UPDATE NIEUWE TECHNOLOGIE MOGELIJK MAKEN OM COMPACTER TE TELEN GELUID BEHEERSEN OPTIMALE ZIEKENHUISZORG KRACHTMETING. Pag 2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "UPDATE NIEUWE TECHNOLOGIE MOGELIJK MAKEN OM COMPACTER TE TELEN GELUID BEHEERSEN OPTIMALE ZIEKENHUISZORG KRACHTMETING. Pag 2"

Transcriptie

1 STW RELATIEMAGAZINE / JAARGANG 2 / JULI 2014 NR#3 UPDATE NIEUWE TECHNOLOGIE MOGELIJK MAKEN OM COMPACTER TE TELEN Pag 2 GELUID BEHEERSEN Stillere vrachtwagens en precisie-apparatuur Pag 20 OPTIMALE ZIEKENHUISZORG Betere zorg met minder werkdruk door goede planning Pag 24 KRACHTMETING De lange weg naar een thuistest voor plasproblemen

2 Jaarverslag 2013 Voor het eerst in haar bestaan heeft Technologiestichting in één jaar 100 miljoen euro geïnvesteerd in technische wetenschap. Ondanks lagere investeringen van de overheid wist STW haar budget op peil te houden, dankzij een verdubbeling aan cofinanciering door bedrijven. Dat blijkt uit het jaarverslag over 2013, dat onlangs is verschenen. In het jaarverslag vanzelfsprekend een overzicht in cijfers: van de verhoging van de baten van STW van 91 miljoen euro over 2012 naar 101 miljoen euro vorig jaar, tot de 16 nieuw gestarte bedrijven. Maar ook hoogtepunten in woord en beeld. Lees over nieuwe programma s, successen in kennisoverdracht, en de ISO-certificering voor financiering en monitoring van technischwetenschappelijk onderzoek. HET JAARVERSLAG IS TE DOWNLOADEN VIA Abonnement STW Update wordt gratis verstuurd aan relaties van Technologiestichting STW. Aan- of afmelden? Stuur een mailtje aan Omslagfoto Tuinbouwers willen hun planten graag zo compact mogelijk houden. Compacte planten nemen minder ruimte in en zijn steviger dan hun lange, wijdvertakte soortgenoten. Met 22 bedrijven zoekt Sander van der Krol naar de optimale teeltomstandigheden. TECHNOLOGIESTICHTING STW Postadres Postbus GA Utrecht The Netherlands Bezoekadres Van Vollenhovenlaan JP Utrecht T +31 (0) F +31 (0) E COLOFON Redactie Cor de Boer, Eppo Bruins, Gaby van Caulil, Stefan Jongerius, Leon van de Laarschot, Piet Lommerse, Nico Voskamp Eindredactie en productie Sonja Knols-Jacobs, Ingenieu e Ontwerp en realisatie Room for ID s, Nieuwegein Fotografie omslag Wouter Jansen, Amsterdam Drukwerk NPN drukkers, Breda

3 2 Trefpunt: samen geluid bedwingen 6 In de etalage Nieuws uit STW-projecten 3. Operatiekamers 8 Compacte planten in de kas Waarom 22 bedrijven meedoen OK-tijd moetmet je niet voorbaat reserveren voor een eenbijonderzoek naar bepaald specialisme, maar periodiek afstemmen op plantengroei de behoefte. Meer tijd voor orthopedie als het vriest bijvoorbeeld, om alle botbreuken te repareren. 11 STW-onderzoek in de media Daarnaast moeten de starttijden van korte en lange ingrepen in verschillende OK s slim op elkaar 12 Van studie-opdracht naar worden afgestemd. Dan hoeven spoed12 werknemers gevallen zoals een acute keizersnede Hoe nooittwee lang jonge ondernemers midden in de crisis een bestendig te wachten. bouwbedrijf begonnen. 4. Verpleegafdeling Vaste operatiedagen per spe instroom in verpleegafdeling seren en waar mogelijk verpl piekbelasting beter verdeeld voor de patiënt, minder werk bedden nodig. 14 Zandmotor in actie ur zoals CT-scanners bestaan vaak lange uus voor contrastvloeistof in een naburige t bij de scanner, kan de wachttijd omlaag ns ontwikkelden de onderzoekers modellen ostiek ook 'op inloop' gepland kan worden. 16 Geheimen van levende cellen live onthuld Over de jarenlange samenwerking tussen een universitair fysicus en een bioloog van Nikon. 23 In de schijnwerper 19 Bericht uit het veld 20 Helicopterview op ziekenhuis verkort wachtlijsten 22 Minder overheid, meer samenwerking ten komt op nnen. Door de tijd van de en en de Aldus Philip Sharp, voorzitter van de American Association for the Advancement of Science. 24 Na veertien jaar: de thuisplastest is er Hoe een goed idee5.via een Revalidatie hobbelige weg de markt vond. Door alle agenda s van de ve elkaar af te stemmen en de a 28 Wie geeft, die ontvangt patiënten niet meer op vijf v 29 Honoreringen nieuw ontwikkeld wiskundig benodigde afspraken, en ver en de drukte op de poli. 30 Ontmoet bedrijvigheid

4 9:00 Tekst Sonja Knols Fotografie Wouter Jansen TREFPUNT: SAMEN GELUID BEDWINGEN ONDERZOEKER INES LOPEZ ARTEAGA Kunnen we geluidspanelen maken die zowel hoge tonen als lage tonen dempen? Dat is de centrale vraag binnen het STW-project van Ines Lopez Arteaga aan de Technische Universiteit Eindhoven. Jos van Heck van DAF Trucks kijkt met interesse mee naar de nieuwste ontwikkelingen: Geluid dempen is voor ons van cruciaal belang. Wij zoeken naar een praktische, betaalbare oplossing. Ze studeerde Werktuigbouwkunde in Spanje, en ontwikkelde tijdens haar promotie een geluidsdemper voor het bochtgeluid van treinwielen. Twee jaar daarna kwam Ines Lopez Arteaga naar Nederland. Naar DAF Trucks, waar Jos van Heck mijn eerste Nederlandse collega was, vertelt ze. Inmiddels werkt Lopez bij de TU/e aan de ontwikkeling van geluid dempende panelen. Mensen denken bij geluid vaak aan overlast van langs rijdend Jos van Heck is numeriek akoesticus bij DAF Trucks. Als er nieuwe trucks ontworpen worden, berekent hij op basis van de eerste schetsen hoeveel en welk geluid de wagen gaat maken. Daarbij is niet alleen van belang hoeveel geluid de motor en de banden maken voor omwonenden, maar ook hoeveel geluid een chauffeur in zijn cabine hoort. We hebben dus enerzijds te maken met milieueisen voor de omgeving en anderzijds met de arbo-omstandigheden voor de chauffeurs. We voldoen ruim aan de gestelde grenswaarden, maar proberen het natuurlijk altijd een stapje beter te doen dan de concurrentie. Daarom is Van Heck als gebruiker betrokken bij het project van Ines Lopez. Zijn rol? Promovendi komen met allemaal wilde ideeën, en dat GEBRUIKER JOS VAN HECK 9:00 2 STW

5 :30 verkeer of iets derge lijks, maar ook voor nauw keurige apparatuur zoals de elektronen micros copen van FEI of de wafersteppers van ASML is geluid een groot probleem. De nauwkeurig heden binnen die apparatuur zijn zo groot, dat de kleinste geluids trilling de werking al teveel verstoort. Aan de andere kant van het spectrum zitten gebruikers als Philips Healthcare. MRI-scanners maken nog steeds een enorme herrie. Het zou mooi zijn als je de magneten daarin kunt bedekken met panelen die dat kenmerkende bromgeluid kunnen dempen. Tegentrilling Lopez zoekt naar een lichtgewicht paneel, dat zowel hoogfrequent als laagfrequent geluid dempt. Voor hoog frequent geluid zijn er al wel wat oplossingen, zegt ze. Denk maar aan poreuze akoestische materialen. Je kunt er gewoon doorheen blazen, maar geluidstrillingen ontmoeten teveel weerstand, en verliezen daardoor energie. Mooi systeem, maar zeker niet perfect, en onbruikbaar voor lage tonen. Want hoe lager de frequentie van het geluid, hoe dikker en daarmee zwaarder het paneel moet zijn. Binnen dit STW-project modelleren en ontwerpen we nieuwe samenstellingen van materialen waarbinnen een geluidstrilling tegengestelde trillingen opwekt, die het oorspronkelijke geluid op heffen. Dat is de zogeheten passieve demping. 10:15 12:30 is ook goed. Wij als gebruikers laten ze zien wat je allemaal nog moet doen voordat je hun idee werkelijk kunt toepassen. Dat zie ik als onze voornaamste taak: laten zien wat praktische eisen zijn. Voor trucks zijn die eisen nogal uiteenlopend, zegt hij. Het ligt eraan waar je welk geluid wilt dempen. Als het gaat om het geluidsarm maken van de cabine van een grote vrachtwagen, dan moet je bijvoorbeeld een materiaal ontwikkelen dat niet alleen geluidswerend, maar ook goed schoon te houden is. In tegenstelling tot luxe personenauto s, zijn vrachtwagens vooral bedoeld om geld mee te verdienen, dus de gebruikte materialen moeten vooral praktisch zijn en een lange levensduur kennen. Om die praktische randvoorwaarden te laten leven voor de onderzoekers, is de gebruikerscommissievergadering telkens op een andere locatie. Vorige keer was het bij ons in de DAF fabriek. Toen gaf DAF een rondleiding, en kon iedereen zien hoe geluidswerende materialen bij ons worden toegepast. Welke behandelingen ze krijgen, welke testen ze moeten doorstaan, hoe we het geluid meten. Op die manier krijgen de onderzoekers meer inzicht in de praktijk. Ook voor mezelf is dat leuk, als ik bij een andere gebruiker zoals Huntsman polyurethanes eens kan zien hoe ze die polymeer schuimplaten eigenlijk maken. UPDATE 3

6 14:00 15:00 Een andere oplossing is actieve demping: Als die natuurlijk opgewekte trilling niet voldoende is, dan proberen we zelf een tegentrilling aan te brengen. Dat maakt de panelen natuurl ijk wel ingewikkelder en duurder. Dan is de vraag of het nog betaal baar is voor bedrijven. Maar voor ons is dit vooral heel interessant om de grenzen te ontdekken: tot hoe ver kun je geluids transmissie tegengaan en wat moet je daarvoor doen? Het STW-project zit echt nog in de fundamentele fase, benadrukt Lopez. Toch wordt er binnenkort een eerste paneel getest. Dat is nog een simpel rechthoekig paneel, dat vooral bedoeld is om te ontdekken of onze eerste ideeën werken. Zo ja, dan is de vervolgstap het aanpassen van de vorm van het paneel voor diverse omgevingen. Uiteindelijk willen de onderzoekers een simulatiegereedschapskist ontwikkelen die in ieder voor komend geval voor elk type geluid de optimale vorm en materiaalsamenstelling van een geluidspaneel bepaalt. 14:00 Zo n gebruikerscommissiebijeenkomst heeft voor akoestici nog meer voordelen, voegt Van Heck toe. Voor veel van mijn collega s geldt dat ze binnen hun bedrijf dé specialist zijn op het terrein van akoestiek. Bij bedrijven als DAF, FEI en ASML lopen geen hordes geluids specialisten rond. Een gebruikerscommissievergadering rondom een project als dat van Ines is een mooie gelegenheid om weer eens met vakgenoten te praten en ervaringen uit te wisselen. Hoe verschillend onze producten ook zijn, we koken tenslotte allemaal met water. 15:00 4 STW

7 16:00 UPDATE 5

8 Ton van der Steen nieuwe voorzitter STW MEER ZEKERHEID VOORAF OVER INTELLECTUEEL EIGENDOM Per 1 maart jongstleden heeft STW haar beleid aangepast op de landelijke afspraken over intel lectueel eigendom bij publiek-private samen werking. Bedrijven krijgen nu vooraf zekerheid: hoe meer zij bijdragen, hoe meer rechten op gebruik van de onderzoeksresultaten. Ook is de nieuwe regeling gunstiger voor het MKB. Potentiële gebruikers van nieuwe onderzoekresultaten - vaak bedrijven - kunnen een STWproject steunen met een geldelijke of personele bijdrage. In ruil daarvoor krijgen ze als eerste toegang tot nieuwe kennis, en mogen ze die resultaten intern gebruiken. Tot nog toe werd pas laat duidelijk onder welke voorwaarden bedrijven rechten konden krijgen tot commerciële en/of meer exclusieve toegang tot de gegenereerde kennis, omdat intellectueel eigendom vaak pas ontstaat tijdens een project. STW kan die duidelijkheid nu vooraf geven. Het recht op gebruik van wetenschappelijke resultaten hangt af van het percentage cofinanciering. Een bedrijf dat minimaal 11 procent bijdraagt aan de kosten van een onderzoeksproject mag als eerste onderhandelen over bijvoorbeeld een octrooi. Bij meer dan 30 procent cofinanciering kan een onderneming bovendien het (niet-exclusieve) recht verkrijgen om de vinding toe te passen in eigen producten en processen. Dit recht is royalty-vrij, wel betaalt het bedrijf de octrooikosten. Tot slot mogen bedrijven hun gezamenlijke bijdragen nu optellen, waardoor ze eerder een gunstig percentage bereiken. Dit is zeker interessant voor het MKB. De private partijen zullen dit zelf moeten aangeven, ze moeten het eens zijn over de onderlinge verdeling van rechten en een penvoerder aanwijzen. Ton van der Steen, hoogleraar Biomedische technologie aan het Erasmus MC te Rotterdam, is per 1 mei benoemd tot lid en per 1 september tot voorzitter van het bestuur en de bestuursraad van Technologiestichting STW. Hij volgt daarmee Peter Apers op, die sinds maart 2005 voorzitter is. Van der Steen begeeft zich op het snijvlak van genees kunde en techniek: met zijn onderzoek creëert hij tech nische oplossingen voor klinische problemen binnen de cardiologie. Zo speelde hij een cruciale rol in de bouw van katheters voor goede diagnose van aderverkalking. Ook ontwikkelde hij detectiemethoden voor echocontrastmiddelen die inmiddels worden gebruikt voor diagnose van levertumoren en hartziekten. In 2007 kreeg hij de Simon Stevin Meesterprijs van STW. Sinds kort is hij lid van de KNAW. 6 STW

9 Regenwaterinfiltratie in proefopstelling bij Henk van Tongeren BV in Apeldoorn. WATEROPSLAG NA FLINKE REGENBUI In een nieuw STW-project zoeken Majid Hassanizadeh (Universiteit van Utrecht) en Kees Vuik (Technische Universiteit Delft) een methode om overtollig water sneller in de bodem op te slaan, zodat er ook in de toekomst voldoende en schoon drinkwater is. Perioden met extreme droogte en extreme neerslag wisselen elkaar steeds meer af. Goed beheren van de beschikbare hoeveelheid zoet water wordt dus belangrijker. Binnen het project, dat past binnen de Topsector Water, gaan de onderzoekers de techniek Fast High Volume Infiltration (FHVI) optimaliseren. Met FHVI worden bij extreme neerslag grote hoeveelheden water onder hoge snelheid in de bodem opgeslagen. Deze tactiek vermindert op korte termijn de overlast en vult in tijden van droogte de tekorten aan. Opslag van water in de ondergrond heeft nog een voordeel; natuurlijke processen in de bodem verwijderen allerlei verontreinigingen. Bedrijven die zich bezig houden met FHVI en ingenieursbureau Fugro hebben de universiteiten van Utrecht en Delft benaderd. Doel is om de mogelijkheden en optimale uitvoering van FHVI te kunnen voorspellen. STW zegde hiervoor vanuit het Open Technologie Programma een bijdrage van 435 duizend euro toe en zal het onderzoek begeleiden om de kans op toepassing te maximaliseren. De bedrijven betalen nog eens bijna 170 duizend euro. Voor de bedrijven biedt de bijdrage van STW een unieke kans om het onderzoek groter op te zetten en de kans op succes te vergroten. Groen lied krijgt staande ovatie Twee STW-onderzoekers presenteerden zich op TEDxBinnenhof, op 31 maart in de Ridderzaal. De Eindhovense STW-promovendus Jeoffrey van den Berg sprak over turning the chemical industry upside down. Zijn spinning disc is een microreactor waarin grondstoffen op een draaiende schijf snel met elkaar kunnen reageren. Dat moet grote reactorvaten overbodig maken. Marjolein Helder van het Wageningse Plant-e liet ter plekke haar mobieltje opladen met elektriciteit uit planten. Toen ze halverwege plots begon te zingen ( It s not easy being green ), begon de Ridder zaal spontaan te joelen en klappen. Haar optreden kreeg als enige een staande ovatie. Foto: Bart de Gouw POOLSE NWO WIL OOK GEBRUIKERS- COMMISSIE Twaalf medewerkers van de Foundation for Polish Science bezochten onlangs STW. Het viel de Polen op dat bedrijven - zonder dat er zicht is op een concreet product toch nauw betrokken zijn bij het universitair onderzoek. Dit is zeker iets dat wij ook moeten gaan doen, vertelde Katarzyna Walerowicz van de Poolse NWO na afloop van een gebruikerscommissie, de halfjaarlijkse bijeenkomst van onderzoekers en betrokken bedrijven. De Polen waren drie dagen in Nederland om kennis te maken met de werkwijze van STW. Ze bezochten onder meer gebruikerscommissies in Wageningen (foto), Delft en Eindhoven. Daarnaast bezocht de Poolse delegatie de Technology Transfer Office in Amsterdam en het natuurkundeinstituut AMOLF. UPDATE 7

10 Tekst Nienke Beintema Fotografie Wouter Jansen Nooit eerder waren 22 bedrijven betrokken bij één STW-project. Samen met Wageningse onderzoekers werken ze aan het compacter en dus steviger maken van planten in de tuinbouw. Bedrijven en wetenschappers die elkaar leerden kennen via het inmiddels opgeheven Productschap Tuinbouw en het TTI Groene Genetica, zetten zo hun samenwerking voort. COMPACTE PLANTEN IN DE KAS 8 STW

11 DIT PROJECT IS VOOR ALLE BEDRIJVEN HET GELD EN DE INZET WAARD Een plant wil graag de hoogte in. Zeker bij relatief weinig licht, zoals vaak het geval is in gematigde streken. Maar lange, wijdvertakte planten zijn niet handig in de tuinbouw. Ze nemen veel ruimte in en bovendien: ze zijn niet stevig. Daarom willen tuinbouwers hun planten graag zo compact mogelijk houden in elk geval tijdens de eerste kweekstadia. Dat kunnen ze doen door bepaalde chemicaliën te gebruiken die de plantengroei remmen. Die middelen hebben echter het imago dat ze slecht zijn voor mens en milieu. Sommige zijn al verboden of sterk beperkt in het gebruik. Spelen met variabelen als licht, temperatuur en nutriënten is daarom een aantrekkelijker optie. Hoe kun je dat het beste doen? Dat is de centrale vraag in een nieuw STW-project, gecoördineerd door Wageningen Universiteit, waaraan maar liefst 22 bedrijven meedoen. Vanaf dit voorjaar werken zij nauw samen. Van zaadveredelaars tot telers en van groente- tot kamerplantenspecialisten: ze zijn allemaal gebaat bij compactere planten. Productschap en TTI Proberen, variëren en nog eens proberen. Dat was van oudsher de tactiek voor het verbeteren van plantengroei. Dit type teeltonderzoek, veelal gefinancierd door het Productschap Tuinbouw, heeft veel waardevolle kennis opgeleverd en heeft de teelt van groenten en kamerplanten in Nederland naar een hoog niveau getild. Maar er was nog altijd weinig kennis beschikbaar over onderliggende groeimechanismen bij planten, vertelt Arjan Stolte, oprichter van het bedrijf ASP-Quality Support. Dit bedrijf adviseert over verbetering van zaadkwaliteit en opkweek van jonge planten en is een van de 22 zakelijke deelnemers in het nieuwe STW-project. Als je echt verder wilt komen, zal je eerst de principes van plantengroei beter moeten begrijpen. Dan kun je veel gerichter werken. Stolte zet zich daarom al lange tijd in voor wetenschappelijk onderzoek als basis voor vooruitgang in de tuinbouw. Hij was een van de initiatiefnemers van een project binnen het Technologisch Topinstituut Groene Genetica (TTI-GG), deels gefinancierd door de overheid. Dat project liep van 2008 tot 2012, eveneens in Wageningen, en richtte zich specifiek op compacte plantengroei. De meeste van de nu bij het STW-project betrokken bedrijven kennen elkaar uit die tijd. Dat project heeft een schat aan fundamentele kennis opgeleverd, vertelt Stolte. We weten nu bijvoorbeeld hoe het komt dat planten compacter blijven als de temperatuur s nachts hoger is dan overdag. Dat verstoort de biologische klok en daardoor de fotosyntheseactiviteit. Daardoor maakt de plant te weinig sucrose en gaat hij in een soort hongerstand, waardoor hij minder groeit. Maar de volgende stap is dat je die kennis omzet naar bruikbare protocollen, zo benadrukt Stolte. Wat moet een tuinder nu concreet doen om het beste resultaat te halen? Welke factoren naast de omgevingstemperatuur kan hij nog meer benutten? Dat is waar dit nieuwe STW-project verder mee gaat. Een combinatie van fundamenteel en toepassingsgericht onderzoek. UPDATE 9

12 GENACTIVITEIT LETTERLIJK IN BEELD GEBRACHT Het bereiken van de ideale, compacte plantengroei is een ingewik kelde zaak, zegt Sander van der Krol van het Wageningse Laborato rium voor Plantenfysiologie. Hij leidt het STW-project. We weten bijvoor beeld dat het omdraaien van dag- en nachttemperatuur de planten compacter maakt. Maar moet je dat dan per se elke dag doen, of is een keer per week genoeg? Ook is bekend dat rood licht kan zorgen voor compactere plantengroei. Van der Krol: Maar hoe zit het met de timing? Kun je planten het beste s ochtends een tijdje met rood licht beschijnen, of s avonds, of met een korte puls middenin de nacht? Plantengroei, zo benadrukt Van der Krol, is het resultaat van een samenspel van factoren. Bovendien is het lastige dat het effect van een ingreep vaak pas na een paar weken te zien is. Tegenwoordig beschikken we over moderne methoden om sneller verschillende regimes te kunnen uitproberen, vertelt de onderzoeksleider. We kunnen bijvoorbeeld kijken naar de activiteit van bepaalde genen. Veel groeiprocessen, zo legt Van der Krol uit, zijn het resultaat van een fysiologische cascade (een dominoeffect ) in de plant. Zo n cascade begint bijvoorbeeld met licht. Licht schakelt een bepaald gen aan, dat zorgt voor de productie van een bepaald hormoon, dat vervolgens een aantal andere genen aanschakelt die op hun beurt de groei aansturen elk via een aantal stappen. Compacte kool William Gitzels, eigenaar van Plantenkwekerij Gitzels BV, sluit graag aan. Wij zijn gespecialiseerd in het kweken van jonge koolplanten, vertelt hij. Bloemkool, spitskool, broccoli, groene kool, boerenkool, noem maar op. We kweken die uit zaad, in trays van 40 bij 60 kuiltjes. Daarin groeien 800 plantjes per vierkante meter. Dat is veel, voor een plantje. Die plantjes worden verkocht aan bedrijven die ze machinaal op het land poten en ze daar laten uitgroeien tot eetbaar formaat. Bij het transport en met name bij het machinaal in de grond zetten is het van belang dat de plantjes stevig en compact zijn, aldus Gitzels. We kunnen factoren als licht en temperatuur in de kas goed sturen, zegt hij, maar voor ons is het van belang om te weten met welke protocollen we dat het meest effectief kunnen doen. Hij schuift daarom graag aan bij de bijeenkomsten tussen de wetenschappers en de bedrijven, die een paar keer per jaar zullen plaatsvinden. Ook in het eerdere TTI-GG-project had hij daar goede ervaringen mee. Wetenschappers staan zelf soms wat ver van de praktijk, zegt hij. Daarom is onze input voor hen belangrijk. Andersom kunnen wij vaak meteen aan de slag met hun resultaten. We kunnen niet zonder elkaar. Net als de overige bedrijven levert Gitzels jaarlijks een financiële bijdrage aan het STW-project. Wat er ook uitkomt, zegt hij, dit project is voor alle bedrijven het geld en de inzet waard. Die compact heid is een heel belangrijke zaak. Het is niet te voorspellen welke winst me dat oplevert, maar ik vind dit zo belangrijk dat ik niets wil missen. Licht aan gen aan We kunnen gen-activiteit nu zichtbaar maken door het bewuste gen in de plant te koppelen aan een gen uit vuurvliegjes, vertelt Van der Krol. Staat het plantengen aangeschakeld, dan wordt er óók een lichtgevend eiwit geproduceerd dat we kunnen waarnemen met een speciale camera. Zo zien we meteen met welke ingrepen je zo n gen kunt aan- en uitschakelen. Dit is weliswaar heel toegepast, maar tegelijkertijd zeer fundamenteel, aldus Van der Krol: De kunst is uit te zoeken welk gen in die cascade je het beste als reporter-gen kunt gebruiken. Daarnaast kijken we naar de rol die de interne klok van de plant hierbij speelt. Dat alles maakt dit onderzoek uniek in de wereld. Dit genetische onderzoek vindt plaats met zogeheten modelplanten: planten waarvan de genetica en fysiologie in detail bekend zijn. De volgende uitdaging is dan het uitproberen van kansrijke ingrepen bij de gewassen waar de kwekers mee werken, nog altijd op beperkte schaal en strak gecontroleerd. Deze stap in het onderzoek staat onder leiding van Wim van Ieperen van de Wageningse leerstoelgroep Tuinbouwproductieketens, die speciale lampen gebruikt die het zonlicht natuurgetrouw nabootsen en planten ook extra kunnen belichten met rood licht. De laatste stap in het onderzoek is de vertaling naar grootschaliger praktijkproeven. Bedrijven kunnen nu al experimenteren met onze aanwijzingen, maar uitgewerkte protocollen zullen er pas in de tweede helft van het project uitrollen, zegt Van der Krol. Daarom is het extra bijzonder dat deze bedrijven vanaf het begin al zoveel toewijding laten zien. 10 STW

13 STW-ONDERZOEK IN DE MEDIA Bits&Chips 7 maart 2014 Elektronica 31 maart 2014 Geo Info 28 februari 2014 NRC Weekend 30 maart 2014 De Volkskrant 12 maart 2014 NJB Nederlands Juristenblad 14 maart 2014 UPDATE 11

14 Tekst Amanda Verdonk Fotografie Bram Saeys en B-invented De Valorisation Grant bestaat tien jaar. Het instrument helpt ondernemende onderzoekers om hun wetenschappelijke ideeën uit te werken tot een commercieel product. De Valorisation Grant heeft geresulteerd in tientallen nieuwe bedrijven en producten. B-invented, een spin-off van de Technische Universiteit Eindhoven, gebruikte twee grants om de bouwwereld te vernieuwen. VAN STUDIE-OPDRACHT NAAR 12 WERKNEMERS meter fundering, kubieke meter beton en kilo wapeningsstaal, verwerkt in 498 woningen, 37 bedrijfshallen, drie scholen en vier overige gebouwen door het hele land. Het zijn de wapen feiten van B-invented, een bedrijf dat innovatieve oplossingen voor de bouw bedenkt. Hun belangrijkste product: een kant-en-klare funderingsmethode die snel en goedkoop aan te leggen is. Hart van de methode is een bekisting met gevlochten staaldraad, die op de bouwplaats wordt volgestort met beton. Wat begon met twee studenten bouwkunde die samen in het kader van een universitair vak een businessplan schreven, is in vijf jaar tijd uitgegroeid tot een bedrijf met twaalf werknemers, een gestage omzetgroei en een waslijst aan referentieprojecten. Het komt allemaal uit de koker van Joost Huijgen en Gijs Schalkwijk, de twee jonge ondernemers die besloten hun businessplan niet alleen voor de studiepunten te schrijven maar ook daadwerkelijk te gaan uitvoeren. Schalkwijk vertelt hoe het hen vergaan is. Hoe kijk je terug op de afgelopen vijf jaar? Heel positief, de groei is eigenlijk volgens plan verlopen. De eerste anderhalf jaar hebben we besteed aan de ontwikkeling van onze funderingsmethode. Daarna hebben we een partner gevonden voor de productie. Sinds twee jaar hebben we de productie in eigen hand genomen en daarvoor het bedrijf B-smart fundering opgericht. Daarmee hebben we een mooie basis die we constant aan het uitbouwen zijn, met goede klanten die blij zijn met ons product en steeds terugkomen. Geen last gehad van de beruchte valley of death, waardoor veel ondernemingen de drie jaar niet eens halen? Nee, eigenlijk niet. Natuurlijk gaat er wel eens iets mis, bijvoorbeeld tijdens het bouwproces. Dan is bij ons niet de eerste vraag: wie heeft dit gedaan, maar: hoe lossen we dit op? Tot nu toe is gebleken dat dat werkt. Grote teleurstellingen zijn eigenlijk uitgebleven. Op een gegeven moment kwamen we erachter dat de samenwerking met onze toenmalige partner niet werkte. Daar hebben we niet lang bij stil gestaan. Door onze goede contacten in de markt hebben we snel andere partners gevonden. Jullie bedrijf startte in een tijd dat juist veel nieuwbouwprojecten werden stilgelegd. Het was inderdaad niet de beste tijd, want de prijzen staan onder druk. Bouwbedrijven hebben altijd gewerkt met enorme marges, ze calculeerden bijvoorbeeld vaak 10 of 15 procent faalkosten. Nu gaat dat niet meer. Dus zijn ze aan het kijken hoe ze hun processen beter kunnen organiseren. Het funderingsproces is nu heel versnipperd: er zijn allemaal verschillende partijen voor het grondwerk, de bekisting, het vlechten van de bewapening en het storten van het beton. Daar is veel afstemming voor nodig. Als je alleen maar op prijs inkoopt, bestaat het gevaar dat die partijen geen stapje extra doen en het proces niet optimaal verloopt. Wij nemen het hele proces over en kunnen alle activiteiten op elkaar afstemmen door een goede voorbereiding met onder andere 3D teken- en rekenpakketten. 12 STW

15 TIEN JAAR VALORISATION GRANT De Valorisation Grant is gestart in 2004 en bestaat uit twee fases. In fase-1 kan men een half jaar lang de technologische en commerciële haalbaarheid van beoogde producten of diensten onderzoeken. In fase-2 kan een beginnende ondernemer onder meer een productportfolio ontwikkelen en een launching customer aan trekken. Na deze fase moeten private financiers zo kunnen instappen. Tijdens het STWcongres op 2 oktober 2014 komen de opbrengsten van tien jaar Valorisation Grant uitgebreid aan bod. Joost Huijgen en Gijs Schalkwijk van B-invented ontwikkelden een nieuwe funderingsmethode, bestaande uit bekisting, bewapening en een vulelement. De blauwe klemmen fixeren en koppelen deze drie elementen. MEER INFORMATIE Deze procesmatige manier van bouwen willen we de komende jaren verder gaan uitbreiden naar het gehele bouwproces, dus verder dan de fundering. Dat klinkt allemaal heel praktisch. Hebben jullie nog steeds baat bij wetenschappelijke inzichten? We hebben nog altijd een goede band met de Technische Universiteit Eindhoven. De hoogleraar die het eerste idee voor dit product had, spreken we nog maandelijks. Als wij iets tegenkomen in de markt en daar een vraag over hebben, dan is de stap naar de universiteit heel klein. Wij hebben bijvoorbeeld een case over wapeningsstaal voor een onderzoeksproject aangedragen. Een afstudeerder werkt daaraan en zit een dag in de week bij ons. Het is voor beide partijen handig om praktijk en theorie bij elkaar te brengen. Wat heeft de Valorisation Grant voor jullie betekend? We hebben ons bestaan voor een groot deel aan die grant te danken. Er zit een groot gat tussen een idee en een partner vinden. Het kapitaal wat je dan nodig hebt, krijg je niet zo makkelijk bij elkaar, zeker niet in onze markt. We hebben met het geld vooral de prototypes van de funderingsbalken getest in het laboratorium van de universiteit en proefprojecten gerealiseerd. Zijn jullie allebei geboren ondernemers? Ik denk het wel. Een onderneming start je het makkelijkst óf direct na je studie, als je nog niet zoveel hebt, óf als je wat verder in je carrière bent en je een buffer hebt opgebouwd. Toen dit begon te rollen hoefden we er geen twee keer over na te denken, want het was een goede kans. We zijn er gewoon onbevangen ingestapt. Dat blijkt dus een goede keuze te zijn geweest. MIJLPALEN B-INVENTED 2009 Oprichting engineering- en ontwerpbureau B-invented 2010 Partner gevonden 2010 Eerste opdracht: funderingsbalk voor bedrijfsgebouw in Almelo 2012 Oprichting B-smart, voor de productie van de funderingen 2013 Oprichting eigen productiestraat UPDATE 13

16 Fotografie Rijkswaterstaat/Joop van Houdt Zandmotor in actie Op 31 maart 2014 lieten STW-onderzoekers van onder andere de universiteiten uit Delft, Utrecht, Wageningen en Enschede uit het Perspectiefprogramma NatureCoast aan de betrokken bedrijven zien hoe de Zandmotor voor de kust van Ter Heijde zich in de eerste twee jaar heeft ontwikkeld. Rijkswaterstaat heeft 21,5 miljoen kubieke meter zand opgespoten voor de kust. Wind en stroming vormen deze zogenoemde Zandmotor om tot een kustbescherming. De verandering van vorm van de Zandmotor verloopt tot nog toe grotendeels volgens de voorspellingen. MEER INFORMATIE 14 STW

17 4 april oktober mei juli oktober maart juli oktober maart 2014 UPDATE 15

18 Tekst Bennie Mols Fotografie Wouter Jansen Tien jaar geleden had onderzoeker Erik Manders een idee voor een betere lichtmicroscoop. Hij klopte aan bij Peter Drent van Nikon Instruments Europa. Zo begon een succesvolle samenwerking op het terrein van s werelds beste lichtmicroscopen voor biomedisch onderzoek. GEHEIMEN VAN LEVENDE CELLEN LIVE ONTHULD 16 STW

19 Toen Peter Drent 23 jaar geleden als bioloog bij Nikon kwam werken, waren microscopen nog simpel: je drukte je ogen tegen een kijker, legde een preparaat eronder, stelde scherp en klaar was Kees. Geen software, geen laserlicht, geen fluorescente kleurstoffen, geen automatische bediening, geen klimaatkamer. Hoe anders is het nu. In het Nederlandse hoofdkantoor van Nikon opent Drent een kast zo groot als een koelkast. Het is een klimaatkamer om de biologische preparaten onder de microscoop op de juiste temperatuur in leven te houden. Een robotarm brengt het preparaat automatisch naar de micros coop. Onderzoekers waar ook ter wereld kunnen via internet het microscoopbeeld op een scherm bekijken. Precies dit type Nikon-microscoop werd gebruikt door de Japanner Shinya Yamanaka, die in 2012 de Nobelprijs voor Geneeskunde kreeg voor zijn stamcelonderzoek, zegt Drent met enige trots. Drent is inmiddels general manager van Nikon Instruments Europe, onderdeel van het Japanse Nikon, een bedrijf dat gespecialiseerd is in optische en elektronische apparatuur. Hij zoekt voortdurend naar manieren om betere microscopen te bouwen. Sinds tien jaar werkt hij daarbij samen met fysicus Erik Manders van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Destijds had Manders een idee om een nieuw type lichtmicroscoop te bouwen dat geschikter was om levende cellen mee te bekijken. Hij ging shoppen bij diverse bedrijven, en al snel was het Peter Drent bij Nikon die zei: We gaan het doen. Als jij een prototype bouwt, dan maken wij er een commercieel product van. Zo gezegd, zo gedaan. Trucs Het bouwen van betere lichtmicroscopen heeft iets weg van een Houdini-act. Hoe goed je door een lens kunt kijken, wordt namelijk fundamenteel beperkt door de natuurkunde. In principe is het scheidend vermogen van een lens beperkt tot de helft van de golflengte van het gebruikte licht, legt Manders uit. In de afgelopen tien jaar is er echter een aantal technische trucs ontwikkeld om toch scherpere beelden te krijgen. Zonder trucs konden we onder een lichtmicroscoop structuren van 250 nanometer zien. Nu zitten we al op 50 tot 100 nanometer. Dat opent een zichtveld op een hele nieuwe wereld in de levende cel. De jarenlange samenwerking tussen Manders en Drent, tussen universiteit en industrie, kreeg in 2011 vaste grond onder de voeten in het STW-Perspectiefprogramma Nanoscopy. STW investeerde ruim vijf miljoen euro om superresolutiemicroscopie, ofwel nanoscopie, door te ontwikkelen naar een standaard instrument voor biomedisch onderzoek. Het begrijpen van de werking van de levende cel is het ultieme doel. En om dat doel te bereiken moet de wisselwerking tussen biomoleculen in de levende cel in drie dimensies scherp in beeld worden gebracht. Inmiddels hebben we binnen het Nanoscopy-programma de resolutie van zogeheten confocale microscopie met veertig procent verbeterd, vertelt Manders. Voor neurobiologen betekent dit dat ze de verbinding tussen twee hersencellen nu ineens scherp zien. Confocale microscopie is een veel gebruikte techniek om driedimensionale beelden te maken. In de jaren tachtig ontwikkelde de Nederlander Fred Brakenhoff (leer meester van Manders) deze techniek aan de UvA. Manders: Een jaar geleden hebben wij ons idee voor een verbeterde confocale micros coop ontwikkeld, de Re-scan Confocal Microscope, kortweg RCM. Daarna hebben we een prototype gebouwd en een delegatie van Nikon, Japan uitgenodigd om te kijken of ze er commercieel iets mee kunnen. Het mooie is dat dit resultaat echt dankzij het Nanoscopy- programma is bereikt, vult Drent aan. En het leidt niet alleen tot een nieuw product, het heeft een geheel nieuw concept opgeleverd een concept dat een nieuw deurtje in onze kennis opent. Nederland heeft traditioneel een grote naam in de micro scopie. Eind zestiende eeuw vond Zacharias Jansen de microscoop uit en Antoni van Leeuwenhoek was de eerste wetenschapper Peter Drent: NIKON HEEFT IN HET LAB VAN ERIK EEN RUIMTE ONDER- GEHUURD ALS GEMEEN- SCHAPPELIJKE SPEELPLAATS VOOR ONZE IDEEËN UPDATE 17

20 STW, MANDERS EN DRENT 2005 OTP-project Development and application of calibration techniques in a fluorescene microscopy 2006 OTP-project Controlled Light Exposure Microscopy 2011 OTP-project Ulta-Sensitive Confocal Microscopy 2012 STW-Perspectiefprogramma Superresolution Microscopy ( Nanoscopy ): From sharp images towards imaging of molecular interaction - Project Labeling strategies for nanoscopy of complex biological specimen - Project Patterned illumination for improved molecular contrast 2014 OTP-project Ultra-Sensitive Confocal Microscopy Het overdragen van de fascinatie voor de microscopie gaat nog verder, vertelt Drent. In 2009 vierden Nederland en Japan vierhonderd jaar handelsbetrekkingen. Nikon was gevraagd om in Amstelveen een bijdrage te leveren aan de festiviteiten. Te midden van een sushi-tent en een Japanse drumband, hadden wij een microscopieworkshop voor kinderen georganiseerd. De kinderen stonden in een lange rij voor onze tent. Ze konden levende cellen bekijken. Na afloop hoorde je kinderen vragen: Mogen we morgen weer terug komen? Dat laat zien hoezeer microscopie bij alle leeftijden tot de verbeelding spreekt. Alles bij elkaar genomen is wat wij binnen het STW-programma en binnen het Centre of Excellence doen een prima voorbeeld van het nuttig maken van nieuwe kennis. MEER INFORMATIE STW-Nanoscopy-programma die de micro s coop ging toepassen in de biologie. Daarom is het extra mooi dat het Nanoscopy-programma de super-resolutiemicroscopie in Neder land een grote boost heeft gegeven, zegt Manders. Hierbinnen werken veertien onderzoekers aan zeven projecten waarbij zeven bedrijven zijn betrokken. Manders wil nu graag dat vijf andere biologische onderzoeks groepen in Europa met de RCM-micros coop gaan werken, om ervaring op te doen en in de praktijk te onderzoeken wat nog beter kan. Afgelopen mei kreeg hij van STW extra budget om een hoogwaardig prototype te bouwen. Manders: Er worden miljarden uitgegeven aan deeltjesversnellers voor natuurkundigen. Het wordt tijd dat Europa ook eens flink investeert in super-resolutiemicroscopie voor medici en biologen. Om die reden is al het samenwerkingsverband Euro-BioImaging opgericht. De regeringen van zeven landen in Europa, waaronder Nederland, hebben bio-imaging op hun lijst van belangrijke investeringen gezet. Speelplaats De samenwerking tussen Nikon en UvA beviel van beide kanten zo goed dat in oktober 2012 een Centre of Excellence werd opgericht. Drent: Concreet betekent dit dat Nikon in het lab van Erik een ruimte heeft ondergehuurd als gemeenschappelijke speelplaats voor onze ideeën. Super-resolutiemicroscopie ontwikkelt zich snel. Ook een wereldspeler als Nikon kan niet alle ontwikkelingen in de gaten houden. In dit lab tasten we nieuwe ideeën af. Voor ons is het een groot voordeel om dagelijks met mensen van Nikon samen te werken, zegt Manders. Hebben wij academici een wild idee, dan zorgen zij dat we snel de juiste spullen krijgen. Een maand later hebben we iets nieuws in elkaar geknutseld. Nikon brengt ook potentiële klanten naar het Centre of Excellence om ze ervaring te laten opdoen met de beste microscopen. Biologen willen het toch eerst zien en dan pas geloven, zegt Manders. Uit de academische wereld komen studenten kennis maken met super-resolutiemicroscopie. Erik Manders: BINNEN HET STW- PROGRAMMA HEBBEN WE DE RESOLUTIE VAN DE CONFOCALE MICROS- COOP MET VEERTIG PROCENT VERBETERD 18 STW

ERIBA SCIENCEHALL 'ABSTRACTE WETENSCHAP WORDT VIRTUEEL TASTBAAR'

ERIBA SCIENCEHALL 'ABSTRACTE WETENSCHAP WORDT VIRTUEEL TASTBAAR' ERIBA SCIENCEHALL 'ABSTRACTE WETENSCHAP WORDT VIRTUEEL TASTBAAR' ERIBA (European Research Institute for the Biology of Ageing) is een internationaal topinstituut dat baanbrekend onderzoek verricht naar

Nadere informatie

gebruik van niet-humane primaten (nhp) als proefdier nut en noodzaak?

gebruik van niet-humane primaten (nhp) als proefdier nut en noodzaak? gebruik van niet-humane primaten (nhp) als proefdier nut en noodzaak? publiekssamenvatting 2014 Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) Sommige rechten zijn voorbehouden / Some rights

Nadere informatie

Xeltis en de kunst van meegroeiende hartkleppen. We zoeken naar een goeie verhouding tussen risk en benefit

Xeltis en de kunst van meegroeiende hartkleppen. We zoeken naar een goeie verhouding tussen risk en benefit Xeltis en de kunst van meegroeiende hartkleppen We zoeken naar een goeie verhouding tussen risk en benefit Augustus 2013, dankzij de vakantie zijn er op het terrein voor het Catalyst-gebouw plotseling

Nadere informatie

Samen komen we verder. Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA

Samen komen we verder. Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA Samen komen we verder Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA Uw bijdrage zorgt voor vooruitgang Juan Garcia, onderzoeker bij VUmc CCA: Ik studeerde geneeskunde omdat ik mensen wilde

Nadere informatie

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld,

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, heeft wel de toekomst. Over vijf jaar zal één op de vijf bouwwerken in Nederland volgens een concept gebouwd worden. Wat is dat en wat betekent het voor

Nadere informatie

Actueel beleidsplan. Stichting Vrienden van Hubrecht Instituut 2014-2016

Actueel beleidsplan. Stichting Vrienden van Hubrecht Instituut 2014-2016 Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut Actueel beleidsplan Stichting Vrienden van Hubrecht Instituut E vrienden@hubrecht.eu 2014-2016 1.1 Inleiding Naar aanleiding van het uitgevoerde onderzoek

Nadere informatie

Twee bedrijven, één team!

Twee bedrijven, één team! cableassembly Connecting solutions Wij geloven in Connecting solutions Eén of miljoenen Klanten Twee bedrijven, één team. Zo zou je 2E Interconnection en Connecting solutions is voor ons een begrip dat

Nadere informatie

Nedap RealTime Tochtdetectie Halslabel

Nedap RealTime Tochtdetectie Halslabel Nedap Tochtdetectie Nedap Tochtdetectie Visuele tochtdetectie op grote bedrijven is lastig Het is niet efficiënt en onvoldoende betrouwbaar. Met Nedap Tochtdetectie is het mogelijk om grote melkveestapels

Nadere informatie

Nedap Varkens Prestatie Test

Nedap Varkens Prestatie Test Complete oplossingen voor varkenshouderij Nedap biedt middels elektronische individuele dieridentificatie efficiënte en slimme oplossingen voor dierverzorging in de gehele varkenshouderij. Nedap Varkens

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Gene silencing samenvatting

Gene silencing samenvatting Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Gene silencing zet een doelgerichte stap voorwaarts Doelgerichte

Nadere informatie

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij Nederlandse Landbouw en Visserij Inhoud 1 Inleiding 03 2 Samenvatting en conclusies landbouw en visserij 3 Maatschappelijke waardering landbouw 09 4 Associaties agrarische sector 13 5 Waardering en bekendheid

Nadere informatie

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Atlas Copco

Nadere informatie

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek 100 jaar Antoni van Leeuwenhoek Onze toekomstdroom Het Antoni van Leeuwenhoek koos 100 jaar geleden al voor de grensverleggende weg door onderzoek en specialistische zorg samen te voegen met één scherp

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

STW-gebruikerscommissie

STW-gebruikerscommissie STW-gebruikerscommissie Versie: november 2013 Pagina 1 / 10 Inhoud Inhoud... 1 Inleiding... 2 Definities... 3 02. Toepasselijkheid... 3 03. Taak... 4 04. Uitvoering project... 4 05. Samenstelling... 4

Nadere informatie

2014-2015. Antoni van Leeuwenhoek

2014-2015. Antoni van Leeuwenhoek FEITEN & CIJFERs 2014-2015 Antoni van Leeuwenhoek Comprehensive Cancer CentRE Onderzoeksinstituut (Het Nederlands Kanker Instituut) Gespecialiseerde kliniek (Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis) Antoni van

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22238 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22238 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22238 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Verbiest, Gerard Jan Title: Unravelling heterodyne force microscopy Issue Date:

Nadere informatie

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli?

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli? INTERVIEW d.d. 28 december 2009 Coeliakiepoli Op het interview-wenslijstje van Nynke en Zara staat Dr. Luisa Mearin. Zij is kinderarts MDL in het LUMC te Leiden en heeft als eerste met haar collega s in

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Naast kwaliteit, kijken we ook altijd naar kosten. Arjan Dogterom Head of IT. Vast Mobiel VastMobiel

Naast kwaliteit, kijken we ook altijd naar kosten. Arjan Dogterom Head of IT. Vast Mobiel VastMobiel Naast kwaliteit, kijken we ook altijd naar kosten Arjan Dogterom Head of IT Partner Logistics is altijd bereikbaar en bespaart op telefoonkosten met Intercity Zakelijk Partner Logistics is een bedrijf

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel!

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel! Gaby Remmers: senior onderzoeker Blauw Research Drijfveer: organisaties helpen inzicht te krijgen in de kansen op een nog klantgerichtere dienstverlening Andre Heeling: onderzoeker Blauw Research Drijfveer:

Nadere informatie

Screening op prostaatkanker

Screening op prostaatkanker Screening op prostaatkanker Informatie voor mannen die een PSA-test overwegen of aanvragen. Wat we weten en wat we niet weten: zaken om over na te denken alvorens te besluiten een PSA-test te laten uitvoeren.

Nadere informatie

Eindevaluatie. Riga. Begeleiders;Geert Daams en Remco Reijke

Eindevaluatie. Riga. Begeleiders;Geert Daams en Remco Reijke Eindevaluatie Riga 2011 Begeleiders;Geert Daams en Remco Reijke Inhoud Inleiding... 3 Wat voor cijfer geef je de Riga reis?... 4 Wat was je voornaamste reden om naar Riga te gaan?... 4 Hoe heb je de heenreis

Nadere informatie

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013 Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut 1 UITNODIGING Dromen worden waarheid Conferentie 2013 Donateurs bedankt voor uw giften in 2013. 2 Hubrecht Instituut

Nadere informatie

SVN verleent accreditatie aan training Olympus. Goede training verlaagt risico op besmetting via flexibele endoscoop

SVN verleent accreditatie aan training Olympus. Goede training verlaagt risico op besmetting via flexibele endoscoop PERSBERICHT SVN verleent accreditatie aan training Olympus Goede training verlaagt risico op besmetting via flexibele endoscoop Zoeterwoude, juli 2013 De reiniging en desinfectie van flexibele endoscopen

Nadere informatie

Transformatie leer je niet in een cursus

Transformatie leer je niet in een cursus NIEUW VAKMANSCHAP Transformatie leer je niet in een cursus Door: Rieke Veurink Fotografie: Kees Winkelman Aansluiten bij de vraag uit de samenleving, regie voeren, werken in steeds veranderende omstandigheden:

Nadere informatie

Examen VMBO-KB 2009. Arabisch CSE KB. tijdvak 1 vrijdag 29 mei 9.00 11.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB 2009. Arabisch CSE KB. tijdvak 1 vrijdag 29 mei 9.00 11.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2009 tijdvak 1 vrijdag 29 mei 9.00 11.00 uur Arabisch CSE KB Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek

Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek 19 maart 2014 2 Inleiding Na een aantal zware crisisjaren lijkt de sector transport & logistiek begin 2014 weer uit het dal te klimmen. De eerste signalen

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw?

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Q&A Octrooien op planteigenschappen 1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Als het Europees Octrooi Bureau een patent verleent,

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker

De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker Deze folder is bedoeld voor onze patiënten en de mensen in hun omgeving. Wij willen u graag informeren over onze succesvolle behandelingsmethode

Nadere informatie

10 FACEBOOK TIPS VOOR BEDRIJVEN

10 FACEBOOK TIPS VOOR BEDRIJVEN 10 FACEBOOK TIPS VOOR BEDRIJVEN Introductie Social media wordt steeds vaker door bedrijven gebruikt om beter contact met hun klanten te krijgen en uiteindelijk meer inkomsten te realiseren. Facebook is

Nadere informatie

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl DE CONSUMENT AAN HET STUUR Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl www.sir-55.nl www.sir-55.nl SIR-55 CREËERT BETROKKEN BEWONERS Wie zijn medioren? Medioren zijn actieve, vitale en maatschappelijk

Nadere informatie

MedtechPartners in 2010

MedtechPartners in 2010 Programma 2010 MedtechPartners in 2010 Inleiding Medtechpartners is een samenwerkingsverband tussen (academische) medische centra, onderzoeksinstellingen, (technische) universiteiten en bedrijven in de

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap

Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap Augustus 2015 Het meeste wetenschappelijk onderzoek wordt betaald door de overheid uit publieke middelen. De gevolgen van wetenschappelijke kennis voor de samenleving

Nadere informatie

Yes, we scan. Jaardocument 2011 intermezzo 1

Yes, we scan. Jaardocument 2011 intermezzo 1 intermezzo 1 Yes, we scan Op 16 maart opent premier Mark Rutte het Prostate MR Center of Excellence. In dit centrum wordt met de nieuwste MRI-apparatuur prostaatkanker opgespoord. Het centrum combineert

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

De opmars van een kunststof meniscus

De opmars van een kunststof meniscus De opmars van een kunststof meniscus De kamer van prof.dr. Pieter Buma is aan de achterkant van het immense UMC St.Radboud, afdeling Orthopedie, in een soort semi-permanent noodgebouw. Binnen wordt alle

Nadere informatie

Zodat u efficiënt kunt ondernemen. Financial Lease dat is onze specialiteit

Zodat u efficiënt kunt ondernemen. Financial Lease dat is onze specialiteit Zodat u efficiënt kunt ondernemen Financial Lease dat is onze specialiteit Inhoud Alpha Credit Nederland. Dé autofinancierder van Nederland. Wilt u meer weten over de mogelijkheden van Financial Lease

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet Exact Online Uw financiële cockpit op internet Eenvoudig online boekhouden Een onderneming staat of valt met haar financiële beleid. Met inzicht in de omzet, winst en cashflow nu en in de toekomst. Een

Nadere informatie

Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf. 11 april 2013 Welkom VOC

Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf. 11 april 2013 Welkom VOC Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf 11 april 2013 Welkom VOC Hoogwaardige en persoonlijke patiëntenzorg Máxima Medisch Centrum: het grootste ziekenhuis in Zuidoost-Brabant Ruim 3.300 medewerkers,

Nadere informatie

De juiste partners voor uw innovaties

De juiste partners voor uw innovaties De juiste partners voor uw innovaties Een project van: Ondernemer met innovatieplan Juiste partner(s) Kennis Financiering Ondernemers Overheid Onderzoekers Onderwijs Innovatief idee verdient partnerschap

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten dit vakgebied

Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten dit vakgebied Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten dit vakgebied Modellen Lego voor het leven Wij mensen houden van modellen. Als kinderen beginnen wij de opbouw van dingen te begrijpen door ze met

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Biofotonen en de regulering van het lichaam met Prof. Fritz-Albert Popp van het International Institute of Biophysics in Neuss, Duitsland.

Biofotonen en de regulering van het lichaam met Prof. Fritz-Albert Popp van het International Institute of Biophysics in Neuss, Duitsland. Biofotonen en de regulering van het lichaam met Prof. Fritz-Albert Popp van het International Institute of Biophysics in Neuss, Duitsland. In de andere twee testen werd duidelijk dat de stem de activiteit

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief:

In deze nieuwsbrief: Nr. 66-5 maart 2010 In deze nieuwsbrief: Onderzoek naar glazen overkapping deel A27 Het verkeer over de A27 neemt toe en een deel van de snelweg zal in de toekomst worden verbreed. Omdat meer verkeer ook

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Meest gestelde vragen Fair Produce Nederland

Meest gestelde vragen Fair Produce Nederland . Meest gestelde vragen Fair Produce Nederland Organisatie Hoe is Fair Produce Nederland opgebouwd? De Stichting Fair Produce Nederland is opgericht door de vereniging voor groothandelaren in groenten

Nadere informatie

ACTUEEL TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH

ACTUEEL TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH In de metaalsector worden scholingsfondsen nu ingezet voor persoonlijke opleidingstrajecten. Niet meer per se voor losse cursussen 24 OMSCHOLING REGELEN ONDERNEMERS

Nadere informatie

Het is vanzelfsprekend om het beste te willen voor onze kinderen

Het is vanzelfsprekend om het beste te willen voor onze kinderen Het is vanzelfsprekend om het beste te willen voor onze kinderen De beste manier om gezondheid in de toekomst te beschermen Gepersonaliseerde regeneratieve gezondheidszorg wordt algemeen gezien als de

Nadere informatie

Hoe doen ze dat: een medicijn maken?

Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Je neemt vast wel eens iets tegen de hoofdpijn of koorts. En vaak waarschijnlijk zonder er bij na te denken. Maar wist je dat het wel twaalf jaar duurt voordat een

Nadere informatie

Nieuwe. Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen. bpm

Nieuwe. Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen. bpm Nieuwe afdeling in de keten Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen Visser & Smit Hanab is een aannemersbedrijf waarvan de business unit Distributie de uitvoering voor zijn rekening neemt. Om

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Gesprekken zonder einde

Gesprekken zonder einde Gesprekken zonder einde sociale media vanuit interactieperspectief Nijmegen, 2 oktober 2010 Noelle Aarts, Universiteit van Amsterdam Wageningen Universiteit Enkele cijfers 82 % van alle dertigers in Amerika

Nadere informatie

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014?

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? Mark C Hoogenboom Deze tekst is eind 2013 geschreven alsof het eind 2014 is. De tekst is bedoeld om een beeld te schetsen waar de OosterparkBOOM

Nadere informatie

Optimaliseren van het online imago van jouw gemeente Door: Rens Dietz (Coosto)

Optimaliseren van het online imago van jouw gemeente Door: Rens Dietz (Coosto) Optimaliseren van het online imago van jouw gemeente Door: Rens Dietz (Coosto) Het sociale web biedt gemeenten een onuitputbare bron aan potentiële kennis en ideeën die voorheen niet beschikbaar was. De

Nadere informatie

2009 over de Universit Feiten en cijfers air Medische Centra

2009 over de Universit Feiten en cijfers air Medische Centra In één oogopslag Feiten en cijfers over de Universitair Medische Centra 2009 Bronvermelding: voor deze uitgave zijn de meest recente gegevens gebruikt van Prismant, Price Waterhouse Coopers, VSNU en NFU.

Nadere informatie

door Megan van den Berg

door Megan van den Berg door Megan van den Berg Ik houd m`n spreekbeurt over de dierenarts. Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik veel van dieren hou en ik wil het later ook zelf worden. Spreekkamer Raar woord natuurlijk, spreekkamer.

Nadere informatie

De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering...

De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering... KLANT aan het woord 4 De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering... BIM denken, doen en delen met Stabicad Megens Installaties over een grotere orderportefeuille

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting CHAPTER 10 Nederlandse samenvatting 161 CHAPTER 10 Deze samenvatting beoogt het geven van een beknopt overzicht van de inhoud van dit proefschrift in een voor niet-medici begrijpelijk Nederlands. Het blijkt

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

Technische bedrijfskunde voor de gezondheidszorg

Technische bedrijfskunde voor de gezondheidszorg Where innovation starts Informatie Technische Universiteit Eindhoven Faculteit Industrial Engineering & Innovation Sciences Postbus 513 5600 MB Eindhoven Tel. 040-2472234 Email: voorlichting.tbg@tue.nl

Nadere informatie

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models 9 februari 2012 2011 - All rights reserved Noventum Service Management Consultants Ltd. 1 Low Cost High Value Service Delivery Models Low cost delivery

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Met subsidie en ontvangen stagevergoedingen financiert de SBOH sinds 1989 de huisartsopleiding en

Met subsidie en ontvangen stagevergoedingen financiert de SBOH sinds 1989 de huisartsopleiding en BOH in Beeld 2013 waar de sboh voor staat Met subsidie en ontvangen stagevergoedingen financiert de SBOH sinds 1989 de huisartsopleiding en sinds 2007 de opleiding tot specialist ouderen geneeskunde. De

Nadere informatie

De belangrijkste voordelen van de nieuwe technologie op een rijtje :

De belangrijkste voordelen van de nieuwe technologie op een rijtje : 1 2 Er wordt in het onderwijs stevig nagedacht over de betekenis van ICT voor het leren. In het primair proces is leren de kernactiviteit. Het kindbelang dient bij het organiseren van het onderwijs voorop

Nadere informatie

Varian: marktleider in een interessante niche in de medische technologie

Varian: marktleider in een interessante niche in de medische technologie Varian: marktleider in een interessante niche in de medische technologie De index voor Amerikaanse aandelen in biotech- en medische systemen is sinds zijn hoogtepunt afgelopen februari ruim 12% gezakt.

Nadere informatie

Voorwoord. Veel plezier met deze editie van Strak.Stoer.Speels! Fabian Boot

Voorwoord. Veel plezier met deze editie van Strak.Stoer.Speels! Fabian Boot Strak.Stoer.Speels! Voorwoord De zomer komt er weer aan! Tijd om naar buiten te gaan: weg uit die studio en lekker op pad met mijn camera. Lekker fotograferen en ook nog bruin worden. Wat heb ik het toch

Nadere informatie

Noort Organisatie Ontwikkeling

Noort Organisatie Ontwikkeling Procesoptimalisatie Procesoptimalisatie: Onderscheiden van concurrenten: Zodra u te maken heeft met toenemende concurrentie, is het belangrijk dat u zich kunt onderscheiden. Dit doet u onder meer door

Nadere informatie

E-panel. Belangrijke rol weggelegd voor Zorgverzekeraars Second opinion: een patiëntenrecht met obstakels

E-panel. Belangrijke rol weggelegd voor Zorgverzekeraars Second opinion: een patiëntenrecht met obstakels E-panel Met de uitkomsten van de enquête over second opinion Nr. 18 - januari 2011 Belangrijke rol weggelegd voor Zorgverzekeraars Second opinion: een patiëntenrecht met obstakels We weten bijna allemaal

Nadere informatie

Partners in research, for better and for worse

Partners in research, for better and for worse Partners in research, for better and for worse AWT symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid 20 juni 2012 Public R&D funding system 2011 (simplified) coordination Missie STW het realiseren van kennisoverdracht

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS Gezondheidscentrum Heelkom ARGO BV 2015 Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van Gezondheidscentrum Heelkom is vorig jaar een tevredenheidsonderzoek

Nadere informatie

Contacten die het verschil maken

Contacten die het verschil maken n ie u w s b r ie f Spotlight on Anke Van Der Heijden, Case Manager FOCUS VAN DE MAAND: Contacten die het verschil maken de best doctors stichting: in Mei 2014 Ik hoor regelmatig van patiënten dat ze het

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Samenvatting. Figuur 2

Samenvatting. Figuur 2 Cellen, de bouwstenen van ons lichaam, zijn verassend goed georganiseerde systemen. Verrassend, aangezien cellen erg klein zijn. Een typische cel in ons lichaam is tientallen micrometer in doorsnede, duizend

Nadere informatie

Jet-Net Infobulletin. In dit nummer. Philips gastlessen in Europees Ingenious -project. jaargang 8 nummer 2 december 2011

Jet-Net Infobulletin. In dit nummer. Philips gastlessen in Europees Ingenious -project. jaargang 8 nummer 2 december 2011 Jet-Net Infobulletin jaargang 8 nummer 2 december 2011 Nieuwsbrief voor iedereen die betrokken is bij de activiteiten van Philips Jet-Net. De inspanning van iedereen die zich voor Jet-Net inzet, werkt

Nadere informatie

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Plenaire opening Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Opening door Anke Leibbrandt Iedereen wordt van harte welkom geheten namens de BVN en de programmacommissie erfelijkheid (betrokken

Nadere informatie

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Evenement Op 23 november brachten 18 leerlingen van 1 school uit de regio een bezoek aan De High Tech Campus en kregen de

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

Yoshi Tuk WE DOEN ALLEMAAL MAAR WAT SCHRIJFT, BOUWT WEBSITES COMMUNICATIE SOCIAL MEDIA JOURNALISTIEK WORDPRESS 010 020 EN WAT DOE JIJ?

Yoshi Tuk WE DOEN ALLEMAAL MAAR WAT SCHRIJFT, BOUWT WEBSITES COMMUNICATIE SOCIAL MEDIA JOURNALISTIEK WORDPRESS 010 020 EN WAT DOE JIJ? Go to... Yoshi Tuk WE DOEN ALLEMAAL MAAR WAT SCHRIJFT, BOUWT WEBSITES COMMUNICATIE SOCIAL MEDIA JOURNALISTIEK WORDPRESS 010 020 EN WAT DOE JIJ? 12 APRIL 2013 THE MONEYER CREËERT OMGEKEERDE MARKTPLAATS

Nadere informatie

Vergroting van het rendement van beleidsonderzoek

Vergroting van het rendement van beleidsonderzoek Vergroting van het rendement van beleidsonderzoek Werksessie: Effectieve beleidsondersteuning met kennis Yvonne Prince Congres Kennisintensieve beleidsontwikkeling in praktijk, Zoetermeer, 2 april 2014

Nadere informatie

Samen voor een gezonde toekomst

Samen voor een gezonde toekomst business friends Samen voor een gezonde toekomst Business Friends De Business Friends van het Erasmus MC Vriendenfonds is een groep van zakelijke relaties en bedrijven in de regio die we regelmatig uitnodigen

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Mij is gevraagd iets te vertellen over onze pogingen om rendement in de bedrijfsvoering te verbinden met duurzaamheid. Dat is vooral een kwestie om met boerenverstand

Nadere informatie