1+1=3. Veranderingen in het leven van een derde-cultuur-kind. Anna-Carina Walraven Klas H1C

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1+1=3. Veranderingen in het leven van een derde-cultuur-kind. Anna-Carina Walraven Klas H1C"

Transcriptie

1 1+1=3 Veranderingen in het leven van een derde-cultuur-kind Anna-Carina Walraven Klas H1C Figuur 1. [Wereld in gezicht] (z. j.) Auteursrechthebbende onbekend. Overgenomen van In Kameroen ben ik opgegroeid als zendelingskind, toen ik veertien was zijn wij als familie teruggekeerd naar Nederland. Deze cultuur verandering heeft grote invloed op mij gehad. Dit heeft mij gebracht tot de vraag: welke invloed heeft het veranderen van de ene cultuur naar de andere op de ontwikkeling van derde-cultuur-kind volgens de cognitieve psychologie? Een derde-cultuur-kind heeft in verschillende culturen geleefd en delen van die culturen overgenomen waardoor het kind een soort derde cultuur vormt. De cultuur van een samenleving heeft invloed op de ontwikkeling dat kind. De cognitieve psychologie stelt dat mensen denken in schema s om de werkelijkheid te begrijpen, deze schema s worden beïnvloed door cultuur. Wanneer iemand verandert van cultuur moeten deze schema s worden aangepast om de nieuwe werkelijkheid te kunnen begrijpen. Dit kan voor een derde-cultuur-kind grote gevolgen hebben, want wanneer die omgeving verandert is het een stuk lastiger om die werkelijkheid te kunnen begrijpen en heeft het kind dus tijd nodig om zijn beeld bij te stellen. Ik zie dat dat vaak grote onzekerheid tot gevolg heeft en kan leiden tot een identiteitscrisis. Hoewel ik het zelf ook lastig heb gevonden om me in Nederland thuis te gaan voelen, waardeer ik mijn ervaringen in Kameroen enorm.

2 INLEIDING In 1995 zijn mijn ouders naar Kameroen verhuisd om daar als zendeling te werken, met een aantal koffer en dozen en drie kleine kinderen zijn ze het avontuur aangegaan. Één van die drie was ik, een baby van 6 maanden, de andere twee waren mijn broers. Jarenlang hebben mijn ouders in Kameroen gewerkt met kerken, tot 2009, toen was het tijd om terug te gaan naar Nederland, de plek die voor mij eigenlijk alleen bestond in een droom. Als 14 jarig tiener meisje kwam ik terecht in een wereld die eerst alleen in films en fantasie bestond. Die verandering van cultuur heeft een grote invloed op mij gehad zowel positief als negatief. Voor dit essay was ik daarom ook erg enthousiast om het onderwerp van veranderen van cultuur onder de loep te nemen. De kern vraag voor mijn betoog luidt: Welke invloed heeft het veranderen van de ene cultuur naar de andere op de ontwikkeling van derde-cultuurkind volgens de cognitieve psychologie? Het is een complexe vraag, daarom zal dit duidelijker worden door eerst te kijken naar de betekenis en de kenmerken van een derdecultuur-kind, daarna licht ik met behulp van verschillende bronnen toe welke invloed cultuur heeft op de ontwikkeling van een kind. Ook zal de cognitieve psychologie aan bod komen en wat zij zegt over het veranderen van de ene cultuur naar de andere.

3 KENMERKEN VAN EEN DERDE-CULTUUR-KIND Toen wij in Kameroen woonden stonden er altijd wel een paar kinderen op het hek rondom ons huis onze tuin in te kijken om te zien wat wij deden. Toen wij op verlof waren in Nederland was het voor ons, kinderen van 3, 5 en 7 jaar, dus de normaalste zaak om voor het grote raam van onze buurvrouw te gaan staan en naar binnen te kijken. Volgens verschillende boeken zijn mijn broers en ik derde-cultuur-kinderen, maar wat houdt dat precies in? Een TCK of derde-cultuur-kind is een persoon die een belangrijk deel van zijn jeugd heeft doorgebracht in een andere cultuur dan die van zijn ouders, zodat elementen van zowel de gastcultuur als de cultuur van de ouders zijn geïntegreerd tot een derde cultuur ( Wat is een MK, para. 2). Dit kind heeft met elke cultuur een bepaalde affiniteit, maar het ziet zichzelf niet als een deel van die culturen. Een derde-cultuur-kind voelt zich daarom ook het meest op zijn gemak bij mensen die eenzelfde achtergrond hebben. (Schmid, 2002) Wat kenmerkt een derde-cultuur-kind? Cathy Schmid (2002) geeft in haar boek Un enfant, deux cultures een uitgebreide lijst met algemene kenmerken van zo n kind. Allereerst kijken we naar de voordelen van het leven in verschillende culturen. Een derde-cultuur-kind heeft veel kennis van verschillende culturen en verschillende talen, vaak gaat dat gepaard met het gemak van communiceren met anderen en de acceptatie van verschillende culturen. Ook is die persoon flexibel en past zich gemakkelijk aan een situatie aan. Hij heeft vaak een goede band met zijn ouders en is over het algemeen gevoelig. Tegenover deze voordelen staan ook verschillende nadelen. Een derde-cultuur-kind heeft namelijk weinig wortels in een bepaalde cultuur en heeft de neiging zich vaak te verplaatsen. Ook ervaart hij vaak problemen met zijn identiteit en kan emoties gaan opkroppen. Diepe relaties zijn lastig aan te gaan en vaak zijn er loyaliteitsconflicten. Het leven van een derdecultuur-kind kan ook te beschermd zijn geweest waardoor de confrontatie met de echte wereld een grote schok kan zijn. Ook ervaren deze kinderen vaak wantrouw en onevenwichtigheid in hun leven. Er zijn nog veel meer kenmerken van een derde-cultuur-kind te noemen, maar met de hierboven genoemde algemene kenmerken valt een goed beeld te schetsen van de voor- en nadelen van het leven als derde-cultuur-kind.

4 DE INVLOED VAN CULTUUR OP DE ONTWIKKELING VAN EEN KIND Cultuur is een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden, normen, ideeën, attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de producten ervan, die van generatie op generatie worden overgeleverd (Van Oudenhoven, 2012, p. 12). Cultuur is een breed begrip met veel verschillende eigenschappen. In zijn boek noemt Van Oudenhoven de hierboven geciteerde betekenis van cultuur en om de breedte van cultuur verder uit te werken noemt hij er een aantal kenmerken van. Zoals: cultuur wordt niet door iedereen op dezelfde manier ervaren, sommige mensen gaan juist tegen de normen en waarden van een cultuur in. Ook wordt een cultuur door het gedrag van haar leden beïnvloed en andersom. In de loop van de jaren verandert cultuur door ecologische of economische omstandigheden, het is dus adaptief (Van Oudenhoven, 2012). Voordat er gekeken wordt naar de invloed(en) van cultuur op de ontwikkeling van een kind, is het belangrijk te kijken of er überhaupt sprake is van invloed tussen die twee. Van Oudenhoven (2012) zegt dat de mens een samenstelling van biologische en culturele factoren is. Hieruit kan dus geconcludeerd worden dat er sprake is invloed van cultuur op de mens en dus op ook een kind. In haar boek over de levensloop van een mens formuleert Rögels (2007) drie invloeden op de ontwikkeling van een mens. Als eerste zijn er normatief tijdsgebonden invloeden, dat zijn biologische en omgevingsinvloeden die per leeftijd verschillen, zoals het leren spreken en schrijven. Ten tweede zijn er normatief historisch gebonden invloeden, biologische en omgevingsfactoren die te maken hebben met een historische tijd een de situatie in de maatschappij, bijvoorbeeld de economische crisis of een oorlog. En als laatste noemt ze de niet-normatieve invloeden, dat zijn invloeden die persoonsgebonden zijn en niet gelden voor een historische tijd of een bepaalde leeftijd, dit is bijvoorbeeld een ziekte of een verhuizing. Dit zijn categorieën voor invloeden op de ontwikkeling van een persoon en hier valt cultuur dus ook onder. Concluderend kunnen we zeggen dat de cultuur van een gemeenschap of land invloed heeft op een mens en dus ook op een kind. Er zijn drie categorieën van invloeden op ontwikkeling: leeftijdsgebonden invloeden, historische tijdsgebonden invloeden en persoonsgebonden invloeden.

5 HET VERANDEREN VAN DE ENE CULTUUR NAAR DE ANDERE VOLGENS DE COGNITIEVE PSYCHOLOGIE De hoofdvraag van dit verslag luidt: Welke invloed heeft het veranderen van de ene cultuur naar de andere op de ontwikkeling van een derde-cultuur-kind volgens de cognitieve psychologie? De cognitieve psychologie is de psychologie van het denken in schema s, in mentale plannen die we opbouwen en waarmee we de werkelijkheid kunnen interpreteren (Van Vliet, 2006). Nu zal worden ingegaan op wat de cognitieve psychologie zegt en hoe dat vertaald kan worden naar het veranderen van cultuur. George Kelly is een psycholoog die goed past bij de cognitieve psychologie vanwege zijn mening over de mens, hoewel hij daar niet mee geassocieerd wil worden (Van Vliet, 2006). Hij stelt dat mensen allerlei theorieën voor zichzelf opstellen over de werkelijkheid en dat ze die dan uitoefenen om te kijken of hun voorspelling waar was, anders passen ze die aan. Met welk doel? Volgens Kelly doen mensen dit om betere grip op de toekomst te krijgen en om de wereld te kunnen interpreteren (Van Vliet, 2006). Dus derde-cultuur-kinderen ontwikkelen ook theorieën over hun omgeving waarmee ze de werkelijkheid kunnen verklaren, maar als hun werkelijkheid verandert moeten ze opnieuw beginnen met het vormen van die theorieën. Een beeld van de werkelijkheid dat in een bepaalde cultuur geldt kan namelijk in de andere cultuur heel anders zijn. Bijvoorbeeld, in Kameroen was ik een kind van rijke ouders die een auto hadden en een groot huis, terwijl ik in Nederland liep in tweedehands kleding en speelde met geleend speelgoed. Als gevolg van het steeds herstellen van de theorieën over de werkelijkheid, kan een kind wellicht de grip op de gang van zaken kwijt raken. De schema s waar de cognitieve psychologie het over heeft zijn mentale structuren waarmee mensen de wereld om hun heen en zichzelf observeren, hierdoor krijgen ze meer inzicht in de wereld en in zichzelf (Van Vliet, 2006). Ook zegt de cognitieve psychologie dat de persoonlijkheid van een mens bestaat uit die observaties van zichzelf en de werkelijkheid, die weer leiden tot het bijwerken van die persoonlijke schema s (Van Vliet, 2006). Dus eigenlijk zegt deze psychologie hiermee dat de persoonlijkheid van iemand nauw verbonden is met de omgeving en dus ook met de cultuur. Volgens Van Oudenhoven (2012) vormen kinderen een eigen denkwereld waarmee ze zich aanpassen aan de veranderende wereld om hen heen. Ook zegt hij dat de cognitieve ontwikkeling van een kind afhangt van de omgeving (Van Oudenhoven, 2012). Dit is bijvoorbeeld te zien bij het vergelijken van Afrikaanse en Europese kinderen van 7 tot 12 jaar, in Europa kunnen de kinderen over het algemeen sneller en beter lezen en schrijven dan een kind van dezelfde leeftijd in Afrika. De ontwikkeling heeft dus te maken met de omgeving waarin een kind zich bevindt. De psycholoog Piaget heeft vier stappen van ontwikkeling van een kind opgesteld, namelijk het ontwikkelen van zintuigen en motorische vaardigheden, het onvermogen om zich in een ander te verplaatsen of het geloof dat wezenloze dingen levend zijn, het leren van denken in andere perspectieven en als laatste begint het kind een volwassen denkwijze te ontwikkelen (Van Oudenhoven, 2012). Als een kind verandert van cultuur kan het zijn dat de kinderen in de nieuwe omgeving een stap voor lopen. Er zijn twee manieren waarop een kind van de ene

6 stap overgaat op de ander, namelijk door het hervormen van de bestaande denkschema s of door het aanpassen van de nieuwe ideeën aan de huidige manier van denken (Van Oudenhoven 2012). Net als Van Oudenhoven zegt Vygotsky ook dat de ontwikkeling van een kind nauw verbonden is met de cultuur waarin het kind opgroeit (Van Oudenhoven 2012). Volgens Vygotsky ontwikkelt het kind eerst biologische factoren die doorgaan met ontwikkelen en daarna komt de sociale en culturele ontwikkeling, waarbij de omgeving invloed heeft (Van Oudenhoven, 2012). Concluderend, zien we dat de cognitieve psychologie vooral nadruk legt op het feit dat mensen in schema s denken en zo grip willen krijgen op de wereld om hen heen. In deze schema s speelt de omgeving van een kind en dus ook cultuur een grote rol, bij het veranderen van zo n omgeving moeten die schema s dus worden aangepast.

7 CONCLUSIE Welke invloed heeft het veranderen van de ene cultuur naar de andere op de ontwikkeling van derde-cultuur-kind volgens de cognitieve psychologie? Deze vraag is de basis geweest voor dit essay. Een derde-cultuur-kind heeft in verschillende culturen geleefd en delen daarvan overgenomen waardoor het kind een soort derde cultuur vormt. De cultuur van een samenleving heeft invloed op de ontwikkeling dat kind. Binnen de cognitieve psychologie wordt gesteld dat mensen denken in schema s om de wereld om hen heen beter te begrijpen, die schema s worden beïnvloed door omgeving en cultuur. Volgens de cognitieve psychologie moeten de denkschema s waarin het kind is gaan denken aangepast worden als het verandert van cultuur. Om effectief te kunnen reageren op een continu veranderende omgeving is het belangrijk om de blik op de dingen regelmatig te toetsen en zo nodig aan te passen (Van Vliet, 2006, p.312). Dit kan voor een derde-cultuur-kind grote gevolgen hebben, want zij ontwikkelen theorieën over hun omgeving waarmee ze de werkelijkheid kunnen begrijpen. Wanneer die omgeving verandert is het een stuk lastiger om die werkelijkheid te kunnen begrijpen en heeft het kind dus tijd nodig om zijn beeld bij te stellen. In de praktijk heb ik gezien dat dit betekent dat het kind een tijd van onzekerheid en het zoeken naar een nieuwe identiteit doormaakt. Dit proces ervaart elk kind op een andere manier. Hoewel ik het zelf ook lastig heb gevonden om me in Nederland thuis te gaan voelen, waardeer ik mijn ervaringen in Kameroen enorm en heeft het mij ook verrijkt. Elke verandering heeft invloed op ons leven en er is tijd nodig om ons aan te passen aan die veranderingen (Pollock & Van Reken, 2003).

8 Literatuur Hiemstra-Noback, M. (z. j.). Verkregen op 21, april, 2013 van Pollock, D.C., & Van Reken, R. E. (2003). Third Culture Kids. London: Nicholas Brealey Publishing Rögels, N. (2007). Levenslooppychologie. Soest: Uitgeverij Nelissen. Schmid, C. (2002). Un enfant, deux cultures St-Legier : Editions Emmaüs & Institut Ev. De Missiologie. Van Oudenhoven, J. P. (2012). Crossculturele psychologie. Bussum: Uitgeverij Coutinho. Van Vliet, P. (2006). Wat drijft de mens? Amsterdam: Uitgeverij Boom. [Wereld in gezicht] [Foto]. (z. j.). Overgenomen van

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Boekbespreking Samenvatting Cultuur niet statisch, maar adaptief

Boekbespreking Samenvatting Cultuur niet statisch, maar adaptief Boekbespreking Titel Cross-culturele psychologie. De zoektocht naar verschillen en overeenkomsten tussen culturen Auteur van Oudenhoven, Jan Pieter Uitgave Bussum : Coutinho, 2002 Omvang 269 p. Samenvatting

Nadere informatie

Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012. Bijeenkomst 11: ontwikkeling

Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012. Bijeenkomst 11: ontwikkeling Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012 Bijeenkomst 11: ontwikkeling Terugblik bijeenkomst 10 Presentatie ontwikkelingsgebieden Indeling ontwikkelingsgebieden Casus: stel je probleemverklaring op. Bijeenkomst

Nadere informatie

Competent talent in de praktijk

Competent talent in de praktijk Competent talent in de praktijk Competent talent in DE PRAKTIJK CURSISTENBOEK Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten Competent talent in de praktijk Cursistenboek Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten

Nadere informatie

VOORBEELD OEFENING MENTALE LIFELONG. lee@lifelong.eu +31 (0) 638 279 772. Wil je positieve invloed uitoefenen op het verloop van je leven?

VOORBEELD OEFENING MENTALE LIFELONG. lee@lifelong.eu +31 (0) 638 279 772. Wil je positieve invloed uitoefenen op het verloop van je leven? LIFELONG VOORBEELD Wil je positieve invloed uitoefenen op het verloop van je leven? Dan is het essentieel om je inzicht in jezelf en anderen te vergroten! MENTALE Om je te ondersteunen om je mentale gezondheid

Nadere informatie

Acceptatie en verwerking. Michel Schoonenberg Coördinator Hersenletselteam Limburg en Revalidatiemaatschappelijk werker

Acceptatie en verwerking. Michel Schoonenberg Coördinator Hersenletselteam Limburg en Revalidatiemaatschappelijk werker Acceptatie en verwerking Michel Schoonenberg Coördinator Hersenletselteam Limburg en Revalidatiemaatschappelijk werker 10-4-2013 1 Wat is acceptatie? Accepteren wil zeggen dat je de gevolgen van de aandoening

Nadere informatie

Proudy. Praktijk voor psychomotorishe kindertherapie

Proudy. Praktijk voor psychomotorishe kindertherapie Proudy Praktijk voor psychomotorishe kindertherapie Wat is psychomotorische kindertherapie? Pmkt is een vorm van kindertherapie bedoeld voor kinderen die vast lopen in hun ontwikkeling en dat in hun gedrag

Nadere informatie

3.6 Diversiteit is meer dan verschil in cultuur 91 3.7 Antwoorden uit de gezondheidswetenschappen

3.6 Diversiteit is meer dan verschil in cultuur 91 3.7 Antwoorden uit de gezondheidswetenschappen Inhoud Inleiding 7 1 Diversiteit in jouw leven 13 1.1 Identiteit 13 1.2 Sociale identiteit 15 1.3 Sociale deelidentiteiten 17 1.4 Multiculturele persoonlijkheden 20 1.5 Aspecten van persoonlijkheden 24

Nadere informatie

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Samenvatting Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Deze samenvatting gaat over hoofdstuk 4; eerst publiceren dan filteren,

Nadere informatie

Over de auteurs. Anne-Mei The. Cilia Linssen ICISZ

Over de auteurs. Anne-Mei The. Cilia Linssen ICISZ 72 h.22 Over de auteurs Anne-Mei The Mr. dr. Anne-Mei The is jurist en cultureel antropoloog. Zij doet onderzoek naar beslissingen en communicatie rond het levenseinde door jarenlang mee te lopen in ziekenhuizen

Nadere informatie

Wetenschappelijk onderzoek in het VUmc: wat heeft u eraan?

Wetenschappelijk onderzoek in het VUmc: wat heeft u eraan? Diabetesbijeenkomst Wetenschappelijk onderzoek in het VUmc: wat heeft u eraan? Diabetesbijeenkomst Wat doet diabetes type 1 met het brein? Drs. Eelco van Duinkerken Cognitieve klachten http://www.youtube.com/watch?v=rgwbxe8zdc4&feature=related

Nadere informatie

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa Zeven hulpbronnen van vertrouwen Door: Carlos Estarippa Geïnspireerd door het boek van Bertie Hendriks Dagboek van de Ziel. De zeven levensfasen (Hendriks, 2013) wil ik in onderstaand artikel beschrijven

Nadere informatie

Esther Rozendaal (Radboud Universiteit Nijmegen)

Esther Rozendaal (Radboud Universiteit Nijmegen) Media? Gewoon opvoeden! Esther Rozendaal (Radboud Universiteit Nijmegen) De mediaconsument Ontwikkeling tot mediaconsument: 0 19 jaar Esther Rozendaal Radboud Universiteit Nijmegen 24 juni 2015 NJI Mini-congres

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een verslag over.

Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een verslag over. Naam: Klas: Nr: Datum: Vak: Nederlands Leerkracht: Taalverwerving Opdracht 1 Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Welkom. Docent: Wieny van Noorel

Welkom. Docent: Wieny van Noorel Welkom Docent: Wieny van Noorel w.vannoorel@fontys.nl Veranderen is mensenwerk! Docent: Wieny van Noorel w.vannoorel@fontys.nl Programma Oriëntatie op het begrip veranderen Veranderen gaat over. Weerstanden

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen

Rijksuniversiteit Groningen De adolescentiefase: over puberen, hersenontwikkeling, studiekeuze, risicogedrag en de relatie met ouders. Dr. Saskia Kunnen i.s.m. Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Interessen: Wat vind ik leuk?

Interessen: Wat vind ik leuk? Interessen: Wat vind ik leuk? Opdracht 1: Zet een kruisje bij de punten die je leuk vindt om te doen. Omcirkel vervolgens drie punten die je het allerleukst vindt om te doen. Ik vind het leuk om iets van

Nadere informatie

Samenvatting E-Scan voor zzp-ers 28/10/2011 17:51 van Voorbeeld Persoon 1 / 5

Samenvatting E-Scan voor zzp-ers 28/10/2011 17:51 van Voorbeeld Persoon 1 / 5 Samenvatting E-Scan voor zzp-ers 28/10/2011 17:51 van Voorbeeld Persoon Mijn eigenschappen en kwaliteiten Mijn ondernemersdenkstijlen 1 / 5 Mijn eigenschappen en kwaliteiten Vergeleken met de feedback

Nadere informatie

Zelfsturend leren met een puberbrein

Zelfsturend leren met een puberbrein Zelfsturend leren met een puberbrein Jacqueline Saalmink In het hedendaagse voortgezet onderwijs wordt een groot beroep gedaan op zelfsturend leren. Leerlingen moeten hiervoor beschikken over vaardigheden

Nadere informatie

De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid

De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid Tobias gechanneld door Geoffrey Hoppe www.crimsoncircle.com Inspiring Consciousness De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid Tobias gechanneld

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Preek Zondag Laetare 2013 O.L.V. van de Rozenkrans Amsterdam

Preek Zondag Laetare 2013 O.L.V. van de Rozenkrans Amsterdam Preek Zondag Laetare 2013 O.L.V. van de Rozenkrans Amsterdam door diaken Michael Buykx; zie ook www.jesusmafa.com Jz 9-12; 2 Kor 5, 17-21; Lc 15, 1-3 & 11-32. In Nederland hechten we aan zorgvuldige procedures

Nadere informatie

Persoonlijk meesterschap

Persoonlijk meesterschap Persoonlijk meesterschap Het creëren van je eigen toekomst "A learner learns when a learner wants to learn" (Peter Senge) Jan Jutten www.natuurlijkleren.org 1. Inleiding De drijvende kracht in de school

Nadere informatie

Zin eer PSYCHOLOGIE MAGAZINE JULI/AUGUSTUS 2011 79

Zin eer PSYCHOLOGIE MAGAZINE JULI/AUGUSTUS 2011 79 ~. Zin eer Dag regen, dag files! Vol verwachting vertrokken deze vier gezinnen naar een nieuw leven in het buitenland. Met hangende pootjes kwamen ze terug soms nog geen paar maanden later. Emile [46]:

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

Onderzoeksrapportage Geluk 2016

Onderzoeksrapportage Geluk 2016 Onderzoeksrapportage Geluk 2016 Zaltbommel, 25 februari 2016 Inhoudsopgave Verantwoording onderzoek 3 Highlights 4 Toelichting 5 2 Verantwoording onderzoek Inleiding Schouten & Nelissen is het nieuwe jaar

Nadere informatie

Observeren & Rapporteren

Observeren & Rapporteren Voorbeeld: let op! Het is geen compleet eindverslag, het gaat hier vooral om de rapportage, ofwel deel 2. Van het eindverslag Observeren & Rapporteren (Deel 1. Observatieplan) ontbreekt Deel 2. Rapportage

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

MIDDELENMISBRUIK + angststoornissen depressie

MIDDELENMISBRUIK + angststoornissen depressie MIDDELENMISBRUIK + angststoornissen depressie Enkele cijfers 17,9 % van de patiënten met een angststoornis lijdt aan een alcoholverslaving 19,4% van de alcoholverslaafden heeft een angststoornis (Addiction

Nadere informatie

Rapport Vitaliteitscan

Rapport Vitaliteitscan Rapport Vitaliteitscan Voor: F.K.J Kras 24 maart 2011 Rapportage Individuele Scan Geachte heer/mevrouw F.K.J Kras Hieronder treft u de rapportage aan van de door u ingevulde vitaliteitscan voor werkenden.

Nadere informatie

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Inleiding In de komende maanden willen we als kerkenraad een beleidsplan opstellen voor de komende vijf jaar. Iedereen die op dit moment op de één of andere manier

Nadere informatie

Almelo, 8 juli 2015. En dat is niet zo makkelijk voor iedereen want de meeste kinderen zijn gewend aan school, vrienden, azc, enz, enz.

Almelo, 8 juli 2015. En dat is niet zo makkelijk voor iedereen want de meeste kinderen zijn gewend aan school, vrienden, azc, enz, enz. Almelo, 8 juli 2015 Onderwerp: Moeilijk verhuizen! Beste heer/mevrouw Ik ben (...) Ik ben 14 jaar oud. Ik woon met mijn ouders en mijn 2 kleine broertjes in azc Almelo. In deze vakantie moeten er ongeveer

Nadere informatie

volledige kaart voor Wat zijn voor verschillende belanghebbenden voor en tegen het mengen van leerlingen in het basisonderwijs?

volledige kaart voor Wat zijn voor verschillende belanghebbenden voor en tegen het mengen van leerlingen in het basisonderwijs? Wat zijn verschillende belanghebbenden argumenten en tegen het mengen van leerlingen in het basisonderwijs? Mengen vergroot de ontwikkelingskansen van leerlingen Zwakkere leerlingen kunnen zich optrekken

Nadere informatie

Frankenstein. Mary Shelley

Frankenstein. Mary Shelley Frankenstein Frankenstein maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208

Nadere informatie

Februari 2012 Workshop Eviont

Februari 2012 Workshop Eviont Het Brein heeft een doel nodig! Februari 2012 Workshop Eviont Het Brein heeft een doel nodig! Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE...2 LEESWIJZER...3 INLEIDING...4 STAP 1: HET KADER...5 STAP 2: STATE, GEDRAG EN

Nadere informatie

Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken

Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken Bij Marcus 5 : 21-43 Voor mensen met school-gaande kinderen nadert de zomervakantie. Hier in de kerk blijven al enige tijd wat meer stoelen leeg om dat dan

Nadere informatie

2 Algemene doelstelling en visie

2 Algemene doelstelling en visie 2 Algemene doelstelling en visie 2.1 Algemene doelstelling De groene kikker heeft als doel huiselijke en persoonlijke kinderopvang te bieden, die optimaal tegemoet komt aan de behoeften van de kinderen.

Nadere informatie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie EIGEN BLOED Ik zie het koppie al, zegt de huisarts tegen de dertienjarige Henny Paniek Ze kwam bij hem vanwege buikpijn Dan gaat alles razendsnel Met een ambulance wordt Henny naar het ziekenhuis gebracht

Nadere informatie

Dit artikel en onderzoek zijn onderdeel van mijn afstudeeropdracht bij de eerstegraadsopleiding wiskunde bij het IVLOS in Utrecht.

Dit artikel en onderzoek zijn onderdeel van mijn afstudeeropdracht bij de eerstegraadsopleiding wiskunde bij het IVLOS in Utrecht. Han Bäumer han.baumer@xs4all.nl Vaardigheden inzichtelijk UniC en!mpulse zijn twee scholen die naast de cognitieve vaardigheden ook (persoonlijke) vaardigheden trainen. Om deze vaardigheden te concretiseren

Nadere informatie

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Inleiding 2 INLEIDING DANS Leerlingen in het basisonderwijs dansen graag. Het sluit aan bij hun natuurlijke creativiteit, fantasie en bewegingsdrang.

Nadere informatie

Pychiatrische dagbehandeling voor moeder en kind

Pychiatrische dagbehandeling voor moeder en kind Centrumlocatie Naar aanleiding van de intake op onze polikliniek blijkt dat u in aanmerking komt voor de dagbehandeling voor vrouwen met psychiatrische problemen en hun baby s tot 1 jaar. In deze folder

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Intellectuele ontwikkeling

Intellectuele ontwikkeling Intellectuele ontwikkeling De Zwitserse psycholoog Jean Piaget heeft onderzoek gedaan op onder andere het gebied van denkontwikkeling in de leeftijd van nul tot veertien jaar. Ontwikkeling van het denken

Nadere informatie

Bezinningsbijeenkomst H.A.: 25 juni 2015. We zingen: Ps. 25 : 2 en 4; Ps. 51:6 We lezen: Ps. 51 en vr. en antw. 78 HC

Bezinningsbijeenkomst H.A.: 25 juni 2015. We zingen: Ps. 25 : 2 en 4; Ps. 51:6 We lezen: Ps. 51 en vr. en antw. 78 HC Bezinningsbijeenkomst H.A.: 25 juni 2015. We zingen: Ps. 25 : 2 en 4; Ps. 51:6 We lezen: Ps. 51 en vr. en antw. 78 HC Beste mensen, hier en thuis: Wat besteedt de Heidelberger een aandacht aan het Heilig

Nadere informatie

Wetenschappelijke Samenvatting. 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie

Wetenschappelijke Samenvatting. 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie Wetenschappelijke Samenvatting 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie In dit proefschrift wordt onderzocht wat spaak loopt in de hersenen van iemand met een depressie. Er wordt ook onderzocht

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

i. 18 bedrijven met 50% regeling; ii. 16 bedrijven zonder 50% regeling; c. bij normenset 2: 26 bedrijven:

i. 18 bedrijven met 50% regeling; ii. 16 bedrijven zonder 50% regeling; c. bij normenset 2: 26 bedrijven: Gevolgen voor de bedrijven Hieronder zijn de bevindingen van de resultaten weergegeven ten aanzien van de gevolgen voor de bedrijven. 1. De totale geuremissie in de gemeente Cuijk bedraagt: a. in de referentiesituatie

Nadere informatie

Jewish feelings, Jewish practice?

Jewish feelings, Jewish practice? Jewish feelings, Jewish practice? Kinderen uit gemengde relaties in Nederland Barbara Tanenbaum / Riki Kooyman [Nederlandse samenvatting] Juni 2014 Jewish feelings, Jewish practice? Kinderen uit gemengde

Nadere informatie

Cri-du-chat syndroom is zeldzaam. Het komt bij 1 op de ongeveer 50.000 baby s voor. Dat wil zeggen hooguit 4 baby s per jaar in Nederland.

Cri-du-chat syndroom is zeldzaam. Het komt bij 1 op de ongeveer 50.000 baby s voor. Dat wil zeggen hooguit 4 baby s per jaar in Nederland. Voorwoord Ik zal uitleggen waarom ik voor het cri-du-chat syndroom heb gekozen. Ten eerste ligt mijn interesse vooral bij kinderen, met of zonder handicap. Verder wil ik in de toekomst graag kinderen met

Nadere informatie

Aandacht voor spelen = ontwikkelingsgericht. www.speelgoedadvies.nl

Aandacht voor spelen = ontwikkelingsgericht. www.speelgoedadvies.nl Aandacht voor spelen = Aandacht voor ontwikkelingsgericht werken Wat kinderen werkelijk doen als ze spelen, daar wordt nauwelijks op gelet. Het is tijd vullen en als de tijd om is, wordt alles opgeruimd.

Nadere informatie

fit for work MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING HANDREIKING LEIDINGGEVENDE

fit for work MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING HANDREIKING LEIDINGGEVENDE HANDREIKING LEIDINGGEVENDE MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING fit for work Eén op de drie mensen krijgt te maken met een chronische aandoening. Werken met een chronische aandoening is goed mogelijk.

Nadere informatie

Onderzoek bij een ambulancedienst

Onderzoek bij een ambulancedienst THEMA Sibrenne Wagenaar & Joitske Hulsebosch Hoe kan communicatietechnologie organisaties ondersteunen? Onderzoek bij een ambulancedienst In ons privéleven is technologie overal binnengedrongen. We gaan

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

Vriendschap, een digitale dimensie. De docent aan het. Social media in de les Wat willen leerlingen?

Vriendschap, een digitale dimensie. De docent aan het. Social media in de les Wat willen leerlingen? Vriendschap, een digitale dimensie De docent aan het woord Social media in de les Wat willen leerlingen? I like! Wanneer iemand zegt, I like, legt eigenlijk de grootste groep mensen toch wel de link met

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

CONCEPTVERSIE STORYTELLING

CONCEPTVERSIE STORYTELLING CONCEPTVERSIE STORYTELLING Priscilla van der Pluijm 2050563 VCMD2A6 Drie profielschetsen Lucian (mannelijke boom) Het hoofdpersonage is een mannelijke boom genaamd Lucian. Hij is een haagbeuk en deze staat

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

Inleiding. Noodzaak. Het is ongeveer een jaar

Inleiding. Noodzaak. Het is ongeveer een jaar Inleiding Dit projectplan laat zien hoe wij, betrokken inwoners van de gemeente Steenwijkerland, - willen komen tot een inloophuis voor jongeren van 12-23 jaar in Steenwijk. Wij zijn tot dit projectplan

Nadere informatie

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Gevoel en emoties / definitie Emoties: in biologische zin: affectieve reacties. Prikkeling van dit systeem geeft aanleiding tot allerlei lichamelijke reacties.

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek.

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek. Samenvatting In september 2003 publiceerde TNO de resultaten van een onderzoek naar de effecten op het welbevinden en op cognitieve functies van blootstelling van proefpersonen onder gecontroleerde omstandigheden

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

KLEINE MENSEN GROTE WENSEN

KLEINE MENSEN GROTE WENSEN KLEINE MENSEN GROTE WENSEN Voor de betere kinderopvang DOOR DE OGEN VAN KINDEREN Dit boekje laat je kinderopvang zien door de ogen van kinderen. Een praktische gids voor iedereen die nadenkt over de opvang

Nadere informatie

Belbin Teamrollen Vragenlijst

Belbin Teamrollen Vragenlijst Belbin Teamrollen Vragenlijst Lindecollege 2009 1/ 5 Bepaal uw eigen teamrol. Wat zijn uw eigen teamrollen, en die van uw collega s? Deze vragenlijst kan u daarbij behulpzaam zijn. Zeven halve zinnen dienen

Nadere informatie

Leiding geven vanuit je talenten Welkom!

Leiding geven vanuit je talenten Welkom! Leiding geven vanuit je talenten Welkom! Geert Vansieleghem Stichting Lodewijk de Raet een referentie voor sociale competentie 1 Als intro Wat beschouwen anderen bij jou als je grootste talent? Neem 1

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Inhoud. Bronnen... 16

Inhoud. Bronnen... 16 Inhoud Inleiding...3 De ontwikkeling van een twaalfjarige....4 Ontwikkelingstaken 12-17 jarigen...5 Opdrachten bij dit hoofdstuk...6 Jouw ontwikkeling tot puberouder...7 Ouderschapsfasen...7 Wat is nu

Nadere informatie

Bijlage: Voorbeeldschema van mijlpalen in de verschillende ontwikkelingsgebieden

Bijlage: Voorbeeldschema van mijlpalen in de verschillende ontwikkelingsgebieden Bijlage: Voorbeeldschema van mijlpalen in de verschillende sgebieden Ontwikkeling 4-6 jaar 7-9 jaar 10-12 jaar Taal Opbouwen basiswoordenschat. Woordenschat en zinsbouw neemt sterk toe. Redelijk tot goed

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VOOR VMBO BOVENBOUW 3 VMBO KGT-EDITIE WERKBOEK

GESCHIEDENIS VOOR VMBO BOVENBOUW 3 VMBO KGT-EDITIE WERKBOEK GESCHIEDENIS VOOR VMBO BOVENBOUW 3 VMBO KGT-EDITIE WERKBOEK Inhoudsopgave 8 Nederland 1900-191 Module 1 Nederland en Indonesië HET CULTUURSTELSEL NEDERLAND BREIDT ZIJN INVLOED UIT HET NATIONALISME 6 50

Nadere informatie

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren alcohol. Dit proefschrift laat zien dat de meerderheid van

Nadere informatie

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova)

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) Faalangstreductie training (frt) Wat is faalangst? Het zal je maar gebeuren..

Nadere informatie

Visie op kinderen en volwassenen met psychische klachten: Grote mensen zijn net kinderen, liever niet andersom

Visie op kinderen en volwassenen met psychische klachten: Grote mensen zijn net kinderen, liever niet andersom Viki s View Viki s View is een methodiek die ontwikkeld is vanuit de orthopedagogiek. De benadering is klachtgericht en de therapie richt zich op het terug in balans brengen van mensen die zichzelf zijn

Nadere informatie

Jong Volwassenen. Een behoud voor de hockeysport. De samenvatting

Jong Volwassenen. Een behoud voor de hockeysport. De samenvatting Jong Volwassenen Een behoud voor de hockeysport De samenvatting Sophie Benus Universiteit Utrecht Faculteit : Bestuurs- en Organisatiewetenschappen Utrecht, 2008 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt

Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt Getuigenissen uit de praktijk Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt Allochtone kinderen in de therapeutische praktijk, dat is niet nieuw. Al een aantal decennia is er aandacht voor dit

Nadere informatie

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS 2011 Klanttevredenheid Vereenzaming Ouderen Soest VOS Stichting Welzijn Ouderen Soest Molenstraat 8c 3764 TG Soest 035 60 23 681 info@swos.nl www.swos.nl KvK 41189365 Klanttevredenheidsonderzoek Vereenzaming

Nadere informatie

Ten slotte wens ik je veel plezier bij het lezen. Hopelijk geeft het de kennis en de inspiratie om ook zelf met je kinderen aan de slag te gaan!

Ten slotte wens ik je veel plezier bij het lezen. Hopelijk geeft het de kennis en de inspiratie om ook zelf met je kinderen aan de slag te gaan! inleiding Voor al mijn kinderen schrijf ik hun ontwikkelingen op in een schrift. Ik schrijf op wanneer en hoelang ze sliepen, wat ze aten, hoe ze speelden en hoe we samen de dag doorbrachten. Dat lijkt

Nadere informatie

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen.

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen. OptiMent OptiMent is er voor kinderen, jongeren en volwassenen die een steun(tje) in de rug kunnen gebruiken. We helpen om psychische klachten zo goed mogelijk te voorkomen. Wie al problemen heeft, kan

Nadere informatie

Enkele vragen aan Kristin Harmel

Enkele vragen aan Kristin Harmel Enkele vragen aan Kristin Harmel Waar gaat Zolang er sterren aan de hemel staan over? Zolang er sterren aan de hemel staan gaat over Hope McKenna- Smith, eigenaresse van een bakkerij in Cape Cod. Ze komt

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Echtscheiding en nieuw samengestelde gezinnen. Invloeden op ouderschap en kinderontwikkeling

Echtscheiding en nieuw samengestelde gezinnen. Invloeden op ouderschap en kinderontwikkeling Echtscheiding en nieuw samengestelde gezinnen Invloeden op ouderschap en kinderontwikkeling Cruciale vragen Verschillen in psychisch welbevinden ts. personen uit gescheiden en nietgescheiden gezinnen?

Nadere informatie

Als je de opdracht gemaakt hebt kun je het antwoord controleren door op onderstaande knop je klikken.

Als je de opdracht gemaakt hebt kun je het antwoord controleren door op onderstaande knop je klikken. Opdrachten bij hoofdstuk 5 Opdracht 1 (toepassen, motiveren en inzicht) Het doel van de opdracht is het verwerven van inzicht in de processen die een rol spelen bij persoonswaarneming en het vergroten

Nadere informatie

Veerkracht en betrokkenheid aan het werk

Veerkracht en betrokkenheid aan het werk Veerkracht en betrokkenheid aan het werk 1st Nederlandse conferentie positieve psychologie Jan Auke Walburg Linda Bolier www.trimbos.nl VERMOGEN VAN NEDERLAND 2013 Mentale stoornissen Geen gezondheidsprobleem

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

De Puk-poster. Goed voorbeeldgedrag. Een baby ontwikkelt zich razendsnel. Vaak lijkt. dit vanzelf te gaan. Toch is het belangrijk om ook

De Puk-poster. Goed voorbeeldgedrag. Een baby ontwikkelt zich razendsnel. Vaak lijkt. dit vanzelf te gaan. Toch is het belangrijk om ook Ontwikkeling van baby s stimuleren met de Puk-poster Auteur: Natasja van Lier Een baby ontwikkelt zich razendsnel. Vaak lijkt dit vanzelf te gaan. Toch is het belangrijk om ook de ontwikkeling van baby

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

www.bennyvreden.nl - BVP 1740 - Hint Music 2010 - De trein

www.bennyvreden.nl - BVP 1740 - Hint Music 2010 - De trein Lied :..! (cd track / ) Voor de lol of voor je werk. Naar een feest of naar de kerk. Naar Parijs of Almelo. Met de trein ben je er zo. Reizen naar een verre stad. Met je koffer en je kat. Stap maar in

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Pedagogisch contact. Verbondenheid door aanraken. De lichamelijkheid van pedagogisch contact. Simone Mark

Pedagogisch contact. Verbondenheid door aanraken. De lichamelijkheid van pedagogisch contact. Simone Mark Pedagogisch contact Verbondenheid door aanraken Simone Mark Mag je een kleuter nog op schoot nemen? Hoe haal je vechtende kinderen uit elkaar? Mag je een verdrietige puber een troostende arm bieden? De

Nadere informatie

Zorg op maat voor het jonge kind en zijn ouders

Zorg op maat voor het jonge kind en zijn ouders Zorg op maat voor het jonge kind en zijn ouders Wie zijn wij? Iedere ouder maakt zich wel eens zorgen om zijn kind. Eet mijn kind goed? Speelt hij genoeg met andere kinderen? Zijn die woedeaanvallen normaal?

Nadere informatie

Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten

Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten Bron: http://ninabrackman.blogspot.nl/p/de-alchemist-paulo-coelho.html Dit is een deel van een blog over De Alchemist van Paulo Coelho door Nina Brackman.

Nadere informatie