waterstof waarmee de elektromotor van de auto wordt aangedreven - auto's voorzien van een brandstofcel die elektrische energie produceert uit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "waterstof waarmee de elektromotor van de auto wordt aangedreven - auto's voorzien van een brandstofcel die elektrische energie produceert uit"

Transcriptie

1 Hoe overleeft de auto de energietransitie? 1 Inleiding De energietransitie - dus de overschakeling van het gebruik van fossiele brandstoffen naar dat van duurzame middelen voor energieopwekking - zal consequenties hebben voor de wijze waarop gemotoriseerde transportmiddelen (auto's, vrachtwagens, motorfietsen etc.) worden aangedreven. Zonder dergelijke transportmiddelen is een moderne economie als de onze ondenkbaar. In deze notitie zal worden ingegaan op de gevolgen voor de auto, hoofdzakelijk beschouwd op basis van milieutechnische overwegingen. Economische aspecten die door technische ontwikkelingen nog drastisch kunnen veranderen, zijn buiten beschouwing gelaten. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de prijs van brandstofcellen en van waterstof. In het scenario van de aanloop naar de energietransitie en na de afronding daarvan kunnen een aantal mogelijkheden worden onderscheiden voor de aandrijving van auto's: - auto's met elektrische aandrijving, uitgerust met een oplaadbaar accupakket en een elektromotor - zogenaamde hybrides, auto's met een combinatie van een verbrandingsmotor voor fossiele brandstoffen, die (tevens) een generator aandrijft, en een accupakket en elektromotor - auto's met een verbrandingsmotor voor waterstof - auto's met een verbrandingsmotor voor methaangas, geproduceerd uit kooldioxide en waterstof volgens de Sabatier-reactiemethode - auto's met een verbrandingsmotor voor ammoniak, geproduceerd uit waterstof en stikstof, bijvoorbeeld volgens het Haber-Boschproces - auto's voorzien van een brandstofcel die elektrische energie produceert uit waterstof waarmee de elektromotor van de auto wordt aangedreven - auto's voorzien van een brandstofcel die elektrische energie produceert uit waterstof en van een accupakket. Opmerking: Daar waar in deze notitie wordt gesproken over een elektromotor, kan ook elektromotoren worden gelezen. Dit, omdat sprake kan zijn van aandrijving door meer dan één elektromotor, bijvoorbeeld op elk van de twee voorwielen of op alle vier de wielen

2 Op deze mogelijkheden zal hierna achtereenvolgens worden ingegaan. Daarbij zal een conclusie worden getrokken hoe kansrijk de verschillende alternatieven zijn. 2 Auto's met elektrische aandrijving. Auto's met elektrische aandrijving, uitgerust met een oplaadbaar accupakket en een elektromotor maken op dit moment een gering, maar groeiend deel uit van het Nederlandse wagenpark. De energieopslag voor de aandrijving van de elektromotor vindt plaats in accu's. Nadelen zijn een geringe actieradius van de auto, een relatief hoog gewicht van die accu's en een oplaadtijd die in het gunstigste geval - bij snellading - in de orde van grootte van een half uur ligt. Nog kortere oplaadtijden hebben een ongunstige invloed op de levensduur van de accu's. Het nadeel van de lange laadtijd zou kunnen worden omzeild door te werken met compleet verwisselbare accupakketten, zoals bij één fabrikant al het geval is. Maar dat vereist een vergaande normalisatie van accupakketten en van delen van de auto's van verschillende typen en merken om de omvang van de benodigde infrastructuur nog enigszins acceptabel te houden. In Nederland is momenteel sprake van een project waarbij een wijk qua energievoorziening volledig zelfvoorzienend wordt. Energie geproduceerd door zonnepanelen zal daarbij worden opgeslagen in onder meer de accu's van elektrische auto's. Als de zonnepanelen geen of weinig energie produceren, is het de bedoeling, dat de in deze accu's gebufferde energie gebruikt wordt voor de plaatselijke elektriciteitsvoorziening. Verwacht mag worden, dat in wat langere perioden met weinig zonnekracht toch elektrische energie uit het openbare elektriciteitsnet zal moeten worden betrokken. Enerzijds om de accu's van de betreffende auto's op lading te houden, anderzijds om de elektriciteitsvoorziening van de woningen in de wijk in stand te houden. Op dit moment vormt dat geen probleem. Maar met de energietransitie zal er een heel andere situatie ontstaan. Veel huishoudens of complete wijken en ook bedrijven zullen wat hun (duurzame) energievoorziening betreft (grotendeels) zelfvoorzienend worden. De producenten van openbaar beschikbare duurzame energie zullen daar bij hun investeringen in productiemiddelen rekening mee willen houden. Een noodzakelijk gevolg is, dat in perioden van schaarste van door verbruikers zelf geproduceerde duurzame energie - en dus bij een grote vraag naar openbaar beschikbare energie - naar verwachting een systeem van spot pricing zal worden gehanteerd door de leverancier, waarbij de prijs van energie dus afhankelijk is van de vraag ernaar en bij schaarste flink kan oplopen

3 De animo voor de hiervoor bedoelde projecten - waarbij dus voertuigen met elektrische aandrijving een sleutelrol spelen - zal bij een systeem van spot pricing onder druk komen te staan vanwege de financiële consequenties voor de deelnemers. Rekening houdend met de hiervoor bedoelde wenselijke normalisatie zouden ook in dit geval verwisselbare accupakketten een oplossing kunnen zijn. Een ander punt in relatie tot het massaal overschakelen op elektrische auto's is de vraag hoe het met de beschikbaarheid van de grondstoffen voor de productie van accu's is gesteld. Al met al is de conclusie, dat mag worden verwacht, dat met de energietransitie elektrische auto's niet als belangrijkste middel voor personenvervoer hun intrede zullen doen. In de conclusie onder punt 9 van deze notitie zal hier nog nader op worden ingegaan. 3 Hybrides Zogenaamde hybrides, auto's met een combinatie van een verbrandingsmotor voor fossiele brandstoffen, die (tevens) een generator aandrijft, en een accupakket en elektromotor maken dus nog gebruik van fossiele brandstoffen. Weliswaar op een efficiëntere wijze dan auto's met alleen een verbrandingmotor. Maar omdat ze nog steeds broeikasgassen uitstoten, mag worden verwacht, dat voor deze hybrides na de energietransitie geen plaats meer zal zijn. Een aparte categorie vormen de zogenaamde stekkerhybrides, dat zijn hybrides waarvan het accupakket separaat kan worden opgeladen vanuit het elektriciteitsnet. Het (fossiele) brandstofverbruik hangt onder meer af van de afstand die er tussen twee oplaadbeurten wordt gereden en hoe consequent de mogelijkheid wordt benut om het accupakket separaat op te laden. Hoe dan ook kan dezelfde - hiervoor vermelde - conclusie worden getrokken als voor "gewone" hybrides. 4 Auto's met een verbrandingsmotor voor waterstof. Die auto's zijn uitgerust met een motor die vergelijkbaar is met die van auto's die op benzine rijden, met enkele aanpassingen o.a. van het brandstofinspuitsysteem onder meer om het ontstaan van stikstofoxiden (NOx) bij de verbranding te minimaliseren. In dit scenario en ook in de volgende scenario's in deze notitie waarbij waterstof als energiedrager fungeert, wordt ervan uitgegaan dat voor de productie van waterstof, - 3 -

4 voor de opslag en voor het vervoer ervan naar de distributiepunten geen gebruik gemaakt wordt van fossiele brandstoffen, anders leidt het gebruik van waterstof voor transportmiddelen via een omweg alsnog tot milieubelasting. Ten behoeve van de waterstofeconomie - dus ook voor het gebruik van waterstof voor transportdoeleinden op grote schaal - zal een compleet nieuwe infrastructuur moeten worden opgezet, vanaf massaproductie van waterstof, via massatransport en massaopslag tot transport naar de distributiepunten. Een extra aandachtspunt is de tank waarin waterstof in de auto wordt opgeslagen. Die moet een hoge druk, van bar, veilig kunnen weerstaan. Bovendien moet de tankinhoud van auto's die op waterstof rijden groter zijn dan van "vergelijkbare" auto's die op fossiele brandstoffen rijden. Waterstof is een stuk lichter dan fossiele brandstoffen en neemt uitgaande van eenzelfde energie-inhoud meer volume in. Er worden en zijn speciale waterstoftanks ontwikkeld van sterk en licht materiaal, zodat het geheel - dus tank en tankinhoud/waterstof niet veel zwaarder hoeft te zijn dan bij auto's rijdend op fossiele brandstoffen. 5 Auto's met een verbrandingsmotor voor methaangas. Bij auto's met een verbrandingsmotor voor methaangas, geproduceerd uit kooldioxide en waterstof volgens de Sabatier-reactiemethode, komt bij de verbranding de kooldioxide vrij die oorspronkelijk is gebruikt om het methaangas te produceren. Dit is dus geen goed alternatief voor auto's die worden aangedreven met behulp van fossiele brandstoffen, tenzij de kooldioxide gebruikt voor de productie van methaan is onttrokken aan de atmosfeer. Die bevat echter slechts ca. 0,03 volume % kooldioxide. De productiekosten van methaangas zullen in dat geval daardoor hoog uitvallen. 6 Auto's met een verbrandingsmotor voor ammoniak. Met waterstof en stikstof kan ammoniak worden geproduceerd, bijvoorbeeld volgens het Haber-Boschproces, die kan worden gebruikt als brandstof voor een verbrandingsmotor welke vergelijkbaar is met die van auto's die op benzine rijden. Voordeel van ammoniak is, dat het vrij eenvoudig kan worden opgeslagen, omdat het vloeibaar is bij vrij lage drukken (ca. 9 bar bij 20 C) Echter vanwege de giftigheid van ammoniak lijkt het toepassen van deze brandstof voor grootschalig gemotoriseerd vervoer niet erg kansrijk. Bij inademing ontstaat er - 4 -

5 irritatie aan de luchtwegen en prikkende ogen. Grote hoeveelheden ammoniak inademen levert een beschadiging aan de longen op. Deze schade is onherstelbaar. In ernstige gevallen kan zelfs de dood optreden (bron: Mocht het toch tot toepassing komen, dan is ook bij deze motoren een extra aandachtspunt het voorkomen van het ontstaan van een te hoog percentage stikstofoxiden (NOx). Tevens geldt dan - net als bij waterstof - dat voor het tanken een nieuwe infrastructuur zal moeten worden opgezet. 7 Auto's voorzien van een brandstofcel. Bij auto's voorzien van een brandstofcel zet de brandstofcel de chemische energie opgeslagen in waterstof onder toevoer van zuurstof (bijvoorbeeld direct uit de omgevingslucht) rechtstreeks om in elektrische energie waarmee de elektromotor van de auto wordt aangedreven. Met een brandstofcel wordt op een efficiënte manier energie opgewekt, omdat de chemische energie dus niet eerst omgezet wordt in thermische energie en mechanische energie, waardoor er minder verliezen optreden. Er zijn inmiddels door verschillende fabrikanten al auto's op de markt gebracht met een dergelijke energiebron. Uiteraard dient in de betreffende brandstofcellen gebruik te worden gemaakt van waterstof bij de productie waarvan geen fossiele brandstoffen zijn gebruikt, maar bijvoorbeeld zonne- of windenergie is toegepast. Voordeel van dit soort auto's is, dat energie vanuit de brandstofcel aan het elektriciteitsnet kan worden geleverd (uiteraard mits de infrastructuur daarin voorziet). In een brandstofcel wordt gebruik gemaakt van platina als katalysator om het chemische proces op gang te brengen en in stand te houden. In verband met de schaarste van dit edelmetaal zal bij massale toepassing van dit soort energiebronnen een oplossing moeten worden gezocht gericht op beperking van de gebruikte hoeveelheid van dit metaal of op een ander materiaal moeten worden overgestapt. Bij onderzoekinstituten zijn op dat gebied al hoopvolle ontwikkelingen gaande. Daarnaast zal wereldwijd - als men schaarse metalen als katalysator blijft gebruiken - een goed recyclingsysteem moeten worden opgezet. Uiteraard is het hiervoor onder punt 4 genoemde aandachtpunt betreffende de opslag van waterstof in auto's met een verbrandingsmotor ook voor auto's voorzien van een brandstofcel van toepassing

6 8 Auto's voorzien van een brandstofcel en een accupakket. De onder punt 7 van deze notitie genoemde configuratie zou nog kunnen worden uitgebreid met een accupakket. Als de auto rijdt wordt het accupakket opgeladen door de brandstofcel en als hij staat geparkeerd, kan de eigenaar ervoor kiezen het accupakket op te laten laden door plaatselijke zonnepanelen. Vanuit het accupakket wordt de elektromotor van de auto aangedreven. Een voordeel is, dat bij voldoende, en dus goedkope beschikbare energie, het accupakket hiermee kan worden opgeladen. Bij schaarste kan energie vanuit het accupakket aan het elektriciteitsnet worden geleverd (uiteraard mits de infrastructuur daarin voorziet). Dat laatste is ook mogelijk voor de hiervoor onder punt 7 bedoelde auto's met brandstofcel (maar dus zonder accupakket). De vraag is dan ook welke toegevoegde waarde zo'n accupakket heeft. De auto is duurder in aanschaf en is er zwaarder door, dus duurder in brandstofgebruik. Daar weegt het voordeel van de genoemde mogelijkheid het accupakket soms te kunnen laden met goedkope elektrische energie waarschijnlijk niet tegenop. Verder zijn dezelfde opmerkingen als die hiervoor gemaakt zijn bij auto's met alleen een brandstofcel - en dus zonder accupakket - van toepassing. 9 Conclusie Op grond van de voorgaande opsomming en de daarbij aangegeven overwegingen wordt geconcludeerd, dat in de aanloop naar de energietransitie en daarna, auto's voorzien van een brandstofcel voor waterstof het meest kansrijk zullen zijn om de rol over te nemen van de huidige auto's met een verbrandingsmotor voor fossiele brandstoffen. Als wordt voorzien in een infrastructuur die het mogelijk maakt dat deze auto's energie kunnen leveren aan het elektriciteitsnet, zullen deze auto's een belangrijke rol kunnen gaan vervullen in gebieden die qua energie zelfvoorzienend zijn. Dat is ook gunstig voor het voortbestaan van de elektrische auto, omdat dan het daarvoor genoemde nadeel in het geval van een krap aanbod van elektrische energie (zie punt 2 van deze notitie) teniet kan worden gedaan. Wel mag worden verwacht, dat elektrische auto's in de minderheid blijven ten opzichte van auto's voorzien van een brandstofcel voor waterstof en hoofdzakelijk voor het overbruggen van kortere afstanden - zoals woon/werkverkeer - zullen worden gebruikt

7 In mindere mate zullen waarschijnlijk ook auto's met een verbrandingsmotor voor waterstof en wellicht ook die voor ammoniak een rol gaan spelen bij de vervanging van auto's aangedreven door een motor voor fossiele brandstoffen. Om de aanschaf van auto's met een brandstofcel voor waterstof te stimuleren valt - zeker in de beginfase als de aanschafkosten nog relatief hoog zullen zijn - te overwegen leningen te verstrekken voor de aanschaf van dergelijke auto's, welke leningen kunnen worden afgelost via de verrekening van de door die auto's aan het elektriciteitsnet geleverde energie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

1.6 Alternatieve aandrijving

1.6 Alternatieve aandrijving 1.6 Alternatieve aandrijving In deze paragraaf worden alternatieve aandrijvingen behandeld. Er wordt dieper ingegaan op elektrische aandrijving waarbij batterijgestuurde aandrijving en aandrijving door

Nadere informatie

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rob van der Sluis 1 Van fossiel naar duurzaam Andere brandstof / energiedrager Andere infrastructuur

Nadere informatie

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Studiedag elektrische wagens en laadpalen 31 mei 2012 Overview Mobimix.be? Duurzaam vlootbeheer? Technologie Milieuprestaties Financieel Conclusies + vragen Overview

Nadere informatie

3.3 Straddle Carriers

3.3 Straddle Carriers 3.3 Straddle Carriers 3.3.1 Inleiding Straddle carriers worden aangedreven door dieselmotoren (6 of 8 cilindermotoren). Deze motoren voldoen allen aan de Tier 3 standaard, de nieuwere uitvoeringen aan

Nadere informatie

Zie het auto-overzicht van Athlon Car Lease.

Zie het auto-overzicht van Athlon Car Lease. VEELGESTELDE VRAGEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN A. Voertuigen en mogelijkheden 1. Met welke voertuigen kun je elektrisch rijden? Elektrisch rijden op de weg kun je met een fiets, scooter of auto. Om met een

Nadere informatie

VOORSTELLING. Het is in deze geest en met deze wil dat het Verbond van Belgische Ondernemingen

VOORSTELLING. Het is in deze geest en met deze wil dat het Verbond van Belgische Ondernemingen VOORSTELLING VAN HET CHARTER " "EV EVOLUTION TO ELECTRICAL VEHICLES" ( EV. TO E.V. ). ) INLEIDING Het vervoer over de weg is momenteel een bron van vervuiling wegens uitstoot in de lucht en geluidshinder.

Nadere informatie

1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen

1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen 1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen Vooreerst worden de gasvormige brandstoffen uiteengezet. Vervolgens worden de verschillende alternatieve brandstoffen. 1.5.1 Gasvormige brandstoffen Aardgas

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Mobiliteit. Verdiepende opdracht

Mobiliteit. Verdiepende opdracht 2015 Mobiliteit Verdiepende opdracht Inleiding In dit onderdeel kun je meer leren over het onderwerp Mobiliteit. Pagina 1 Inhoud 1. Mobiliteit... 3 1.1 Doel... 3 1.2 Inhoud... 3 Pagina 2 1. Mobiliteit

Nadere informatie

EEN ELEKTRISCHE WAG E N? D E P R O S,

EEN ELEKTRISCHE WAG E N? D E P R O S, EEN ELEKTRISCHE WAG E N? D E P R O S, D E C O N T R A S E N D E P R E M I E S. Elektrische wagens zijn in. De We vertellen u alles wat u moet media hebben er de mond van vol, weten over elektrische wagens.

Nadere informatie

Toekomstige mobiliteit. Opdracht 1: levenswijze in 2040

Toekomstige mobiliteit. Opdracht 1: levenswijze in 2040 Toekomstige mobiliteit Opdracht 1: levenswijze in 2040 Auteur: Hilmer Kodde Klas: CIV 12-21 Datum: 26-11-2012 Vak: Docent: Toekomstige mobiliteit Dhr. R.M.M Hogt Inleiding In 2040 over ongeveer 30 jaar

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 juli 2012

Tarieven met ingang van 1 juli 2012 12345 Tarieven met ingang van 1 juli 2012 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 januari 2013

Tarieven met ingang van 1 januari 2013 12345 Tarieven met ingang van 1 januari 2013 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 april 2011

Tarieven met ingang van 1 april 2011 12345 Tarieven met ingang van 1 april 2011 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Knelpunt 1: Elektrisch rijden wordt fiscaal zwaarder belast dan rijden op fossiele brandstoffen

Knelpunt 1: Elektrisch rijden wordt fiscaal zwaarder belast dan rijden op fossiele brandstoffen Inbreng Nuon voor de Ronde Tafel Elektrisch Rijden 9 juni 2016, Kamercommissie voor Economische Zaken Contact: alied.wessels.boer@nuon.com of joris.hupperets@nuon.com Samenvatting Randvoorwaarde voor elektrisch

Nadere informatie

met elf Concept Plug-in Hybrids deel, die worden geleased door Rijkswaterstaat, Eneco, Stedin, Roteb, TNT en Van Gansewinkel.

met elf Concept Plug-in Hybrids deel, die worden geleased door Rijkswaterstaat, Eneco, Stedin, Roteb, TNT en Van Gansewinkel. Concept Toyota Plug-In Hybrid R&D praktijktest techniek toekomstvisie Uitvoerige praktijktest Toyota test wereldwijd zeshonderd Concept Plug-in Hybrid Vehicles (Concept PHV) in een R&D praktijktest. Het

Nadere informatie

H2. Concept keuze Audi A3 Cabriolet Plug-In Hybrid

H2. Concept keuze Audi A3 Cabriolet Plug-In Hybrid H2. Concept keuze Audi A3 Cabriolet Plug-In Hybrid 2.1 Prestaties Hier wordt een toelichting gegeven van de gestelde eisen voor de prestaties van de plug-in hybrid. In Excel zijn een aantal berekeningen

Nadere informatie

Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group

Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group Ludo Sweron 29 februari 2012 slide 1 Visie duurzaam ondernemen Colruyt Group Samen duurzaam meerwaarde creëren door waardengedreven vakmanschap

Nadere informatie

Bijgevoegde bijlage(n): De notitie is opgesteld door de Adviesgroep Duurzaamheid

Bijgevoegde bijlage(n): De notitie is opgesteld door de Adviesgroep Duurzaamheid BESLUIT OPSCHRIFT Vergadering van 9 juli 2013 nummer: 2013_BW_00432 Onderwerp Elektrisch vervoer - vormend Beknopte samenvatting In de notitie 'Op St(r)oom' wordt nieuw beleid rond Elektrisch vervoer in

Nadere informatie

E Series TRUCKS.COM. New Energy Efficiency Sustainability Safety

E Series  TRUCKS.COM. New Energy Efficiency Sustainability Safety E Series WWW.GINAF TRUCKS.COM New Energy Efficiency Sustainability Safety GINAF Trucks Nederland B.V. is een vrachtwagenfabrikant met 70 jaar ervaring in ontwikkeling en truckbouw voor de niche markt.

Nadere informatie

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN In het kader van de WETO-H2-studie is een referentieprognose van het wereldenergiesysteem ontwikkeld samen met twee alternatieve scenario's, een

Nadere informatie

WAT U WILT WETEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN

WAT U WILT WETEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN ALD FAQ WAT U WILT WETEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN INHOUD 1. Is elektrisch rijden iets voor mij? 3 2. Welke soorten elektrische auto s zijn er? 3 3. Welke auto is voor mij geschikt? 4 4. Hoe ver kan ik rijden

Nadere informatie

Samenvattende rapportage project Meerij- aanhanger P0901

Samenvattende rapportage project Meerij- aanhanger P0901 Samenvattende rapportage project Meerijaanhanger Gesubsidieerd door SenterNovem KTOH01022 Versie: Auteurs: Datum: openbaar IWO Project bv R. Hunik P. Hafkamp 29 november 2009 Onderliggende rapportages

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 januari 2011

Tarieven met ingang van 1 januari 2011 12345 Tarieven met ingang van 1 januari 2011 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

MOBILINNOVATION INNOVATIEVE MOBILITEIT VOOR TRUCK EN BUS KORTRIJK XPO 11 FEBRUARI 2015

MOBILINNOVATION INNOVATIEVE MOBILITEIT VOOR TRUCK EN BUS KORTRIJK XPO 11 FEBRUARI 2015 MOBILINNOVATION INNOVATIEVE MOBILITEIT VOOR TRUCK EN BUS KORTRIJK XPO 11 FEBRUARI 2015 Alternatieve Brandstoffen en Aandrijvingen Stand van zaken en toekomstopportuniteiten Het belang van investeren in

Nadere informatie

130 PARTIJEN HEBBEN SAMEN VISIE DUURZAME BRANDSTOFFEN- MIX OPGESTELD

130 PARTIJEN HEBBEN SAMEN VISIE DUURZAME BRANDSTOFFEN- MIX OPGESTELD 8 ACHTERGROND 35 MEGATON DE VOORSPELDE CO 2-UITSTOOT VAN HET WEGVERKEER IN 2050 130 PARTIJEN HEBBEN SAMEN VISIE DUURZAME BRANDSTOFFEN- MIX OPGESTELD 2035 STREEFJAAR WAARIN ALLE NIEUWE AUTO S CO 2-EMISSIE

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Inhoud. Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto. Voorbeelden van elektrische auto s. Globale beschouwing elektrische aandrijving

Inhoud. Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto. Voorbeelden van elektrische auto s. Globale beschouwing elektrische aandrijving Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto Igo Besselink Werktuigbouwkunde Kivi bijeenkomst 7 juni 2010 PAGE 1 Inhoud Voorbeelden van elektrische auto s Globale beschouwing elektrische

Nadere informatie

De elektrische auto die je verder brengt. Opel Ampera.

De elektrische auto die je verder brengt. Opel Ampera. De elektrische auto die je verder brengt. Opel Ampera. Onze toekomst vraagt om positieve energie. De aarde is altijd goed voor ons geweest. Eeuwenlang heeft ze ons voedsel gegeven en ons voorzien van de

Nadere informatie

Soorten brandstoffen en aandrijvingen. Alternatieve Brandstoffen. Alternatieve Brandstoffen. Enkele voorbeelden. Alternatieve aandrijvingen

Soorten brandstoffen en aandrijvingen. Alternatieve Brandstoffen. Alternatieve Brandstoffen. Enkele voorbeelden. Alternatieve aandrijvingen Soorten brandstoffen en aandrijvingen WATT Roadshow wagens, alternatieve transportmiddelen en technologie De voor- en nadelen van WATT-voertuigen Prof. Joeri Van Mierlo Conventionele brandstoffen Benzine,

Nadere informatie

Waterstof: de energiedrager van de toekomst. Frank de Bruijn. Waterstof. Een Gas Kleurloos;Geurloos;Niet Giftig; Brandbaar

Waterstof: de energiedrager van de toekomst. Frank de Bruijn. Waterstof. Een Gas Kleurloos;Geurloos;Niet Giftig; Brandbaar Waterstof: de energiedrager van de toekomst Frank de Bruijn www.ecn.nl Waterstof Een Gas Kleurloos;Geurloos;Niet Giftig; Brandbaar Hoge energie dichtheid op gewichtsbasis Lage energiedichtheid op volumebasis

Nadere informatie

Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s

Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s Hier vind je de volgende informatie: 1. Ontstaan van de auto 2. Brandstof auto s en de toekomst 3. Elektriciteit 4. Elektrische auto s 5. Kosten elektrische auto

Nadere informatie

Zelf Duurzaam Stroom opwekken

Zelf Duurzaam Stroom opwekken Zelf Duurzaam Stroom opwekken De meest efficiënte thuiscentrale ter wereld Gas wordt stroom Innovatieve Brandstofcel-technologie De BlueGEN wordt op uw gasaansluiting aangesloten en wekt vervolgens stroom

Nadere informatie

Wie vooruit wil, rijdt duurzaam!

Wie vooruit wil, rijdt duurzaam! Wie vooruit wil, rijdt duurzaam! Noord-Nederland is een prachtig deel van Nederland. Prachtig vanwege de natuur, de mentaliteit van de mensen en de ruimte. Een plek waar duurzaamheid steeds meer ruimte

Nadere informatie

Clean Energy Partnership in Berlijn: meer licht op waterstof

Clean Energy Partnership in Berlijn: meer licht op waterstof Persinformatie 2 december 2008 Clean Energy Partnership in Berlijn: meer licht op waterstof GM/Opel ondersteunt waterstof proefproject in Europa met tien HydroGen4-modellen Infrastructuur waterstof tanken

Nadere informatie

Presentatie 3 nov NVRD Noord. Innoveren met afval. Wat speelt er zich af bij:

Presentatie 3 nov NVRD Noord. Innoveren met afval. Wat speelt er zich af bij: Presentatie 3 nov. 2016 NVRD Noord Innoveren met afval Wat speelt er zich af bij: Stadsbeheer gemeente Groningen Gerrit Griffioen Afdeling Materieel Wij nemen u mee in onze innovaties: Duurzaam inzetbare

Nadere informatie

Elektrische energie. Naam: Klas: Leerkracht: Mr. Verlinden INLEIDING

Elektrische energie. Naam: Klas: Leerkracht: Mr. Verlinden INLEIDING Naam: Klas: Leerkracht: Mr. Verlinden Elektrische energie INLEIDING Eeuwenlang zochten mensen naar nieuwe manieren om energie op te wekken. Energie betekend niets anders dan het vermogen werk te kunnen

Nadere informatie

Remeha ELW Remeha ELW Groot vermogen Warmte Kracht Koppeling

Remeha ELW Remeha ELW Groot vermogen Warmte Kracht Koppeling Product-Data-Blad Remeha ELW Remeha ELW Groot vermogen Warmte Kracht Koppeling Remeha ELW Verwarm voortaan op Nieuwe kijk op energie Energie wordt schaars en duur. Daarom is het de hoogste tijd om erover

Nadere informatie

Een duurzaam en energieneutraal eiland - hoe mooi is dat?

Een duurzaam en energieneutraal eiland - hoe mooi is dat? Een duurzaam en energieneutraal eiland - hoe mooi is dat? Hoe mooi zou het zijn als Ameland op een duurzame manier kan voorzien in zijn eigen behoefte aan elektriciteit, warmte en water? Stel je voor:

Nadere informatie

Testen en metingen op windenergie.

Testen en metingen op windenergie. Testen en metingen op windenergie. Inleiding Als we rond groene energie begonnen te denken, dan kwam windenergie als een van de meest vanzelfsprekende vormen van groene energie naar boven. De wind heeft

Nadere informatie

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Satish K. Beella, René van Someren september 2008 Inhoudsopgave Introductie 3 Schematisch overzicht transportpreventie (goederen)

Nadere informatie

De Auto van de Toekomst Batterij elektrisch of Waterstof elektrisch? Ir. E.A.M. de Nie

De Auto van de Toekomst Batterij elektrisch of Waterstof elektrisch? Ir. E.A.M. de Nie De Auto van de Toekomst Batterij elektrisch of Waterstof elektrisch? Ir. E.A.M. de Nie 28 april 2009 Hidde Nijland Symposium 1 WAAROM ELEKTRISCH RIJDEN? 1. Wereld milieu: geen broeikaseffect duurzaamheid

Nadere informatie

DeNOx-installatie. Onmisbaar voor schone lucht

DeNOx-installatie. Onmisbaar voor schone lucht DeNOx-installatie Een DeNOx-installatie is niets meer dan een uit de kluiten gewassen autokatalysator. Net als de installatie onder uw vierwieler zorgt een DeNOx-installatie ervoor dat schadelijke stoffen

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen Afsluitende les Leerlingenhandleiding Alternatieve brandstoffen Inleiding Deze chemie-verdiepingsmodule over alternatieve brandstoffen sluit aan op het Reizende DNA-lab Racen met wc-papier. Doel Het Reizende

Nadere informatie

VOORSTEL VAN RESOLUTIE

VOORSTEL VAN RESOLUTIE Zitting 2007-2008 11 juni 2008 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer John Vrancken, de dames Marleen Van den Eynde en Agnes Bruyninckx en de heren Frank Creyelman, Roland Van Goethem en Johan Deckmyn betreffende

Nadere informatie

VOLT DE NIEUWE CHEVROLET

VOLT DE NIEUWE CHEVROLET VOLT DE NIEUWE CHEVROLET Chevrolet Volt De elektrische droom De nieuwe Chevrolet Volt is een unieke, multi-award winnende auto. Door het combineren van de voordelen van een elektrische auto met de actieradius

Nadere informatie

Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer

Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer 30 september 2009 WTC Rotterdam Ir. Klaas Strijbis, Lid groepsdirectie Movares klaas.strijbis@movares.nl tel. 030 265 3003 www.movares.nl/elektrischrijden

Nadere informatie

Brandstofcel en elektrisch vervoer: een slimme combinatie!

Brandstofcel en elektrisch vervoer: een slimme combinatie! energiegids.nl Energie productie 17 Brandstofcel en elektrisch vervoer: een slimme combinatie! De huidige ontwikkelingen op het gebied van brandstofcellen (micro-wkk) en elektrisch vervoer zorgen ervoor

Nadere informatie

CO 2 emissie inventarisatie januari-juli 2012 (3-A-1)

CO 2 emissie inventarisatie januari-juli 2012 (3-A-1) Gebr. van der Lee CO 2 emissie inventarisatie januari-juli 2012 (3-A-1) CO²- Bewust Directie: E. van der Lee Communicatiemanager: T. Hoebee KAM-Coördinator: A. Werkmeester Lelystad, september 11 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Is uw bestuur er klaar voor? Praktijkdag Nieuwe Mobiliteit - Brugge - 11 september 2012 Overview Mobimix.be? Moeten we er wel klaar voor zijn? Zijn de technologieën

Nadere informatie

Prestaties (Quality) De veiligheid van de auto met een hybride aandrijving moet minimaal even goed zijn als de veiligheid van de benzine variant.

Prestaties (Quality) De veiligheid van de auto met een hybride aandrijving moet minimaal even goed zijn als de veiligheid van de benzine variant. Programma van eisen Binnen dit hoofdstuk wordt het pakket van eisen uitgewerkt. De uitdaging zit in het goed definiëren van alle eisen. Zo is het belangrijk om naar het complete plaatje te kijken en de

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

De Energieboer. Een vooruitzicht in de kansen voor de boer in de waterstofeconomie

De Energieboer. Een vooruitzicht in de kansen voor de boer in de waterstofeconomie De Energieboer Een vooruitzicht in de kansen voor de boer in de waterstofeconomie De Energieboer Introductie Agrotoerisme is voor de boeren voor nu van belang om genoeg geld binnen te brengen om rond te

Nadere informatie

Brandstofcellen in Japan: Beleid, Onderzoek en Productie

Brandstofcellen in Japan: Beleid, Onderzoek en Productie Brandstofcellen in Japan: Beleid, Onderzoek en Productie Philip Wijers - 8-3-2004 Samenvatting Brandstofcellen en de opkomende waterstof-economie zijn voor Japan zowel strategisch als economisch van groot

Nadere informatie

BRANDSTOFFEN WEGVERKEER

BRANDSTOFFEN WEGVERKEER BRANDSTOFFEN WEGVERKEER Update toekomstverkenning Paul Hofmeijer, 25 juni 2013 Partner MMG Advies Voor strategie, organisatieadvies en duurzame mobiliteit AGENDA 1. Actualiteiten uit media & drivers 2.

Nadere informatie

Waarom? Wat willen we? En hoe? Position paper Vereniging Elektrische Rijders

Waarom? Wat willen we? En hoe? Position paper Vereniging Elektrische Rijders Waarom? Wat willen we? En hoe? Position paper Vereniging Elektrische Rijders Najaar 2016 Waarom een vereniging voor elektrische rijders? Elektrisch rijden is in opmars. Elektrisch rijden is cool, het is

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN. Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus

INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN. Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus Roderic Evans-Knaup 21-11-2012 Amsterdam heeft een elektrische ambitie, een ambitie die o.a. moet zorgen voor een betere

Nadere informatie

Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen. Jan Van Houwenhove 3 December 2015

Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen. Jan Van Houwenhove 3 December 2015 Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen Jan Van Houwenhove 3 December 2015 Agenda Cryo Advise Aardgas - eigenschappen Voordelen Uitdagingen Cryo Advise advies voor LNG systemen

Nadere informatie

Schooljaar: 2015-2016 TRANSPORT 3.3. Veiliger, groter en sneller KLAS 2A 2B 2C 2D 2G. Algemene Techniek Mnr. Baromeo

Schooljaar: 2015-2016 TRANSPORT 3.3. Veiliger, groter en sneller KLAS 2A 2B 2C 2D 2G. Algemene Techniek Mnr. Baromeo Schooljaar: 2015-2016 TRANSPORT 3.3 Veiliger, groter en sneller KLAS 2A 2B 2C 2D 2G Algemene Techniek Mnr. Baromeo 3.3.1. Veiliger Tegenwoordig worden de transportmiddelen veiliger, sneller en de laadruimte

Nadere informatie

Alternatieve aandrijfvormen

Alternatieve aandrijfvormen Alternatieve aandrijfvormen Als alternatief voor de klassieke benzine- en dieselmotor zijn er momenteel acht andere aandrijfvormen beschikbaar. We lijsten ze even op met telkens een definitie, de voor-

Nadere informatie

Plug-in Hybrid. juni 2013

Plug-in Hybrid. juni 2013 Plug-in Hybrid Electric Vehicles juni 2013 Begin 2013 reden In Nederland ongeveer 8.000 personenauto s met 0% fiscale bijtelling. Het overgrote deel hiervan zijn elektrische auto s die tevens een benzine-

Nadere informatie

1 Inzet duurzaam busmaterieel

1 Inzet duurzaam busmaterieel 1 Inzet duurzaam busmaterieel Een samenvatting van dit artikel is gepubliceerd in Verkeerskunde 3/2010 David Aulman, Stadsregio Amsterdam / Fredo Schotanus, Significant / Casper Stelling, MuConsult Begin

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Hoe kan innovatie helpen?

Hoe kan innovatie helpen? Themabijeenkomst 16 december: Luchtvervuiling, en hoe houden wij Nederland mobiel? Verkeer Toenemende en invloed luchtvervuiling: van milieu-eisen op de sector hoe kan 2 Inhoud Waar komen verkeersemissies

Nadere informatie

WAARSCHUWING! Alleen geschikt

WAARSCHUWING! Alleen geschikt P ROFI FUEL CELL KIT GEBRUIKSAANWIJZING NL WAARSCHUWING! Alleen geschikt voor kinderen vanaf 10 jaar. Het gebruik is alleen toegestaan onder toezicht van volwassenen, die op de hoogte zijn van de in de

Nadere informatie

Transport en mobiliteit

Transport en mobiliteit ASN Bank Issuepaper Transport en mobiliteit Op weg naar vervoer dat past in een duurzame samenleving ASN Bank Issuepaper Transport en mobiliteit mei 2010 94 A Inleiding In deze ASN Bank Issuepaper Transport

Nadere informatie

Milieu Management V1.4

Milieu Management V1.4 V1.4 Milieu Management Pagina 1 van 6 V1.4 Inhoudsopgave 1. ALGEMEEN 3 2. INLEIDING 3 3. DOELSTELLING 3 4. BEPALEN PRIORITEITEN 3 5. INKOOP 4 6. MANAGEMENT INFORMATIE 4 7. COMMUNICATIE 5 8. EVALUATIE 6

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Ketenanalyse 1 Inleiding Eis: Aantoonbaar inzicht in de meest materiele emissies uit scope 3 middels 2 ketenanalyses. Voor het in kaart brengen van scope III

Nadere informatie

Introductie. ir. Frank Rieck

Introductie. ir. Frank Rieck Schone mobiliteit vanuit marktperspectief Sprekers: Frank Rieck, Hogeschool Rotterdam John Akkerhuis, Gemeentewerken Rotterdam Otto Friebel, Van Gansewinkel Ad van Merrienboer, VDL Bus&Coaches Time keeper:

Nadere informatie

Diesel. AdBlue is een gedeponeerd handelsmerk van de Vereniging van Duitse automobielfabrikanten (VDA). ONTDEK ADBLUE

Diesel. AdBlue is een gedeponeerd handelsmerk van de Vereniging van Duitse automobielfabrikanten (VDA). ONTDEK ADBLUE Diesel AdBlue is een gedeponeerd handelsmerk van de Vereniging van Duitse automobielfabrikanten (VDA). ONTDEK ADBLUE Korte samenvatting BELANGRIJKSTE KENMERKEN Wat is AdBlue?... 3 Waar dient het voor?....

Nadere informatie

BRANDSTOFCEL EN ELEKTRISCH VERVOER: EEN SLIMME COMBINATIE!

BRANDSTOFCEL EN ELEKTRISCH VERVOER: EEN SLIMME COMBINATIE! BRANDSTOFCEL EN ELEKTRISCH VERVOER: EEN SLIMME COMBINATIE! De huidige ontwikkelingen op het gebied van brandstofcellen (micro-wkk) en elektrisch vervoer zorgen ervoor dat er in de nabije toekomst een omslag

Nadere informatie

CO 2 emissie inventarisatie januari- December 2013 (3-A-1)

CO 2 emissie inventarisatie januari- December 2013 (3-A-1) Gebr. van der Lee CO 2 emissie inventarisatie januari- December 2013 (3-A-1) CO²- Bewust Lelystad, april 2014 Inhoudsopgave 1. CO2-emissie inventaris... 3 1.1 Grondslag CO2-emissie inventaris... 3 1.2.

Nadere informatie

3. Leid uit de formules van water, zwaveldioxide en zwavelzuur af welke stof uit de lucht hier bedoeld wordt..

3. Leid uit de formules van water, zwaveldioxide en zwavelzuur af welke stof uit de lucht hier bedoeld wordt.. Steenkool Steenkool komt in heel veel verschillende vormen voor. Dat geldt voor het uiterlijk van de steenkool. De kleur van steenkool kan bijvoorbeeld variëren van bruin tot zwart, steenkool kan hard

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module Alternatieve Brandstoffen - Chemie verdieping - Ontwikkeld door dr. T. Klop en ir. J.F. Jacobs Op alle lesmaterialen is de Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk

Nadere informatie

BioWanze De nieuwe generatie

BioWanze De nieuwe generatie BioWanze De nieuwe generatie BioWanze in het kort De grootste producent van bio-ethanol in België met een jaarlijkse capaciteit van maximum 300.000 m³ bio-ethanol. Het nieuwe generatie proces verzekert

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Keuzevak Automotive Design

Keuzevak Automotive Design Keuzevak Automotive Design Roeland Wielaard 0914800 Automotive Engineering 11-04-16 1 Inhoudsopgave Opdracht 1 blz 3 Opdracht 2 blz 4 Opdracht 3 blz 7 Opdracht 4 blz 10 Opdracht 5 blz 15 Opdracht 6 blz

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Exemplarité des pouvoirs publics en matière de transport. Voorbeeldgedrag publieke overheden inzake transport. 5 novembre/er 2014

Exemplarité des pouvoirs publics en matière de transport. Voorbeeldgedrag publieke overheden inzake transport. 5 novembre/er 2014 Exemplarité des pouvoirs publics en matière de transport Voorbeeldgedrag publieke overheden inzake transport 5 novembre/er 2014 Bruxelles Environnement Département stationnement et déplacements Leefmilieu

Nadere informatie

Naam:.. Klas: Datum:..

Naam:.. Klas: Datum:.. Naam:.. Klas: Datum:.. Vragen over motoren: 1 Wat is een rootscompressor? Een Roots type supercharger of Rootsblower vindt zijn toepassing in auto's en vrachtwagens in alternatief van een turbolader. Een

Nadere informatie

De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet. Femke Hulsbergen

De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet. Femke Hulsbergen De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet Femke Hulsbergen 7 januari 2011 Inhoud TNO Oplaadmogelijkheden elektrisch vervoer Belasting op het netwerk De kosten om overbelasting te voorkomen

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

SunTuk Taxi. SunTuk - OnVolts. Contact informatie

SunTuk Taxi. SunTuk - OnVolts. Contact informatie SunTuk Taxi Contact informatie Cees de Graaf +31651673755 ceesdegraaf@planet.nl Timothy van Beelen +31641307489 info@onvolts-onderdelen.nl Voor productinformatie en verkoop, neem contact op met Timothy

Nadere informatie

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland Jan Schouten Quality Safety Environmental care A company driven by strong core values CO 2 -neutrale productie Eerste 100 % CO 2 -neutrale truckfabriek in Gent Windenergie, zonne-energie, biobrandstoffen

Nadere informatie

01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY

01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY 01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY 1 Brochure ALD electric INLEIDING Ons ALD electric aanbod is bijzonder volledig, met zowel oplaadbare hybrides (plug-in), elektrische auto s met verlengde

Nadere informatie

Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993)

Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993) Belastingdienst Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993) BPM 065 1Z*2FD Oude bpm-tarieven (vanaf 1993) Moet u voor een gebruikt motorrijtuig (personen auto, motor of bestelauto) bpm betalen? Dan hoeft

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden September 2010

Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden September 2010 Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden September 2010 1. PROVINCIE UTRECHT Subsidieverordening stimulering aardgasvoertuigen Provincie Utrecht (tot 7,5 ton) 5.000 (vanaf 7,5 ton)

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

it s electric! e-powered mobility by ece

it s electric! e-powered mobility by ece it s electric! e-powered mobility by ece Dramatische CO 2 reductie Lotus Elise VW Golf Een snelle, sportieve wagen. Van 0 naar 100 in 4,7 seconde? Het kan elektrisch! Specificaties Lotus Elise-ece: ca.

Nadere informatie