd hij gebeten. Een hond die gebeten wordt, is niet erg populair en ook niet erg gelukkig. Hij voelt zich zielig en vindt dat hij overal de schuld van krijgt. 5

6 De kust is veilig. Nederland ligt aan zee, en elke Nederlander, ook als hij de zee nog nooit heeft gezien, gebruikt deze uitdrukking. Er is geen gevaar, alles is in orde. Wat de boer niet kent dat vreet ie niet. Boeren zijn volgens deze zegswijze een conservatief volkje. Als alles zo blijft als het is, is het in orde. Nieuwe dingen zijn nergens voor nodig. Als iemand zich verzet tegen verandering, is deze uitdrukking op zijn plaats. Lachen als een boer die kiespijn heeft. Je vindt het niet echt leuk, maar je lacht wel. Je wilt niet dat anderen zien dat je het niet leuk vindt. Bijvoorbeeld als je batterij leeg is en je vriendin zou je bellen om te zeggen waar jullie afspreken. Meisje kunnen ook lachen als een boer die kiespijn heeft. Je hoeft boer niet te veranderen in boerin, want het is een vaste uitdrukking. Als je er toch een boerin van maakt, dan maak je een grap over de uitdrukking. Je geeft aan dat je best weet hoe het eigenlijk moet, maar je speelt met de taal. Het agrarische verleden kan dan wel voorbij zijn, in ons hart zit nog veel boerenwijsheid. Boerenwijsheid betekent de wijsheid van gewone mensen. Het betekent ook de wijsheid op grond van levenervaring en op grond van de ervaring van onze voorouders. Een paar uitdrukkingen die in verband staan met het Nederlandse klimaat: Wat een kille atmosfeer hangt hier. Je zegt dat het ongezellig is. Kil betekent zoiets als koud. Het is iets minder sterk. Ik vind je redenering mistig. Je zegt dat de redenering onduidelijk is. Als het mist, zie je alles onduidelijk. Dit woord wordt ook gebruikt voor abstracte dingen als redeneringen. 6 OA Digitale Content

7 4 Het woordje er Het woord er is op veel manieren te gebruiken. Als je deze manieren snapt en zelf kunt toepassen, kun je later in je beroepspraktijk leerlingen helpen om deze hobbel te overwinnen. Want het woordje er lijkt soms onoverwinnelijk. Leerlingen die perfect Nederlands spreken verraden zich door het woordje er. Maar dat hoeft niet, het woordje er is wel te tackelen. Verwijzen Je kunt er mee verwijzen naar iets. Kom je nu van school? Ja, ik kom er net vandaan. In deze zin kun je er vervangen door daar. Je kunt ook hier zeggen, maar dat klinkt kunstmatig, niet mooi. Je wijst aan waar het over gaat, in dit geval waar je vandaan komt. Soms is het heel vaag, naar welke plaats je verwijst, kijk naar de derde zin hierna. Ik woon in een dorp. Ik woon er al lang. (daar/hier) Ben jij wel eens in Amerika geweest? Ik ben er al drie keer geweest. (daar) Mag ik de directeur even spreken? Nee, hij is er vandaag niet. (hier) Je presenteert een onderwerp Je kunt er iets op een bepaalde manier mee zeggen, op een bepaalde manier presenteren. Er is een kind gevallen op het plein. Je leidt een onderwerp in. Als je zegt: een kind is gevallen op het plein, dan zeg je iets concreters. Je weet waarschijnlijk welk kind. We noemen ér een voorlopig onderwerp, het echte onderwerp komt later. Algemener Concreter Er branden kaarsjes in de kerstboom. De kaarsjes branden in de kerstboom. Er zijn aanbiedingen die heel voordelig zijn. De aanbiedingen zijn heel voordelig. Er zitten twee hondjes in een mand. Twee hondjes zitten in een mand. Er omdat het anders raar klinkt Soms hoort er er gewoon tussen. Anders klinkt het niet goed. Wie is er jarig? Wat is er gebeurd? Wie heeft er iets leuks te vertellen? Niet goed: Wie is jarig? Niet goed: Wat is gebeurd? Niet mooi: Wie heeft iets leuks te vertellen? 7

8 Er in zinnen zonder onderwerp Soms komt er voor in zinnen zonder onderwerp. Er wordt gezongen. Er valt niets te zien. Er wordt hard gelachen. Hoeveelheid Er komt vaak voor samen met een hoeveelheid. Het wijst dan naar wat geteld wordt. Je wilt zeggen hoeveel er zijn van die eenheid. Heb je nog boeken over? Ik heb er nog vijf liggen. Er wijst naar de boeken en vijf is een hoeveelheid. De Noordzee wordt overbevist. Er komen nog maar weinig verschillende vissoorten in voor. Er verwijst naar de Noordzee en weinig is een hoeveelheid. Heb je nog dropjes over? Ik heb er niet een meer. Er verwijst naar de dropjes en niet een is een hoeveelheid. Met een voorzetsel. Er kan ook verwijzen samen met een voorzetsel, bijvoorbeeld aan, over, op. Kijk maar naar de volgende voorveelden. Er verwijst hier ook weer. Het boek ligt in de kast. Het schrift ligt op het boek of het schrift ligt erop. Koen zit bij de deur. Ibrahim zit naast Koen of Ibrahim zit ernaast. Wat vind je van het idee? Ik denk over het idee of ik denk erover. 8 OA Digitale Content

9 5 Leenwoorden en woorden met veel medeklinkers In het basisonderwijs leren de leerlingen gemiddeld per jaar vijfhonderd nieuwe Nederlandse woorden. Voor kinderen die thuis ook Nederlands spreken, is dat wel voldoende. Ze pikken genoeg woorden op, thuis, op school, van tv, uit boeken. Voor veel leerlingen die Nederlands als tweede taal hebben, is dat niet genoeg. Het basisonderwijs is vaak nog niet voldoende ingericht op leerlingen die thuis een andere taal spreken. Enkele categorieën woorden die lastig kunnen zijn voor anderstaligen: 1 Leenwoorden. Leenwoorden zijn woorden uit een andere taal. Nou, zul je zeggen, dat is voor een NT2-er geen extra probleem. Het Nederlands zelf is al een vreemde taal, dus je merkt niet eens of iets een leenwoord is. Toch is dat niet helemaal waar. Leenwoorden kunnen lastig zijn, omdat ze weer op een andere manier uitgesproken worden. Nederlandse kinderen hebben deze woorden gewoon leren uitspreken, van kleins af aan. Voor een NT2-er is het weer een nieuw woord en de regels die het kind geleerd heeft gelden hier niet altijd. Leenwoorden met een c: cirkel, centimeter, cacao, carrousel, cola, computer: de ene keer is de c een s en de andere keer een k. En kijk maar eens hoe je computer uitspreekt en cacao 2 Woorden met veel medeklinkers achter elkaar. Voor NT2-ers is het erg lastig om de volgende woorden te begrijpen: herfststorm angstschreeuw Het zijn bijna altijd samenstellingen, dergelijke woorden. De eerst stap is dus om te kijken of je twee woorden uit elkaar kunt halen. Angst is al lastig, maar toch makkelijker. Schreeuw is ook aan te leren. 9

10 6 Inversie Inversie is een typisch Nederlands verschijnsel. In een normale zin heb je eerst het onderwerp en dan de persoonsvorm. Inversie betekent dat de die volgorde verwisselt. En dat gebeurt als je zinsdelen van plaats wisselt. Jacques en Henriette hebben na school koffie gedronken. Na school hebben Jacques en Henriette koffie gedronken. Hebben Jacques en Henriette koffie gedronken? In de eerste zin staat eerst het onderwerp (Jacques en Henriette) en daarna komt de persoonsvorm (hebben). Dat is de normale gang van zaken. In de tweede zin staat een bepaling van tijd (na school) als eerste zinsdeel. Daarna komt de persoonsvorm en pas dan komt het onderwerp. Als de persoonsvorm voor het onderwerp staat, is er sprake van inversie. We geven nog een paar voorbeelden van inversie: Gaan jullie morgen naar Amsterdam? Spelen kinderen graag buiten? Verkoopt de slager goed? Je ziet dat inversie voorkomt bij ja/nee-vragen. Nog wat voorbeelden: Morgen ga ik naar de stad. In de zomer hebben de kinderen vakantie. De auto heeft hij om de hoek geparkeerd. Hier staat een ander zinsdeel voorop. 10 OA Digitale Content

11 7 Tips voor de praktijk NT2 is een vak op zich. De leerlingen krijgen les uit speciale methodes. Daarnaast hoef jij geen initiatieven te nemen. Deze kennis is alleen nodig om het snel te herkennen als een kind steeds een bepaald soort fout maakt. In het vervolgtraject kan het volgende gebeuren. In overleg met de leraar beslissen jullie dan of je deze fouten fout rekent of over het hoofd ziet. Ze hebben immers geen direct verband met de leerstof, maar zijn eigen aan NT2-ers. Je kunt je uitleg op het kind toesnijden. Niet iedere NT2-er loopt tegen hetzelfde probleem op, dus de hele klas heeft die uitleg niet nodig. Je zult soms moet vertellen dat er voor een bepaald probleem geen uitleg bestaat. Het kind zal het gewoon moeten leren. Bijvoorbeeld lidwoorden en de betekenis van partikels. Je gaat anders naar taalfouten kijken. Sommige fouten komen niet voort uit gebrekkig onderwijs. En niet alle fouten kunnen verholpen worden. Samenvattend: kennis van deze stof helpt je je standpunt te bepalen ten aanzien van bepaalde taalkwesties in het werk van de leerlingen. Valkuil Denken dat deze stof alle kenmerken weergeeft van NT2-ers. Daardoor zou je blind worden voor andere lastige gevallen. Blijven openstaan voor wat de leerling aangeeft, kan dit voorkomen. 11

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

7.5 Script en plaatjes post-test

7.5 Script en plaatjes post-test 7.5 Script en plaatjes post-test De vorige keer waren we hier om Drakie wat beter te leren praten en Drakie heeft toen een heleboel van jou geleerd. Dat vond ie heel leuk. Vandaag gaan we wat dingen die

Nadere informatie

Kijk ook op: www.ploegsma.nl www.jannyvandermolen.nl www.elsvanegeraat.nl

Kijk ook op: www.ploegsma.nl www.jannyvandermolen.nl www.elsvanegeraat.nl Kijk ook op: www.ploegsma.nl www.jannyvandermolen.nl www.elsvanegeraat.nl isbn 978 90 216 7308 0 / nur 277 Tekst: Hans Kuyper en Janny van der Molen 2014 Illustraties: Els van Egeraat 2014 Vormgeving:

Nadere informatie

En, wat hebben we deze les geleerd?

En, wat hebben we deze les geleerd? Feedback Evaluatie Team 5 En, wat hebben we deze les geleerd? FEED BACK in de klas En, wat hebben we deze les geleerd? Leerkracht Marnix wijst naar het doel op het bord. De leerlingen antwoorden in koor:

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Beginnerslessen. Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen

Beginnerslessen. Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen Beginnerslessen Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen Wat leert u in deze les? Gesprekken over het inburgeringsexamen begrijpen. Welke examens bij het inburgeringsexamen horen. Waar u kunt oefenen met de

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

kommagetallen en verhoudingen

kommagetallen en verhoudingen DC 8Breuken, procenten, kommagetallen en verhoudingen 1 Inleiding Dit thema gaat over rekenen en rekendidactiek voor het oudere schoolkind en voor het voortgezet onderwijs. Beroepscontext: als onderwijsassistent

Nadere informatie

Werkwoorden. Hebben en zijn. De twee belangrijkste werkwoorden in het Nederlands zijn hebben en zijn. Ik ben Thomas. Ik heb een fiets.

Werkwoorden. Hebben en zijn. De twee belangrijkste werkwoorden in het Nederlands zijn hebben en zijn. Ik ben Thomas. Ik heb een fiets. Werkwoorden Hebben en zijn De twee belangrijkste werkwoorden in het Nederlands zijn hebben en zijn. Ik ben Thomas. Ik heb een fiets. persoon onderwerp hebben zijn 1 enk. ik heb ben 2 enk. jij/u hebt bent

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

32 Taalbeschouwing. 1 Inleiding

32 Taalbeschouwing. 1 Inleiding DC 32 Taalbeschouwing 1 Inleiding Taalbeschouwing betekent letterlijk: het beschouwen van de taal. Dus, het gaat niet over taalgebruik, maar over bestuderen van het verschijnsel taal. Als je kijkt naar

Nadere informatie

MARIAN HOEFNAGEL. De nieuwe buurt. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

MARIAN HOEFNAGEL. De nieuwe buurt. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren MARIAN HOEFNAGEL De nieuwe buurt Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 4 Een nieuw huis Dit is nu ons nieuwe huis. De auto stopt en Kika s vader wijst trots naar het huis rechts. Kika kijkt. Het is een rijtjeshuis

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

Tijdsplanning werkstuk groep 5

Tijdsplanning werkstuk groep 5 Naam: Groep 5 Tijdsplanning werkstuk groep 5 Wat wanneer Aan de juf het onderwerp van maandag 21 januari 2013 mijn werkstuk doorgeven inleveren opdracht 1 maandag 28 januari 2013 inleveren opdracht 2 donderdag

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

instapkaarten taal verkennen

instapkaarten taal verkennen instapkaarten inhoud instapkaarten Taal verkennen thema 1 les 2 1 thema 1 les 4 2 thema 1 les 7 3 thema 1 les 9 4 thema 2 les 2 5 thema 2 les 4 6 thema 2 les 7 7 thema 2 les 9 8 thema 3 les 2 9 thema 3

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

2c nr. 1 zinnen met want en omdat

2c nr. 1 zinnen met want en omdat OPDRACHTKAART www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U kunt ook veel oefeningen

Nadere informatie

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd vanaf 4 jaar

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd vanaf 4 jaar ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND Leeftijd vanaf 4 jaar Het leren praten van uw kind gaat vaak bijna vanzelf. Toch is er heel wat voor nodig voordat uw kind goed praat. Soms gaat het niet zo vlot met

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Actielessen. Lesbrief 4. Samen op pad. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Lesbrief 4. Samen op pad. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Lesbrief 4. Samen op pad Wat leert u in deze les? Hoe je kunt leren op het internet Grammatica: werkwoorden met zich Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van:

Nadere informatie

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand van heb. De vorige keer zei ik dat de nieuwe broek

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Een gevaarlijke vriend

Een gevaarlijke vriend MARIAN HOEFNAGEL Een gevaarlijke vriend Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 Een mooie auto De bel gaat; het is vijf over drie. De school gaat uit. Kamal doet zijn boeken in zijn rugtas en loopt naar de

Nadere informatie

Werkwoorden zijn woorden die aangeven wat iets of iemand doet, is of wordt.

Werkwoorden zijn woorden die aangeven wat iets of iemand doet, is of wordt. DEEL 1: werkwoorden 1. Werkwoorden Werkwoorden zijn woorden die aangeven wat iets of iemand doet, is of wordt. Voorbeelden: komen, gaan, zwemmen, lopen, zijn enz. 1.1 Vormen van het werkwoord Werkwoorden

Nadere informatie

Sinterklaas. en de. smikkelende Smulpiet

Sinterklaas. en de. smikkelende Smulpiet en de smikkelende Door Maarten Stevens http://www.cts-producties.nl http://www.schooltoneel.net http:// Rollen: Behoeft geen verdere uitleg De baas van alle pieten. Een verantwoordelijke, rustige piet.

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Wat een mensenkennis, grijnst vader. Van je tweelingbroer weet je toch alles? Ook al denkt hij van niet. Vera steekt haar neus in de lucht.

Wat een mensenkennis, grijnst vader. Van je tweelingbroer weet je toch alles? Ook al denkt hij van niet. Vera steekt haar neus in de lucht. 1. Vakantieplannen Yeeesss! roept Vera. Had ik wel verwacht, bromt Edwin. Vader kijkt hem met opgetrokken wenkbrauwen aan. Wel verwacht? Natuurlijk, reageert Edwin. We hebben nog een rondvlucht met de

Nadere informatie

Charles den Tex VERDWIJNING

Charles den Tex VERDWIJNING Charles den Tex VERDWIJNING 3 Klikketik-tik-tik Het is halftwaalf s ochtends. Marja vouwt een hemd. En kijkt om zich heen. Even staat ze op haar tenen. Zo kan ze over de kledingrekken kijken. Die rekken

Nadere informatie

Thema Informatie vragen bij een instelling

Thema Informatie vragen bij een instelling http://www.edusom.nl Thema Informatie vragen bij een instelling Lesbrief 28. De belastingaanslag. Wat leert u in deze les? Informatie over uw inkomsten begrijpen. Informatie over uw uitgaven begrijpen.

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen Workshop Vertellen Er is om ons heen veel aandacht voor het (voor)lezen, maar veel minder voor het vertellen vanuit eigen verbeeldingskracht. Verhalenverteller en theatermaker Adrie Gloudemans geeft in

Nadere informatie

HEB JE HUISWERK VANDAAG?

HEB JE HUISWERK VANDAAG? BLAD 1 HEB JE HUISWERK VANDAAG? Je kind moet thuis werken voor school. In de agenda kan je kijken wat je kind moet doen. Wat moet je doen? 1 Maak oefening 1 op blad 2: Wat doet je kind na de school? 2

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Hoe blijf je gemotiveerd en gedisciplineerd

Hoe blijf je gemotiveerd en gedisciplineerd Hoe blijf je gemotiveerd en gedisciplineerd Welkom bij alweer het tweede gedeelte van de vijfde week. En in deze week gaan we het hebben over goals, dus hoe jij bepaalde goals moet opstellen en hoe je

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL CHATTEN verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL Stotteren Kom op, Roy. Het is allang tijd. De leraar informatica legt een hand op Roys schouder. Maar Roy kijkt niet op of om. Hij zit achter de fijnste computer

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Woordsoorten. Nederlands. Aanwijzend voornaamwoord. Onderschikkend voegwoord. Persoonlijk voornaamwoord. Betrekkelijk voornaamwoord

Woordsoorten. Nederlands. Aanwijzend voornaamwoord. Onderschikkend voegwoord. Persoonlijk voornaamwoord. Betrekkelijk voornaamwoord Woordsoorten Nederlands Aanwijzend voornaamwoord Betrekkelijk voornaamwoord Bezittelijk voornaamwoord Bijvoeglijk gebruikt werkwoord Bijvoeglijk naamwoord Bijwoord Bijzin Hoofdzin Hulpwerkwoord Koppelwerkwoord

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding WERKBOEK Loopbaanbegeleiding DOELEN STRATEGIEËN JE CV STERKTES EN ZWAKTES VAARDIGHEDEN SOLLICITATIE BRIEF SOLLICITATIE GESPREK LEREN OMGAAN MET STRESS KOM OP VOOR JEZELF LEREN OMGAAN MET CONFLICTEN 1 Inleiding

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Als je verliefd op iemand bent is dat vaak een fijn gevoel. Als de ander dan ook verliefd op jou is, wordt dit gevoel alleen maar sterker. Het is echter niet altijd

Nadere informatie

Lespakket Bent u een goed verstaander? voor middelbare scholieren

Lespakket Bent u een goed verstaander? voor middelbare scholieren Lespakket Bent u een goed verstaander? voor middelbare scholieren Handleiding bij de webtentoonstelling Bent u een goed verstaander? Waar gaat het over? Een goed verstaander... maakt dit spreekwoord moeiteloos

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag.

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag. vanaf 4 jaar tekst: Marian van Gog muziek: Ton Kerkhof ouplet Brandweerman Intro D7 G man, Refrein brand -weer - man. Red die kat, Brand-weer Œ Œ Œ G Œ Ó als je kan. Zet je lad - der neer en draag snel

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

DPS. Communicatie. Werkblad: werkwoordspelling

DPS. Communicatie. Werkblad: werkwoordspelling Werkstuk schrijven DPS Communicatie Werkblad: werkwoordspelling On line, korte, doelgerichte cursussen. Aan de slag wanneer het u uitkomt. Via Skype contact met een ervaren docent. Makkelijker was het

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

WERKEN MET HET WOORDENBOEK. Een trainingsprogramma in woordenboekgebruik

WERKEN MET HET WOORDENBOEK. Een trainingsprogramma in woordenboekgebruik WERKEN MET HET WOORDENBOEK Een trainingsprogramma in woordenboekgebruik Amsterdam, februari 2006 Charlotte Berghuijs Bart Bossers Ruud Stumpel INHOUD Instructie voor de docent 3 Vaardigheden en doelen

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Welkom in de derde klas!

Welkom in de derde klas! Welkom in de derde klas! De meeste van jullie zijn twee jaar leerling van onze school geweest. Jullie weten wel hoe het hier werkt. Wat er van je verwacht wordt. Wat wel en niet geaccepteerd wordt. Dat

Nadere informatie

Stufe 1. Kreuzen Sie die richtige(n) Lösung(en) an. 1. Waar kom je a) van. b) vandaan. c) vandaag. 2. u Duitse? a) Bent b) Ben c) Zijn

Stufe 1. Kreuzen Sie die richtige(n) Lösung(en) an. 1. Waar kom je a) van. b) vandaan. c) vandaag. 2. u Duitse? a) Bent b) Ben c) Zijn Stufe 1 i1 Kreuzen Sie die richtige(n) Lösung(en) an. 1. Waar kom je a) van. b) vandaan. c) vandaag. 2. u Duitse? a) Bent b) Ben c) Zijn 3. heet jij? a) Wie b) Wat c) Hoe 4. Hoe gaat het met? a) jou b)

Nadere informatie

U leert in deze les "toestemming vragen". Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen.

U leert in deze les toestemming vragen. Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen. TOESTEMMING VRAGEN les 1 spreken inleiding en doel U leert in deze les "toestemming vragen". Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen. Bij toestemming vragen is het belangrijk dat je het op een

Nadere informatie

Bij H&M. Nederlandse Academie 02/2184707 A2

Bij H&M. Nederlandse Academie 02/2184707 A2 Bij H&M Tiebe is bij H&M. Zij is samen met haar kind. Het kind heet Laura. Laura is drie jaar. Tiebe is op de derde verdieping. Ze wil een jurk voor een feest kopen. Ze ziet veel mooie jurken. Dan kijkt

Nadere informatie

Ze neemt nog een slok van haar rum-cola. Even lijkt het alsof de slok weer omhoogkomt.

Ze neemt nog een slok van haar rum-cola. Even lijkt het alsof de slok weer omhoogkomt. Manon De muziek dreunt in haar hoofd, haar maag, haar buik. Manon neemt nog een slok uit het glas dat voor haar staat. Wat was het ook alweer? O ja, rum-cola natuurlijk. Een bacootje noemen de jongens

Nadere informatie

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40)

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40) Liturgisch bloemstuk bij de 40 dagen tijd en Pasen 2015 Elke week wordt één kaars gedoofd, van de kandelaar met 8 kaarsen. Er is elke week een boog bekleed met klimop, als beeld van het verbond van God

Nadere informatie

Thema Informatie vragen bij een instelling

Thema Informatie vragen bij een instelling http://www.edusom.nl Thema Informatie vragen bij een instelling Lesbrief 29. Bent u goed verzekerd? Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over verzekeringen. Van één woord twee woorden maken. Verleden

Nadere informatie

2b nr. 1 Zinnen met verschillende volgorde

2b nr. 1 Zinnen met verschillende volgorde OPDRACHTKAART www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U kunt ook veel oefeningen

Nadere informatie

Rick de Leeuw. Hou me stevig vast

Rick de Leeuw. Hou me stevig vast Rick de Leeuw Hou me stevig vast Ik zit op de trap En luister naar de radio Er klinkt een mooi en triestig lied Ik neurie zachtjes mee Ik wil muziek als het sneeuwt Ook al sneeuwt het nu even niet Ik neem

Nadere informatie

Arrangementen dagbesteding VSO Oriëntatiefase Verdiepingsfase Integratiefase Leerjaar 1 (de

Arrangementen dagbesteding VSO Oriëntatiefase Verdiepingsfase Integratiefase Leerjaar 1 (de ARRANGEMENTKAART maart 2013 VSO- AFDELING Standaarden VSO Leeftijd à 13 14 15 16 17 18 19 Gevorderd 25% 10 10 11 11 11 12 12 Voldoende 75% 7 7 8 8 9 9 10 Minimum 90% 3 4 4 4 5 5 5 Arrangementen dagbesteding

Nadere informatie

We hebben geleerd hoe we kadootjes moeten inpakken en hoe we taarten maken.

We hebben geleerd hoe we kadootjes moeten inpakken en hoe we taarten maken. Beste ouder(s)/ verzorger(s), Voor u ligt alweer de laatste nieuwsbrief van het jaar 2015. De afgelopen periode hebben de kleuters met veel energie gewerkt over verschillende thema s. Over welke thema

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig.

Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig. Verliefd Savannah (11) Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig. Massimo (11) Dat je iemand ziet die je heel mooi vindt. Dan wil je gewoon bij haar zijn. Misschien

Nadere informatie

Het Kunstwerk Module Muziek Groep 7-8

Het Kunstwerk Module Muziek Groep 7-8 Het Kunstwerk Module Muziek Groep 7-8 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol ABC Cultuur is een initiatief van het Centrum voor de Kunsten Beverwijk www.abccultuur.nl Het Kunstwerk

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk!

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Hoe werk je met een spreekbeurtwerkplan? Het eerste deel bestaat uit vragen. Met een moeilijk woord noemen we dat theoretisch onderzoek. In het tweede deel vind

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Hallo wereld! Schrijf een reisverhaal

Hallo wereld! Schrijf een reisverhaal Doel: Deze les is een oefening in creatief schrijven. De kinderen schrijven een reisverhaal. Doelgroep: Basisonderwijs groep 4 en hoger. Als voorbereiding op deze les kunt u het digitale boek Mus op het

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Maar er hangt hier een man aan zijn balkon

Maar er hangt hier een man aan zijn balkon Monoloog voor 1 heer Van ca. 15 minuten (1 dame kan ook. Daar is een apart script voor geschreven ) Maar er hangt hier een man aan zijn balkon door Peter van den Bijllaardt Lommerbaan 77 2728 JB Zoetermeer

Nadere informatie

Voorwoord. Veel succes met de schrijftraining! Amsterdam, februari 2012. Freek Bakker Joke Olie. 6 Voorwoord

Voorwoord. Veel succes met de schrijftraining! Amsterdam, februari 2012. Freek Bakker Joke Olie. 6 Voorwoord Voorwoord Schrijven op B2 is een takenboek dat hulp biedt bij de training in het schrijven van korte en langere teksten in het Nederlands, die geschreven moeten worden op het Staatsexamen NT2 II. Schrijven

Nadere informatie

Lesbrief 14. Naar personeelszaken.

Lesbrief 14. Naar personeelszaken. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 14. Naar personeelszaken. Wat leert u in deze les? Wanneer u zeggen en wanneer jij zeggen. Je mening geven en naar een mening vragen. De voltooide tijd gebruiken.

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 16. Herhaling thema.

Thema Op het werk. Lesbrief 16. Herhaling thema. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 16. Herhaling thema. Wat leert u in deze les? De woorden van les 12, 13, 14 en 15. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente Den Haag

Nadere informatie

Waarom zijn er ongelukkige mensen?

Waarom zijn er ongelukkige mensen? Eerste Communieproject 8 Waarom zijn er ongelukkige mensen? De mensen doen niet wat God wil Je hebt gezien wat geluk is. Als mensen van jou houden, word je gelukkig. Niet iedereen is gelukkig. Als andere

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen.

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Leerstijlentest van David Kolb Mensen, scholieren dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Voor

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Werkboekje. Naam: www.ebonderwijs.nl

Werkboekje. Naam: www.ebonderwijs.nl Werkboekje Naam: www.ebonderwijs.nl Hallo! Leuk dat je in dit boekje werkt. Je werkt in dit boekje over de geboorte van Jezus. Elk jaar vieren we dat op 25 december (eerste Kerstdag). EB Onderwijs wenst

Nadere informatie

Zondag 30 oktober 2011, Kogerkerk Zevende zondag van de herfst, kleur groen Spreuken 9 & Matteüs 25, 1-13

Zondag 30 oktober 2011, Kogerkerk Zevende zondag van de herfst, kleur groen Spreuken 9 & Matteüs 25, 1-13 Zondag 30 oktober 2011, Kogerkerk Zevende zondag van de herfst, kleur groen Spreuken 9 & Matteüs 25, 1-13 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Oost, west, thuis best. Als er 1 schaap over

Nadere informatie

Interviewfragmenten. Vraag 1: Heeft u een zeer goede, goede, redelijke of slechte gezondheid?

Interviewfragmenten. Vraag 1: Heeft u een zeer goede, goede, redelijke of slechte gezondheid? Interviewfragmenten Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins te verspreiden.

Nadere informatie

Groep8 Wijzer. Samira Amrani. Datum: 7 oktober 2013. Bewust kiezen voor een middelbare school. Pagina 1 van 12. Copyright Dilemmamanager B.V.

Groep8 Wijzer. Samira Amrani. Datum: 7 oktober 2013. Bewust kiezen voor een middelbare school. Pagina 1 van 12. Copyright Dilemmamanager B.V. Bewust kiezen voor een middelbare school Naam: Samira Amrani Datum: 7 oktober 2013 Pagina 1 van 12 Inhoudsopgave Inleiding...3 Uitslag van Samira...8 Tot slot...12 Pagina 2 van 12 School: Dijkzicht School

Nadere informatie

Formuleren. Doelgroep Formuleren. Omschrijving Formuleren

Formuleren. Doelgroep Formuleren. Omschrijving Formuleren Formuleren Muiswerk Formuleren is een programma dat aandacht besteedt aan de belangrijkste stof die in de eerste klassen van het voortgezet onderwijs veelal aan de orde komt. Doelgroep Formuleren Formuleren

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Het volgende dat de bouwblokjes zijn van de yes set waar we zo direct nog even een inductie mee gaan doen. Gisteren zijn we begonnen met de yes set. Maar hoe kan je hem nog effectiever maken? Als je koppelwoorden

Nadere informatie

De wedstrijd. Nee, nog niet goed. Kun jij hem laten zien...? Als een ballon geel is, is hij wat? (child may be coached)

De wedstrijd. Nee, nog niet goed. Kun jij hem laten zien...? Als een ballon geel is, is hij wat? (child may be coached) 7.2 Script en plaatjes pre-test De wedstrijd Op dit plaatje zien we drie dieren: een konijntje, een hond, en een kat. Het konijntje en de hond zijn klein, maar de kat is heel groot. Eén van de dieren houdt

Nadere informatie

Thema 10. We ruilen van plek

Thema 10. We ruilen van plek Thema 10 We ruilen van plek Les 10.1 1. zakenreis 2. industrieën 3. raketten 4. percentage 5. demonstratie Les 1 gouden, ziekenhuis In het ankerverhaal staat dat de moeder van Gaby Pak kersen geeft in

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Nieuws van mama uit Holland

Nieuws van mama uit Holland 1 Nieuws van mama uit Holland Als Nadia en haar oudere broertje Iván uit school komen, zit oma klaar in de versleten stoel. Kom gauw zitten, zegt ze en ze trekt Nadia op schoot. Ze heeft een brief van

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Samira Amrani. Datum: 7 oktober 2013

Samira Amrani. Datum: 7 oktober 2013 Naam: Samira Amrani Datum: 7 oktober 2013 Pagina 1 van 12 Inhoudsopgave Inleiding...3 Uitslag van Samira...8 Tot slot...12 Pagina 2 van 12 Hallo Samira, Dit is de uitslag van jouw RichtingWijzer. Hierin

Nadere informatie