De vijand van het goede

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De vijand van het goede"

Transcriptie

1 9 Risico s van duurzame productontwikkeling Wat is duurzaam: een stoel van milieuvriendelijke materiaal, maar met een vrij beperkte levensduur? Om de wereld een beetje leefbaar te maken en te houden, moeten producten en diensten vele malen efficiënter worden. Ontwerpers bij bedrijven en instellingen, waaronder de TU Delft, hebben de handschoen opgepakt en proberen duurzame producten en diensten te ontwikkelen die het milieu steeds minder belasten. Luca Berchicci, die onlangs is gepromoveerd aan de faculteit Industrieel Ontwerpen, onderzocht waarom het ondanks de goede bedoelingen soms toch mis gaat. Aan de hand van twee projecten van human powered vehicles laat hij zien dat goede bedoelingen het betere tot de vijand van het goede kunnen maken. Wat is duurzaam? Eind jaren zeventig wilde toenmalige topman van General Motors, John DeLorean, zijn droom verwezelijken door met zijn eigen DeLorean Motor Car Company auto te produceren van RVS. De roestvast stalen auto moest een einde te maken aan de verspilling van grondstoffen door wegroestende auto s. Met veel subsidies stichtte hij begin jaren tachtig in Noord-Ierland zijn autofabriek. Na grote financiële problemen, een mislukte cocaïne-deal en slechts een paar honderd exemplaren, werd de fabriek gesloten. Wat rest is een verzamelaarsobject. Het voordeel van DeLorean s RVS-auto concept was alleen de lange levensduur. Door de RVS was de auto heel zwaar en verbruikte dus veel meer energie dan andere auto s. Wanneer dit aspect wordt gekoppeld aan de levensduur van de DeLorean, dan komt de auto er misschien ongustig uit ten opzichte van een roestende auto, maar die erg zuinig is. Joost van Kasteren

2 10 Aan het einde van de jaren zeventig kwamen de Amerikanen, volgens Berchicci niet gehinderd door kennis, met een radicaal ontwerp van een windturbine en een vakwerkmast. Ze hoopten daarmee de wereld te veroveren. In de loop der jaren zijn er honderden Amerikaanse masten geplaatst, maar inmiddels zijn ze ingehaald door het nu overbekende Deense ontwerp, dat ontstond uit een stap-voor-stap verbeteren benadering. Groene argumenten werken niet altijd om een groen doel te bereiken. Toen Shell enkele jaren geleden een minder-milieubelastende brandstof PURA op markt bracht, met veel nadruk op de milieu-aspecten, sprak het blijkbaar weinig mensen aan. Onlangs introduceerde Shell een nieuwe brandstof onder de naam V-Power. Nu ligt de nadruk meer op goede kwaliteiten van de benzine voor de motor, dan op de milieu-aspecten. Deze aanpak lijkt de autorijders wel aan te spreken. Opwindradio s worden door steeds meer fabrikanten in productie genomen. Aanvankelijk kwamen ze op de markt voor gebruik in Derde Wereld landen, maar nu ze zijn ze ook in westerse landen te koop. Ondanks het feit dat ze batterijen uitsparen en dus het milieu minder belasten, zijn ze (nog) niet erg populair. Veel mensen die bezig zijn met de milieu-problematiek, denken aan een samenleving waarbij met duurzame energiebronnen (of desnoods met kerncentrales) waterstof wordt gegenereerd. Een veilige opslag en infrastructuur voor waterstof is echter niet even te realiseren. Ook de implementatie van nieuwe milieuwetgeving laat soms erg lang op zich wachten. Toyota, daarentegen, heeft de Prius geïntroduceerd: een hybride auto die zowel door direct een benzinemotor kan worden aangedreven als door een elektromotor. Daarmee wordt het voor gemeentebesturen per direct mogelijk om bijvoorbeeld de uitstoot van uitlaatgassen in de binnensteden te beperken, door alleen elektrische tractie toe te staan. In 1997 onderzocht student industrieel ontwerpen Thomas Maas voor zijn afstudeerscriptie verschillende mogelijkheden voor duurzaam vervoer voor 2005, met name het segment dat tussen de fiets en de auto zit. Dit zou moeten leiden tot een vervanger van de auto bij gebruik voor korte afstanden (5 tot 20 km) en onder alle weersomstandigheden. Het mondde uit in het project Kathalys, een samenwerkingsverband tussen TU Delft en TNO Industrie. (Foto Shell Nederland) Duurzame productontwikkeling, ook wel Design for Sustainability (dfs) genoemd ontleent zijn bestaansrecht aan de formule: MB = B x W x M, waarbij MB staat voor milieubelasting, B voor bevolkingsgroei, W voor welvaartsgroei en M voor metabolisme ofwel de doelmatigheid waarmee de samenleving omgaat met natuurlijke hulpbronnen. Naar verwachting zal de wereldbevolking de komende vijftig jaar bijna verdubbelen en de welvaartsgroei zich vervijfvoudigen. Als we dan de milieubelasting MB met de helft willen reduceren, zullen we het metabolisme met een factor 20 moeten verbeteren. Het is een beetje een ruwe rekensom, maar duidelijk is wel dat er een stuk efficiënter met grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen moeten worden omgaan als we de milieubelasting willen verminderen en tegelijkertijd ook de rest van de wereld een stukje welvaart gunnen. Om die efficiëntie-slag te kunnen maken, zijn ingrijpende technologische vernieuwingen nodig; vernieuwingen die verder gaan dan een roetfilter op de uitlaat of zelfs maar auto met een gecombineerde benzine- en elektromotor, zoals de Prius van Toyota. Systeemvernieuwing Onder invloed van dit factordenken is duurzame productontwikkeling de laatste tien jaar sterk van karakter veranderd, zegt Luca Berchicci. Hij is van huis uit geoloog, maar hij heeft ook een Masters in Milieumanagement van de Erasmus Universiteit op zak. Waar het vijftien, twintig jaar geleden vooral ging om het verbeteren van bestaande producten, zoals de katalysator op de uitlaat, richt duurzame productontwikkeling zich de laatste jaren op de ontwikkeling van systeemvernieuwing; nieuwe concepten, vaak bestaande uit een combinatie van producten en services, die radicaal verschillen van het bestaande. Een bekend gezegde, vaak geciteerd op milieuconferenties luidt: Waarom zou je een bureaustoel (her)ontwerpen wanneer je een heel nieuw kantoorconcept kunt ontwikkelen. Op zich is er niets mis met de ambitie om veel efficiënter om te gaan met natuurlijke hulpbronnen. Berchicci: Wat mensen echter dreigen te vergeten, is dat productinnovatie een proces is dat is omgeven met veel onzekerheden. Dat geldt voor het herontwerpen van bestaande producten, maar dat gaat in nog grotere mate op voor het ontwikkelen van radicaal nieuwe producten. Hoe radicaler de vernieuwing; hoe groter de onzekerheid over de uitkomst van het innovatieproces. Groene argumenten Onzekerheid wordt op de eerste plaats veroorzaakt doordat het product nieuw is voor degenen die het gaan ontwerpen, c.q. het ontwerpproces moeten begeleiden en sturen. Een bijkomend probleem is dat niet altijd even duidelijk is, wat duurzaam is. Gaat het om het gebruik van milieuvriendelijke materialen die gemakkelijk afbreken, of is juist een langere levensduur een bewijs van duurzaamheid. Dat kan tot vele discussies leiden. Op de tweede plaats heb je te kampen met onzekerheid over de vraag of mensen het wel willen kopen. Je kunt wel honderd keer bewijzen dat een bepaald product beter is voor het milieu, maar daarmee verkoop je het nog niet. Als voorbeeld noemt Berchicci de milieuvriendelijke benzine Pura, die Shell een paar jaar geleden op de markt bracht. Iets duurder, maar wel beter voor het milieu. Toch werd het nauwelijks verkocht. Onlangs bracht Shell V-Power uit, een motorbrandstof die nog milieuvriendelijker zou zijn dan Pura. Bij de marketing van dit product is daar echter nauwelijks aandacht aan besteed; alle nadruk werd gelegd op de betere prestatie van de motor als je die benzine zou tanken. Ondanks de hogere prijs is V-Power wel een succes geworden. Berchicci: De gang van zaken illustreert dat groene argumenten nauwelijks tellen voor consumenten, ook al zeggen mensen dat ze het milieu een warm hart toedragen. Betere wereld Veel duurzame producten halen de winkel niet, omdat het al mis gaat tijdens het innovatietraject. Berchicci: Hoge milieu-ambities van opdrachtgevers en ontwerpers leiden ertoe dat er erg veel nadruk komt te liggen op de milieu-aspecten van het product, waardoor andere attributen, zoals prijs en comfort uit het zicht raken. Enigszins gechargeerd zou je kunnen zeggen dat opdrachtgevers en ontwerpers zozeer zijn gegrepen door het idee dat ze met hun product of combinatie van producten en diensten een bijdrage leveren aan een duurzamer en betere wereld, dat ze de harde realiteit van de markt uit het oog dreigen te verliezen. Een voorbeeld van een innovatietraject met vooralsnog té hoog gebleken

3 11 milieu-ambities is de Mitka, een human powered vehicle (hpv), bedoeld als alternatief voor de auto in het woon-werkverkeer. Het voertuig heeft drie wielen (twee voor, een achter) en wordt aangedreven door trappen in combinatie met een geïntegreerde elektrische hulpmotor, die zowel thuis als op het werk opgeladen kan worden. Een kap beschermt de berijder tegen het Nederlandse klimaat. Een technische bijzonderheid van de Mitka (de afkorting staat voor Mobiliteitsconcept voor Individueel Transport op de Korte Afstand) is de stuurinstallatie. Bij het nemen van een bocht gaan de twee voorwielen schuin staan, analoog aan het enkele voorwiel van een fiets. De Mitka is niet louter een product, maar ook een nieuw geïntegreerd vervoersconcept. Naast het voertuig zelf zouden, zo was de bedoeling, ook allerlei diensten worden aangeboden, zoals een reparatieservice en een boodschappenservice, maar ook een doucheruimte op het werk. De Mitka moest, kortom, de voordelen van de fiets en de auto combineren, zo luidde de kop in de Visie op duurzame productinnovatie, die in september 2001 verscheen, uitgegeven door Kathalys, een samenwerkingsverband van tno en de TU Delft gericht op het realiseren van sprongsgewijze innovaties. Motivatie In zijn proefschrift vergelijkt Berchicci de ontwikkeling van de Mitka met die van de Mango, eveneens een driewielig human powered vehicle met gestroomlijnde kap, zij het zonder elektrische hulpmotor en ook anderszins wat minder comfortabel. Ondanks die verschillen in uitvoering zijn de doelstellingen van Mitka en Mango gelijk, namelijk het ontwikkelen van een door menskracht aangedreven voertuig voor praktisch gebruik, waarin je je snel en comfortabel kunt verplaatsen. Berchicci: Het verschil zit hem in de motivatie. De ontwikkeling van de Mitka is, zoals gezegd, ingegeven door de ambitie om de milieubelasting en congestie door autoverkeer tegen te gaan. De motivatie van de ontwerpers en bouwers van de Mango was en is om gewoon de snelste en meest comfortabele fiets voor praktisch gebruik te ontwikkelen en er zoveel van verkopen dat ze ervan konden leven. Naast de motivatie, verschilde ook de setting, waarin de ontwikkeling plaatsvond. Verschillende gevestigde partijen zijn in de loop der jaren betrokken geweest bij de ontwikkeling van de Mitka. Daaronder de groep Duurzame Productontwikkeling van tno, de fietsenfabriek Gazelle, het ontwerpbureau Van der Veer Designers en de groep Design for Sustainability van de TU Delft. Een niet onbelangrijke partner tenslotte was het Europese hoofdkwartier van Nike, leverancier van sportschoenen en ander benodigdheden, gevestigd in Hilversum. Zij zagen perspectief in de Mitka, omdat het voertuig groen en sportief combineerde en wilden wel als launching customer optreden. Het team dat de Mango ontwikkelde, zit veel meer in de alternatieve hoek, de wereld van de ligfietsen en hpv s. De producent is Velomobiel, een klein bedrijf, opgericht door Allert Jacob en Ymte Sybrandy. Beiden zijn werkzaam geweest bij Flevobike, de producent van de Alleweder, ook een driewielig voertuig, dat begin jaren negentig is ontwikkeld door Bart Verhees. Velomobiel introduceerde in 2000 de Quest, toen en nu het snelste door menskracht aangedreven voertuig voor gebruik op de openbare weg. Met het vermogen dat je nodig hebt om op een gewone fiets 30 km per uur te rijden, haal je in een Quest bijna 50 kilometer per uur. De Quest bestaat uit een aluminium frame en een carrosserie van glasvezelversterkt polyester. Uit het contact met gebruikers bleek dat de aandacht voor comfort en snelheid bij de Quest enigszins ten koste was gegaan van de manoeuvreerbaarheid. Een aantal potentiële gebruikers knapte bijvoorbeeld af op de draaicirkel van ruim 10 meter die gebruik in stadsverkeer wel erg lastig maakte. Om ook die categorie gebruikers tegemoet te komen, werd in 2002 de Mango ontwikkeld, een zusje van de Quest, dat veertig centimeter korter is en waarbij de voorwielen vrij zijn. De snelheid bij 250 watt vermogen is lager (45 km/h) dan die van de Quest maar het voertuig is makkelijker te manoeuvreren en de stabiliteit is beter. Bovendien is het, door het gebruik van meer standaardonderdelen, ook een stuk goedkoper dan de Quest. Van de Mango zijn er inmiddels enkele tientallen verkocht. Het merendeel van de kopers gebruikt het voertuig zowel voor recreatie als voor woon-werkverkeer. TNO Industrie begon in 1999 een eigen project met onder meer Nike en Gazelle, die ontwerpbureau Van der Veer Designers meenam. In 2000 moest het team besluiten hoe het duurzame voermiddel er uit moest gaan zien. Met een uitgebreide enquête werden medewerkers van Nike Europe in Hilversum gevraagd om aan te geven hoe volgens hen het (inmiddels tot MITKA-gedoopte) voertuig er uit moest gaan zien: 2 of 3 wielen, wel of geen regenscherm, wat voor soort bagagerek, etc. De meerderheid koos voor een tweewieler. Het team besloot toch voor een driewieler, onder meer omdat het een innovatiever product wilde, mede gebaseerd op de veronderstelling dat het voor de meeste mensen moeilijk is om verder te denken dan bestaande producten en gevestigde beelden. Met een radicaal ander vervoermiddel dat een sterkte gelijkenis had met een auto, hoopte het team dat meer bestuurders hun auto zouden laten staan voor de korte afstanden. Schaalmodel 1:3 uit september 2000, zoals gepresenteerd op het hoofdkwartier van Nike Europe in Hilversum. Met een CAD-programma werden de verdere details uitgewerkt. Proefontwerp van het stuuren kantelmechanisme van de MITKA uit het begin van 2001.

4 12 Het eerste 1:1 model van de MITKA in maart Op het symposium ter gelegenheid van de ingebruikname van het nieuwe gebouw van TNO in Eindhoven in 2001 werd kroonprins Willem-Alexander uitgenodigd om plaats te nemen op het MITKA-model. Kroonprins De ontwikkeling van de Mitka liep minder voorspoedig. Medio 2000 werd een model schaal 1 : 3 van de Mitka gepresenteerd, een half jaar later gevolgd door een 1 : 1 overigens niet-werkend model op de Fiets-rai. In september 2001 namen kroonprins Willem-Alexander en zijn toenmalige verloofde Maxima plaats in de mock up van de Mitka, hetgeen de nodige publiciteit genereerde. In oktober 2002 was het eerste echte prototype van de Mitka gereed. Een aantal mensen zou het voertuig gebruiken waar het voor was bedoeld, namelijk om van huis naar werk en weer terug te rijden. Uit de beschrijving van Berchicci blijkt dat dat geen onverdeeld genoegen was. Het voertuig liet zich lastig manoeuvreren, waardoor de testrijders zich ongemakkelijk en zelfs ronduit kwetsbaar voelden, ook ten opzichte van andere fietsers. Het zicht door het windscherm was beperkt, zeker bij nacht en regen en het ontbreken van vering in combinatie met de rechte zit, maakte dat je elke kuil en elke verkeersdrempel voelde. Aan het eind van 2002 was het geld op. Er was een prototype, maar er waren geen zakelijke partners meer om een eerste proefserie van enkele tientallen exemplaren te gaan bouwen. Fietsfabrikant Gazelle was er al eerder uitgestapt omdat ze geen heil zagen in een driewielig voertuig met elektrische aandrijving. Het bedrijf zag meer heil in een tweewieler en presenteerde in 2003 de Easyglider uit, een spin off van de Mitka als antwoord op de Revive ezb van het Koreaanse Giant, een van de grote spelers op de markt van fietsen, met fabrieken in onder meer de Verenigde Staten, China en Nederland. De Easyglider is evenals de Mitka een bijna-ligfiets met een lage instap, een rugleuning en voor- en achtervering, maar zonder elektromotor. En met maar twee wielen. Het dashboard en stuur van het MITKAmodel uit 2001 (links) werd in 2002 vervangen door een modernere versie met een PDA (een soort handcomputertje) met meer mogelijkheden, zoals een routeplanner. Werkend prototype van de MITKA uit oktober 2002 met een elektrische hulpmotor. Drie wielen Met de Mitka wilde men eigenlijk het ultieme milieuvriendelijke voertuigconcept voor woon-werkverkeer ontwikkelen, stelt Berchicci. Die ambitie leidde er onder meer toe dat men van begin af aan koos voor een technisch gedurfd concept om het veronderstelde gat tussen auto en fiets te vullen. Uit de innovatieliteratuur is echter bekend dat hoe radicaler het concept, hoe groter de onzekerheden in het innovatietraject. Het lijkt alsof daarmee te weinig rekening is gehouden. Hoe belangrijk de milieu-ambities waren in het innovatietraject, laat zich illustreren aan de hand van de manier waarop de ontwerpteams van respectievelijk Mango en Mitka omgingen met commentaar van potentiële gebruikers. Berchicci: De ontwerpers van de Mango kennen hun potentiële afnemers door en door. Via wedstrijden en toertochten krijgen ze commentaren en kritiek van gebruikers maar ook van collega-ondernemers. Die kritieken en suggesties hebben ze zich ter harte genomen en vertaald in het ontwerp van de Mango. Voor de ontwikkeling van de Mitka is ook contact gezicht met potentiële gebruikers, maar dat gebeurde veel formeler. Zo is er een enquête gehouden onder de medewerkers van Nike, de beoogde launching customer. Mensen konden via een Internetpagina hun ideale voertuig voor woon-werkverkeer in elkaar zetten. Uit de enquête bleek dat de meerderheid van de potentiële gebruikers meer heil zag in een tweewielig dan in een driewielig voertuig. Toch kozen de ontwerpers voor een driewielig voertuig. Berchicci: Uit milieu-overwegingen vonden ze het belangrijk dat automobilisten de Mitka zouden gaan gebruiken en niet de mensen die toch al op de fiets naar het werk kwamen. Als fietsers de Mitka zouden gebruiken, dan zou de beoogde milieuwinst namelijk omslaan in milieuverlies vanwege de elektromotor. Daarmee zou het achterliggende idee van duurzaamheid worden ondergraven. Omdat drie wielen de automobilist meer aan zouden spreken dan twee, bleef de Mitka dus driewielig. Risico s De gang van zaken rond de Mitka laat zien dat er behoorlijk wat risico s kleven aan duurzame productontwikkeling. Berchicci: De kans is groot dat het idee gaat overheersen dat jouw concept goed is, omdat het een betere wereld dichterbij brengt. Een gedachte die nog eens wordt versterkt door milieudeskundigen die stellen dat we tien of twintig keer efficiënter om moeten gaan met natuurlijke hulpbronnen, omdat anders milieu-catastrofes dreigen. Als gevolg daarvan groeit de neiging om een radicale doorbraak te forceren en een concept te ontwikkelen dat in één keer de beoogde efficiencyverbetering tot stand brengt. Geen kleine verbetering zoals een roetfilter of katalysator, of zelfs maar de Prius, maar een radicaal ander vervoersconcept.

5 13 Dat zulke radicale doorbraken niet tot het beoogde resultaat leiden, komt vaker voor. Berchicci noemt het voorbeeld van de windturbine. Eind jaren zeventig zouden de Amerikanen de wereld wel eens laten zien hoe je een windmolen moest ontwerpen en bouwen. Niet gehinderd door ervaring ontwierpen ze een geheel nieuwe windturbine met onder meer een opvallende vakwerkmast. Wereldwijd zijn er honderden geplaatst, maar tien jaar later staat er vrijwel nergens meer een. Berchicci: Ze zijn ingehaald door de Denen, die kozen voor een stap-voor-stap benadering, ook wel bricolage (knutselen, sleutelen) genoemd, waarbij elke stap de leerstof vormt voor de volgende stap. Detail van de wielophanging uit Uitruil Berchicci wil niet gezegd hebben dat radicale concepten gedoemd zijn te mislukken. Wel dat het resultaat vaak anders en meestal minder vergaand is, dan oorspronkelijk de bedoeling was. Zo heeft het werk aan de Mitka voor een belangrijk deel bijgedragen aan de realisatie van de Easyglider. Ook is het voorstelbaar dat onderdelen van de Mitka op termijn terecht komen in andere voertuigconcepten. Berchicci: De les die je eruit kunt trekken, is dat ondanks je ambities als ontwerper een product altijd een uitruil inhoudt van verschillende aspecten. Duurzaamheid is er één van. Maar als duurzaamheid gaat ten koste van het comfort, de prijs of welk ander attribuut dan ook dat de gebruiker belangrijk vindt, dan schiet je je doel voorbij omdat het of niet wordt verkocht of zelfs niet eens in productie wordt genomen. Dat neemt echter niet weg dat systeeminnovaties noodzakelijk zijn om te komen tot een meer duurzame technologie. Berchicci: Ze vormen een enorme stimulans voor de creativiteit. Wat je moet zien te voorkomen is, dat bij het streven naar een meer duurzame samenleving, het betere de vijand wordt van het goede. Net zo min als Keulen en Aken op één dag zijn gebouwd, zal de duurzame samenleving niet van de ene dag op de andere zijn gerealiseerd. Aan de andere kant zijn projecten als Mitka nood zakelijk om het concept van systeeminnovatie te testen en zonodig opnieuw te definiëren. Voor nadere informatie over dit onderwerp kunt u contact opnemen met Dr. Luca Berchicci, tel of met prof.dr.ir. Han Brezet, tel. (015) , Eind oktober, november en december 2002 werd de MITKA getest door het personeel van Nike Europe. Na de proefritten is het MITKA-project stilgelegd. Er was gebrek aan geld en inmiddels was gebleken dat de MITKA vooralsnog te duur zou worden om succesvol op de markt te brengen. Schets van een tweewieler van Van der Veer Designers in opdracht van Gazelle uit Veel van de elementen van de MITKA met elektrische aandrijving zijn terug te vinden in dit ontwerp. De Revive-fiets van de fietsenfabriek Giant heeft kwa ontwerp veel overeenkomsten met de EasyGlider. Een prototype van de Easy E-glider van Gazelle (ontwerp Van der Veer Designers), een fiets met elektrische hulpmotor en een kap van voor naar achter, werd gepresenteerd op de FietsRai van De Quest, een driewieler van de firma Velomobiel uit Dronten. De Quest is in de zomer van 2000 op de markt gebracht en inmiddels zijn er ruim 133 exemplaren verkocht. In snelheidraces werd de Quest de snelste on-the-road fiets. Uit onderzoek in 2004 van het Engelse blad VeloVision bleek dat de Quest het meest efficiënt was: 250 watt wordt op een gewone fiets omgezet in een snelheid van 29 km/u, terwijl dat bij de Quest leidde tot een snelheid van 49 km/u. [www.velomobiel.nl] Op dezelfde FietsRai werd de EasyGlider geïntroduceerd. Deze fiets, ook weer met elementen van de MITKA (maar zonder motor en zonder kap), werd genomineerd voor de Fiets van het jaar Van de Mango, eveneens een driewieler van Velomobiel, zijn sinds 2002 ruim 81 exemplaren verkocht. Dit model is ontwikkeld om tegemoet te komen aan de vraag van stadsgebruikers: het is 40 cm korter dan de Quest en daarmee makkelijker te manoevreren. De bagageruimte heeft iets moeten inboeten. De prijs is zo n 20 procent lager dan de Quest. Wat energie-efficiëntie betreft scoort de Mango ook hoog: het zet 250 watt namelijk om in 45 km/u. Uit een onderzoek van Luca Berchicci onder Quest- en Mango-gebruikers bleek dat vrijwel 100 procent (N=23) de driewielers gebruikten voor woon-werk-verkeer voor 3,8 dagen van de week. [www.velomobiel.nl]

Producent van de gemaksfiets

Producent van de gemaksfiets Fietsen op maat van Lintech Inhoudsopgave Fietsen met lage instap 04 Classic 04 Suelo 04 Elektrische fietsen 05 Classic E Drive 05 Suelo E Drive 05 LINbike driewielers 06 De speciale fietsen van Lintech

Nadere informatie

HOE KRIJGEN WE MET ONZE MOBILITEITSBEHOEFTE ONZE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK NAAR BENEDEN? thema: MOBILITEIT

HOE KRIJGEN WE MET ONZE MOBILITEITSBEHOEFTE ONZE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK NAAR BENEDEN? thema: MOBILITEIT HOE KRIJGEN WE MET ONZE MOBILITEITSBEHOEFTE ONZE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK NAAR BENEDEN? thema: MOBILITEIT MOBILITEIT TRANSITIE/ OPLOSSINGEN Bron: nederlandfietsland PRINCIPE: S.T.O.P. Stappen: korte afstanden

Nadere informatie

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Satish K. Beella, René van Someren september 2008 Inhoudsopgave Introductie 3 Schematisch overzicht transportpreventie (goederen)

Nadere informatie

SunTuk Taxi. SunTuk - OnVolts. Contact informatie

SunTuk Taxi. SunTuk - OnVolts. Contact informatie SunTuk Taxi Contact informatie Cees de Graaf +31651673755 ceesdegraaf@planet.nl Timothy van Beelen +31641307489 info@onvolts-onderdelen.nl Voor productinformatie en verkoop, neem contact op met Timothy

Nadere informatie

Plug-in Hybrid. juni 2013

Plug-in Hybrid. juni 2013 Plug-in Hybrid Electric Vehicles juni 2013 Begin 2013 reden In Nederland ongeveer 8.000 personenauto s met 0% fiscale bijtelling. Het overgrote deel hiervan zijn elektrische auto s die tevens een benzine-

Nadere informatie

01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY

01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY 01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY 1 Brochure ALD electric INLEIDING Ons ALD electric aanbod is bijzonder volledig, met zowel oplaadbare hybrides (plug-in), elektrische auto s met verlengde

Nadere informatie

Geen uitstoot meer. Wubbo Ockels gaat elektrisch. Werknemers opgelet! 1500 euro om jezelf te ontwikkelen

Geen uitstoot meer. Wubbo Ockels gaat elektrisch. Werknemers opgelet! 1500 euro om jezelf te ontwikkelen Alles wat je moet weten over metaalbewerking najaar 2007 www.metaaljournaal.nl WIN DEZE BEACHCRUISER Geen uitstoot meer Wubbo Ockels gaat elektrisch Werknemers opgelet! 1500 euro om jezelf te ontwikkelen

Nadere informatie

Schooljaar: 2015-2016 TRANSPORT 3.3. Veiliger, groter en sneller KLAS 2A 2B 2C 2D 2G. Algemene Techniek Mnr. Baromeo

Schooljaar: 2015-2016 TRANSPORT 3.3. Veiliger, groter en sneller KLAS 2A 2B 2C 2D 2G. Algemene Techniek Mnr. Baromeo Schooljaar: 2015-2016 TRANSPORT 3.3 Veiliger, groter en sneller KLAS 2A 2B 2C 2D 2G Algemene Techniek Mnr. Baromeo 3.3.1. Veiliger Tegenwoordig worden de transportmiddelen veiliger, sneller en de laadruimte

Nadere informatie

AUTOMOTIVE DESIGN. Keuzevak. Jay Ghering 0887070

AUTOMOTIVE DESIGN. Keuzevak. Jay Ghering 0887070 AUTOMOTIVE DESIGN Keuzevak Jay Ghering 0887070 Inhoud Inleiding... 2 Opdrachten... 4 Module Automotive design, opdracht I_1... 4 Module Automotive design, opdracht I_3... 7 Module Automotive design, opdracht

Nadere informatie

waterstof waarmee de elektromotor van de auto wordt aangedreven - auto's voorzien van een brandstofcel die elektrische energie produceert uit

waterstof waarmee de elektromotor van de auto wordt aangedreven - auto's voorzien van een brandstofcel die elektrische energie produceert uit Hoe overleeft de auto de energietransitie? 1 Inleiding De energietransitie - dus de overschakeling van het gebruik van fossiele brandstoffen naar dat van duurzame middelen voor energieopwekking - zal consequenties

Nadere informatie

Wat is een Trikke? +32 474 567 562

Wat is een Trikke? +32 474 567 562 fitenfun@skynet.be www.fitenfun.be +32 474 567 562 Wat is een Trikke? Je gaat vooruit zonder te trappen of te steppen...je moet slingeren? Wat is dat een Trikke? Trikke is simpel gezegd een 3-wieler zonder

Nadere informatie

Van Raam maakt mensen mobiel TANDEMS

Van Raam maakt mensen mobiel TANDEMS Van Raam maakt mensen mobiel TANDEMS Tandem Twinny Samen genieten van een dagje erop uit kan met de Twinny. Deze fiets is een Nederlands kwaliteitsprodukt. Makkelijk op- en afstappen door de ruime, lage

Nadere informatie

1.6 Alternatieve aandrijving

1.6 Alternatieve aandrijving 1.6 Alternatieve aandrijving In deze paragraaf worden alternatieve aandrijvingen behandeld. Er wordt dieper ingegaan op elektrische aandrijving waarbij batterijgestuurde aandrijving en aandrijving door

Nadere informatie

Alternatieve aandrijfvormen

Alternatieve aandrijfvormen Alternatieve aandrijfvormen Als alternatief voor de klassieke benzine- en dieselmotor zijn er momenteel acht andere aandrijfvormen beschikbaar. We lijsten ze even op met telkens een definitie, de voor-

Nadere informatie

Altijd fietsen met de wind in de rug!

Altijd fietsen met de wind in de rug! Auteur: Lieve Herremans Foto's: Carl Vandervoort Altijd fietsen met de wind in de rug! Het is je vast ook al overkomen: iemand fietst je vlotjes voorbij terwijl jij zit te zwoegen om vooruit te komen.

Nadere informatie

it s electric! e-powered mobility by ece

it s electric! e-powered mobility by ece it s electric! e-powered mobility by ece Dramatische CO 2 reductie Lotus Elise VW Golf Een snelle, sportieve wagen. Van 0 naar 100 in 4,7 seconde? Het kan elektrisch! Specificaties Lotus Elise-ece: ca.

Nadere informatie

Dit product is verkrijgbaar bij Carel Lurvink B.V. This product is available at Carel Lurvink B.V. Carel Lurvink B.V.

Dit product is verkrijgbaar bij Carel Lurvink B.V. This product is available at Carel Lurvink B.V. Carel Lurvink B.V. DitproductisverkrijgbaarbijCarelLurvinkB.V. ThisproductisavailableatCarelLurvinkB.V. CarelLurvinkB.V. Marssteden40 7547TCEnschede,NL Postbus450 7500ALEnschede,NL Telefoonnummer0031(0)534344343 Faxnummer0031(0)534337105

Nadere informatie

GOUDEN KLAVERTJE VIER 2013

GOUDEN KLAVERTJE VIER 2013 GOUDEN KLAVERTJE VIER 2013 Naam bedrijf Briggs & Stratton Stand Nr. 2.04 Website www.briggsandstratton.nl Omschrijving innovatie Introductie van het Simplicity Suspension Comfort System voor zitmaaiers

Nadere informatie

Fleetclub van 100. Welkom

Fleetclub van 100. Welkom Fleetclub van 100 Welkom Fleetclub van 100 Welkom Michel Dudok Manager Fleetsales & Leasing Doel van deze workshop Na afloop van de workshop bent u op de hoogte van De achtergronden, techniek en actuele

Nadere informatie

DRIEWIELFIETSEN. voor kinderen en volwassenen

DRIEWIELFIETSEN. voor kinderen en volwassenen DRIEWIELFIETSEN voor kinderen en volwassenen VROLIJKE FIETSEN VOOR VROLIJKE KINDEREN Beginnen met fietsen en dan tot de ontdekking komen dat een gewone fiets niet helemaal voldoet aan de stabiliteit en

Nadere informatie

Van Raam maakt mensen mobiel DRIEWIELFIETSEN

Van Raam maakt mensen mobiel DRIEWIELFIETSEN Van Raam maakt mensen mobiel DRIEWIELFIETSEN VROLIJKE FIETSEN VOOR VROLIJKE KINDEREN Beginnen met fietsen en dan tot de ontdekking komen dat een gewone fiets niet helemaal voldoet aan de stabiliteit en

Nadere informatie

Introductie. ir. Frank Rieck

Introductie. ir. Frank Rieck Schone mobiliteit vanuit marktperspectief Sprekers: Frank Rieck, Hogeschool Rotterdam John Akkerhuis, Gemeentewerken Rotterdam Otto Friebel, Van Gansewinkel Ad van Merrienboer, VDL Bus&Coaches Time keeper:

Nadere informatie

Belastingvermindering bij de aankoop van een elektrisch voertuig

Belastingvermindering bij de aankoop van een elektrisch voertuig EENDRACHT MAAKT MACHT Belastingvermindering bij de aankoop van een elektrisch voertuig en/of bij de installatie van een laadpaal Inkomsten 2010 en 2011 (aanslagjaren 2011 en 2012) Maatregelen geldig van

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

VOLT DE NIEUWE CHEVROLET

VOLT DE NIEUWE CHEVROLET VOLT DE NIEUWE CHEVROLET Chevrolet Volt De elektrische droom De nieuwe Chevrolet Volt is een unieke, multi-award winnende auto. Door het combineren van de voordelen van een elektrische auto met de actieradius

Nadere informatie

Typhoon Eenvoudig te manoeuvreren Typhoon True Track

Typhoon Eenvoudig te manoeuvreren Typhoon True Track Invacare Typhoon Eenvoudig te manoeuvreren De Invacare Typhoon is dé elektrische rolstoel voor de actieve gebruiker. De centrale aandrijving garandeert extra gemak bij het manoeuvreren en het Walking Beam

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert

Nadere informatie

Bak je fiets. De nieuwe bakfietsen aan u voorgesteld

Bak je fiets. De nieuwe bakfietsen aan u voorgesteld Bak je fiets De nieuwe bakfietsen aan u voorgesteld Tweewielers 1. Cargobike lang van Bakfiets.nl 2. Gazelle Caby van Gazelle 3. 995 van de Fietsfabriek 4. Onderwaterfiets Driewielers 5. Triobike Mono

Nadere informatie

Turbo design PO Een nieuwe auto ontwerpen in acht stappen. Docentenhandleiding

Turbo design PO Een nieuwe auto ontwerpen in acht stappen. Docentenhandleiding Turbo Design Een nieuwe auto ontwerpen in acht stappen PO -versie Inleiding Ontwerpen is denken en tekenen, maar vooral denken. Ontwerpen begint met een ontwerpprobleem. In deze opdracht een speciale auto

Nadere informatie

Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer

Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer 30 september 2009 WTC Rotterdam Ir. Klaas Strijbis, Lid groepsdirectie Movares klaas.strijbis@movares.nl tel. 030 265 3003 www.movares.nl/elektrischrijden

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer dan vijftig

Nadere informatie

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig flexibiliteit genoeg geraken gezondheid goed goede goedkoop grote BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT Grafische voorstelling open antwoorden andere belangrijke zaken bij verplaatsingen aankomen aansluiting

Nadere informatie

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet Energieomzetting We maken veel gebruik van elektrische energie. Aan elektrische energie hebben we niet zoveel. Elektrische energie is maar een tussenvorm van energie. Bij een elektrische verwarming, willen

Nadere informatie

WAT U WILT WETEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN

WAT U WILT WETEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN ALD FAQ WAT U WILT WETEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN INHOUD 1. Is elektrisch rijden iets voor mij? 3 2. Welke soorten elektrische auto s zijn er? 3 3. Welke auto is voor mij geschikt? 4 4. Hoe ver kan ik rijden

Nadere informatie

Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit

Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit Professor Jos van Ommeren, Vrije Universiteit Amsterdam, Februari 2013 Mobiliteitsmanagement gaat over de relatie tussen werkgever en werknemer met betrekking tot mobiliteit.

Nadere informatie

TRAVELUX TRAVELUX TRAVELUX RAVELUX AVELUX

TRAVELUX TRAVELUX TRAVELUX RAVELUX AVELUX AVELUX TRAVELUX TRA TR TRAVELUX TRAVELUX RAVELUX RAVELUX TRAVELUX 2013 Introductie Inhoud Waar prestatie, design en betrouwbaarheid zijn gecombineerd tot onze mobiliteitoplossingen. Binnen onze Travelux

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

De Auto van de Toekomst Batterij elektrisch of Waterstof elektrisch? Ir. E.A.M. de Nie

De Auto van de Toekomst Batterij elektrisch of Waterstof elektrisch? Ir. E.A.M. de Nie De Auto van de Toekomst Batterij elektrisch of Waterstof elektrisch? Ir. E.A.M. de Nie 28 april 2009 Hidde Nijland Symposium 1 WAAROM ELEKTRISCH RIJDEN? 1. Wereld milieu: geen broeikaseffect duurzaamheid

Nadere informatie

Reductiedoelstellingen 2011-2012 en voortgang

Reductiedoelstellingen 2011-2012 en voortgang Reductiedoelstellingen 2011-2012 en voortgang Verebus wil verantwoord en duurzaam ondernemen. In de afgelopen jaren is vooral sprake geweest van bewustwording van de eigen uitstoot en lag de nadruk op

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 juli 2012

Tarieven met ingang van 1 juli 2012 12345 Tarieven met ingang van 1 juli 2012 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 januari 2013

Tarieven met ingang van 1 januari 2013 12345 Tarieven met ingang van 1 januari 2013 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Driving Down Costs in horizontaal transport

Driving Down Costs in horizontaal transport Driving Down Costs in horizontaal transport Driving Down Costs in horizontaal transport In de supply chain leggen goederen vaak een lange weg af van producent tot consument. Tijdens dit proces wordt de

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 april 2011

Tarieven met ingang van 1 april 2011 12345 Tarieven met ingang van 1 april 2011 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Betrouwbare, robuuste scootmobielen...

Betrouwbare, robuuste scootmobielen... Betrouwbare, robuuste scootmobielen... met een indrukwekkende actieradius, een sterke motor en een prachtig design. www.prestonability.com www.afikim.nu info@prestonability.com Tel NL 036 53 53 580 Tel

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Factsheet Algemene informatie Wat is het project Spookfiles A58? In de hele wereld wordt gewerkt aan manieren om het verkeer sneller, veiliger, comfortabeler en duurzamer maken. Nederland loopt voorop

Nadere informatie

SXG 216 /323 /326. Krachtige en betrouwbare dieselzitmaaiers

SXG 216 /323 /326. Krachtige en betrouwbare dieselzitmaaiers SXG 216 /323 /326 Krachtige en betrouwbare dieselzitmaaiers Krachtig & betrouwbaar Bij de zitmaaiers van Iseki zit al het vakmanschap in één enkele machine: uitmuntende wereldvermaarde technologie van

Nadere informatie

Percepties en attitudes van autobezitters t.a.v. innovatieve auto s

Percepties en attitudes van autobezitters t.a.v. innovatieve auto s Percepties en attitudes van autobezitters t.a.v. innovatieve auto s Mariëtte Pol, Suzanne Brunsting I&M, 31 januari 2012 www.ecn.nl Presentatie Achtergrond en doel van het onderzoek Enquête onderzoek -

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit in de stad Antwerpen

Duurzame mobiliteit in de stad Antwerpen Duurzame mobiliteit in de stad Antwerpen Duurzame mobiliteit in Antwerpen Lokaal Kyotoplan: acties rond energie en mobiliteit Acties duurzame mobiliteit: 1. Acties voor personeel 2. Acties voor burgers

Nadere informatie

Rapportage. Evaluatie onderzoek Het succes van de stimuleringsregeling E-bike

Rapportage. Evaluatie onderzoek Het succes van de stimuleringsregeling E-bike Rapportage Evaluatie onderzoek Het succes van de stimuleringsregeling E-bike In opdracht van: Stadsregio Arnhem Nijmegen Datum: 11 februari 2013 Projectnummer: 2012171 Auteurs: Ronald Steenhoek & Marieke

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne-energie Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer

Nadere informatie

Onderzoek Trappers. rapportage. Opdrachtgever. Opdrachtnemer. Nationale Fiets Projecten Postbus 594 8440 AN Heerenveen

Onderzoek Trappers. rapportage. Opdrachtgever. Opdrachtnemer. Nationale Fiets Projecten Postbus 594 8440 AN Heerenveen Onderzoek Trappers rapportage Opdrachtgever Nationale Fiets Projecten Postbus 594 8440 AN Heerenveen Opdrachtnemer DTV Consultants B.V. Ruben van den Hamsvoort en Alex van Ingen POM 8267 Breda, maart 2009

Nadere informatie

Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren.

Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren. Tip 1 Schakelen Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren. Een toerenteller is hierbij een handig hulpmiddel. Een deel van het vermogen dat een automotor levert

Nadere informatie

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rob van der Sluis 1 Van fossiel naar duurzaam Andere brandstof / energiedrager Andere infrastructuur

Nadere informatie

Wat wil Greenpeace dat Volkswagen doet?

Wat wil Greenpeace dat Volkswagen doet? Wat wil Greenpeace dat Volkswagen doet? Volkswagen (VW) mag niet langer zijn lobbykracht gebruiken om belangrijke klimaatwetten tegen te houden. Het moet ook zijn retoriek omzetten in daden door standaard

Nadere informatie

Ergonomische eigenschappen van 50-plussers

Ergonomische eigenschappen van 50-plussers Ergonomische eigenschappen van 50-plussers Ontwerpen met DINED & Eisenwijzer Tot stand gekomen in het kader van RAAK Vitale Oudere Auteurs L. Koopmans MSc; onderzoeker lectoraat Industrial Design Redactie

Nadere informatie

Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s

Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s Hier vind je de volgende informatie: 1. Ontstaan van de auto 2. Brandstof auto s en de toekomst 3. Elektriciteit 4. Elektrische auto s 5. Kosten elektrische auto

Nadere informatie

Veelzijdige Rider met optionele 94, 103 of 112 cm Combi maaidekken, het aanbieden van eersteklas BioClip en achteruitworp snijden.

Veelzijdige Rider met optionele 94, 103 of 112 cm Combi maaidekken, het aanbieden van eersteklas BioClip en achteruitworp snijden. Veelzijdige Rider met optionele 94, 103 of 112 cm Combi maaidekken, het aanbieden van eersteklas BioClip en achteruitworp snijden. Geschikt voor landeigenaren die de vraag superieure efficiency, wendbaarheid

Nadere informatie

Een driewielfiets, iets voor u? Blijf langer veilig mobiel

Een driewielfiets, iets voor u? Blijf langer veilig mobiel Een driewielfiets, iets voor u? Blijf langer veilig mobiel Kunt of durft u niet meer op een gewone fiets te fietsen? Bent u al eens (bijna) gevallen met de fiets en maakt dat u onzeker? Heeft u moeite

Nadere informatie

Electric Car Safety. www.eurekacup.nl

Electric Car Safety. www.eurekacup.nl 3728 TUE Eureka covers 09:Opmaak 1 12-01-2009 12:23 Pagina 4 projectorganisatie Technische Universiteit Eindhoven hoofdsponsor Universiteit Utrecht pilot HAVO-scholen Fontys Hogescholen Electric Car Safety

Nadere informatie

antwoorden rondom zakelijke mobiliteit

antwoorden rondom zakelijke mobiliteit Van leaseauto naar zakelijk vervoer op maat 4 antwoorden rondom zakelijke mobiliteit Als werkgever bent u genoodzaakt uw wagenpark kritisch onder de loep te nemen. Er komen minder opdrachten binnen en

Nadere informatie

met elf Concept Plug-in Hybrids deel, die worden geleased door Rijkswaterstaat, Eneco, Stedin, Roteb, TNT en Van Gansewinkel.

met elf Concept Plug-in Hybrids deel, die worden geleased door Rijkswaterstaat, Eneco, Stedin, Roteb, TNT en Van Gansewinkel. Concept Toyota Plug-In Hybrid R&D praktijktest techniek toekomstvisie Uitvoerige praktijktest Toyota test wereldwijd zeshonderd Concept Plug-in Hybrid Vehicles (Concept PHV) in een R&D praktijktest. Het

Nadere informatie

Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993)

Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993) Belastingdienst Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993) BPM 065 1Z*2FD Oude bpm-tarieven (vanaf 1993) Moet u voor een gebruikt motorrijtuig (personen auto, motor of bestelauto) bpm betalen? Dan hoeft

Nadere informatie

100% ELECTRISCH. ACCESSOIRES ion

100% ELECTRISCH. ACCESSOIRES ion 100% ELECTRISCH NL ACCESSOIRES ion MAAK UW ion NOG UNIEKER Met de 100 % elektrische, gebruiks- en milieuvriendelijke ion geeft u te kennen dat u klaar bent voor een nieuwe, ecologische manier van autorijden.

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

hegge ID Frans Hegge Sustainable Success Stories hegge ID 35. Stevig ontwerpen Frans Hegge Cedric Vanaken

hegge ID Frans Hegge Sustainable Success Stories hegge ID 35. Stevig ontwerpen Frans Hegge Cedric Vanaken 35. hegge ID Stevig ontwerpen Frans Hegge Cedric Vanaken 1 2 Het industrieel ontwerpbureau hegge ID is een jong bureau. Nadat zaakvoerder Frans Hegge enkele jaren als freelancer werkte, startte hij in

Nadere informatie

Goed zicht op de elektrische fiets

Goed zicht op de elektrische fiets Goed zicht op de elektrische fiets Jolanda van Oijen (XTNT Experts in Traffic and Transport) Robbin Lankhuijzen (XTNT Experts in Traffic and Transport) Otto van Boggelen (Fietsberaad) Samenvatting De elektrische

Nadere informatie

fietsdesign KIVI college 2 maart 2016 door Peter van der Veer

fietsdesign KIVI college 2 maart 2016 door Peter van der Veer fietsdesign KIVI college 2 maart 2016 door Peter van der Veer Inhoud van dit college: 1 - fiets in essentie 2 - geschiedenis 3 - kenmerken - efficiëntie - gezondheid/imago - kosten / inzet voor transport

Nadere informatie

WELKE RENAULT U OOK LEAST: DE LAGE BIJTELLING MAAKT HET PLAATJE COMPLEET

WELKE RENAULT U OOK LEAST: DE LAGE BIJTELLING MAAKT HET PLAATJE COMPLEET WELKE RENAULT U OOK LEAST: DE LAGE BIJTELLING MAAKT HET PLAATJE COMPLEET Bent u een zakelijke rijder? Dan is het leasen van een Renault zéér interessant. Zowel zakelijk als privé! Elke Renault is zeer

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN. Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus

INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN. Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus Roderic Evans-Knaup 21-11-2012 Amsterdam heeft een elektrische ambitie, een ambitie die o.a. moet zorgen voor een betere

Nadere informatie

4-Serie CNG. ravo4.com

4-Serie CNG. ravo4.com 4-Serie CNG ravo4.com De schoonste in zijn soort met de grootste capaciteit ravo 4-serie s werelds eerste compacte CNG veegmachine Waarom CNG? Steeds meer gemeenten ontdekken de voordelen van CNG ten opzichte

Nadere informatie

1 Inzet duurzaam busmaterieel

1 Inzet duurzaam busmaterieel 1 Inzet duurzaam busmaterieel Een samenvatting van dit artikel is gepubliceerd in Verkeerskunde 3/2010 David Aulman, Stadsregio Amsterdam / Fredo Schotanus, Significant / Casper Stelling, MuConsult Begin

Nadere informatie

Kleine snelheidsverschillen Verklein de snelheidsverschillen voor meer fietsveiligheid.

Kleine snelheidsverschillen Verklein de snelheidsverschillen voor meer fietsveiligheid. Kleine snelheidsverschillen Verklein de snelheidsverschillen voor meer fietsveiligheid. Voor het verbeteren van de fietsveiligheid worden de gereden snelheidsverschillen consequent beperkt ipv het beperken

Nadere informatie

VT-HYBRIDE DE EERSTE HYBRIDE LICHTMAST TER WERELD

VT-HYBRIDE DE EERSTE HYBRIDE LICHTMAST TER WERELD VT-HYBRIDE DE EERSTE HYBRIDE LICHTMAST TER WERELD VT-HYBRIDE REVOLUTIONAIR De eerste hybride lichtmast Overal toepasbaar en milieuvriendelijk Towerlight is al jarenlang zeer actief in het verminderen van

Nadere informatie

Duurzaam onderhoud (vastgoed en infrastructuur) Benaderingswijze vanuit de verf en drukinkt industrie

Duurzaam onderhoud (vastgoed en infrastructuur) Benaderingswijze vanuit de verf en drukinkt industrie Duurzaam onderhoud (vastgoed en infrastructuur) Benaderingswijze vanuit de verf en drukinkt industrie Wat is duurzaam onderhoud? Van duurzaam onderhoud (vastgoed & infrastructuur) is sprake als alle schakels

Nadere informatie

EEN TWEEWIELER VAN DE ZAAK

EEN TWEEWIELER VAN DE ZAAK EEN TWEEWIELER VAN DE ZAAK Full operational lease via sqoot Wilt u uw medewerkers een scooter, motor, elektrische fiets of een gewone fiets ter beschikking stellen? Via sqoot regelt u het leasen van tweewielers.

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Makers van biodiesel en bioethanol

Makers van biodiesel en bioethanol De Standaard Makers van biodiesel en bioethanol verzuipen donderdag 12 maart 2009 Auteur: BRUSSEL - Verscheidene biodiesel- en bioethanolbedrijven dreigen over de kop te gaan. Hun installaties draaien

Nadere informatie

Uitkomsten t.b.v. de visie

Uitkomsten t.b.v. de visie Achtergrond Ten behoeve van de regionale bereikbaarheidsvisie IJmond is in de periode april-juni 2012 een digitale enquête gehouden onder de inwoners van de IJmond. Via regionale pers en diverse websites

Nadere informatie

De kunst van. Projectleider Jeroen Moes (l) en uitvoerder Arjan Oude Middendorp op sportpark Boekelo.

De kunst van. Projectleider Jeroen Moes (l) en uitvoerder Arjan Oude Middendorp op sportpark Boekelo. De kunst van kunst Projectleider Jeroen Moes (l) en uitvoerder Arjan Oude Middendorp op sportpark Boekelo. 8 gras Na jaren voorbereidingen gaat het dan eindelijk gebeuren: vanaf seizoen 2012-2013 is de

Nadere informatie

DE NIEUWE PRIUS. De meest innovatieve Toyota overtreft zichzelf

DE NIEUWE PRIUS. De meest innovatieve Toyota overtreft zichzelf DE NIEUWE PRIUS De meest innovatieve Toyota overtreft zichzelf DE NIEUWE PRIUS DYNAMISCH, EIGENTIJDS, EFFICIENT De oorspronkelijke Prius was bij zijn introductie in 1997 een regelrechte sensatie. Met de

Nadere informatie

Invacare Moover Delta II

Invacare Moover Delta II Invacare Moover Delta II Onafhankelijkheid en veiligheid De Invacare Moover Delta scooter werd ontwikkeld om mensen in staat te stellen een leven buitenshuis te hebben. Met de nadruk op veiligheid, gebruiksvriendelijkheid

Nadere informatie

Minder emissies, betere bereikbaarheid. Afscheid Frans v.d. Steen, 26 juni 2014 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft

Minder emissies, betere bereikbaarheid. Afscheid Frans v.d. Steen, 26 juni 2014 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft Minder emissies, betere bereikbaarheid Afscheid Frans v.d. Steen, 26 juni 2014 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft CE Delft Onafhankelijk, not-for-profit consultancy, opgericht in 1978 Ca. 40 medewerkers

Nadere informatie

Biobrandstoffen een belangrijke bijdrage op

Biobrandstoffen een belangrijke bijdrage op 16 Biobrandstoffen een belangrijke bijdrage op korte termijn Meer dan 4 miljoen GM E85 FlexFuel Voertuigen in circulatie Biofbrandstoffen kunnen CO2 uitstoot op source to wheels basis gevoelig reduceren

Nadere informatie

3.3 Straddle Carriers

3.3 Straddle Carriers 3.3 Straddle Carriers 3.3.1 Inleiding Straddle carriers worden aangedreven door dieselmotoren (6 of 8 cilindermotoren). Deze motoren voldoen allen aan de Tier 3 standaard, de nieuwere uitvoeringen aan

Nadere informatie

LICHTE GEMOTORISEERDE TWEEWIELERS: FIETS, BROMFIETS OF? Werner De Dobbeleer, VSV Politiecongres 26 oktober 2015

LICHTE GEMOTORISEERDE TWEEWIELERS: FIETS, BROMFIETS OF? Werner De Dobbeleer, VSV Politiecongres 26 oktober 2015 LICHTE GEMOTORISEERDE TWEEWIELERS: FIETS, BROMFIETS OF? Werner De Dobbeleer, VSV Politiecongres 26 oktober 2015 INHOUD Context Europese verordening: inhoud Gevolgen voor Belgische reglementering Conclusies

Nadere informatie

FAQ Fietspad Helmond-Eindhoven: Nr. Categorie Vraag Antwoord

FAQ Fietspad Helmond-Eindhoven: Nr. Categorie Vraag Antwoord FAQ Fietspad Helmond-Eindhoven: Nr. Categorie Vraag Antwoord De fiets is voor velen het ideale vervoermiddel op kortere afstanden. Op dit moment is er geen directe, snelle en kwalitatief hoogwaardige fietsverbinding

Nadere informatie

NEW MOBILITY CONCEPT

NEW MOBILITY CONCEPT NEW MOBILITY CONCEPT Inhoud 1. Fabrikant & Merk 2. Produkt 3. Technische Ontwikkeling 4. Mobiliteitssegment 5. Communicatie 6. Voorbeeld Stuttgart Fabrikant & Merk Doelstelling van de Duitse fabrikant

Nadere informatie

Hyundai en waterstof WaterstofNet congres William Meerschaut PR & Communications Manager Hyundai Belux

Hyundai en waterstof WaterstofNet congres William Meerschaut PR & Communications Manager Hyundai Belux Hyundai en waterstof WaterstofNet congres William Meerschaut PR & Communications Manager Hyundai Belux 1 Hyundai en de toekomst Hyundai is bekommerd om de toekomst» Verkoop!» Door een duurzaam beleid»

Nadere informatie

De 15 meest gestelde vragen over zakelijk rijden in 2016.

De 15 meest gestelde vragen over zakelijk rijden in 2016. De 15 meest gestelde vragen over zakelijk rijden in 2016. Bijtelling, investeringsaftrek, bpm, motorrijtuigenbelasting en btw. Wie de belastingen rondom mobiliteit een beetje wil volgen, heeft er bijna

Nadere informatie

Kantoor- & Projectmeubilair. Elke klant de juiste. stoel. Inside Information

Kantoor- & Projectmeubilair. Elke klant de juiste. stoel. Inside Information Elke klant de juiste stoel 6 Tijdens de recente vakbeurs Facilitair toonde inrichter Gispen een aantal opmerkelijke zitproducten. Tot de nieuwe lijn Zinnig zitten behoren onder meer de bureaustoelenlijn

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie