Nieuwe. onafhankelijk universiteitsblad. Voor- en nadelen van big data. Hoe verover je de wereld. Self-healing concrete in the Andes LDE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuwe. onafhankelijk universiteitsblad. Voor- en nadelen van big data. Hoe verover je de wereld. Self-healing concrete in the Andes LDE"

Transcriptie

1 NR januari 2015 onafhankelijk universiteitsblad Jeroen van den Hoven Voor- en nadelen van big data Succesvolle startups Hoe verover je de wereld Concrete solution Self-healing concrete in the Andes LDE Nieuwe studies english pages see page 28

2 2 Delta TU Delft 8 Delta nr januari 2015 De studenten klinische technologie studeren in Delft, Leiden en Erasmus en worden opgeleid tot half arts, half werktuigbouwer. Lina Wang doet die studie, dus ik heb haar twee maal gefotografeerd in de verschillende outfits. Door precies af te tekenen waar ze staat, passen de twee foto's mooi in elkaar. (Fotograaf Sam Rentmeester) REAGEER! colofon Delta is het informatie- en opinieblad van de TU Delft, verzorgd door een journalistiek onafhankelijke redactie. 12 Redactie Frank Nuijens (hoofdredacteur) Katja Wijnands Dorine van Gorp Saskia Bonger Tomas van Dijk Connie van Uffelen Jos Wassink Medewerkers aan dit nummer Jorinde Benner, Aldo Brinkman, Christiaan Jongeneel, Dap Hartmann, Auke Herrema, Job Hogewoning, Heather Montague, Folkert van der Meulen Bosma, Damini Purkayastha, Molly Quell, Bauke Steenhuisen, Daniela Stow, Jimmy Tigges, Caroline Vermeulen Foto s Sam Rentmeester, Marcel Krijger Bladconcept en vormgeving Maters & Hermsen, Leiden Lay-Out Liesbeth van Dam Redactie-adres Universiteitsbibliotheek, Prometheusplein 1, 2628 ZC Delft, , Advertenties H&J Uitgevers, , Druk Mediacenter Rotterdam Oplage Jaargang 47 ISSN Meld je aan voor de wekelijkse nieuwsbrief op de website. Meer informatie op: cover studeren in drie steden Aan ambities geen gebrek. Studenten moeten kunnen profiteren van de samenwerking tussen de universiteiten van Leiden, Delft en Rotterdam. Nieuwe onderwijsinitiatieven zijn er, alleen de uitvoering blijkt nog niet zo makkelijk. interview jeroen van den hoven Big data-technologie biedt vanuit ethisch perspectief kansen en bedreigingen, zegt hoogleraar filosofie Jeroen van den Hoven. Wetgeving kan daarom nodig zijn. Het mooiste voorbeeld is het recht om vergeten te worden.

3 Delta TU Delft 3 18 reportage marketing voor starters 32 english pages the last bike Delta 10 verschijnt op maandag 26 januari VERDER Je moet bereid zijn alles op te geven en een goed verhaal hebben dat mensen onthouden. En je hoeft je ideeën niet geheim te houden. Drie succesvolle Delftse alumni vertellen wat je in huis moet hebben om de wereld te veroveren. We finish our Bike Of series on the back page of Delta with a bike that s a fitting tribute to TU Delft. It s crafted from other bike parts and not like anything you ve seen before. Column nieuws master sport lifestyle tekstverhaal na delft desgevraagd Survival Guide

4 4 Delta TU Delft columndaphartmannsciencecentre Hoewel het Science Centre al ruim vier jaar bestaat, was ik er nog nooit geweest. Ik heb veel wetenschapsmusea, technologiemusea en science centres bezocht, en ik veronderstelde dat ons Science Centre in Delft meer van hetzelfde zou zijn. Science centres zijn meestal gericht op kinderen van 8 tot 16 jaar en hebben voornamelijk doe dingen, waaronder veel installaties met drukknoppen die iets in beweging zetten of het goede antwoord geven op een vraag. De meeste opstellingen zijn eigenlijk nep, want een simulatie werkt vaak net zo goed als een echte opstelling voor slechts een fractie van de prijs, en zonder alle rompslomp. Zo niet óns Science Centre. Ik kwam er bij toeval terecht toen ik een bezoek bracht aan een van de bedrijven die ook in dat prachtige voormalige mijnbouwkundegebouw gevestigd zijn: Berkelaar Meet-en Regeltechniek. Al tijdens zijn studie aerospace engineering en control and simulation begon Wiebe Berkelaar een bedrijf dat voor zeer uiteenlopende opdrachtgevers technische oplossingen ontwerpt en van prototype tot serieproductie uitvoert. Een kleine greep uit de portfolio toont de grote verscheidenheid: Snow Village, Sun Tracker, Wasrobot, Pratende Koffiemachine, Rain Simulator, en niet te vergeten de Intelligente Zaklampen voor het DomUnder project (www. domunder.nl). Stuk voor stuk zijn het natte dromen voor gepassioneerde ingenieurs. Berkelaar MRT werd ook betrokken bij het ontwerpen en bouwen van het Science Centre, en een aantal van de mooiste opstellingen is van zijn hand. Zo is er een magnetische zweeftrein die gebruik maakt van supergeleiding. De baan van maar liefst 19 meter lang bestaat uit meer dan 4500 magneten, en de trein wordt gekoeld met vloeibaar stikstof (minus 196⁰C). Hartstikke echt. Een andere opstelling waarvan ik bijzonder onder de indruk was, laat zien hoe verschillende materialen radioactieve straling absorberen. Geen flauwekul met fictieve stralingsbronnen en gesimuleerde absorptie. Nee, drie échte radioactieve bronnen (voor α-, β-, en γ-straling) met drie échte detectoren. Dat is echt veel duurder dan een simulatie en het geeft heel veel meer rompslomp. Al is het maar omdat ieder jaar van overheidswege wordt gecontroleerd of dat radioactieve materiaal nog wel aanwezig is. Hélemaal hartstikke écht! Er is zelfs iets dat ik zelf nog nooit in het echt had gezien: een heuse nevelkamer. Daarin zie je elementaire deeltjes nevelsporen trekken zoals een straaljager dat op een heldere dag in de atmosfeer doet. Het bijzondere is dat er geen gebruik wordt gemaakt van een stralingsbron. Wat je ziet, is wat er op dát moment toevallig doorheen vliegt: kosmische straling, verdwaalde elektronen, en spontaan (zwak) radioactief verval van materiaal uit de buurt. Het Science Centre is zo bijzonder omdat het een directe relatie heeft met onderzoek dat aan de TU Delft plaatsvindt, en omdat de opstellingen helemaal echt zijn. Ter nagedachtenis aan Meta lekker weg in eigen land de Vries, raad ik iedereen met kinderen in de leeftijd van 8-16 jaar aan om eens een bezoek te brengen aan het Science Centre. Of ga lekker zelf kijken! Dap Hartmann is astronoom. Hij werkt als onderzoeker bij de faculteit Techniek, Bestuur en Management. 1 Het biedt meerwaarde om met Bouwkunde in één pand te zitten. ja 2 Dat de verhuizing zo lang op zich liet wachten had te maken met verzet. nee 3 We hebben nu minder ruimte dan we hadden aan de Jaffalaan. ja 4 Ik zal onze oude stek missen. ja 250 De TU biedt niet alleen moocs (massive open online courses) op het EdX-platform, maar start vanaf 20 januari ook een kleinschaliger betaalde online cursus voor professionals: economics of cybersecurity. Deze cursus kost per deelnemer 250 dollar, waarvan de TU het grootste deel ontvangt. De naar verwachting tweehonderd deelnemers krijgen een certificaat met punten voor hun bijscholingsplicht. De TU heeft al betaalde online masters, maar dan via Blackboard: engineering policy analysis, watermanagement en aerospace engineering. (CvU) Het heeft een paar jaar geduurd, maar woensdag twitterde onderzoeksinstituut OTB: De verhuisdozen zijn uitgepakt, de mouwen opgestroopt. OTB is thuis bij Bouwkunde en we hebben er zin in. Afdelingsvoorzitter Peter Boelhouwer dacht vier jaar geleden nog dat OTB eind 2011 onderdeel zou zijn van Bouwkunde. Die faculteit wilde OTB fysiek opnemen, maar dat vergde wat verbouwingen aan de Julianalaan, legt Boelhouwer uit. 5 Op welke stelling wil je terugkomen? Op nummer 3. Dat we minder ruimte hebben, heeft te maken met het concept van BK City met zijn flexplekken en grote ruimtes. Als je naar het aantal vierkante meters kijkt zijn we gehalveerd. Gelukkig hebben we wat compartimenten kunnen realiseren en zijn er redelijk wat twee- tot vierpersoonskamers. Wij doen wat ander werk dan de gemiddelde Bouwkundemedewerker: wij zijn meer op onderzoek georiënteerd en hebben wat kleinere ruimtes nodig. Eerst werd besloten OTB als afdeling bij Bouwkunde te positioneren, langzaam kwam het idee dat het handig was om bij Bouwkunde in te trekken. Daar moesten we een jaar op wachten, omdat er volop werd gerenoveerd. Dat is versneld omdat er een crèche in het gebouw van OTB moest komen. Een half jaar geleden verhuisde de eerste groep al. (CvU) (Foto: Peter Boelhouwer) Tweet Bouwkundestudent Simon van Zoest, bestuurslid van SHS Delft: Er zitten sinds vrijdag 2 januari 115 studenten in de studentenflat Aan t Verlaat. In februari komen daar waarschijnlijk 35 internationale studenten bij. De meeste bewoners hebben hun kamers inmiddels ingericht, dee gemeenschappelijke ruimtes moeten ze nog doen. De bewoners, een mix van eerste- en ouderejaars, moeten elkaar eerst leren kennen. We zijn het eerste project in Nederland dat gebruikmaakt van de herziene crisis- en herstelwet en de leegstandswet. In acht weken tijd hebben we het voor elkaar gekregen om het bestemmingsplan van de voormalige Zusterflat voor tien jaar te wijzigen, zodat er tijdelijk studenten in het gebouw kunnen wonen. Op 9 maart is de officiële opening. Dan wordt ook de winnaar bekend van de prijsvraag die we hebben uitgeschreven voor de lege multifunctionele ruimte op de begane grond. Uit de vele inzendingen hebben we zes teams gekozen, die tot half februari de tijd hebben om met een definitief ontwerp te komen. (SB)

5 Kort Meer en uitgebreider nieuws op Audities voor het toneelstuk Getekend, afgelopen dinsdag in de TU Library. Kandidaten moesten een monoloog en een dialoog uit hun hoofd leren voor de theaterproductie die gaat over de TU Delft in de Tweede Wereldoorlog. Best spannend met vier mensen tegenover je: de scenarioschrijver, de regisseur, een acteur en iemand die je vergeten tekst souffleert. Delftse studenten organiseren en spelen in dit stuk, dat in mei wordt opgevoerd in de Aula. (Foto: Sam Rentmeester) De week van... Als nieuw gekozen voorzitter van de ondernemingsraad (or) heeft Danko Roozemond het nu tijdelijk wat drukker. De or adviseerde vorig jaar negatief over de reorganisatie bij design engineering. Daarom komt er een nieuw plan en schrijft de or samen met het college van bestuur daar nu de procedure voor. (Zie ook pagina 6: 'Aanpassing reorganisatie design engineering'.) Daarnaast houdt de financiële jaarafsluiting op zijn afdeling geoscience & remote sensing Roozemond nogal bezig. Als afdelingssecretaris is hij ervoor verantwoordelijk dat collega s hun uren schrijven en dat interne boekingen goed genoteerd staan. Verder is hij druk met de coördinatie van een zelfstudie voor de komende onderzoeksvisitatie. Zijn beide functies zijn lastig te combineren vindt Roozemond, maar dat is een kwestie van goed plannen. Ik ben blij met een goed secretariaat. En ik lees snel, dat scheelt ook. (Foto: Danko Roozemond) Afgelopen week was natuurlijk ook de week van de 173ste verjaardag van de TU, met dit keer als thema Intelligent Cities. Aan bod kwamen vragen als hoe houden we toekomstige mega-steden veilig, duurzaam en tegelijkertijd prettig om in te wonen? Welke rol speelt big data hierin en hoe kunnen we onze steden aanpassen? Een eredoctoraat ging naar Anthony Townsend, onderzoeker van New York University's Rudin Center for Transportation Policy and Management en schrijver van het boek Smart Cities: Big Data, Civic Hackers, and the Quest for a New Utopia. Townsend onderzoekt de gevolgen die technologie kan hebben op steden en publieke instellingen. Hij houdt zich onder meer bezig met mobiliteit en verstedelijking, innovatietechniek, technolgieparken en economische ontwikkeling. (Foto: Jonathan Barkat) (CvU) Vrijheid Bij een satirische aanval van het Franse weekblad Charlie Hebdo zijn geen doden of gewonden gevallen. Met deze zin sloeg satirische website De Speld de spijker op de kop na de aanslag in Parijs op dit weekblad. Vrijheid van meningsuiting is een groot goed dat niemand met het leven zou moeten bekopen. Het is de motor die de maatschappij en de academische gemeenschap in het bijzonder laat draaien. Laat angst ons nooit de mond snoeren. Delta = Charlie. De hoofdredactie Haagse campus Er is nog geen definitief besluit over genomen, maar de universiteitsbesturen in Delft, Rotterdam en Leiden staan er positief tegenover: de TU masteropleiding EPA (engineering and policy analysis) plaatsen op de Haagse campus. delta.tudelft.nl/29285 Happietaria Het pop-up restaurant Happietaria Delft heeft eind vorig jaar ,25 euro opgebracht voor het goede doel. Studenten van de vier christelijke studentenverenigingen hebben het bedrag overhandigd aan hulporganisatie ZOA voor het project Wash. Doel van dit project is het verbeteren van de watervoorziening, sanitair en hygiëne in Jemen. delta.tudelft.nl/29284 Vertraging Terwijl tramlijn 19 naar de TU opnieuw vertraging oploopt, is de NS-spoortunnel na vijf jaar werken bijna klaar. Op zaterdag 28 februari 2015 rijdt de eerste passagierstrein ondergronds, na een week zonder treinen van en naar Delft. Uiterlijk in maart 2015 moet bekend worden wanneer de tram gaat rijden. delta.tudelft.nl/29274 Vrouwen Negen vrouwelijke onderzoekers gaan bij de TU aan de slag binnen het Delft Technology Fellowship. Deze tweede lichting talenten moet het aantal vrouwen aan de universiteit vergroten. Het vijf jaar durende fellowship geeft de onderzoeksters de kans sneller carrière te maken. Twee van hen zijn aangesteld aan universitair hoofddocent (UHD), de rest als universitair docent (UD). delta.tudelft.nl/29271

6 6 Delta TU Delft campusnieuws Aanpassing reorganisatie design engineering De reorganisatie bij de afdeling design engineering wordt op een aantal punten aangepast. Eind januari komt er een nieuw voorgenomen besluit. De uitvoering van de reorganisatie werd in november een maand opgeschort na een negatief advies van de ondernemingsraad (or). Die vond onder meer de profielen van de nieuw aan te trekken hoogleraren te ruim omschreven, waardoor de nieuwe koers van de afdeling te open was. In het nieuwe besluit zullen de vakgebieden duidelijker worden omlijnd. Ook worden tenure track-functies in de plaatsingsprocedure meegenomen. In het huidige voorstel was dat niet het geval. Tenure track is een loopbaantraject naar een vaste aanstelling voor jonge en talentvolle wetenschappers. Verder worden oude en nieuwe functies opnieuw vergeleken. Een andere reden waarom de or negatief adviseerde was dat er al medewerkers van hun taken waren ontheven en de nieuwe organisatie al leek te zijn begonnen. Medewerkers leken al op hun nieuwe functies te zijn Medewerkers leken al op hun nieuwe functies te zijn geplaatst, terwijl dat pas mag na het plaatsingsproces geplaatst, terwijl de wet en procedurele afspraken voorschrijven dat dat pas kan na het plaatsingsproces, met raadpleging van de PlaatsingsAdvies- Commissie (PAC). Die procedure wordt nu opnieuw doorlopen. De PAC adviseert pas over de nieuwe vakgebieden als die bekend zijn. Daarna kan er een definitief besluit worden genomen over plaatsing. De verwachting is dat de nieuwe organisatie op 15 juli 2015 van start gaat. Op verzoek van de or komt er een evaluatie van de reorganisatie. (CvU) Graduate school toetst aanstellingen promovendi Half december waren ze er opeens weer. De nieuwe bewegwijzerborden op de campus werden in 2011 na slechts een paar maanden vanwege storm weer weggehaald op last van de gemeente. Wel bevatten de vernieuwde borden een spelfout: namelijk center op zijn Amerikaans gespeld, terwijl de TU de Britse spelling centre hanteert. Op een aantal plekken zouden de borden ook verscholen gaan achter bomen als de blaadjes zich weer laten zien. Wordt vervolgd? (Foto: Connie van Uffelen) delta.tudelft.nl/29292 Alle promovendi krijgen een aanstelling voor vier jaar. Uitzonderingen op die regeling worden voortaan door de graduate school getoetst. Dat is de uitkomst van een overleg tussen de ondernemingsraad (or) en het college van bestuur, op 18 december. De or vindt de regeling die per 1 januari is ingegaan een goed plan. Het college wil niet dat faculteiten werken met aanstellingen van één plus drie jaar of anderhalf plus tweeënhalf jaar. Geld mag niet de reden zijn dat een promovendus zijn promotie niet kan afmaken. Wij starten alleen een promotietraject als er voldoende geld is, zei rector Luyben. Luyben zei dat het aantal aanmeldingen bij de graduate school op een gegeven moment leek terug te lopen. Mensen meldden zich, na een aantal jaren onderzoek buiten de graduate school om, alsnog aan om te promoveren. Ik heb toen gezegd dat als er een spelletje wordt gespeeld, de promotor dan niet de promotor wordt, zei Luyben. De rector wil namelijk dat iedere promovendus het vierjarig traject met doctorale educatie van de graduate school doorloopt. Mensen zitten te rommelen met aanstellingen. Promovendi mogen daar niet de dupe van worden. Luyben zei dat zijn waarschuwing tot een aanzienlijke stijging van de aanmeldingen bij de graduate school had geleid. De or vroeg zich af hoe het zit met een student die een beurs van drie jaar van een organisatie krijgt en het vierde jaar een aanstelling van de TU? Is die aanstelling dan voor vier jaar? En hoe moet het met een promotietraject waarbij een masterstudent zijn laatste masterjaar gebruikt als eerste promotiejaar? De or pleitte voor een mechanisme om met dergelijke situaties om te gaan. Volgens Luyben moet de graduate school zulke uitzonderingssituaties steeds bekijken en oplossen. Desgevraagd zei hij dat dit niet betekent dat de graduate school financieel meer invloed krijgt. De regeling is alleen voor mensen die aangesteld worden bij de TU, niet voor bursalen (promovendi met een beurs). En ze geldt niet met terugwerkende kracht. We gaan niets in contracten veranderen, zei Luyben. Voor mensen met een tweejarig onderzoekscontract die gaan promoveren geldt: vier jaar. (CvU)

7 Delta TU Delft 7 Studentenraad bezorgd over toekomst RAS Een fulltime bestuursjaar gaat een student drieduizend euro meer kosten met de invoering van het leenstelsel, stelt de studentenraad. Ze dringt er bij het college van bestuur op aan uitgaven aan de regeling afstudeersteun (RAS) minimaal gelijk te houden. De studentenraad (sr) doet de TU drie aanbevelingen voor de toekomst van de RAS. De eerste is de belangrijkste. De sr wil namelijk dat de regeling en het budget minimaal gelijk blijven aan voorgaande jaren. Liefst zien de studenten het bedrag dat de universiteit uittrekt voor afstudeersteun toenemen. De raad had gehoopt dat college van bestuurslid Anka Mulder daar tijdens de overlegvergadering van 18 december toezeggingen voor zou doen. Dat deed zij niet. Mulder herinnerde de studenten eraan dat de universiteit vorig jaar juist met de sr heeft afgesproken om de RAS-uitgaven in te dammen. In 2012 kostte de regeling de TU 1,8 miljoen euro, een overschrijding van 700 duizend euro van het budget. Uit het jaaroverzicht van 2014 moet blijken of de afgesproken bezuiniging van 261 duizend euro is gehaald. Mulder wil dat overzicht en het advies van de dienst onderwijs- en studentenzaken afwachten. In de RAS zitten ruwweg drie categorieën financiële steun aan studenten. Er is compensatie voor studenten die studievertraging oplopen door overmacht, door bestuursfuncties en door overige omstandigheden als het bedrijven van topsport. Vooral overmachtssituaties komen steeds vaker voor. De sr vreest dat dat aantal door het leenstelsel alleen maar verder zal oplopen. Daarom wil zij van de universiteit de toezegging dat dat niet ten koste zal gaan van de post bestuurlijke activiteiten. Die zijn volgens hen noodzakelijk voor de persoonlijke ontwikkeling van studenten en voor het verenigingsleven in Delft. Als het leenstelsel er komt, zijn studenten volgens de sr al drieduizend euro meer kwijt aan een fulltime bestuursjaar. De RAS wordt dan nog belangrijker dan nu, stelt zij. Mulder antwoordde dit mee te nemen in haar overwegingen, zonder verdere toezeggingen te doen. Als laatste dringt de sr aan op tijdige duidelijkheid voor de verenigingen wiens bestuursleden RAS-maanden ontvangen. Mulder: De RAS is heel belangrijk, ze kenmerkt de Delftse cultuur. Ik kan me voorstellen dat studenten willen weten wat er verandert. Vóór 1 maart moet dat kunnen. (SB) Lager bsa voor topsporters Sporten op topniveau en tegelijk studeren aan de TU. Er zijn tientallen studenten, voornamelijk roeiers, die dat doen. Met een nieuw topsportbeleid wil de universiteit hen helpen om beide te combineren. In het topsportbeleid is opgenomen dat topsporters een aangepaste norm voor het bindend studieadvies (BSA) kunnen krijgen. Zij hoeven dan geen 45 studiepunten te halen in het eerste jaar, maar 30. Ze kunnen dispensatie krijgen voor verplichte aanwezigheid bij colleges en voor verplichte tussentijdse toetsen. Verder kan tentaminering flexibeler, bijvoorbeeld door topsporters tentamen te laten maken op een ambassade of een universiteit in het buitenland. Het nieuwe beleid moet ingaan in september 2015, maar eerst moet de studentenraad (sr) er nog mee instemmen. Wie tot de uitverkoren topsporters kunnen behoren, wordt in eerste instantie bepaald door de sportkoepels. Die geven topsporters een status. Als ze die hebben, en als ze meedoen op nationaal of internationaal niveau, kunnen ze steun krijgen van de TU. Sinds 2011 ondersteunt de universiteit topsporters, zestig op dit moment, onder meer met de regeling afstudeersteun (RAS) en het topsporthuis. Desondanks lopen topsporters tegen allerlei praktische problemen op. Sommigen zijn maanden in het buitenland, anderen hebben trainingskampen en toernooien waar ze moeten verschijnen. Terwijl ze ook op de TU moeten zijn. Iedere faculteit gaat daar anders mee om. Het nieuwe beleid gaat voor alle faculteiten gelden. Opleidingen wordt gevraagd inzichtelijk te maken of en hoe hun curriculum te combineren is met topsport. We verwachten wel dat ze hun eigen verantwoordelijkheid nemen, zegt topsportcoördinator Marloes Stammen. Zo moet iedere topsporter op voorhand, dus voordat studievertraging optreedt, met de TU een studieplan opstellen. De sporters kunnen gebruik blijven maken van de RAS en gratis sportfaciliteiten. Ook kunnen ze als er geld is een kleine sponsoring krijgen van de universiteiten, in ruil voor pr-activiteiten. Want er zit ook een eigenbelang achter de regeling. De universiteit ziet de sporters als ambassadeurs naar de buitenwacht. (SB) Aan de buitenkant lijkt de tijdelijke accommodatie van het sport- en cultuurcentrum klaar. Binnen wordt nog hard gewerkt om alles gereed te krijgen. Het bijgebouw is nodig om het groeiende aantal studenten te bedienen tijdens de aanstaande verbouwing, die in het voorjaar van 2017 klaar moet zijn. In de tussentijd moeten de lessen gewoon doorgaan. In het tijdelijke gebouw worden straks onder meer spinning- en body and mind-lessen gegeven. (Foto: Sam Rentmeester)

8 Veel hobbels

9 Tekst: Saskia Bonger en Erik van Rein Foto's: Sam Rentmeester Delta TU Delft 9 en weinig haast Het samenwerkingsverband tussen de Universiteit Leiden, TU Delft en de Erasmus Universiteit Rotterdam moet naast samenwerking op het gebied van onderzoek, zorgen voor nieuwe onderwijsinitiatieven. En dat is lastig.

10 Docenten besteden meer tijd aan het wegwerken van de problemen dan aan het vormgeven van het onderwijs Ook studenten moeten snel kunnen profiteren van het samenwerkingsverband tussen de Universiteit Leiden, TU Delft en Erasmus Universiteit Rotterdam (LDE). Ze zullen op korte termijn beter en aantrekkelijker onderwijs over de gehele linie krijgen dat wordt nagestreefd door afstemming en samenwerking, staat in het document Meer Waarde. Daarin deed de stuurgroep van de LDE-universiteiten, bestaande uit de drie colleges van besturen, in 2012 de plannen voor een strategische alliantie uit de doeken. Niet alleen de acht opgerichte onderzoekscentra worden aangespoord om nieuwe onderwijsinitiatieven te ontplooien, alle plannen zijn welkom. Een nauwere samenwerking tussen de honderden onderzoekers en docenten van verschillende pluimage moet leiden tot vernieuwende, maatschappelijk relevante vakken, minoren, bachelor- en masterstudies. Twee jaar na het uitspreken van die ambitie is er een aantal nieuwe initiatieven. Administratieve rompslomp, financiële verschillen en een gebrek aan tijd maken coöperatie op onderwijsgebied echter moeilijk. Samenwerking op onderwijsgebied tussen de universiteiten is niet nieuw. Zo hebben de Erasmus Universiteit (EUR) en de TU Delft bijvoorbeeld al jaren een gezamenlijke bachelor nanobiologie en de Universiteit Leiden en TU Delft zochten elkaar al op voor de studies life science and technology en molecular science and technology. Onderwijsinitiatieven tussen alle drie de universiteiten waren er nog niet, maar daar komt langzamerhand verandering in. Zo startte dit collegejaar de allereerste LDE-bachelor klinische technologie. Die nieuwe bachelorstudie loopt goed en is opgericht vanuit Medical Delta, een samenwerkingsverband dat al langer bestond tussen de drie universiteiten. De acht opgerichte centra vorderen echter niet zo snel. Een gebrek aan tijd is een veelgehoord argument. Het opzetten van nieuw onderzoek, soms door mensen die elkaars wetenschappelijke tak nauwelijks kennen, kost al veel moeite. Gebeurt er dan niets? Dat nu ook weer niet. Zo werken het Centre for Frugal Innovation in Africa en het Centre for Global Heritage aan de ontwikkeling van moocs en wordt er binnen het Centre for Sustainability gekeken naar een uitbreiding van de al bestaande Leiden-Delft master industrial ecology. Maar het is vaak te veel gevraagd om naast multidisciplinair onderzoek ook onderwijsinitiatieven te ontplooien. Hobbels Het meest vergevorderde LDE-samenwerkingsverband dat is ontstaan na het ondertekenen van de strategische alliantie, moet dan ook worden gezocht buiten de centres. In de zomer van 2013 werd begonnen met het opzetten van een LDE-minor responsible innovation, die uiteindelijk aan het begin van dit collegejaar kon starten. Betrokken docenten zijn enthousiast over de inhoud van het programma, vooral omdat het veel toevoegt voor de studenten. Een filosofiestudent uit Leiden werkt tijdens de minor bijvoorbeeld in een projectgroep samen met een technisch geschoolde student uit Delft en een Rotterdamse student health science. Allen verbreden zij zo hun blik op duurzame innovaties, of zoals een docent zegt: alleen met verschillende invalshoeken kun je tot volwaardige oplossingen komen. Toch zijn er veel administratieve hobbels die het opzetten van nieuwe minoren belemmeren. Zo moesten de plannen voor de minor apart worden goedgekeurd door de LDE-universiteiten, waardoor er drie verschillende varianten Studeren in drie steden Op zijn studentenkamer in Delft heeft hij een briefje opgehangen. Met daarop de tijden dat hij zijn wekker moet zetten als hij college heeft in Delft, Leiden of Rotterdam. Student klinische technologie Joep Eijkenduijn hoopt zo te voorkomen ooit te laat in de trein te zitten. Want net als het overgrote deel van zijn medestudenten wil hij niets missen van de bergen lesstof, die hij in blokken van 4,5 week voor zijn kiezen krijgt. Eijkenduijn is secretaris van de nieuwe studievereniging voor klinische technologiestudenten Variscopic. In een zaaltje in het Leids Universitair Medisch Centrum vertellen hij en de andere vier bestuursleden tussen de werkcolleges door hoe de studie hen bevalt. Drie dagen in de week in Delft, één in Rotterdam en één in Leiden. Gemiddeld. Zo ziet het leven eruit van deze eerste lichting studenten klinische technologie. De meesten van hen wonen in Delft en zijn er lid van een vereniging. Ze zijn stiekem allemaal een beetje nerd, vertelt commissaris extern Lina Wang, met guilty pleasures als Stars Wars. Maar ze zijn wel sociaal. Ze priegelen graag met sommetjes, zien het voor geneeskunde kenmerkende kennis stampen als noodzakelijk kwaad, leven op in de snijzaal en bij patiëntdemonstraties en zijn blij met vakken over psychologie. Ze treinen samen naar de universitaire medische centra in Leiden en Rotterdam, de colleges zitten vol, en vooral voor Delftse begrippen niet onbelangrijk: zestig procent is vrouw. Over de inhoud van de studie en de ingewikkelde organisatie daarachter zijn de studenten enthousiast. Oké, het derde blok over thermodynamica en de spijsvertering verliep wat rommelig. Iedere gastdocent kwam met hetzelfde praktijkvoorbeeld, endoscopie, op de proppen. Het probleem bleek vooral dat een notoir struikelvak als thermodynamica alleen al veel is in 4,5 week. En dan kwam de gehele spijsvertering daar nog eens bij. Maar met flink doorstuderen, is het alle bestuursleden gelukt de tentamens te halen. Ook met de online colleges waren er kinderziektes. De Rotterdamse en Leidse docenten konden hun

11 Delta TU Delft 11 Studenten klinische technologie volgen colleges in Delft, Rotterdam en Leiden. werden geschreven voor dezelfde minor. Een andere hobbel is Blackboard. Alle LDE-universiteiten betalen dat systeem voor de communicatie tussen studenten en docenten. Dat lijkt ideaal voor gezamenlijke initiatieven, maar het bleek niet mogelijk om die drie varianten van Blackboard te koppelen. De minor maakt nu gebruik van Course Sites, de gratis versie van Blackboard, waarmee dat wel kan. Dat systeem heeft wel weer minder opties dan de betaalde versie. Een derde probleem betreft de cijferregistraties van de verschillende universiteiten, die niet over en weer toegankelijk zijn voor docenten. En ook de inschrijfperiode en -regels voor minoren verschillen per universiteit. Grootste gevolg van die hindernissen: docenten besteden meer tijd aan het wegwerken van de problemen dan aan het vormgeven van het onderwijs. Betrokken docenten bij de LDE-minor geven aan dat ze het programma zelfs niet door wilden laten gaan. De administratieve problemen, waarvan een aantal nog niet waren opgelost, hadden voor zoveel vertraging gezorgd dat de aankondiging van de minor laat was. Hierdoor viel het aantal aanmeldingen tegen. De stuurgroep wilde echter dat het programma voor de twaalf geïnteresseerde studenten toch werd doorgezet. Financiële vergoeding Naast de praktische hobbels is er nog een probleem. Een minor bestaat in Rotterdam uit 15 ECTS, terwijl Delft en Leiden vaak 30 studiepunten rekenen voor een minor. Rotterdamse studenten stromen nu halverwege de minor responsible innovation uit. Niet alleen voor studenten heeft die splitsing gevolgen. De financiering van docenten is afhankelijk van het aantal studenten en studiepunten van de minor. Nadat de Rotterdamse studenten zijn vertrokken, blijven de EUR-docenten nog wel onderwijs geven aan de Leidse en Delftse studenten die de volledige minor volgen. Hier staat in principe geen vergoeding tegenover, tenzij de faculteiten geld bijleggen, wat nu gebeurt. Toekomst Aan een oplossing voor de administratieve problemen wordt gewerkt, ook met het oog op de toekomst. De stuurgroep wil vanaf het volgende collegejaar alle minoren van de drie universiteiten openstellen voor LDE-studenten. Studenten uit Leiden, Delft en Rotterdam krijgen dan een gelijke behandeling in het aanmeldingstraject voor een minor aan een van de instellingen. Er is een projectgroep bestaande uit studentenondersteuners en beleidsmedewerkers van de drie universiteiten aangesteld om de administratieve hobbels weg te nemen zodat deze openstelling goed verloopt. Tot die tijd kijken velen de kat uit de boom. Zo denkt het Centre for European Research for Economic and Financial Governance na over de ontwikkeling van een minor op het kruispunt van Europese integratie en diplomatie, maar worden de plannen hiervoor op de lange baan geschoven. En bij de minor responsible innovation is het vooral improviseren, zoals een docent aangeeft: alles wat normaal via de bekende systemen verloopt, wordt nu opnieuw uitgedacht op de achterkant van een sigarendoosje. Delta en Erasmus Magazine (Rotterdam) maken een serie over LDE, de samenwerking tussen de universiteiten Leiden, Delft en Erasmus. Dit was deel 2. opnames niet in het Delftse systeem Collegerama zetten, waardoor de studenten lang naar de filmpjes moesten zoeken. Maar inmiddels wordt gewerkt aan een oplossing. Zoals er steeds snelle actie is als zich problemen voordoen. Ja, commissaris intern en onderwijs Naomi Hulst stond een keer in Rotterdam, terwijl het college in Leiden was. Haar eigen schuld, erkent ze meteen. Het Delftse Blackboard dat de studenten gebruiken, geeft haar genoeg houvast. En anders is er altijd wel een medestudent die de weg weet. Je bent nooit alleen. Bovendien hebben de studenten klinische technologie in Leiden We zijn meer allemansvriendjes dan buitenbeentjes een ouderejaars student geneeskunde en in Delft een ouderejaars werktuigbouwkunde die als vraagbaak dienen. Andere studenten zijn sowieso gemakkelijk te benaderen, vinden ze. Ze borrelen geregeld ergens mee. We zijn meer allemansvriendjes dan buitenbeentjes, vindt Wang. Zij en haar bestuursgenoten zijn blij dat ze de gok hebben genomen, toen ze kozen voor deze nieuwe opleiding aan drie universiteiten tegelijk. Ze zien zichzelf later wel deel uitmaken van een medisch behandelteam. Een soort orthodontisten, maar dan met andere lichaamsdelen, zegt Wang altijd. En het geeft ze vertrouwen dat hun docenten zoveel geloof uitstralen in dit nieuwe beroep. Niet voor niets hielden sommigen van hen de studenten voor: als deze studie in onze tijd had bestaan, hadden we hem zeker gedaan. (SB)

12 Big data-technologie biedt vanuit ethisch perspectief kansen en bedreigingen, aldus hoogleraar filosofie Jeroen van den Hoven. Hij zit in een commissie die de KNAW dit voorjaar adviseert over de ethische en juridische aspecten van informaticaonderzoek. De regel is: als iets gratis is op internet, betaal je met je persoonsgegevens. Deze Datawereld zal ook zijn Tsjernobyls en Fukushima s krijgen

13 Tekst: Connie van Uffelen Foto s: Sam Rentmeester Delta TU Delft 13 Uit een enquête van de Nationale Denktank blijkt dat tachtig procent van de Nederlanders niet weet wat de term big data inhoudt. Hoe omschrijft u big data? Big data gaat over echt heel grote databestanden. Petabytes, exabytes en zettabytes. Twitterstreams, Facebookdata, interactieve data die we produceren met al die smart technology die we met ons meedragen. En dan gecombineerd met allerlei andere databronnen: betalingsgedrag, bewegingsgedrag, dingen die we in huis doen met smart devices en die constant met sensoren data genereren. Constante stromen van data. Ziet u big data als een kans of een bedreiging? Vanuit het ethische perspectief is het beide. Technologie is vaak dual use. Het gaat erom dat we graag de voordelen van die technologie willen benutten, maar dan het liefst zonder alle nadelen. Dat is de basisgedachte van maatschappelijk verantwoord ondernemen. De voordelen zijn gigantisch. Big data wordt bij de sociale wetenschappen enorm belangrijk, die gaan helemaal veranderen. Waarom? Omdat we veel beter kunnen begrijpen wat ons beweegt. Vroeger stuurde je duizend enquêteformulieren en was je al blij met vijftig procent respons. Tegenwoordig kun je van veel mensen veel weten. Real time. Daar kun je de meest fantastische patronen uit halen. Hoe besmettelijke ziektes zich verspreiden kunnen we voorspellen op basis van waar mensen zijn en hoe ze zich voortbewegen. We moeten ook leren snappen hoe ideeën zich voortplanten op internet. Als je een feestje organiseert in Haren, staan er opeens vijftigduizend mensen op je stoep. Dat moeten we real time bestuderen en daar hebben we veel data voor nodig. Die big data revolutie kan ons helpen de samenleving te snappen. Ik hoor allemaal voordelen. Er zijn ook veel nadelen. Een die enorm in het oog springt, is dat we veel over individuen te weten kunnen komen. Er is een gestage en constante belangstelling van mensen in elkaar, maar ook van mensen die geld willen verdienen aan anderen, of ze willen benadelen. Dat levert een enorme kwetsbaarheid op met betrekking tot de privacy. Privacy wordt een enorm probleem. Daar hebben we in de EU toch allerlei wetten voor? Ja, maar die wetten zijn niet helemaal bij de tijd en niet gemaakt voor onderzoek met en naar big data. Een van de kernprincipes is dat je steeds toestemming moet vragen om die data te gebruiken. Maar ja, sommige mensen zoals Mark Zuckerberg van Facebook hebben al gezegd: vergeet het maar, dat hou je toch niet tegen. Het is dweilen met de kraan open, je geeft de hele tijd en overal zoveel informatie af. Facebook mag alles van je gebruiken en doet ontzettend veel onderzoek. We weten niet precies wat ze allemaal doen met die data. De regel is: als iets gratis is op internet, betaal je met je persoonsgegevens. Dat is de nieuwe olie, het nieuwe goud. Bedrijven willen alles van je weten om je hun commerciële diensten beter aan te kunnen bieden en daar meer aan te verdienen. Je persoonsgegevens zijn de nieuwe olie, het nieuwe goud Daar doen we zelf even hard aan mee. Apps vragen toestemming voor van alles. De meeste mensen geven die. Klopt. Dus ik denk dat er nog een paar momenten komen zoals de Snowden-affaire. Deze datawereld zal ook zijn Tsjernobyls en Fukushima s krijgen. Naar aanleiding van Fukushima heeft Duitsland gezegd te stoppen met nucleaire energie. Amerika heeft een groot deel van zijn cloudmarkt verloren na Snowden. Een andere bedreiging is veiligheid: als je kunt zien hoe je een virus het handigste de kop kunt indrukken, kun je misschien ook uitzoeken hoe je de dodelijkste route voor virussen kunt bewandelen. Als je wat bacteriën of virussen wilt loslaten, waar moet je dat dan het handigste doen op welk moment in welke stad? Je kunt berekenen wat de meeste impact zal hebben. Een ander punt is gelijkheid: als data zo waardevol zijn, komt de vraag: wie kan er allemaal van profiteren? En wie niet? Al die data accumuleren nu bij de Microsofts, Facebooks, Googles en Amazons van deze wereld. Zij gaan al die dingen leren over wat mensen beweegt en wat ze doen. Is dat exclusief voor hen? Zou dat allemaal open moeten zijn? Ik denk dat we meer die kant op moeten gaan denken. Voor zover het nuttige en interessante informatie oplevert die het gemeenschappelijke belang betreft, zou dat in principe open moeten zijn. Europa zit toch meer dan Amerika langs lijnen van open access te denken. Ict-bedrijven zijn allemaal bezig met zulke belangrijke dingen in ons leven, dat je daar morele en politieke eisen aan moet stellen over accountability, betrouwbaarheid en gelijkheid. Wat wil de KNAW? De KNAW wil richtlijnen voor onderzoek in dit enorme dynamische, hoogtechnologische zich snel ontwikkelende domein met apps, internet, Facebook, Twitter en geavanceerde software van gezichtsherkenning tot emotiedetectie. Zijn dat allemaal projecten die we moeten gaan doen? En zo ja, zonder enige voorwaarden? Zou dat kunnen betekenen dat er bijvoorbeeld een beperking komt op het genereren van big data? Ja, ik denk het wel. Wij hebben van die campuskaarten hier. De slimme variant daarvan kan bijhouden of je aan het lopen, zitten of praten bent. Als je dat van duizenden mensen bijhoudt, krijg je een beeld van een organisatie. De vraag is: zou je dat ook in een psychiatrische inrichting moeten gebruiken? Of in gevangenissen? In een kleuterschool? Lees verder op pagina 14

14 14 Delta TU Delft De big data-revolutie kan ons helpen de samenleving te snappen In Amerika wordt dit steeds vaker gedaan. Je kunt daar korting krijgen op je verzekeringspremie als je een half jaar rondrijdt met een zwarte doos in je auto die data bijhoudt. Je betaalt met je data. De les is: data zijn ontzettend interessant en veel geld waard. Er zullen ook mensen zijn die denken: 'wat kan het mij schelen dat ze mijn gegevens hebben. Ik kan toch gewoon nee zeggen tegen aanbiedingen?' Dat kan, punt is alleen dat je niet precies weet hoe het gebruikt zal worden. Daar moeten we echt op letten. Als jij op internet kijkt of je een goedkoop ticket naar Venetië kunt krijgen en een retourtje voor 96 euro ziet, denk je: leuk gevonden, vanavond eens overleggen. Terug op de website kost het opeens 196 euro, omdat de cookies op je computer weten dat je nu echt geïnteresseerd bent. Dat heet price targeting. Het opbouwen van profielen met al die data, leert ons hoe je in elkaar zit en wat je bereid bent te betalen. Daar gaan we straks spijt van krijgen. Je denkt: ik heb misschien voordeel van die data, maar of jij voordeel hebt, maakt de andere partij wel uit. Die weet dat jij van zeventig procent bittere chocolade houdt. Als je om vijf voor zes de supermarkt in gaat om nog eventjes een lekkere reep in te slaan, wordt hij voor jou dus duurder. Je hebt nu al bij Albert Heijn dat er geen prijs meer op zit en je het artikel onder de scanner moet houden. Dat betekent dat die prijs flexibel kan worden. Bij Amazon is dit al zo. Voor bepaalde mensen is het duurder dan voor andere. Dat wordt de toekomst als we niet oppassen. Is dat erg? Ik denk van wel. Want wat is het einde? Wat kun je ertegen doen? Een kritische club ernaar laten kijken wat je van plan bent met onderzoek. Wat vind je zelf de kansen en risico s? Als wij denken dat die risico s te groot zijn, moet je het anders doen. Dus een strengere beoordeling bij NWO en universiteiten zelf? Ja, of slimme oplossingen waardoor je toch veel te weten komt. Dataminimalisatie, anonimisering of pseudonimisering. Je hebt allerlei technieken waarbij je toch te weten kunt komen wat gedragspatronen van mensen zijn zonder dat je hoeft te weten wie wie was en wie waar was. Dat hoef je niet te weten om grote patronen in het gedrag van mensen te kunnen bestuderen. Bedrijven als Facebook heb je daarmee niet te pakken. Dat is waar, maar daar valt wel wat aan te doen via wetgeving. Het mooiste voorbeeld is het recht om vergeten te worden. Google moet, als het in de EU CV Prof.dr. Jeroen van den Hoven (Rotterdam, 1957) studeerde filosofie aan de Erasmus Universiteit, waar hij 1998 werd benoemd tot bijzonder hoogleraar filosofie van informatie- en communicatietechnologie. Sinds 2004 is hij als hoogleraar verbonden aan de faculteit Techniek, Bestuur en Management. Als onderzoeker publiceerde hij onder meer over de schaduwzijden van het internet en de mogelijke gevolgen van nanotechnologie voor onze privacy. De KNAW benoemde hem in een commissie die de Academie dit voorjaar zal adviseren over de ethische en juridische aspecten van big data en informatietechnologie. actief wil zijn, daar aan voldoen. Er komen duizenden verzoeken van mensen die links verwijderd willen hebben. We hebben privacywetgeving en we hebben toezichthouders. In Nederland houden zo n zeventig juristen van het College Bescherming Persoonsgegevens bij of iedereen zich aan de regels houdt. Dat is met al die big data bijna onbegonnen werk. Dat betekent dat je technologie zo moet maken dat die zelf al een beetje helpt om het probleem te voorkomen. Daar zijn allerlei methodes voor. Zoals? Anonimisering, security technology, wachtwoorden, autorisatie, het wissen van gegevens na bepaalde tijd, loggegevens bijhouden. Zo zijn er allerlei manieren van privacy enhancing technologies (PET). Een mooi voorbeeld is een camerasysteem dat de politie in Rotterdam gebruikt. Sommige camera s zijn zo opgesteld dat ze soms bij mensen naar binnen kijken. Op dat moment schuift er op de monitor een grijze band in beeld. Dat is steeds de truc: je wilt die technologie gebruiken, maar de nadelen voorkomen via het ontwerp van de technologie. Responsible innovation. Het grappige is dat informatietechnologie zelf ook steeds meer gebruikt wordt om te monitoren of big data worden misbruikt. Er zijn mensen die nu werken aan het detecteren van discriminatie. Je kunt in grote databestanden bijvoorbeeld zien dat er in een bepaald postcodegebied geen leningen worden verstrekt. Sousveillance: het in de gaten houden van degenen die ons in de gaten houden. Hoe hou je Mark Zuckerberg in de gaten? Dat is inderdaad het grote probleem: naarmate diensten of producten die commerciële bedrijven leveren een centralere rol in de samenleving innemen, moet je meer eisen aan ze stellen. Moet je misschien op een gegeven moment wel en dat is lange tijd taboe geweest - iets tot een publiek goed of een publieke zaak verklaren. Economen noemen dat een merit good: iets waarvan je zegt dit is te belangrijk om aan de markt over te laten. We zouden misschien een discussie kunnen hebben over wat in het ict-domein zó cruciaal is voor de samenleving, dat het misschien niet zo n slim idee is om het in handen te leggen van mensen die alleen maar aan hun volgende quarterly revenues denken. <<

15 De master Karim de Waard Ontwerpen op je kop Onderzoek: Onderwerp: 'Designing a DIY design toolkit: Enabling people to design their own headphones' Eindcijfer: 8,5 DIY. De kreet kan volgend jaar de Dikke Van Dale in, want je moet wel onder een steen hebben geleefd als je vorig jaar niet tenminste één keer je eigen sneakers hebt ontworpen, een lamp hebt gebouwd van een Ikea-mandje of iets anders knutseligs hebt gefabriceerd. Industrieel ontwerper Karim de Waard ontwikkelde een stappenplan om je eigen koptelefoon te ontwerpen, ondersteund door echte designers. Een beetje twintiger draagt er één, maar de meeste koptelefoons blinken niet uit in exclusiviteit. Beats by Dr. Dre, een kittig ontwerp van Philips; uiteindelijk allemaal eenheidsworst, volgens Karim de Waard (26). Frappant voor iets wat je pontificaal op je hoofd draagt. De kleur, de vorm... die moeten perfect zijn, vindt hij. Dus studeerde hij af op een stappenplan - of toolkit, zoals hij het zelf liever noemt - waarmee non-designers hun eigen headphones kunnen ontwerpen. En dat levert je dan een ingenieurstitel op? Nike doet al tijden iets vergelijkbaars, en laat klanten voor een kleine meerprijs online hun eigen sneakers ontwerpen. Wil je je vriendin verrassen met een mooie ring? Bij de juwelier schaaf je de standaardontwerpen net zo lang bij tot je je eigen, exclusieve ontwerp hebt. Gratis en voor niks - behalve die grote steen dan. Het ontwerpen van een koptelefoon is wel even iets technischer", reageert De Waard. De meeste DIYkits zijn oppervlakkig. Die sneaker kun je weliswaar aanpassen in textiel en kleur, maar de schoen zelf kun je niet ontwerpen. Ik wil die diepte wél. Ik wil de gebruiker eerst laten aangeven wat hij wil, door middel van simpele schetsen. Daarna kijkt een ontwerpprofessional ernaar om het uit te werken. Ik heb vooral gekeken naar hoe dit in de praktijk mogelijk is. Een kind kan de was doen: in het ontwerp van De Waard downloadt de gebruiker simpelweg een blaadje met een prototype en slaat daarop aan het schetsen. Het eindresultaat stuurt hij naar een aangesloten professioneel ontwerper. De ontwerpstappen die hij moet nemen, krijgt hij op de website één voor één voorgeschoteld, door na elke stap simpelweg op 'volgende' te klikken. Een beetje dunnetjes is het concept wel, vindt De Waard, dus zou hij er een fysieke winkel of pop-up store aan willen koppelen, waar gebruikers de ontwerpers aan de slag zien met hun ontwerpen. Ook zou er een online platform, een community moeten komen, die weet welke ontwerper hij moet benaderen voor welke stijl. Want één ding was duidelijk na het onderzoek van De Waard: gebruikers vinden het leuk om een beetje te schetsen aan hun one-of-a-kind headphones, maar het échte ontwerpen laten ze toch liever over aan professionele ontwerpers, die op hun beurt input geven voordat ze het afmaken. Tja, dat levert een leuke nieuwe scene op, maar klinkt als een duur geintje. Is het ook, geeft De Waard toe. Het zou schelen als 3D printen goedkoper wordt. De koptelefoon bestaat uit gespuitgiete delen. Daarnaast heb je de normale fabricagekosten, het modelleren, het 3D printen... Mensen zijn best bereid iets meer te betalen voor een zelf ontworpen artikel, maar omdat er ook professionele ontwerpers bij te pas komen, wordt het snel erg kostbaar. Onbruikbaar maakt dat zijn afstudeeronderzoek niet, het principe is namelijk toepasbaar op zo'n beetje alle consumentenproducten. Mensen hebben namelijk geen keuzevrijheid meer. Vroeger ging je naar de ambachtsman om een stoel naar jouw smaak te laten maken, tegenwoordig zijn alle producten gestandaardiseerd en kun je bij Ikea kiezen uit een aantal voorontworpen stoelen. Zo kun je je identiteit niet meer uiten. Het customizen van producten is een ideale oplossing. Of je dat nou doet in headphones of iets anders; dit is wel de toekomst. (JB) (Foto: Sam Rentmeester)

16 IN THE SPORTLIGHT Rayaan Ajouz Specs 1.87 meter Gewicht 80 kilo Geboortejaar 1992 studie: bouwkunde Sport: ijshockey (bij Delft Firebirds) andere sporten: heel lang gebokst, nu fitness. Waarom ijshockey? Zag het als jongetje een keer op tv, in een Disneyfilm. Het zag er heel snel en flitsend uit. Welk niveau? Studentencompetitie. Sterke punten? Een goeie pass. Denk ik. Als center moet je verder alle zwakke plekken corrigeren. Zwakke punten? Ik maak heel veel stomme overtredingen, zoals iemand haken met je stick. Blessuregevoelig, lichamelijke zwakheden? Knieblessure gehad, maar dat was niet bij ijshockey. Hoogtepunten/ prijzen? We zijn een keer op het NSK kampioen geweest, maar daar was ik nog niet bij. Waarom zou iemand moeten gaan ijshockeyen? Het is een uitdagende sport die veel van je vraagt, fysiek en mentaal. Waarom ben je lid van Firebirds? Het is het enige studententeam uit Delft, als ondervereniging van DSC. Het is een heel gezellig team, maar ook fanatiek. De trainingsopkomst is groot. Ambities? Ik zou wel eens een jaartje als uitwisselingsstudent willen ijshockeyen in Canada. Ergens een hekel aan? Dat er te weinig ijsbanen zijn in Nederland, omdat het een te kleine sport is. Op het bovenlijf ontbreekt het shirt, zodat alle daaronder aanwezige bescherming te zien is. Shoulder pads Handschoen ter bescherming bij vallen op het ijs en tegen de puck: Die kan heel hard aankomen op je hand. Shim guards. Middenrifbescherming IJshockeyschaatsen van 250 euro, met veters omdat er dan meer drukpunten zijn. Zo sluiten ze nauwer aan dan bij clicksystemen. Elbow pads, want je kan je flink openhalen aan een stick Helm, voorzien van tralies voor het gezicht. IJshockeybroek, met op de voorkant plastic platen. Geen bescherming aan de achterkant: omdat je altijd met je gezicht naar het spel gekeerd staat. (Foto: Sam Rentmeester) sportzaken Studentenschaatsland Delftse schaatsers houden focus ondanks verdwenen ritten en korfballers blij met tweede plaats op NSK. Nieuwjaarsborrels, dikwijls gekoppeld aan nieuwjaarstoernooitjes (of andersom, dat is niet altijd even duidelijk) alom dezer dagen, bij de diverse aan de TU gelieerde sportverenigingen. ELS, voluit Effe Lekker Schaatsen, deed het op 9 januari. Borrelen dan, de schaatsen bleven in het vet. De leden zullen voldaan hebben teruggeblikt op het overmatige clubgroen dat de podiumplaatsen bevolkte tijdens het Interuniversitaire toernooi (IUT) op 13 december op de Jaap Edenbaan in Amsterdam. Geen gebrek aan superlatieven in de terugblik daarop, op de site van het organiserende Skits. Er vielen warme woorden als heerlijke winteravond, ouderwetse schaatssfeer en gezelligste baan van Nederland. De meest sfeervolle baan van Nederland, schamperde columnist Jules op de clubsite van ELS. De beginnende clubcoach ( Anderen naar een snelle tijd schreeuwen, rondeborden omhooghouden die niet worden bekeken, ritten missen omdat het te snel gaat ) benoemde het toernooi na deze editie ook meteen maar tot het (netjes gezegd) slechtst georganiseerde IUT in studentenschaatsland. We waren weer met veel én we hadden wat recht te zetten, hintte Jules naar de zwakke clubprestaties van een jaar eerder. Skits deed er echter alles aan om de Delftse toppers uit hun concentratie te halen: Door de wedstrijd met drie kwartier te laten vertragen. Of door de startlijst drie keer aan te passen, namen te veranderen, ritten te laten verdwijnen. Alles werd uit de kast getrokken. Maar de ELS ers hielden de focus, zoals dat in hedendaags sportjargon heet. Sportzaken noteerde in de verschillende categorieën behalve een aantal maal brons en zilver ook driemaal Delfts goud voor Luuk van Vliet (heren C, 500 en 1000 meter), Menno Huigsloot (heren B, 500 en 1500 meter) en Jesper Voorendt (heren A, 500, 1500 meter). Het volgende IUT is op 27 januari in Eindhoven. Bij de nieuwjaarsborrel van Paal Centraal, hofleverancier van de TU-afvaardiging op het eind december gehouden NSK korfbal, zal er ongetwijfeld ook heel wat af gebluft zijn over de prachtige tweede plaats die op de finaledag in de Rotterdamse Topsporthal werd behaald. Na winst op de Erasmus Universiteit en RU Groningen traden de Delftse studenten als poulewinnaar in de finale aan tegen de lerarenopleiding CALO Zwolle. De spanning werd in deze wedstrijd al snel door de Zwollenaren verdreven. Na een 10-5 ruststand hield de Overijsselse ploeg haar voorsprong ook na de pauze in stand om uiteindelijk met te zegevieren. TU Delft mocht zich de op een na beste van Nederland noemen. Tips?

17 Wat: Feestjes rond het IFFR Waar: Rotterdam centrum Wanneer: van woensdag 21 tot en met zaterdag 31 januari Prijs: tot 15 voor de entree Partyprognose: 9 party Spotters Goede voornemens 17 Vol met goede voornemens (en het vele eten van de afgelopen weken) ben je in het nieuwe jaar gedoken. Ongetwijfeld staat beter eten ergens op je lijst. Meer vis, meer groente. Helaas sneuvelen deze voornemens vaak snel. Maar, het hoeft niet zo grim te zijn allemaal. Een gezond en lekker recept om het jaar goed te beginnen. Zalm uit de oven met krieltjes en venkelsalade Nodig: oven, kookpan, snijplank, mes Ingrediënten: zalmmoot (150gr p.p.), venkel, groene appel (Granny Smith), krieltjes, bieslook, olijfolie, citroensap, honing, kappertjes, zout, peper Afterpartytiendaagse Een beetje filmfreak heeft zijn programma van het 44ste Internationaal Filmfestival Rotterdam al nauwkeurig gepland. Maar het festival draait niet alleen om cineastische kunst; je kunt je er tien dagen lang ook prima vermaken zonder ook maar één bioscoopzaal van binnen te zien. Het een beetje vloeken in de kerk, naar het IFFR zonder een film te bekijken. Maar voor wie niet heel veel op heeft met het witte doek en toch van de sfeer wil genieten, óf voor degene die net achter het net viste bij de gewilde bioscoopkaartjes, is er een wel heel goede manier om het filmfestival toch op en top mee te maken. Loop gewoon de feestjes af! Fijn publiek, heerlijke sfeer en als je goed plant, pak je toch nog hier en daar een stukje film mee. Het slechte nieuws eerst: het openingsfeest in De Doelen op woensdag 21 januari is uitverkocht. Geen zorgen: het goede nieuws is dat het echte feesten daarna pas begint. In de Rotterdamse schouwburg natuurlijk, waar het elke avond vanouds nagenieten is in verschillende zalen met bergen bekenden, maar ook leuk: de Mind The Gap Nights vanaf donderdag 22 januari ( 11). 'De derde late-night-symbiose tussen IFFR en het tijdschrift Gonzo', noemt de organisatie van het IFFR het. In de praktijk betekent dat gewoon vier avonden achter elkaar vanaf uur feestjes in WORM, met unieke samenwerkingen tussen muzikanten, videokunstenaars en filmmakers. Video- en filmkunstenaars Bruce McClure en Alex Mendizabal en het Vlaamse, deels in Berlijn woonachtige, muziekimprovisatieduo Stray Dogs, bijvoorbeeld. En iedere dag staat er een Gonzo-dj in het café van WORM. Liever iets interactiever bezig? Filmmaker Anna Broinowski leerde in Noord-Korea hoe je een propagandafilm maakt en leert het jou (op zaterdag 24 en zondag 25 januari tussen en uur in de Kleine Zaal van de Schouwburg) ter plekke. Inclusief professionele cameraman, kostuums en begeleiding om in tweeënhalf uur jouw storyboard tot een heuse film te maken. Ervaring niet nodig! En natuurlijk krijg je ook Broinowski's film 'Aim High in Creation' te zien, een komedie over de filmgenius en Geliefde Leider Kim Jong-II. Nu kún je proberen om in die tien dagen ook alle bars in de omgeving van de Rotterdamse bioscopen mee te pakken om qua sfeer het onderste uit de kan te halen, maar je kunt ook 15 investeren in het slotfeest op zaterdag 31 januari. Een must, eigenlijk. Na vertoning van de slotfilm 'A Most Violent Year' van J.C. Chandor in de Grote Zaal van de Doelen, gaat het in diezelfde Doelen los met dj's en live acts. En al die andere Rotterdamse clubs waar het al die dagen zo goed toeven is? Hé, 2015 is nog maar net begonnen: daar ga je na 31 januari natuurlijk gewoon alsnog naartoe. (JB) iffr.nl Verwarm de oven voor op 180 graden. Was de krieltjes, snij ze in tweeën en spoel ze goed af. Vel de kookpan met koud water en voeg een goede lepel zout toe. Doe vervolgens de aardappeltjes in de pan en zet op het vuur. Koken tot ze gaar zijn. Snij terwijl de aardappelen op staan de appel in kleine batons (soort luciferstokjes) en knijp er meteen een halve citroen over uit. Zo wordt de appel niet bruin. Schillen hoeft niet, kan wel. Snij de venkel middendoor, verwijder de harde kern en snij vervolgens in dunne plakken (minder dan een millimeter). De venkel moet zo dun, omdat deze rauw gegeten wordt. Meng het sap van een citroen met een klein beetje honing. Als dit is opgelost, voeg je olie, zout en peper naar smaak toe. Snij wat kappertjes fijn en meng deze door de dressing. Gaar de zalm in de oven ongeveer 10 tot 15 minuten of tot gaar. Maak de salade aan met een beetje van de dressing. Meng de nog warme aardappeltjes met een fijngehakte bieslook en een beetje olijfolie. Met geslepen messen, Job Hogewoning

18 18 Delta TU Delft So you think you can startup? Wil je ondernemen? Dan hebben de TU en het MIT wat moois voor je: de ondernemerschapscompetitie Startup. Met alleen ondernemerszin red je het echter niet. Drie succesvolle Delftse alumni vertellen wat je in huis moet hebben om de wereld te veroveren.

19 Van links naar rechts: George Clooney (bekend acteur en VN-ambassadeur die begaan is met klimaat), Boyan Slat (TU Delft, wereldverbeteraar), John Kerry (Amerikaanse minister van buitenlandse zaken die Slat ontving tijdens een conferentie) en Leonardo DiCaprio (acteur die als vredesambassadeur van de Verenigde Naties aandacht vraagt voor klimaatverandering).

20 Je moet bereid zijn alles op te geven Zijn TedX-Delft-filmpje is inmiddels 1,7 miljoen keer bekeken. Afgelopen zomer had hij een meeting met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry om over de vervuiling van de oceanen te praten, en de eerste paar miljoen euro voor zijn project The Ocean Cleanup heeft hij al binnen via crowdfunding. Het gaat Boyan Slat voor de wind. De twintigjarige wereldverbeteraar wil al het drijvende plastic afval uit de oceanen vissen met drijfarmen van honderd kilometer lang. De zeestromen moeten het vuil bijeen drijven tegen die drijvende constructies aan. Vervolgens wordt het om de anderhalve maand door boten opgehaald. Het plan is hoog gegrepen. Misschien spreekt het daarom wel zoveel mensen aan. Actualiteitenprogramma s, talkshows, kranten en tijdschriften; van over de hele wereld staan ze in de rij om Slat te interviewen en hem als een soort Messias van de oceanen te mogen ontvangen. Slat houdt kantoor in de Dreamhall bij de faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen. Hier bevindt zich ook zijn opslagruimte. Midden in de ruimte staat een soort sleepnet in de vorm van een kruis. Met dat gevaarte en een boot bemonsterde Slat de oceaan om uit te zoeken hoe diep het plastic zit. De Jesus trawl, noemen we dat ding ook wel, lacht hij. Wat maakt jou zo succesvol? Niet zozeer mijn ondernemerskwaliteiten. Ik dank mijn succes vooral aan mijn manier van enthousiasmeren. Ik heb een droom, een visie. En die probeer ik te verwezenlijken. Daarvoor moet ik een team managen van zo n honderd man. Maar communiceren en onderzoek doen vind ik leuker. Je weet je boodschap goed over te brengen. Eigenlijk kan niemand tegen het project zijn. Er drijven vijf triljard stukjes plastic in zee. Dat probleem kan opgelost worden. De media vinden dat een mooi verhaal: Twintigjarige heeft oplossing voor een groot probleem. De verzoeken voor interviews blijven komen. Wat moet je doen als ondernemer? Je moet op slechts één paard wedden. Alleen dan kun je een paard laten winnen. En je moet bereid zijn alles op te geven. Ik heb mijn studie en mijn sociale leven op pauze gezet en maak weken van honderd uur. En wat moet je vooral laten? Je moet niet ondernemen om veel geld te verdienen. Dan ga je het niet redden. En je moet niet bang zijn voor beren op de weg. Vooral aan het begin van het project had ik tegenslagen. Je komt veel critici tegen die niet willen dat je slaagt, die zeggen dat het technisch onhaalbaar is. Uit ons onderzoek bleek dat het lastig was om een lange drijvende barrière te maken die sterk genoeg zou zijn en waar de golven niet overheen zouden slaan. We hebben een nieuw soort barrière ontworpen met een extra kabel die onder water loopt. De insteek van criticasters is nu dat het beter is om de aanvoer van plastic naar zee te voorkomen. Beter voorkomen dan genezen. Mijn visie is dat beide aanpakken elkaar versterken. Pr hoeft niet duur te zijn Als jouw vinding het schopt tot een nieuw officieel woord, dan doe je iets goed. Het overkwam de Delftse ondernemers achter de stormparaplu Senz umbrella. In 2005 ontwierp Gerwin Hoogendoorn voor zijn afstuderen bij Industrieel Ontwerpen een paraplu met een ovale vorm die stormen moest kunnen doorstaan. Het werd een doorslaand succes. Vanaf het begin af aan doken de media er bovenop. TU-alumnus en marketingstrateeg Philip Hess, die vanaf het eerste uur bij het bedrijf betrokken is, kan het belang daarvan niet voldoende onderstrepen. Je moet telkens opnieuw bedenken hoe je relevant wordt voor de media. Bij onze marktintroductie sloeg ons verhaal erg aan. Iedereen kent de paraplu. Hij bestaat al 3400 jaar, is in die tijd nooit veranderd en gaat de hele tijd stuk. Drie grappige studentjes hebben de oplossing. Dat was ons verhaal. En dat zal altijd aan ons blijven plakken. Wat is jouw belangrijkste tip aan startende ondernemers? Storytellen, daar geloof ik in. Je moet een verhaal hebben dat blijft plakken, dat mensen makkelijk onthouden. Je boodschap moet daarvoor aan zes criteria voldoen. Het moet simpel zijn, onverwacht, geloofwaardig, concreet, het moet emoties losmaken en het moet in een verhaalvorm gegoten zijn. Voldoet je boodschap hier aan, dan kan het viraal gaan. Op internet circuleren veel video s van de stormparaplu. Geven jullie veel geld uit aan pr? Pr hoeft niet duur te zijn. We zijn gaan skydiven met de paraplu om te laten zien dat hij daar tegen kan. Althans, drie jongens met veel ervaring hebben dat voor ons gedaan. Dat wilden ze gratis doen. We hoefden alleen de kosten van hun sprong te betalen. In de Verenigde Staten kwam een marketingbureau met hetzelfde idee en begrootte dat op 25 duizend euro. Wij hebben het voor één procent van die kosten gedaan. Wat moet je vooral niet doen als startende ondernemer? Doe je niet anders voor dan je bent. Zorg dat je authentiek overkomt.

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit?

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Naam opleiding: Industrieel Ontwerpen Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Life Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? De studie is pittig; zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie direct vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Nanobiology wordt uitsluitend in Delft gegeven.

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Nanobiology wordt uitsluitend in Delft gegeven. Naam opleiding: Nanobiology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een Naam opleiding: Werktuigbouwkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan

Nadere informatie

Notitie over de zorgen m.b.t. het profileringsfonds Studentenraadsfractie ORAS December 2014

Notitie over de zorgen m.b.t. het profileringsfonds Studentenraadsfractie ORAS December 2014 Notitie over de zorgen m.b.t. het profileringsfonds Studentenraadsfractie ORAS December 2014 De TU Delft is een topuniversiteit. Althans, dat willen we graag geloven. Internationaal heeft de TU een naam

Nadere informatie

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Molecular Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 )

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nieuwsbrief Stichting OER Stichting Onderwijs Evaluatie

Nadere informatie

Economie en Bedrijfseconomie. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Economie en Bedrijfseconomie. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Economie en Bedrijfseconomie Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde ( FEWEB) Opbouw van studie door prof. dr. Henri de Groot (programmadirecteur)

Nadere informatie

Naam opleiding: Technische Bestuurskunde. Toelating

Naam opleiding: Technische Bestuurskunde. Toelating Naam opleiding: Technische Bestuurskunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Informatie 2016. www.erasmussport.nl Facebook.com/erasmus.sport Twitter@ erasmussport Instagram @ erasmussport #eursport #makeithappen

Informatie 2016. www.erasmussport.nl Facebook.com/erasmus.sport Twitter@ erasmussport Instagram @ erasmussport #eursport #makeithappen Informatie 2016 www.erasmussport.nl Facebook.com/erasmus.sport Twitter@ erasmussport Instagram @ erasmussport #eursport #makeithappen Voorwoord Maart 2016, Rotterdam Dit informatiepakket is bedoeld voor

Nadere informatie

BSc Klinische Technology

BSc Klinische Technology BSc Klinische Technology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Naam opleiding: Technische Natuurkunde. Toelating

Naam opleiding: Technische Natuurkunde. Toelating Naam opleiding: Technische Natuurkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Als hoogleraar Publieke Innovatie aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Albert Meijer vernieuwing in de publieke sector. Open Overheid en Open Data maken

Nadere informatie

Nieuwsbrief december 2015

Nieuwsbrief december 2015 Hallo allemaal, Via deze nieuwsbrief willen we jullie dit keer iets uitgebreider informeren over wat CSN precies doet. In de agenda vinden jullie wat er de komende tijd gaat komen. Daarnaast zullen we

Nadere informatie

Investeer in start-ups en jongeren

Investeer in start-ups en jongeren Het jaar 2033 - Bilderbergconferentie 2015 Stef van Grieken, tech-ondernemer Investeer in start-ups en jongeren Stef van Grieken (1986) studeerde Industrial Engineering aan de Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

Met wie moet je als erasmusstudent het eerst contact opnemen als je aankomt? Malin Alm, de erasmuscoördinator voor internationale rechtenstudenten.

Met wie moet je als erasmusstudent het eerst contact opnemen als je aankomt? Malin Alm, de erasmuscoördinator voor internationale rechtenstudenten. Erasmusbestemming: Uppsala, Zweden Academiejaar: 2014-2015 Één/twee semester(s) Universiteit Waar is de universiteit ergens gelegen (in het centrum/ ver uit het centrum)? Het universiteitsgebouw is in

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013. Academisch jaar 2013-2014. School of Economics and Management

Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013. Academisch jaar 2013-2014. School of Economics and Management Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013 Academisch jaar 2013-2014 School of Economics and Management Inhoud Welkom op Tilburg University 5 Introductieperiode 6 Verplichte Studie Introductie Dag 7 TOP

Nadere informatie

Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen:

Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen: Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen: 1. ICT is een middel en wordt steeds meer gebruikt in het onderwijs. Daarbij kijk je ook

Nadere informatie

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014?

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? Mark C Hoogenboom Deze tekst is eind 2013 geschreven alsof het eind 2014 is. De tekst is bedoeld om een beeld te schetsen waar de OosterparkBOOM

Nadere informatie

Stappenplan. l1z. Hoe start u een community? Social Trade Circuit

Stappenplan. l1z. Hoe start u een community? Social Trade Circuit l1z Stappenplan Social Trade Circuit Hoe start u een community? U bent een netwerk van bedrijven, een aantal individuen, of een groep die wil samenwerken met anderen om een @nder soort geld te bouwen.

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

Thema In en om het huis

Thema In en om het huis http://www.edusom.nl Thema In en om het huis Lesbrief 24. Een wasmachine kopen. Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u een wasmachine wilt kopen. Zeggen hoe groot iets is. Vergelijkingen. Veel

Nadere informatie

Welkom in Tilburg! Introductiegids zomer 2014. Academisch jaar 2014-2015. Mentorship System Tilburg School of Economics and Management

Welkom in Tilburg! Introductiegids zomer 2014. Academisch jaar 2014-2015. Mentorship System Tilburg School of Economics and Management Welkom in Tilburg! Introductiegids zomer 2014 Academisch jaar 2014-2015 School of Economics and Management Mentorship System Tilburg School of Economics and Management Inhoud Welkom op Tilburg University

Nadere informatie

Informatiepakket Topsporters EUR 2014

Informatiepakket Topsporters EUR 2014 Informatiepakket Topsporters EUR 2014 Voorwoord Januari 2014, Rotterdam Dit informatiepakket is bedoeld voor topsporters die zich ingeschreven hebben of in willen schrijven bij Erasmus Topsport. Daarnaast

Nadere informatie

Tussen creativiteit en degelijkheid

Tussen creativiteit en degelijkheid Uitnodiging Intreerede Laure Itard Lector Energie en de Gebouwde Omgeving No-nonsense energieontwerp: Tussen creativiteit en degelijkheid Dinsdag 30 november 2010 Dr. Laure Itard is per 1 januari 2010

Nadere informatie

1. Jurriaan Vogel. 2. Mark van Wijgerden. Waarde medestudenten,

1. Jurriaan Vogel. 2. Mark van Wijgerden. Waarde medestudenten, 1. Jurriaan Vogel Als derdejaarsstudent Bedrijfseconomie mag ik dit jaar al namens Student Party ECCO in de faculteitsraad van Tilburg School of Economics and Management plaatsnemen. Hier hebben we al

Nadere informatie

College van Bestuur Lijst Calimero Dagtekening: 17 december 2014 Notitie Studeren in het buitenland

College van Bestuur Lijst Calimero Dagtekening: 17 december 2014 Notitie Studeren in het buitenland Adresgegevens Oude Kijk in t Jatstraat 39 9712 EB GRONINGEN E: contact@lijstcalimero.nl I: www.lijstcalimero.nl KvK Groningen 50004271 ING Bank NV 5061564 Aan: College van Bestuur Van: Lijst Calimero Dagtekening:

Nadere informatie

Trainersopleiding 2014

Trainersopleiding 2014 Trainersopleiding 2014 Remind Keizersgracht 253, Amsterdam www.remindlearning.nl trainersopleiding@remindlearning.nl Uitleg van de trainersopleiding In dit document kun je lezen wat Remind doet, waar Remind

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Schrijf met meer impact

Schrijf met meer impact Schrijf met meer impact Het volledige trainingsprogramma om met je teksten meer klanten te werven In het Schrijf met meer impact -programma leer je hoe je met jouw eigen schrijfstijl meer ideale klanten

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Naam opleiding: Bouwkunde. Toelating

Naam opleiding: Bouwkunde. Toelating Naam opleiding: Bouwkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden

MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden Als uw bedrijf groeit of als één van uw werknemers het bedrijf verlaat, heeft u nieuw personeel nodig. U heeft echter zelf niet de tijd en/of de kennis

Nadere informatie

Service Design. Denise van der Burg (0840384)

Service Design. Denise van der Burg (0840384) Service Design Denise van der Burg (0840384) 1 Inhoud 3 Inleiding 4 Huidige costumer journey 5 Toelichting 6 Doelgroep 6 persona 7 Brainstorm 8 Nieuwe service 8 Conceptbeschrijving 11 Verantwoording 13

Nadere informatie

Kies voor meer! kies voor meer

Kies voor meer! kies voor meer kies voor meer Kies voor meer! Je staat op het punt om een heel belangrijke beslissing te nemen: je kiest de school waar je de komende jaren naartoe gaat. Spannend! Want je wilt natuurlijk naar een plek

Nadere informatie

Minor in het buitenland 2016-2017 Mogelijkheden bij de opleiding Geneeskunde

Minor in het buitenland 2016-2017 Mogelijkheden bij de opleiding Geneeskunde Internationalisering Minor in het buitenland 2016-2017 Mogelijkheden bij de opleiding Geneeskunde Minor algemeen Alle studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) volgen in het derde Bachelorjaar

Nadere informatie

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011 Voorwoord In mijn scriptie De oorlog om ICT-talent heb ik onderzoek gedaan of Het Nieuwe Werken als (gedeeltelijke) oplossing kon dienen voor de aankomende vergrijzing. Hiervoor werd de volgende onderzoeksvraag

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Terugblik. - stedenreizen / EEPD / stadswandeling. - lustrum

Terugblik. - stedenreizen / EEPD / stadswandeling. - lustrum 100 %?! Terugblik - stedenreizen / EEPD / stadswandeling - lustrum Site: - vakinhoud PTA - examenreglement BOOR Toetsweken Periode 1:- 10 t/m 18 oktober SE's - profielwerkstuk, literatuurlijst - 18 t/m

Nadere informatie

Sollicitatieformulier Commissies Studiejaar 2013-2014

Sollicitatieformulier Commissies Studiejaar 2013-2014 Sollicitatieformulier Commissies Studiejaar 2013-2014 Algemeen Met dit formulier solliciteer je voor een functie in één van de commissies van S.F.V. Cedo Nulli om zo actief lid te worden. Actief lidmaatschap

Nadere informatie

Advies aan de stuurgroep CJG & Gemeente Assen

Advies aan de stuurgroep CJG & Gemeente Assen Advies aan de stuurgroep CJG & Gemeente Assen Aanleiding De gemeente Assen en Stuurgroep CJG willen de komende periode meer zicht krijgen op de wensen en behoeftes van jongeren uit Assen als het gaat om

Nadere informatie

Ambassadors Club Nieuwsbrief #6

Ambassadors Club Nieuwsbrief #6 Ambassadors Club Nieuwsbrief #6 Beste leden, Onder andere in nieuwsbrief nummer zes: - Examenorganisatie World Travel Academy zoekt surveillanten / assessoren - Zomerstop 2013 - Stageproject Drieuit Creatief

Nadere informatie

Programma Akademiehoogleraren. Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst

Programma Akademiehoogleraren. Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst Programma Akademiehoogleraren Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst Loopbaanimpuls Om ook in de toekomst Nederlands toponderzoek te kunnen leveren, zullen universiteiten nieuw wetenschappelijk

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

Milieuwetenschappen in Leiden

Milieuwetenschappen in Leiden Milieuwetenschappen in Leiden Combineer je opleiding met milieu en duurzaamheid leiden.edu.nl Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Waarom milieu en duurzaamheid? Thema s als gezondheid, armoedebeschrijving,

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 24 januari Deventer Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, Management & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

juni 2012 opening 4 tuinkassen Tiracancha-Alta

juni 2012 opening 4 tuinkassen Tiracancha-Alta Gelukkig... hebben we van niemand een mail ontvangen met de vraag of we nog wel iets aan het doen zijn, hier in Peru. Want het duurde even. Maar hier zijn we dan weer met een update over de moestuinen,

Nadere informatie

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Luuk Dijkstra (l.dijkstra@uu.nl) Bachelorvoorlichtingsdagen november 2015 Opbouw presentatie Inleiding Kenmerken van de opleiding De studie

Nadere informatie

HappyHarvest verzamelt moed, dromen en ideeën voor groen onderwijs van straks

HappyHarvest verzamelt moed, dromen en ideeën voor groen onderwijs van straks Voortgang project, na bespreking vrijdag 30/1/15 HappyHarvest verzamelt moed, dromen en ideeën voor groen onderwijs van straks plant - dier - voeding - natuur HappyHarvest De hele wereld ziet dat Nederland

Nadere informatie

sportdomein zorgdomein wijkdomein

sportdomein zorgdomein wijkdomein magazine voor de perfecte leer-, werk- en leefomgeving sportdomein zorgdomein wijkdomein Thema: Innovatief exploiteren en financieren Expertmeeting: Hét IKC bestaat niet Het praktijklokaal als theater

Nadere informatie

HOE KIES IK EEN MASTER?

HOE KIES IK EEN MASTER? HOE KIES IK EEN MASTER? MASTERKEUZE-STAPPENPLAN W W W.UVA.NL / MASTERKEUZE INHOUD Het masterplan - een master kiezen doe je zo 3 Je huidige opleiding 4 Aansluiting tussen studie en werk 6 Masterkeuze

Nadere informatie

Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA

Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA Dit document helpt je om een actie voor ZOA op te zetten. Je kan met een maatschappelijke stage voor ZOA 15 tot 30 uur maken. Wat vind je in

Nadere informatie

Stappenplan organiseren buurtbijeenkomst

Stappenplan organiseren buurtbijeenkomst Stappenplan organiseren buurtbijeenkomst Dit stappenplan voor het organiseren van een buurtbijeenkomst is onderdeel van de Buurten met Energie toolbox, een project van Nudge. Deze toolbox is samengesteld

Nadere informatie

In Groningen wordt de opleiding in het Engels gegeven. Je kunt de opleiding in het Nederlands volgen in Eindhoven, Twente en Delft.

In Groningen wordt de opleiding in het Engels gegeven. Je kunt de opleiding in het Nederlands volgen in Eindhoven, Twente en Delft. Naam opleiding: Technische Wiskunde Toelating Is de studie moeilijk? De studie vraagt veel tijd van je. Het is van belang vanaf het begin hard te werken en gemiddeld circa 40 uur per week aan je studie

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

afstudeerscriptie angela haarsma//fashion management individualiteit en collectiviteit in de huidige jongerencultuur bijlage

afstudeerscriptie angela haarsma//fashion management individualiteit en collectiviteit in de huidige jongerencultuur bijlage afstudeerscriptie angela haarsma//fashion management individualiteit en collectiviteit in de huidige jongerencultuur bijlage enquete panel discussie De reden voor deze panel discussie is om

Nadere informatie

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN E-blog HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN In talent & groei Het is belangrijk om je talent goed onder woorden te kunnen brengen. Je krijgt daardoor meer kans om het werk te

Nadere informatie

Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als

Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als fotograaf. Hoe maak je zulke foto s? Stap 1 is leren kijken.

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Voorlichtingsdag Bedrijfskunde. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Voorlichtingsdag Bedrijfskunde. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Voorlichtingsdag Bedrijfskunde Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde PROGRAMMA Bedrijfskunde@VU: hoe, wat en waarom? Prof. dr. W.E.H. Dullaert, Opleidingsdirecteur bachelor bedrijfskunde

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Onze visie WAT WIJ UITDRAGEN: ONZE VISIE

Onze visie WAT WIJ UITDRAGEN: ONZE VISIE Over ons - 2016 Onze visie WAT WIJ UITDRAGEN: VRIJHEID VAN GEEST, DENKEN EN MENINGSUITING ONGEBONDEN ONTWIKKELING VAN DE WETENSCHAP VERANTWOORDELIJKHEID JEGENS DE SAMENLEVING INTEGRITEIT IN WERK EN GEDRAG

Nadere informatie

VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR

VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR FEITEN EN CIJFERS Onderzoeksgegevens Onder wie: partners van de 30 grootste advocatenkantoren in Nederland Gezocht: 3 vrouwelijke en 3 mannelijke partners per

Nadere informatie

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014 Growth & Reflection Growth & Reflection Opleverdatum: 18 juni 2014 Multimediaal Reclamebureau 2013/2014 Inleiding Er zit alweer een half jaar bij MMR op en ik heb weer veel nieuwe dingen geleerd en nieuwe

Nadere informatie

Faculteit Techniek, Bestuur en Management. Bacheloropleiding. Technische Bestuurskunde

Faculteit Techniek, Bestuur en Management. Bacheloropleiding. Technische Bestuurskunde Faculteit Techniek, Bestuur en Management Bacheloropleiding Technische Bestuurskunde Technische Bestuurskunde: techniek met beleid Heb je belangstelling voor techniek? En voor hoe je die techniek succesvol

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

WebsiteKlanten.nl Piet Hein Bouwkamp

WebsiteKlanten.nl Piet Hein Bouwkamp 1. Staat er een superduidelijke beschrijving van jouw toegevoegde waarde op je website op een plek die niet te missen is? Een plek waar echt niemand er omheen kan? Tip: Je toegevoegde waarde is niet wat

Nadere informatie

Facebook, Twitter en andere Sociale Media

Facebook, Twitter en andere Sociale Media Facebook, Twitter en andere Sociale Media Sociale Media zijn belangrijke promotiemiddelen geworden. Facebook, Twitter, Pinterest, Instagram, Hyves en LinkedIn zijn voorbeelden van Sociale Media op het

Nadere informatie

Betrokkenheid van onderzoekscholen bij het ontwikkelen van onderzoeksgerichte masteropleidingen

Betrokkenheid van onderzoekscholen bij het ontwikkelen van onderzoeksgerichte masteropleidingen Een groot aantal ingevulde vragenlijsten is per 15 augustus 2003 (de deadline) geretourneerd. Een rappel leverde nog eens een aantal ingevulde vragenlijsten op. Uiteindelijk hebben 29 decanen en 22 directeuren

Nadere informatie

Mediawijsheid: digitaal aan de slag in het onderwijs!

Mediawijsheid: digitaal aan de slag in het onderwijs! Mediawijsheid: digitaal aan de slag in het onderwijs! Informatie avond over mediawijsheid/sociale media op school Media zijn voor kinderen en jongeren de gewoonste zaak van de wereld. Ze nemen informatie

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI H.A.N.G. PLEKKEN Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI Binnenkort ga je met je klas op bezoek bij het Nederlands Architectuur instituut (NAi). Daar zal je het programma H.A.N.G. plekken volgen.

Nadere informatie

Plan Aanpak promotie en programmering Kulthus Wekerom

Plan Aanpak promotie en programmering Kulthus Wekerom Plan Aanpak promotie en programmering Kulthus Wekerom Geschreven door: Daan Boers Inleiding Om het Kulturhus Wekerom bekendheid te geven en om de mensen te informeren over de activiteiten in het Kulturhus,

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

TIME-TRACKING GROUPING

TIME-TRACKING GROUPING BY QUINTEN DAMEN Tegenwoordig is de mens minder sociaal. Dit komt mede door de sterke aanwezigheid van smartphones. De smartphone moet een hulpmiddel worden om de wereld om je heen te verkennen en het

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Wél scoren met je webshop Waardevolle Website & Shop Weetjes: Tips en valkuilen

Wél scoren met je webshop Waardevolle Website & Shop Weetjes: Tips en valkuilen Wél scoren met je webshop Waardevolle Website & Shop Weetjes: Tips en valkuilen Ronald Otto ( ) en Peter Kolster ( ) hebben naar aanleiding van hun presentatie dit document geschreven waarin heel puntsgewijs

Nadere informatie

Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol

Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol Jaap Bierman G&I Klas 1 A Sunday 24 January 2016 Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol Will you, push it to the limit? HKU Een week voordat het project van start ging kwam Tim Bosje naar

Nadere informatie

Taal In welke taal worden de cursussen aangeboden?

Taal In welke taal worden de cursussen aangeboden? Erasmusbestemming: Zagreb Kroatië... Academiejaar: 2014. - 2015. Één/twee semester(s) Universiteit Waar is de universiteit ergens gelegen (in het centrum/ ver uit het centrum)? De rechtenfaculteit is centraal

Nadere informatie

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be Disclaimer Bij het samenstellen van deze cursus is de grootste zorg besteed aan de juistheid van de hierin

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Introductie 2014. Engelse Taal en Cultuur. Lidwien Cluitmans - studieadviseur Maandag 18 augustus LIN6

Introductie 2014. Engelse Taal en Cultuur. Lidwien Cluitmans - studieadviseur Maandag 18 augustus LIN6 Introductie 2014 Engelse Taal en Cultuur Lidwien Cluitmans - studieadviseur Maandag 18 augustus LIN6 Intro ETC 2014 Welkom bij de Radboud Universiteit Radboud Universiteit Voorzitter van CvB: Prof. dr.

Nadere informatie

Eindhoven heeft in het eerste jaar een aantal gemeenschappelijke vakken voor alle eerstejaarsstudenten van de universiteit.

Eindhoven heeft in het eerste jaar een aantal gemeenschappelijke vakken voor alle eerstejaarsstudenten van de universiteit. Naam opleiding: Technische Informatica Toelating Is de studie moeilijk? De studie vraagt veel tijd van je. Het is van belang vanaf het begin hard te werken en gemiddeld circa 40 uur per week aan je studie

Nadere informatie

Kun je jouw beleving meten in woord, beeld en getal?

Kun je jouw beleving meten in woord, beeld en getal? Kun je jouw beleving meten in woord, beeld en getal? Marco Rozendaal & Arnold Vermeeren Technische Universiteit Delft / Faculteit Industrieel Ontwerpen De perfecte totaalbeleving. Dat is waar industrieel

Nadere informatie

Erasmus MC. Bindend Studieadvies. Geneeskunde

Erasmus MC. Bindend Studieadvies. Geneeskunde Erasmus MC Bindend Studieadvies Geneeskunde Bindend Studieadvies Geneeskunde De studie Geneeskunde aan het Erasmus MC kent een bindend studieadvies (BSa) voor studenten die studeren in Bachelorjaar-1.

Nadere informatie

Effectief solliciteren de beste start voor je Carrière. 14 mei 2013 Laura van der Knaap Nutri-akt bv

Effectief solliciteren de beste start voor je Carrière. 14 mei 2013 Laura van der Knaap Nutri-akt bv Effectief solliciteren de beste start voor je Carrière 14 mei 2013 Laura van der Knaap Nutri-akt bv Programma Korte toelichting Nutri-akt Arbeidsmarkt Sollicitatieproces Zelfreflectie Sollicitatiebrief

Nadere informatie

Marketing en Media 2016/2017

Marketing en Media 2016/2017 novacollege.nl/marketingmedia Evenementenorganisatie Junior accountmanagement Marketing en communicatie Media Marketing en Media 2016/2017 Mijn droom is ondernemer worden. De eerste stappen op het pad

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

FRIENDS&FAMILY FUNDING

FRIENDS&FAMILY FUNDING FRIENDS&FAMILY FUNDING Het is door de crisis nog steeds lastig financiering te krijgen voor je onderneming. Waarom eigenlijk geen familie of vrienden benaderen voor een lening? Sprout sprak met drie ondernemers

Nadere informatie