ACCOUNTING FOR SUSTAINABILITY

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ACCOUNTING FOR SUSTAINABILITY"

Transcriptie

1 februari th volume edition 2 ACCOUNTING FOR SUSTAINABILITY RALPH THURM PETER EIMERS ANS KOLK BRENDAN O DWYER PIETER VAN T HOFF & BAREND VAN BERGEN NOREENA HERTZ

2 <On the pursuit of professionalism > We view professionalism as the product of excellent abilities and execution. We pride ourselves on it in everything we do. Being professional is about setting the highest standards of performance and wanting to excel. If you have the same standards, we would like to hear from you. For our Analyst Program, NIBC is looking for university graduates who share our pursuit of professionalism. Personal and professional development are the key-elements of the Program: in-company training in co-operation with the Amsterdam Institute of Finance; working side-by-side with professionals at all levels and in every financial discipline is part of learning on the job. We employ top talent from diverse university backgrounds, ranging from economics and business administration, to law and technology. If you have just graduated, with above-average grades, and think you belong to that exceptional class of top talent, apply today. Joining NIBC s Analyst Program might be the most important career decision you ever make! Want to know more? Surf to Interested? Please contact us: NIBC Human Resources, Frouke Röben, For further information see NIBC is a Dutch specialised bank that offers advisory, financing and investing in the Benelux and Germany. We believe ambition, teamwork, and professionalism are important assets in everything we do. THE HAGUE LONDON BRUSSELS FRANKFURT NEW YORK SINGAPORE

3 Inhoudsopgave Colofon Index Preface Editor Fiducie 5 Casper Fransz Colofon Uitgever Financiële Studievereniging Amsterdam Redactie Casper Fransz (hoofdredacteur) Gabor Ruigrok Interviews: Sustainability: verweven met de kern van business 6 Ralph Thurm (Deloitte) Sustainability assurance en de accountant 10 Peter Eimers (PwC) Articles: Druk Grafiplan Nederland B.V. Opmaak Hetgasbedrijf B.V. Advertenties Fiducie verschijnt vier keer per jaar. Voor Advertenties kan contact worden opgenomen met de Financiele Studievereniging Amsterdam The evolution of sustainability reporting by 14 international firms Ans Kolk THE INTEGRATION OF DECISION MAKING AND REPORTING 20 Brendan O Dwyer Sustainable Insight Accounting for Water 32 Pieter van t Hoff & Barend van Bergen (KPMG) Duisenberg school of finance Ask an expert 38 Noreena Hertz FSA Hoewel deze uitgave de uiterste zorg is nagestreefd kan voor de aanwezigheid van eventuele (druk)fouten en andersoortige onvolledigheden niet worden ingestaan en aanvaarden de auteur(s), redacteur(en) en uitgever in deze geen aansprakelijkheid. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar worden gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder vooraf gaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

4 KOM NAAR HET #BDO12TJE en maak deel uit van onze selectie! 29 MAART 2011: FEIJENOORD STADION 30 MAART 2011: PHILIPS STADION 31 MAART 2011: GROLSCH VESTE 01 APRIL 2011: AMSTERDAM ARENA We gaan geen penalty schieten of een balletje hooghouden, dus laat je voetbalschoenen maar thuis! We trappen de dagen af met een warming-up, in de vorm van een lunch, zodat je voldoende energie in huis hebt voor de afwisselende workshops. Uiteraard zorgen we ook dit jaar weer voor een originele afsluiting tijdens de verlenging! WIL JIJ OPGENOMEN WORDEN IN DE SELECTIE? Ga dan naar en meld je aan vóór 15 maart a.s. Wil je eerst nog meer informatie? Neem dan contact op met Eveline Stam, recruiter, tel: (020) of per BLIJF OP DE HOOGTE! Volg ons - op twitter #bdo12tje VOOR VRIJ ONDERNEMEN

5 Preface Editor Fiducie Accounting for Sustainability In the aftermath of the Deepwater Horizon oil spill and as a result of the financial crisis the relevance of social and environmental reporting has increased. The public backlash after these catastrophes has been enormous and both the public and politicians demand more social and environmental awareness from companies. It is not enough for firms to say they are conscious of sustainability issues. They have to proof it as well. Each year Fiducie has an issue dedicated to accountancy. This year s topic is Accounting for Sustainability. While the financial crisis and the BP oil spill certainly have piqued interest for social and environmental reporting, the past decade has seen a steady increase in public awareness for sustainability and its relevance to firms. With the increased relevance sustainability has to the public and firms, accountancy standards have been developed as well. The field has developed tremendously the past years and the Global Reporting Initiative has created the paradigm upon which most sustainability reports are build. However, sustainability is inherently qualitative in nature and context(or firm)-specific. Thus, the rules and regulations for sustainability assurance are not as fixed or rigid as those for financial reports. As sustainability reporting has such a large scope and is still very much in development, both academics and specialists still have a lot of learning to do before there will be consensus on one generally accepted framework. Professor Eimers of PwC and Thurm of Deloitte, both specialists within sustainability assurance. Both provide us with their view and experience on developments within sustainability assurance. KPMG has contributed an article on water accountancy. Professor O Dwyer (UvA) contributes an article on the processes underlying sustainability reporting at British Telecom and Professor Kolk (UvA) provides an analysis on the evolution of sustainable reporting by the largest international firms. Finally, Professor Hertz of the Duisenberg school of finance elaborates on the general scope of sustainability. Fiducie, the academic journal of the Financial Study Association Amsterdam is published each quarter presenting relevant developments related to business and economics. I would like to thank you as reader for your interest and hope you enjoy reading the Fiducie. Casper Fransz Head Editor Fiducie 5 This edition will cover aspects such as the way sustainability affects the role of the accountant, developments within sustainability accounting and case studies. We start with interviews with

6 Sustainability: verweven met de kern van business Interview by Casper Fransz Ralph Thurm Ralph Thurm is a leading professional in sustainability strategies, operational sustainability, sustainability change management and sustainability reporting. With more than 20 years experience working for major corporates, industry federations, governments and NGOs all over the world, Ralph adds value as a consultant, trainer, moderator or writer on a huge variety of sustainability topics. He is currently working as Director Sustainability Strategies at Deloitte in Amsterdam, The Netherlands. Voordat u bij Deloitte werkte, werkte u bij het Global als gevolg van deze transparantie. Reputatie transparantie en de communitybuilding op internet. Reporting Initiative (GRI). Zag u in die tijd een aspecten naar de buitenwereld waren nu ook een Ze maken daardoor op nieuwe manieren met diverse tendens van bedrijven naar betere sustainability stuk tastbaarder. Deze gevolgen leidde bij bedrijven en andere stakeholders contact. Deze bedrijven zien reporting? tot meer eminentie op het gebied van sustainability. dat de huidige vorm van bedrijfsuitvoering een Zeker. Voordat ik bij GRI werkte, werkte ik bij gevaar is voor de toekomst van hun organisatie. Siemens (rond ) en was ik daar bezig Momenteel zijn we qua kwaliteit van het Bij sommige grote bedrijven wordt er ook gezegd: met de sustainability strategie. Ik heb geholpen sustainability management een stap verder dan shareholder value is leuk, maar wij willen over 20 met het opstellen van een vocabulaire op het tien jaar geleden. Eerst was je een niche binnen jaar nog wel bestaan. Zij moeten daardoor veel meer gebied van sustainability omdat het voor een een bedrijf en moest je vechten tegen het stigma weten dan wat er in het huidig jaarverslag staat en bedrijf dat gevestigd is in 190 landen erg belangrijk van windmolens. Nu is er een brede interesse bij deze internalisatie van het probleem heeft ook 6 en noodzakelijk is om een gemeenschappelijke taal te hebben. Daardoor was ik betrokken bij de bedrijven over het thema. Wat we nu zien is een vorm van integratie over het thema binnen bedrijven weerslag op het succes van het bedrijf. Accounting methoden zullen mee moeten ontwikkelen. Er ontwikkeling van het GRI netwerk vanaf het waarbij verschillende afdelingen betrokken zijn en moet ingespeeld worden op alle succesfactoren begin, al voordat ik ook daadwerkelijk een functie andere vaardigheden nodig zijn. Dat verhoogt de die er binnen een bedrijf zijn en hoe de huidige bij het GRI vervulde. Ik heb de ontwikkelingen samenwerking met betrekking tot sustainability. ontwikkelingen de succeskansen van het bedrijf in meegemaakt vanuit een grote onderneming die deze Dat zie je met name in de trend naar integrated de toekomst beïnvloeden. Dat is nu niet het geval. guidelines zou kunnen gaan toepassen. reporting. Dat zie ik dan ook als de ontwikkeling voor de komende vijf tot tien jaar. Ontwikkelingen In een door u geschreven artikel (Two Worlds In die tijd heb ik ook gezien hoe bedrijven het thema beginnen daar al vorm te krijgen zonder dat er Collide One World to Emerge!) heeft u het erover van sustainability reporting hebben omarmd. In de extern normen zijn gesteld. Proactieve bedrijven dat bedrijven in verslagen meer blijk moeten geven begintijd was de environmental manager van een gaan daarin voorop uit strategische behoefte om hun van de positie die zij hebben, ook in verhouding bedrijf vaak op zoek naar een uitbreiding van het commitment te laten zien binnen een framework tot concurrenten, ten op zichten van de belangrijke thema binnen het bedrijf waarbij hij werkte. GRI waar eigenlijk nog geen echte richtlijnen bestaan. vraagstukken binnen hun industrie. Wat bedoelt u hier speelde daar destijds op in. Ik zie sustainability ook, De standaardzetters (waaronder GRI) kunnen op precies mee? en dat bedoel ik helemaal niet negatief, als een soort heel goed profiteren van het werk dat trendzetters In de toekomst zal de succesmeeting zoals we die nu van Paard van Troje. In de zin dat extern van het hebben verzet. kennen, de financiële, slechts één onderdeel zijn van bedrijf een bewustwording werd gecreëerd die intern de totale succesmeting van een bedrijf. Daarnaast zal moeten worden toegepast. De GRI gaf bedrijven Wat is de belangrijkste oorzaak van de verschuiving zal een bedrijf in de toekomst bovendien worden de mogelijkheid om zich te vergelijken met elkaar en in het belang voor bedrijven van sustainability beoordeeld op basis van de profilering van andere dat verhoogt de transparantie onderling. Ook zagen accounting? aspecten die het succes van een bedrijf beïnvloeden. bedrijven dat het mogelijk was om op bepaalde Bedrijven krijgen steeds meer ervaring met grote Daarbij moet men denken aan carbonaccounting, of gebieden geld te besparen, efficiëntie te verhogen, macro-economische trends die er bestaan, verhoogde beter emissieaccounting, of het Ruggie Framework.

7 Bij sommige grote bedrijven wordt er ook gezegd: Shareholder value is leuk, maar wij willen over 20 jaar nog wel bestaan. Die laatste houdt zich bezig met human rights due korte termijn, terwijl de lange termijn vaak des te meer u olieproducenten. Dit is een industrie waarbij het diligence. Dit worden modules die een bedrijf in staat interessant is omdat daar strategische beslissingen en mogelijk is op een lange termijn voorspellingen te doen. stellen beoordelingen te maken over de gevolgde macro-economische zaken een rol spelen. Wie bepaalt Hoe moeten bedrijven waar veranderingen gebeuren strategie. Dus in hoeverre de verschillende aspecten wat de belangrijkste punten zijn waarop bedrijven op veel kortere termijn zulke lange termijn strategieën van de bedrijfsstrategie van toegevoegde waarde zijn, zich moeten richten? uitzetten? of ze positief tegenover het vraagstuk staan of dat ze Uit het proces wat ik ken van de GRI guidelines, Er zijn volgens mij altijd macro-economische wellicht een onderdeel van het probleem zijn. die geen tick-the-box methode hanteren, komt ontwikkelingen waar je op moet inspelen. Ook een naar voren dat bedrijven uit een conversatie met industrie waar veranderingen korte termijn zijn zoals In de olie-industrie is duidelijk te zien dat de alle stakeholders een zoektocht moeten voeren de kledingbranche heeft op lange termijn een visie opportuniteitskosten van het produceren van olie naar relevante industriespecifieke problemen waar nodig. Zo is er een schaarste aan mogelijkheden om steeds hoger worden doordat olie niet onuitputtelijk is. Dit is onderdeel van een groter macro- rekening mee moet worden gehouden. Samen moeten zij bepalen wat de meest belangrijke grondstoffen van kleding te krijgen. Daarnaast kan men zich afvragen hoe de productie van kleding in de 7 economisch probleem en zal de technologie erg gaan punten zijn waarop gefocust moet worden. Dit toekomst plaatsvindt, hoe het zit met merkenrecht, beïnvloeden waarin oliemaatschappijen investeren moet leiden tot een lijst met thema s die bestaan of transport of hoe het zit met de teruglevering van om onafhankelijker te worden van olie. De vraag is thema s die op dat moment in ontwikkeling zijn. kleding. Zo is er voor elke industrie een scala aan nu, hoe gaan oliebedrijven op deze situatie reageren? Een thema dat nu naar voren komt is bijvoorbeeld thema s die relevant kunnen zijn, ook al zie je die in Wat wordt de balans tussen de traditionele cashcows human rights. Tien jaar geleden sprak niemand eerste instantie niet per se. en de nieuwe manieren waarop zij energie kunnen daarover in bedrijfsverslagen. Het werd gezien als opwekken? Er zijn bedrijven die zich hebben willen een politiek spel en mensen wilden het daar graag Wat helpt bij deze industrieën is om te kijken naar profileren als een duurzaam bedrijf, terwijl er maar houden. Echter, nu komen er steeds meer bedrijven de volledige value chain of value cycle. Eigenlijk een paar procent van de winst werd geïnvesteerd in naar voren die duidelijk willen maken dat dit een moet je dan vaststellen of er verliezers zijn in deze onderzoek naar duurzaam produceren. Dat is een belangrijke kwestie is voor hun. keten en hoe je dit dan kan oplossen. De spelers in enorme disbalans. Ze komen er nu achter dat deze de industrieën moeten dan op hoger bestuurlijk investeringen op grotere schaal hadden moeten Je ziet momenteel ook een trend van Global Action niveau bepalen welke maatregelen er moeten plaatsvinden. Bedrijven moeten zichzelf de vraag Networks, waarbij bedrijven opzoek gaan naar worden genomen. Dit zal dan leiden tot een heel stellen hoe zij over 20 jaar kunnen opereren, en of antwoorden op problemen waar politici om een of hoog niveau van transparantie. zij überhaupt wel over 20 jaar kunnen bestaan. Als andere reden geen oplossing op kunnen verzinnen. bedrijf moet je op dat soort vragen een antwoord De GRI valt ook onder deze noemer. Lange termijn statements zijn vaak kwalitatief van hebben want anders heb je geen echte visie. aard. In hoeverre is het dan mogelijk voor investeerders U geeft als voorbeeld voor bedrijven die zich, om grote groepen bedrijven met elkaar te vergelijken? In uw artikel geeft u tevens aan dat de huidige vrijwillig dan wel noodgedwongen, bezighouden Als eerste is het belangrijk om type investeerders verslaggeving van bedrijven zich teveel focust op de met sustainability strategieën. Als voorbeeld gebruikte te onderscheiden van elkaar. Een pensioenfonds

8 Belangen afwegen daar weten wij alles van. Hoe los je schijnbaar tegenstrijdige zaken op? Liever een biertje drinken met je vrienden of toch maar het tentamen voor morgen leren? Het lijkt misschien een makkelijke keuze, maar welke kant je ook kiest, beide kanten hebben gevolgen. Dilemma s oplossen is bij het Rijk alledaagse kost. Je bent steeds weer bezig met het verenigen van belangen en het samenbrengen van (ogenschijnlijke) tegenstellingen, op elk terrein, voor de hele maatschappij. Bij het Rijk kun je dus alle kanten op. Zowel tussen de ministeries als binnen de ministeries. De beleidsterreinen bij het Rijk zijn enorm gevarieerd: veiligheid op straat, afvalbeheer, wachtlijsten, internetcriminaliteit, klimaatverandering, voedselveiligheid, infrastructuur en nog veel meer. Er werken onder meer economen, accountants, auditors, bedrijfskundigen, beleidsmedewerkers, controllers en financieel specialisten. Nieuwsgierig? Kijk dan op onze website wat je mogelijkheden zijn, bijvoorbeeld bij stages/afstuderen of vacatures. Of word jij een van onze nieuwe rijkstrainees?

9 Als belegger kun je wel een risico aangaan dat je inmiddels niet of zelden terug kunt vinden in Westerse Bedrijven markten moeten zichzelf de vraag stellen hoe zij over 20 jaar kunnen opereren, en of zij überhaupt wel over 20 jaar kunnen bestaan. Als bedrijf moet je op dat soort vragen een antwoord hebben want anders heb je geen echte visie. investeert met een andere doelstelling dan een obligatie-investeerder of assetmanager. Deze investeerders hebben allen verschillende behoeften. Een interessante ontwikkeling is dat een groot deel van de behoefte naar sustainability reporting of integrated reporting vanuit de financiële wereld komt. Er zullen altijd mensen zijn die niet naar deze rapporten zullen kijken en handelen op basis van de waan van de dag maar de grotere market players hebben wel degelijk behoefte aan deze informatie. Ik geloof argumenten als de markt wil maar een of twee indicatoren om daarop hun beslissing te nemen niet, ik denk dat de markt juist heel veel meer informatie wil hebben mits het de juiste informatie is. Ik denk dat de nieuwe ontwikkeling naar de G4 Guidelines van de GRI en de ontwikkeling naar integrated reporting eraan moeten bijdragen om nuttige informatie te verschaffen aan de markt. Naar mijn mening investeren investeerders niet per se in een bedrijf. Vaak zijn ze erg geïnteresseerd in een bepaalde productlijn of onderdeel van een bedrijf. Als een oliemaatschappij nu veel zou investeren in duurzame energie, dan trekt dat investeerders aan die anders wellicht niet in dit bedrijf zouden investeren. Door de informatie over deze aspecten vrij te geven, kunnen andere types investeerders ook geïnteresseerd raken in het bedrijf. Er zijn al heel veel netwerken binnen de financiële wereld, waaronder de UN PRI en het Carbon Disclosure Project, die op grote schaal voor investeerders aan bedrijven om informatie vragen en deze onderzoeken. In deze onderzoeken gaan miljarden dollars om. Er is dus wel degelijk interesse naar sustainability binnen de financiële wereld, ondanks dat het wellicht niet wordt geuit door alle markt spelers. U heeft het over de relatie tussen de financiële wereld en sustainability experts. Deze relatie zou kunnen worden versterkt door het hebben van één gemeenschappelijke taal tussen alle experts. Denkt u dat er in dit opzicht nog veel vertaal problematiek is? Het is erg wenselijk dat het vocabulaire wordt aangepast. Ik merk in de discussie tussen financiële markt spelers en niet-financiële markt spelers dat er wel een soort van vergelijkbare opvatting is over sustainability maar niet een gelijke mening en dat heeft nog heel vaak te maken met taalgebruik. Terwijl wij nu op pad zijn naar integratie, denk ik dat er nog voldoende huiswerk moet worden gedaan op het gebied van taal. Bij de constructie van de derde generatie GRI Guidelines zijn bijvoorbeeld financiële markt spelers uitgenodigd om deel te nemen. Het heeft echter wel lang geduurd, twee à drie jaar, voordat de financiële sector ook echt wat heeft gedaan met deze guidelines en de taal die de GRI ook gebruikt. Dit is echter een doorgaand proces waar ook in de toekomst aandacht aan zal moeten worden besteed. Het is daarom noodzaak om goed te kijken naar alle soorten taalgebruik om achteraf frictie te vermijden. For reactions, please mail to 9

10 Sustainability assurance en de accountant Interview by Casper Fransz Peter Eimers Peter Eimers is partner bij PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Zijn deskundigheid ligt op het terrein van audit methodologie, audit innovatie en nieuwe assurance services. Peter is als directeur van PricewaterhouseCoopers Certification B.V. betrokken bij de verificatie van emissierechten. Hij is tevens hoogleraar Auditing aan de Vrije Universiteit te Amsterdam en vice-voorzitter van de Commissie Controlevraagstukken van het Koninklijk NIVRA en lid van de Commissie Eindtermen Accountantsopleiding (CEA). Bent u het eens met de stelling dat sustainability verandert nog steeds, maar de afhankelijkheid Daarnaast onafhankelijkheid. Neem nu assurance de belangrijkste ontwikkeling binnen neemt enkel maar toe. Als die leverancier zijn bijvoorbeeld de werkwijze van creditrating accountancy wordt in de komende tien jaar? afspraken niet nakomt, wat doe je dan om het op agencies. De kritiek die je hoort is dat ze bijna Ja, maar dat wordt tegelijkertijd ook al tien te vangen? Je bent veel afhankelijker van elkaar. onschendbaar zijn. Ze geven aan onafhankelijk jaar geroepen. Accountants kunnen wel zeggen Dan wil je zekerheid dat wat je aangeleverd krijgt te zijn maar er is niemand die toezicht op hen dat het relevant is en dat accountants de betrouwbaar is, zeker als je aan elkaars systemen heeft. Voor accountants staat onafhankelijk altijd aangewezen personen zijn om dit te toetsen. raakt. Iemand moet de zekerheid kunnen geven. centraal. De regels van onafhankelijkheid van Echter, accountants moeten die positie wel eerst accountants zijn streng en als accountant ben je 10 veroveren; er moet wel vraag naar zijn. Destijds met de internetbubble toen was er een product In hoeverre ligt dat dan nog steeds binnen het gebied van accountancy? ook gewend om je daar constant van bewust te zijn. Accountants hebben een robuust raamwerk vanuit Amerika genaamd Webtrust. Accountants Dat kan verschillende vormen hebben. De op basis waarvan zij toetsen. gaven dan een spreekwoordelijke stempel op een accountant is van nature gewend om iets vast te website dat de site betrouwbaar was. De redenering stellen. Accountants hebben de reputatie opgebouwd Ik merk dat klanten een afweging in maken rond was dat accountants goed waren in IT en dat de dat ze onafhankelijk en betrouwbaar zijn. Historisch prijs en kwaliteit. De accountant is namelijk soms maatschappij behoefte had aan zo n waarmerk.. gezien ging dat over jaarrekeningen. Maar die duurder. Dat kan in prijs zijn, maar ook in het Er gebeurde helemaal niks in die markt, want er methodologie, dat denkkader van toetsen aan een aantal dagen dat je bezig bent. Dat komt dan bleek geen vraag om de betrouwbaarheid van norm en vaststelling of die norm wel geschikt is, dat doordat wij vinden dat wij een kwaliteitswaarborg websites te laten testen door accountants. is iets van accountants. Er zijn daarnaast bijvoorbeeld moeten neerzetten om terecht die handtekening ook ISO certificerings bedrijven. Echter, het is geen te zetten. De waardering daarvoor is vaak Daarnaast zijn bedrijven en instellingen de gegeven dat zij met dezelfde diepgang toetsen als wel aanwezig. Maar niet iedereen vindt die afgelopen jaren enorm veranderd door de accountants. Het is namelijk niet alleen toetsen of de robuustheid even belangrijk.. globalisering en digitalisering van de maatschappij. norm wordt doorgevoerd zoals voorgeschreven. Een Als je bijvoorbeeld tien jaar geleden aan een accountant vraagt ook de vraag of het functioneel Het is dus geen gegeven dat sustainability en de koekjesfabrikant zou zeggen dat zijn zaak zou is. Als Coca-Cola bijvoorbeeld een sustainability toetsing daarvan bij accountants terecht komt? veranderen door internet dan had die je raar verslag uitgeeft over maar het woord water komt er Als ik de CO2 markt waar ik zelf actief in ben aangekeken. Maar elke markt is veranderd. Bakt niet in voor, dan mist het relevantie. Een accountant als voorbeeld neem, zie ik een gereguleerde markt hij nog steeds wel koek? Is hij overgenomen? Welke zou dan de vraag moeten stellen waarom er niets over door de Europese wetgeving. Maar de generieke klanten bedient hij Nederland, wereldwijd? Hoe water in het verslag staat. Het is de mindset waarbij sustainability markt is op dit moment nog vrijwillig. is zijn concurrentie veranderd? Hoe doet hij zaken de accountant zich afvraagt of de achterliggende Er zijn daar wel aanvaarde verslaggevingregels door waar komen zijn leveranciers vandaan? Die wereld doelstelling wel bereikt wordt. GRI, maar de normen die GRI heeft opgesteld zijn

11 nogal high-level; de onderneming moet die verder gaan invullen. Vergeleken met bijvoorbeeld IFRS is het minder uitgekauwd en is er veel meer ruimte voor eigen invulling. Elke ondernemer kan er dus een andere kant ermee op. En dan wordt het lastig om bedrijven met elkaar te vergelijken. Bovendien is het minder makkelijk voor een accountant om het afdwingbaar te maken. Het is dus belangrijk dat bedrijven meewerken. Maar waar zit de waarde dan in voor bedrijven om een sustainability rapport op te stellen? Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Je kunt niet enkel zeggen dat je goed voor je omgeving bent, dat zal uit je daden moeten blijken. Als ondernemer zal je consistente signalen moeten opbouwen. En dan helpt het als je zowel intern als extern die consistentie een body geeft. Je geloofwaardigheid naar buiten toe wordt ook bepaald door hoe je intern acteert. Een rapport helpt het bewustzijn in de onderneming en als je dat ook laat toetsen is de kans dat het daadwerkelijkheid zo wordt uitgevoerd als hoe het management het aangeeft groter. Voor de buitenwereld help het in de geloofwaardigheid. Waar zit dan het winstoogmerk? Dat heeft alles te maken met reputatie. Als je bijvoorbeeld kijkt hoe Triodos bank enorm gegroeid is de laatste jaren door de boodschap van duurzaam bankieren dan heeft dat waarde. Het beïnvloedt de beslissing van consumenten positief. Hoewel dat natuurlijk wel meer geldt voor het ene bedrijf dan voor het andere. Ook voor personeel kan het een reden zijn om voor jouw bedrijf te kiezen. Omgekeerd zijn er ook bewegingen. Echter, de drijvende factor voor zekerheid bij niet-financiële informatie is de enorme groei in onderlinge afhankelijkheid tussen partijen waar ik het in mijn eerste antwoord over had. Daardoor ontstaat er een behoefte naar betrouwbare informatie. Dat kan op individuele basis zijn waarbij een ondernemer zijn uitbestede activiteiten en processen getoetst wil hebben. Dat is dus tussen partijen en iets anders dan een sustainability verslag voor het brede publiek waar wij het zonet over hadden. Die algemene sustainability verslagen zijn wel een markt, maar er is veel meer. Denk bijvoorbeeld een telecombedrijf dat moet rapporteren aan de OPTA waarbij de accountant een assurance rapport bij verstrekt. Dat soort zaken zijn minder zichtbaar maar wel relevant als je het hebt over ontwikkelingen binnen sustainability. Doordat er zoveel behoefte is aan meer informatie zie je de jaarrekeningen nogal uitdijen. Er is daarom behoefte aan gecomprimeerde informatie waarbij het niet alleen maar gaat over financiële cijfers, maar ook over het doen en laten op andere gebieden. 11

12 Eigen klanten is voor mij een uitdaging We zijn de grootste zelfstandige accountants- en adviesorganisatie in Nederland en groeien nog steeds. Met ongeveer medewerkers bedienen we vanuit 47 kantoren cliënten. Wil jij een actieve bijdrage leveren aan die stijgende lijn? We bieden je graag alle kansen om je eigen koers te bepalen. En dat zeggen we niet zomaar. We streven naar innovatie, creativiteit en kennisontwikkeling. Eigenschappen als lef, gedrevenheid en puurheid kunnen we daarbij goed gebruiken. Overigens zorgen we niet alleen voor volop mogelijkheden om je ambities waar te maken, maar ook voor een gezonde balans tussen werken en vrije tijd. Ruimte voor ondernemen!

13 Als belegger kun je wel een risico aangaan dat je inmiddels niet of zelden terug kunt vinden in Westerse markten De groei van sustainability zit niet in de algemene sustainability, maar in het inspelen op de focusgebieden. Dat is dus wat bedoeld wordt met integrated reporting? Ja. Neem bijvoorbeeld het jaarverslag van Van Gansewinkel Groep. Die heeft een verslag gemaakt wat eigenlijk een directieverslag is met samengevatte financiële jaarcijfers. Daarbij vragen zij zich af: wat is nu relevant voor de maatschappij? Ons doen en laten, dus een directieverslag inclusief sustainability. Wat je dan in dit geval ziet is dat sustainability heel centraal staat voor dit bedrijf, een afvalbedrijf. Afval bestaat niet is dan ook hun slogan. Qua mindset is dat een hele goede en dan helpt het als je dit consistent uitdraagt. Ook in IFRS zie je steeds meer niet-financiële informatie binnen druppelen. Zoals het risicoprofiel van je debiteuren. Dan kijk je naar de toekomst, terwijl de jaarrekening eigenlijk historisch is. In het jaarverslag staat een stuk over internal controls en governance. Dat zit niet in de jaarrekening en de vraag is dan of de accountant daar ook iets over moet zeggen. Dat hoeft dus niet, maar dat is wel gek. Wat je daarom ziet bij integrated reporting is dat al deze zaken in elkaar schuiven. de vraag is of de maatschappij daar wel op zit te wachten. Niet alles is wellicht in de toekomst relevant. Dus ik denk dat de aandacht zich meer zal richten op deelgebieden waar je anderen raakt. Dat kan bijvoorbeeld een outsourcing partner zijn. Maar het kan ook komen doordat de politiek een bepaald raakvlak belangrijk vindt. Denk bijvoorbeeld aan een luchtvaartmaatschappij en CO2 emissies. Dat zijn elementen van schaarste, van publieke belangen. Sustainability is wellicht te breed. De groei van sustainability zit niet in de algemene sustainability, maar in het inspelen op de focusgebieden. For reactions, please mail to 13 Waar denkt u dat de komende jaren de belangrijkste ontwikkelingen zullen zijn binnen sustainability? Zoals sustainability tot nu toe werd neergezet is het hele doen en laten van de onderneming. Maar

14 the evolution of sustainability reporting by international firms Ans Kolk Full Professor, University of Amsterdam Business School Prof. dr. Ans Kolk Ans Kolk is Full Professor at the University of Amsterdam Business School, the Netherlands. Her areas of research, teaching and publications are in corporate social responsibility and environmental management, especially in relation to the strategy and management of international business firms, and international policy. Professor Kolk has published in a range of international journals, including Journal of International Business Studies, Journal of World Business and Harvard Business Review. She has also been involved in many international projects on strategy, organisation and disclosure related to social and environmental issues, in cooperation with different private, public and civil society organisations (including the KPMG international surveys of environmental/sustainability reporting in 1998/1999, 2001/2002 and 2004/2005). She is also active in various roles for (non-)governmental organisations, companies and academic networks in the Netherlands. Attention to the social and environmental firms: consistent reporters, late adopters, laggards, frequently in stand-alone reports, but otherwise as dimensions of business activities has increased inconsistent reporters, and consistent non-reporters part of financial reports (Kolk, 2005a). The labels considerably, and is frequently linked to firms (for more details, see Kolk, 2010). Implications for used for such reporting have varied considerably, economic impact in the notion of sustainability or research and practice are discussed. ranging from sustainability or sustainable 14 triple bottom line (triple P) (Elkington, 1997), to point to the need for managers to focus concurrently Background on developments and drivers development to corporate (social) responsibility and corporate citizenship. on People (social), Planet (environmental) and Attention to sustainability and the role of Profit (economic). Current interest in the role that multinationals is not an entirely new phenomenon. Research on reporting has sometimes included both firms (can) play to further sustainability has been Already from the 1970s onwards at least, there have environmental and social aspects as well, following preceded by a period in which non-governmental been considerable societal, policy and academic the original approach from the field of environmental organisations campaigned against the negative concerns related to role of multinationals, at the and social accounting (e.g. Gray et al., 1985). In many implications of globalisation in general and the time specifically in developing countries, and their cases, however, studies have focused on one of the two, power of multinational firms in particular. In this environmental and social impact. The 1970s also most often the environment, as also reflected in two setting, multinationals started to increase their witnessed a first wave of corporate accountability review articles published in recent years (Berthelot et accountability to stakeholders on environmental in the form of so-called social reports published al., 2003; Lee & Hutchison, 2005). Originating from and social issues, most notably by publishing by firms in the US and Western Europe, many the accounting discipline, these two articles have reports in which they expressed their commitment of them multinationals. In the 1980s, however, yielded an overview of aspects related to voluntary and outlined activities undertaken to prevent this social reporting lost momentum as it was not disclosure by firms, including the factors that have environmental pollution, human rights violations institutionalised, and interest faded away (Dierkes played a role in furthering the trend (see also Kolk, and other externalities of international trade and & Antal, 1986; Kolk, 2005a). 2005a). It should be noted, however, that several production. Nowadays, reporting by international interrelated aspects play a role, or as Deegan (2002, firms about the social and environmental dimensions In the late 1980s, non-financial reporting re- p. 291) put it, expecting that one motivation might of their activities alongside their economic impacts emerged, but this time with a particular focus dominate all others would be unrealistic. has become rather common. In this article I give on environmental issues (Berthelot et al., 2003), a brief overview of the evolution and peculiarities and disclosure has grown substantially since. In Hence, publications have likewise distinguished of sustainability reporting, and present five patterns the past decades, it has broadened to cover social a range of possible drivers at the firm, sector and of reporting by the largest 250 international (and increasingly some economic) aspects as well, societal levels (Lee & Hutchison, 2005; cf. Berthelot

15 et al., 2003). A basic consideration has been that In addition to cost-benefit frameworks, the objective countries have, more generally, helped to further firms balance internal and external pressures from to keep and/or enhance legitimacy within society disclosure (Kolk, 2005b; Lee & Hutchison, 2005). a variety of stakeholders, some more powerful than has motivated voluntary reporting (Deegan, 2002; This greater likelihood also applies to firms in others, to whom corporate information can be useful cf. Berthelot et al., 2003). This can also be related to more environmentally-sensitive (polluting) sectors, in their decision-making and behaviour vis-à-vis the impression management, according to which firms with sector as a more important determinant for firm. Firms and their managers thus seem to weigh provide information to manage their reputation explaining reporting than country, although the perceived advantages and disadvantages (costs and and the perceptions of key stakeholders, including latter has increased in importance (Kolk, 2005b). benefits) of voluntary reporting (cf. Martin & Hadley, government (for example, to pre-empt disclosure 2008), although insight into firm-level specifics has regulation). These externally-oriented theories Sector-related, competitive factors have also come to been lacking (cf. Berthelot et al., 2003). Various aspects imply that the socio-political context, including for the fore in a study on non-reporting, which explored involved already emerged from a practitioner study example the occurrence of environmental incidents the relative importance of the aspects as also included that requested firms to list reasons for publishing an environmental report or not a decade ago (see the and targeted campaigns against particular firms, influences the extent of disclosure. The overviews of in the bottom half of Table 1. To this end, Martin and Hadley (2008) first conceptually grouped 15 overview compiled in Table 1, and also further below relevant factors in this regard show that size matters, several aspects into competition, implementation, for the non-reporting aspects). with large firms more likely to report, presumably reputation/commitment and repercussions, and due to greater visibility and exposure to media and sent a survey to UK FTSE 350 firms. While Table 1 non-governmental organisations attention public they only asked them to weigh the individual Firms motivations for reporting or non-reporting pressure and government stimuli in firms home drawbacks to (environmental) reporting, if we, Reasons for reporting Enhanced ability to track progress against specific targets Facilitating the implementation of the environmental strategy Greater awareness of broad environmental issues throughout the organisation Ability to clearly convey the corporate message internally and externally Improved all-round credibility from greater transparency Ability to communicate efforts and standards License to operate and campaign Reputational benefits, cost savings identification, increased efficiency, enhanced business development opportunities and enhanced staff morale Reasons for not reporting Doubts about the advantages it would bring to the organisation Competitors are neither publishing reports Customers (and the general public) are not interested in it, it will not increase sales The company already has a good reputation for its environmental performance There are many other ways of communicating about environmental issues It is too expensive It is difficult to gather consistent data from all operations and to select correct indicators It could damage the reputation of the company, have legal implications or wake up sleeping dogs (such as environmental organisations) Source Compiled from Sustainability/UNEP (1998) and Kolk (2005a, p. 396)

16 taking their findings, add the factors mentioned by it must be noted that significant increases can be check their reports, while this is exceptional in the non-reporting firms into groups again, competition observed here as well. This means that differences case of US firms, and Japanese firms are somewhere (which included the fact that competitors do not with (traditionally high reporting) sectors such in between. In the early years most verification was publish reports) and implementation (including data as chemicals & pharmaceuticals, computers & carried out by accounting firms, but this has been collection problems) scored highest. Interestingly electronics, automobiles, utilities, and oil & gas, are declining since. enough, reputational aspects were considered least decreasing. important, which seems to nuance the relevance of Moving from general trends to those at the firm- legitimacy and impression management frameworks. Looking at the types of reports published by the level, various patterns are possible. The most obvious It should be noted, however, that the non-reporters firms analysed, this clearly underlines the trend ones are those in which a firm consistently publishes were mostly firms outside the FTSE100, so this towards sustainability reporting. While none of the a report, or refrains from doing this, which can be smaller size may have played a role, also regarding 1999 reports could be labelled as sustainability (triple labelled as consistent reporters and consistent 16 implementation issues. P), this has increased rapidly over the years and the share of environmental (sometimes combined with non-reporters respectively. Both accounted for a considerable percentage of the sample (Kolk, 2010), Trends in sustainability reporting health and safety) reports had decreased accordingly. respectively one third and one quarter. Another Overall, based on an empirical study in which a The emergence of sustainability reports mirrors the category consists of those firms that started later, panel of international firms was followed from development in the field of voluntary standard- that is they did not publish a report over 1998, but 1998 onwards (Kolk, 2010), reporting has grown setting where the multi-stakeholder Global adopted the practice afterwards. These late adopters significantly over the years, and has increased in all Reporting Initiative launched its first sustainability encompassed 16% of the panel set. What could be countries. Growth was particularly significant in reporting guidelines in 1999; the second and third called laggards did not publish a sustainability France, Germany, Japan and the UK. Concerning versions were published in respectively 2002 and report on the first two data points, but had one the countries with larger numbers of firms, European 2006, and work on the fourth version is currently subsequently this applies to almost 20%. The final and Japanese firms reported more than (the high) under way for finalisation by the end of group brings together inconsistent reporters, which average for the largest 250 international firms, and is the remainder (8%), and comprises firms that did their US and South Korean counterparts consistently An element that has received considerable attention not follow a clear pattern, publishing intermittently. less. Growth obviously also prevails when the sample in these guidelines has been external voluntary is considered from a sector perspective. Industrial, verification of report contents, as part of efforts to The consistent reporters are leaders in sustainability more polluting sectors have traditionally been most move towards assurance as provided for financial reporting. US firms are relatively underrepresented active in this regard, although the number of banks reports even though auditing of social and in this group, and Japanese and European firms and insurance firms that publishes a sustainability environmental information is still more complex. except for France overrepresented. Particularly report has increasing and caught up most recently. In the panel of firms studied, a clear increase in Dutch firms, even though a small number in total, Besides financial firms, other sectors which have verification could be noted. This is particularly a are notable, as a clear majority falls in this category. traditionally reported less than average are trade & European phenomenon, however, with almost half As to sectors, particularly the underrepresentation retail, services, and communications & media, but of the European firms engaging external parties to of banks and insurance firms stands out, as

17 In addition cost-benefit frameworks, the objective to keep and/or enhance legitimacy within society has motivated voluntary reporting well as the overrepresentation of electronics & category; Japanese firms are very underrepresented would be worthwhile to trace further determinants computers, chemicals & pharmaceuticals, and here. The reporting hikes for Japanese and French in a sector-specific setting in follow-up research. automotive. Looking at the other extreme the firms in respectively 2002 and 2005 can be related category consistent non-reporters there hardly to the institutional context (Kolk, 2005b; KPMG/ Discussion and conclusions any European firm can be found, and US firms are UNEP, 2006). In Japan, the government published While the data has limitations, and more research can overrepresented. There is a strong overrepresentation rules and guidelines on environmental reporting be done to obtain further insight, the findings might of banks & insurance, and trade & retail, while and accounting that have led many firms to start already be helpful for practitioners, especially because automotive, chemicals & pharmaceuticals, and reporting; in France, legislation was adopted the largest international firms have been much more electronics & computers are fully absent here. that obliges publicly-quoted firms to report on active in sustainability reporting than other firms. environmental and social issues. The influence of This means that patterns noticeable amongst this set Focusing on the category of consistent reporters, country-of-origin factors also seems to have played can help shed light on developments on the part of they were as could be expected in view of their leading role early in adopting verification as a a role in the inconsistent reporters category, as it noteworthy that they are characterised (like the early movers, as well as aspects and/or dilemmas that play a role more generally in sustainability reporting. 17 practice. Also noteworthy is that some firms stopped non-reporters) by a large percentage of US firms. The fact that, for example, one quarter consistently external verification in 2005 after having pursued it The litigious tradition, characterised by a formal did not report suggests that there are disadvantages in previous years; this included two US firms, leaving legal approach and contestation (Kagan & Axelrad, (or no perceived benefits) to sustainability reporting none US firm in the set that had their report verified 2000), appears to have stimulated a compliance as well, even for large well-known firms of which for the full period. Amongst those that adhered to orientation, in which voluntary reporting has most peers have already engaged in it. However, verification, we find especially UK and Dutch firms. consequently made much less headway than in as already indicated in this article, a recent study Looking at the late adopters in terms of verification, other countries, especially in comparison to Europe on motivations for non-reporting showed that, they are slightly more active here than average. (Kolk, 2005b). in addition to competition, implementation also Inconsistent reporters stand out for the fact that scored high amongst the smaller firm in the UK they never adopted verification. It is interesting to see that there are different FTSE 350 (Martin & Hadley, 2008). This includes dynamics in the various sectors. There are sectors factors related to the difficulty of data collection and As to further peculiarities of late adopters and where reporting has become more or less established, the choice of performance indicators as well as the laggards, banks and insurance firms, while in a few cases already before 1998, or in the period cost and effort involved. underrepresented in the late adopters category (like covered in my research, and those (sub)sectors where in the consistent reporters), are overrepresented it is more emergent still. There are also differences Obviously, implementation can be a clear barrier amongst laggards. In addition, late adopters are in terms of verification, with some sectors in which to start reporting. However, given that a growing characterised by an overrepresentation of Japanese one UK or Dutch firm led the way, and others where number of firms, frequently competitors in the firms in particular, and by their French counterparts only some European firms adopted the practice, or same sector or corporate customers (for example, to a lesser extent. French firms are even more where it has not made headway so far. While sector if firms supply to large multinationals), publishes notable for their large presence in the laggards and country differences seem to be important, it reports, there is more knowledge available and more

18 opportunities to learn from others. Thus, while it firms may be due to degree of stringency (and thus with. As data show that a relatively small percentage continues to be difficult to gather consistent data, complexity) that the Big-4 applies post-enron and of firms publishes every now and then (inconsistent particularly in the first year of publication, selection since Sarbanes Oxley, as well as the costs involved. reporters), seems to provide some support, but this of indicators has been facilitated to some extent by It may also be that the first verification experience requires more in-depth, additional study. the publication of guidelines and formats, such as induced firms to choose another auditor next time. those of the Global Reporting Initiative (GRI). On This might be an interesting area for further research. Hence, although reporting behaviour of firms is the other hand, the long list of possible indicators, influenced by institutional factors, sector dynamics, which has definitely increased over the years, for In deciding about whether to report or not, there is country and firm-specific factors related to example via GRI which helped systematise them, another dimension to be considered which is that organisational structure as well as type and location may also put off smaller firms in particular. Assessing once a firm has started to publish a report, it runs of markets, there is also considerable managerial criteria and methods for inclusion of some topics the risk that discontinuation may arouse negative choice. This has to do with the aspiration, values and 18 and not others may be cumbersome, also because guidelines stipulate that this requires a process of publicity. In fact, rising expectations might result in the paradox of information : the more information perceptions on the part of the managers involved, and adds the individual level to the equation. While stakeholder dialogue. In addition, firms may be firms supply, the higher the request for new data, in some countries mandatory standards are in place, hesitant to provide certain information as it might be and the greater the likelihood that stakeholders ask in most cases, particularly when smaller firms are sensitive for reasons of competitiveness or because of them to live up to their promises and guarantee the involved, managers have options in terms of how potential legal implications the latter fear appears accuracy and reliability of the data. Firms might and what to report (or not), and it is up to them to to have relevance mainly in the US. end up supplying more information than originally balance stakeholder expectations, organisational and intended and turn to external experts for verification. individual ambitions, costs, competitive pressures The number of choices to be made for reporting has Reporting may become an instrument for some and overall trends, including those on the part of also increased over the years in view of considerable governments as well, aiming to check compliance global peers. diversity in types (environmental, social and or the appropriateness of self-regulation. Although sustainability reports), formats (stand-alone or this could be associated with litigation, especially in References part of the financial report; targeted at specific the US context, this development is not necessarily Berthelot, S., Cormier, D., & Magnan, M. (2003). stakeholder groups or generally), means (electronic bad to firms. To the contrary, when forced in this Environmental disclosure research: review and and/or on paper, one or multiple languages) way to watch the validity, the whole management synthesis. Journal of Accounting Literature, 22: and external involvement (from stakeholders, system might be geared to providing the correct and verification of data, and if so, by which party/parties). relevant information, leading to an additional control Deegan, C. (2002). The legitimising effect of social Particularly verification also brings considerable on efficiency and effectiveness. This all or nothing and environmental disclosures - a theoretical costs, which may be the reason why the majority approach to sustainability reporting, which reflects a foundation. Accounting, Auditing and Accountability of even the largest multinationals still refrains from certain path dependence as past decisions constrain Journal, 15(3): it, and more so when they publish a report for the subsequent choices, does not apply in all cases, but it first time. Declining interest in hiring accounting is a potential cycle that firms might want to reckon

19 Dierkes, M., & Antal, A.B. (1986). Whither corporate social reporting: is it time to legislate? California Management Review, XXVIII(3): KPMG/UNEP (2006). Carrots and sticks for starters. Current trends and approaches in voluntary and mandatory standards for sustainability reporting, Parktown and Paris. Elkington, J. (1997). Cannibals with forks. The triple bottom line of 21st century business. Oxford: Capstone. Gray, R., Kouhy, R., & Lavers, S. (1995). Methodological themes. Constructing a research database of social and environmental reporting by UK companies. Accounting, Auditing and Accountability Journal, 8(2): Kagan, R.A., & Axelrad, L. (2000). Regulatory encounters. Multinational corporations and American adversarial legalism. Berkeley: University of California Press. Kolk, A. (2005a). Social and environmental accounting. In: C. Clubb (ed.), Blackwell Encyclopedia of Management. Accounting. Malden, Oxford and Victoria: Blackwell Publishing, pp Lee, T.M., & Hutchison, P.D. (2005). The decision to disclose environmental information: a research review and agenda. Advances in Accounting, 21: Martin, A.D., & Hadley, D.J. (2008). Corporate environmental non-reporting - a UK FTSE 350 perspective. Business Strategy and the Environment, 17(4): Sustainability/UNEP (1998). The non-reporting report. London. For reactions, please mail to 19 Kolk, A. (2005b). Environmental reporting by multinationals from the Triad: convergence or divergence? Management International Review, 45, 2005/1: Kolk, A. (2010). Trajectories of sustainability reporting by MNCs. Journal of World Business, 45(4),

20 the integration of decision making and reporting Brendan O Dwyer 1 Professor of Accounting Amsterdam Business School Prof. dr. Brendan O Dwyer Brendan O Dwyer joined the Amsterdam Business School at the University of Amsterdam (UvA) in November He previously worked at the Smurfit Graduate School of Business, University College Dublin (UCD) where he lectured extensively on MSc in Accountancy, MBA and executive education programmes as well as serving as Programme Director of the Master of Accounting. He also spent eight years working at Dublin City University Business School where he held a number of managerial roles including Programme Director of the Masters of Business Studies in Accounting. He has been Head of the Accounting Division in the Amsterdam Business School since March 2007 and was interim Head for periods totalling six months between December 2004 and March Article summary BP oil spill off the U.S. coastline in 2010 have served A potential landmark in the global expansion of Drawing on a previously published case study to further heighten this scrutiny. While the issue accounting for sustainability was the establishment (Unerman and O Dwyer, 2010), this article explores of sustainability may seem quite distant from the in August 2010 of the International Integrated some of the key processes underlying current conventional concerns of the accounting profession, Reporting Committee (IIRC) to create a globally sustainability reporting practices at BT (British professional accounting bodies, professional agreed framework for accounting for sustainability. Telecom) Group, the global telecommunications accounting firms, and accounting and auditing It has emerged at a time when sustainability company. It examines how issues of business risk, standard setters and regulators have been addressing reporting is increasingly being subject to critical commercial opportunities, and associated materiality issues surrounding accounting for sustainability - scrutiny given widespread claims that it is failing have driven the evolution of connected thinking at the social, environmental and economic impacts to increase the visibility of corporate social and BT which underlies their sustainability reporting of organisations activities -, with varying degrees environmental impacts and largely represents a practices. These connected thinking processes seek of intensity, for over two decades (Unerman et al., form of sophisticated corporate public relations 20 to embed sustainability considerations into decisionmaking processes at all levels within BT by linking 2007) 2. The Netherlands has been at the forefront of many of these developments in areas such as: exercise 3. The IIRC s proposed framework aims to bring together financial, environmental, social economic, social and environmental considerations corporate sustainability reporting; the development and governance information in a clear, concise, through the articulation of a business case for of sustainability management accounting systems; consistent and comparable - integrated - format. corporate responsibility. The article also illustrates and the provision of external assurance on It seeks to assist with the development of more how the business case needs to be nuanced to make sustainability reporting content. For example, the comprehensive and understandable information it an effective sustainability embedding mechanism Global Reporting Initiative (GRI) which developed about an organization s total performance, to meet at different levels within BT; and how materiality the main international standardised sustainability the needs of what it sees as an emerging, more issues central to the business case are used to help reporting framework is based in Amsterdam, Royal sustainable, global economic model: determine the sustainability issues that are reported Dutch Shell was one of the initial innovators in within BT s annual sustainability and financial sustainability reporting in the 1990s, and Royal The goal of the IIRC is not to increase the reporting reports. The article concludes with a review of key NIVRA, the Dutch professional accounting body, burden on companies and other entities. Rather, it is aspects of BT s approach to managing one of its key recently issued one of the most authoritative to help them and all their stakeholders make better corporate responsibility risks supply chain labour standards on assurance on sustainability reporting resource allocation decisions. All of us have a stake practices through its Sourcing with Human Dignity content. Within UvA, in response to continuous in a sustainable society. While integrated reporting initiative. calls from international professional accounting alone cannot ensure sustainability it is a powerful bodies for accounting education to innovate and mechanism to help us all make better decisions Introduction address issues surrounding sustainability, the MSc about the resources we consume and the lives we Increasing attention at both the societal and in Accountancy and Control at the Amsterdam lead. political level is being given to corporate social and Business School recently developed and delivered environmental activities and impacts particularly in the first stand-alone, compulsory academic module Ian Ball, CEO of the International Federation of light of the global financial crisis. Events such as the on sustainability accounting in The Netherlands. Accountants

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Integrating sustainability information into the investment process. ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008

Integrating sustainability information into the investment process. ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008 Integrating sustainability information into the investment process ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008 Content Introduction Gathering of information ING sustainability

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Margot Scheltema September 2014 22-9-2014 Scheltema - VITP 1 Wanneer is toezicht effectief? (1) Samenstelling RvT Profielschets Competenties; verschil

Nadere informatie

Instruction project completion report

Instruction project completion report Instruction project completion report The project completion report is in fact a final progress report providing a comparison between the start of the project and the situation at the end of the project.

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective Editors: J.J.A. Hamers CA. Schwarz B.T.M. Steins Bisschop Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective INTERSENTIA METRO TABLE OF CONTENTS Woord

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DE CONSUMENT IN DE ZORG? Fragmentatie ehealth initiatieven zorgen weer voor eilandjes in de zorg: ICT leveranciers, Regio s, Ziekenhuizen, Klinieken, Patiënt Verenigingen, Verzekeraars,

Nadere informatie

Consumer survey on personal current accounts

Consumer survey on personal current accounts Consumer survey on personal current accounts April 24 GfK 24 Consumer survey on personal current accounts April 24 Table of contents. Management Summary 2. Research design. Research findings GfK 24 Consumer

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Building effective IT demandsupply

Building effective IT demandsupply Building effective IT demandsupply structures Gerard Wijers Director Governance and Sourcing Management Agenda» Introductie Demand-Supply» Demand-Supply bij Vopak» Demand-Supply bij van Gansewinkel» Discussie

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014 If you have a client logo or other co-branding to include, this should go here. It should never be larger than the Deloitte logo. Waarom kiezen voor een shared services center? Succesfactoren en valkuilen

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Chris E. Dutilh Stichting DuVo/Unilever Benelux Conferentie Winst uit Agrologistiek Monster, 16 februari 2009 Doelstelling DuVo-studie In beeld brengen of, en

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

Materialiteit en waardecreatie. Jos Reinhoudt 21 mei 2015

Materialiteit en waardecreatie. Jos Reinhoudt 21 mei 2015 Materialiteit en waardecreatie Jos Reinhoudt 21 mei 2015 JOS REINHOUDT MVO Nederland Speerpuntonderwerpen: Transparantie Stakeholderdialoog Impact MVO Trendrapport 2015 j.reinhoudt@mvonederland.nl @JosReinhoudt

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM

Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM Jeanine Gregersen Samenvatting Context : werkdefinities en twee stellingen Focus op interculturele competentie Implicaties voor instellingen Moot court

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie