project fungeert. Curator van de manifestatie en tevens gastredacteur Brigitte van der Sande 2030: War Zone Amsterdam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "project fungeert. Curator van de manifestatie en tevens gastredacteur Brigitte van der Sande 2030: War Zone Amsterdam"

Transcriptie

1 Brigitte van der Sande 2030: War Zone Amsterdam Inleiding bij de manifestatie De manifestatie 2030 War Zone Amsterdam, 1 die in november 2009 van start gaat, is de directe aanleiding voor deze uitgave van Open, die als onafhankelijke reader bij het project fungeert. Curator van de manifestatie en tevens gastredacteur van dit nummer Brigitte van der Sande zet in deze inleiding haar motieven uiteen. 1. Het vooronderzoek van de manifestatie was mogelijk dankzij een bemiddelaarssubsidie van het Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst (Fonds BKVB). 6 Open 2009/Nr. 18/2030: Oorlogszone Amsterdam

2 There is no audience, there are only participants. Naar Joseph Kosuth I can t tell you what art does and how it does it, but I know that art has often judged the judges, pleaded revenge to the innocent and shown to the future what the past has suffered, so that it has never been forgotten. I know too that the powerful fear art, whatever its form, when it does this, and that amongst the people such art sometimes runs like a rumour and a legend because it makes sense of what life s brutalities cannot, a sense that unites us, for it is inseparable from a justice at last. Art, when it functions like this, becomes a meeting-place of the invisible, the irreducible, the enduring, guts and honour. John Berger Het was mei 2002 toen ik op vakantie in Frankrijk een telefoontje kreeg: de populistische politicus en Nêerlands beroemdste relnicht Pim Fortuyn was vermoord, negen dagen voor de parlementsverkiezingen die hij naar verwachting zou winnen. In een hoofdartikel in Le Monde een paar dagen later beschreef een journalist de optocht van het woedende volk naar het parlement in Den Haag; Nederland stond op de rand van burgeroorlog. Wat een grap, dacht ik toen. Het land stond op zijn kop door de eerste politieke moord sinds 1672, maar burgeroorlog in dit door consensus en compromissen gedreven kikkerlandje, onmogelijk! Toch verwoordde de onlangs overleden cultuurcriticus Michaël Zeeman een maand voor de moord zijn voorgevoel van een naderende catastrofe: Ik geloof niet in het spookbeeld van een islamitisch gevaar en al evenmin in dat van de fortuynisten als xenofoob rapaille. Maar de gedachte dat de Nederlandse samenleving uit de aard van haar geschiedenis niet geneigd is tot instabiliteit, lijkt mij aan een herziening toe. Want zo te zien loopt er inmiddels een akelige scheur door die samenleving, een scheur die er alleen maar groter op wordt : War Zone Amsterdam 3 is een oefening in het voorstellen van het onvoorstelbare: oorlog in je eigen stad in het jaar Er is net een staakthet-vuren afgekondigd, een groep internationale kunstenaars, theatermakers, filmmakers, journalisten en denkers trekt Amsterdam in om te onderzoeken 2. Michaël Zeeman, De Volkskrant, 15 april Ook schrijver Ian Buruma wijst op 22 augustus 2009 in NRC Handelsblad op de verdeling van de Hollandse maatschappij in twee kampen: angstige Nederlanders en getergde moslims. Als deze ontwikkeling zich doorzet vloeit er bloed, zo eindigt Buruma het artikel. 3. Het initiatief voor een verbeelding van een oorlog in Amsterdam in het jaar 2030 komt van Partizan Publik, een denktank die zich inzet voor een betere maatschappij. Zij benaderden mij begin 2007 met het idee voor samenwerking in hun project Amsterdam at War. Partizan Publik wil een virtuele expeditie in de stad na een oorlog in 2030 opzetten en daarvan de onderzoeksresultaten presenteren en ik zal vanuit de cultuur een bijdrage leveren. Besloten wordt al snel de onderzoeken los te koppelen. Het vertrekpunt van Partizan Publik en mij blijft hetzelfde: oorlog in Amsterdam in het jaar De titel Amsterdam at War zal gebruikt worden door Partizan Publik. Ik kies voor een meer buiteninstitutionele benadering van het onderwerp onder de titel 2030: War Zone Amsterdam. Inleiding bij de manifestatie 7

3 wat de oorlog met de stad en haar inwoners heeft gedaan. 2030: War Zone Amsterdam benoemt geen vijand, geeft geen antwoorden, maar vuurt vragen af op een mogelijke toekomst. De deelnemers bezetten de openbare ruimte, infiltreren in tentoonstellingen, festivals en publicaties of zoeken dekking in ondergrondse ruimten. 2030: War Zone Amsterdam maakt het voor Nederlanders zo abstracte begrip oorlog specifiek en tastbaar door de kunstenaars én het publiek te verplaatsen naar een oorlogssituatie in Amsterdam. De vijand is onbekend; de geschiedenis toont keer op keer dat een voormalige vijand een beste vriend kan worden. Er is voor gekozen de oorlog in de stad te situeren, en niet in het hele land. Het karakter van oorlog is veranderd, deze vindt niet meer tussen natiestaten plaats, maar tussen etnische, religieuze of economisch gemotiveerde groeperingen die niet in (arbitraire) landsgrenzen te vatten zijn. Maar hoe ziet oorlog er in 2030 uit? Sinds 9/11 zijn een paar vliegtuigen voldoende om landen in oorlog te storten. Zullen democratische regeringen hun militaire strategieën aanpassen en, zoals de Amerikaanse journalist Robert Kaplan beweert, met kleine groepen krijgers preventieve acties ondernemen? Welke tactieken gebruikt men tegen die tijd in urban warfare? Huidige en toekomstige generaties groeien op met Second Life, virtuele spelletjes en trainingen. Wat voor soldaten worden hiermee gecreëerd? Beleven zij de realiteit van oorlog op eenzelfde manier als soldaten die opgroeiden in een mechanisch tijdperk? Als iedereen continu gemonitord wordt, hoe ontwijkt de bevolking dan virtuele en fysieke surveillance, via welke kanalen communiceren mensen? Hoe en waar overleeft men de gewelddadigheden, hoe ziet het dagelijkse leven eruit? Is er een publiek domein en hoe ziet dat eruit? Wordt er nog kunst gemaakt, en hoe bereiken kunstenaars hun publiek? De kunstenaars antwoorden niet letterlijk op deze vragen, maar nemen ze als vertrekpunt voor een discussie over de (on)mogelijkheid van oorlog en de rol van kunst. Permanente staat vanuitzonderlijkheid Amsterdam stond altijd bekend als een open, tolerante stad waar mensen uit verschillende culturen en achtergronden zonder veel problemen met elkaar leefden. Als Amsterdammer was ik trots op onze eeuwenoude reputatie als toevluchtsoord voor religieus of politiek vervolgden uit de hele wereld. Sinds de aanslagen op de Twin Towers in New York in 2001, en de moorden op Pim Fortuyn in 2002 en op filmmaker Theo van Gogh in 2004, is de stemming in de stad echter omgeslagen en gaandeweg verhard; bevolkingsgroepen trekken zich terug in hun eigen getto, of dit nu de Bijlmer, Oud-Zuid of Bos en Lommer heet. Veel oorspronkelijke Amsterdammers zijn bang geworden voor de islamitische bewoners van de stad die, in 8 Open 2009/Nr. 18/2030: Oorlogszone Amsterdam

4 onze hedendaagse politieke realiteit, potentiële terroristen zijn. 4 We zijn zelfs zo bang geworden dat we zonder protest toestaan dat er een technische infrastructuur wordt ontwikkeld waarmee al ons internet- en telefoonverkeer, onze fysieke bewegingen in het openbaar vervoer en in de auto, onze medische gegevens, gegevens over de fysieke, mentale en sociale ontwikkeling van onze kinderen en dergelijke, jarenlang worden opgeslagen en ter inzage van de autoriteiten worden gesteld. Mensen in (semi-)openbare ruimten in de steden worden meer en meer op verdachte bewegingen of nog verdachter, in stilstand 5 met videocamera s gemonitord. En dit alles wordt beschermd door een juridische infrastructuur die in vele opzichten verder gaat dan de Amerikaanse Patriot Act van oktober We leven in wat Michael Hardt en Antonio Negri een permanente staat van uitzonderlijkheid noemen, waarin het recht van interventie geldt, d.w.z. het recht van de 4. Zie voor een heldere analyse van de ontwikkelingen in Nederland na de moorden op Fortuyn en Van Gogh: Ian Buruma, Murder in Amsterdam: The Death of Theo van Gogh and the Limits of Tolerance (Londen: Atlantic Books, 2006). 5. Rick van Amersfoort van Buro Jansen & Janssen wees mij erop dat stilstand de afwijking is en beweging de norm. Zwervers, junks, bedelaars, straatmusici etc. komen vanwege hun immobiliteit automatisch in het vizier van de politie. 6. Gerhart Baum, staatssecretaris en later minister van Binnenlandse Zaken in Duitsland van schetst in de Tegenlicht-documentaire van Alexander Oey Onderhandelingen met Al Queda in 2007 een vergelijkbare onomkeerbare fundamentele verandering van het rechtsstelsel in Duitsland. De politiek dikte de angst voor terroristische aanslagen van de Rote Armee Fraktion aan om burgerrechten in te perken, in naam van veiligheid. USA Patriot Act staat voor Uniting and Strengthening America by Providing Appropriate Tools Required to Intercept and Obstruct Terrorism Act. politie om orde te scheppen én te behouden. Wetten en rechten zijn er niet om burgers te beschermen, want iedereen is verdachte. Niemand ontkomt aan de blik van politie, die alle middelen inzet ter verhoging van de effectiviteit van de controle. 7 Mét enthousiaste medewerking van de burgers, gezien het succes van de kliklijn Meld Misdaad Anoniem (M.) die in 2004 is ingesteld Michael Hardt en Antonio Negri, Empire (Cambridge, Mass./Londen: Harvard University Press, 2000), p. 17 e.v. Zie ook het artikel van Willem Schinkel elders in dit nummer. 8. In het eerste jaar leidden meldingen tot het oplossen van 485 misdrijven. Dagblad Trouw, 11 februari Zie ook Dus, om discussie te stimuleren en mensen aan het denken te zetten over hun verbazingwekkend laconieke acceptatie van de inperking van hun burgerrechten in naam van veiligheid in the War on Terror, over de inzet van angst als politiek element en over de richting waarin wij burgers onze eigen maatschappij willen ontwikkelen, vertrekt de manifestatie vanuit een oorlog in een voorstelbare toekomst. Niet omdat ik oorlogszuchtig zou zijn, of angstgevoelens wil opwekken, integendeel. Maar wel om het gemak onderuit te halen waarmee men in dit land ervan uitgaat dat Nederland nooit en te nimmer meer oorlog zal kennen omdat we daarvoor te redelijk en beschaafd zouden zijn; tegen de aanname dat oorlog iets is uit een ver verleden of in een ver land. En om de ogen te openen voor een oorlog die volgens sommigen allang in de westerse maatschappij woedt, niet meteen zichtbaar en herkenbaar, Inleiding bij de manifestatie 9

5 maar een die onderhuids en ondergronds doorwoekert als een sluipend gezwel dat op onverwachte plaatsen en op onverwachte momenten aan het oppervlak komt. 9 De representatie en de verbeelding van oorlog Wie onderzoek doet naar de representatie van oorlog in de media en in de kunsten, 10 weet dat de strenge scheiding tussen het vermeende objectieve karakter van de verslaggeving in de media en de subjectieve verbeelding van oorlog in de kunsten inmiddels opgeheven is. De media, het is al vaak gezegd, leggen vanaf het begin van hun bestaan niet alleen vast maar manipuleren de beelden en de informatie om de impact te versterken, om de waarheid van het nieuws te vergroten. 11 Na een eeuw lange isolatie in de toren van de l art pour l art, zetten veel kunstenaars op hun beurt mediale middelen in om een relatie aan te gaan met 9. Niet alleen denkers als Peter Sloterdijk en Negri en Hardt wijzen hierop, maar ook, onafhankelijk van elkaar, verschillende van de deelnemende kunstenaars tijdens gesprekken het afgelopen jaar. 10. Dit onderwerp was ook de basis van mijn tentoonstelling Soft Target. War as a Daily, First-Hand Reality, in 2005 bij Basis Actuele Kunst (BAK) in Utrecht in het kader van Concerning War. Zie ook Jordan Crandall (red.), Under Fire 1: The Organization and Representation of Violence (Rotterdam: Witte de With, 2004), twee bijdragen aan hfdst. 7, Assemblages of Image, Action and Event, p. 79 en pp Zie mijn artikel Truth and Lies in War and Art, in catalogus Signals in the Dark: Art in the Shadow of War (Mississauga, Canada: Blackwood Gallery en Justina M. Barnicke Gallery, University of Toronto at Mississauga, 2008), pp de buitenwereld. Mediatisering van de werkelijkheid is dan het vertrekpunt, niet de oorlog zelf. Paul Virilio laat deze ontwikkeling al ver voor het televisietijdperk beginnen, namelijk met Géricaults Het vlot van de Medusa uit Met dit schilderij treedt de kunst de wereld van de nieuwstechnologie binnen. Niet alleen was de aanleiding van het schilderij een politieke rel, ook het schilderij zelf werd dat. De tele-aanwezigheid vervangt de echte aanwezigheid van het kunstwerk, aldus Virilio. Net als de krant, waar na een dag de vis in verpakt wordt, verliest het kunstwerk zijn waarde, zijn kwaliteit als uniek en zeldzaam object Paul Virlio, Ground Zero (Londen: Verso, 2002), pp Wat de kunsten dan nog kunnen betekenen in de verbeelding van oorlog, in de verbeelding van de werkelijkheid, is een vraag die mij als tentoonstellingsmaker al jaren bezighoudt. Hoe herstellen we de kracht van het beeld, in een tijd waarin het scheppen van beelden allang niet meer is voorbehouden aan professionals. Hoe bereik je een publiek dat zich passief afwendt van of actief onderdompelt in het overaanbod van spektakel, emotie en entertainment? Kunnen wij de schijn der dingen doorbreken en het vluchtige zien vervangen door het Sehen zoals Rilke dat opvatte: het langdurig en indringend waarnemen van de alledaagse werkelijkheid dat zijn vorm krijgt in kunst? Want we zijn niet alleen maar mediaschepsels, niet al onze ervaringen, gedachten en emoties worden bepaald door de media. 2030: War Zone Amsterdam is een verzet tegen intellectuele luiheid en onver 10 Open 2009/Nr. 18/2030: Oorlogszone Amsterdam

6 schilligheid, een intense poging om onze huidige tijd en maatschappij te begrijpen. Als kunsthistoricus en tentoonstellingsmaker doe ik dat met de middelen die ik heb: de kunsten. Paul Virilio presenteerde in 2002 een plan voor een Museum van Ongelukken, als tegenzet tegen de lawine van natuurlijke en door de mens veroorzaakte ongelukken, incidenten en rampen. Hoewel zijn tentoonstelling door de eenvormigheid van de gekozen kunstwerken, met veel letterlijke en bekende beelden van rampen, minder overtuigde dan de bijbehorende publicatie sprak zijn intentie mij erg aan. Virilio wachtte niet gelaten af tot hem een ramp overkwam, hij draaide vilein de situatie om: in plaats van dat wij blootgesteld worden aan ongelukken legt hij de ongelukken bloot in een nieuw soort museumkunde en museografie Paul Virilio, Unknown Quantity (Londen: Thames & Hudson, 2003), catalogus van de tentoonstelling met dezelfde titel in Fondation Cartier pour l art contemporain, Parijs, 29 november maart Mijn tentoonstelling Soft Target: War as a Daily, First-Hand Reality in 2005 met 14 uur film- en videomateriaal, installaties en schilderijen, was een protest tegen het shockand-awe schouwspel van oorlog in de media. Met Soft Target poogde ik zelf te ontsnappen aan de klassieke tentoonstelling in de white cube van Basis Actuele Kunst (BAK) in Utrecht, door naast de ruimten van BAK zelf een aantal ruimten in winkelcentrum Hoog Catharijne te gebruiken, met het doel een opener relatie met de buitenwereld aan te gaan. Met de manifestatie 2030: War Zone Amsterdam treed ik helemaal buiten de muren van de kunstinstituties in een streven een stap verder te gaan dan de symbolische representatie van de werkelijkheid in het o zo vertrouwde en o zo veilige museum en de kunstinstelling. De locaties, de kunstenaars en de communicatie Het publiek hoeft voor deze manifestatie geen entree te betalen; voor oorlog koopt tenslotte ook niemand een toegangskaartje. Korte artistieke interventies en performances spelen zich af op de pleinen en in de straten van de stad; festivals, tentoonstellingen en publicaties worden geïnfiltreerd door de kunstenaars, al dan niet met medeweten van de organisatoren. In ondergrondse ruimten in de stad, van Koude Oorlogsbunkers en noodtunnels, tot ondergrondse bakstenen en betonnen containers voor de opslag van water bij dreigende overstromingen, vinden op gezette tijden activiteiten plaats in de laatste toevluchtsoorden in het toekomstige oorlogsgebied Amsterdam. Alle dertig deelnemende kunstenaars en kunstenaarscollectieven, die ik ontmoet heb tijdens reizen het afgelopen anderhalve jaar naar het Midden-Oosten, Oost-Europa, Canada en binnen West-Europa, hebben projecten in de openbare ruimte gedaan en kennen de obstakels van het werken buiten de white cube. Veel kunstenaars, vooral degenen uit niet-westerse Inleiding bij de manifestatie 11

7 landen zijn niet alleen kunstenaar, maar ook curator en hebben organisatorische ervaring. Naast een variëteit in de inhoudelijke aanpak, disciplines en het werk van de kunstenaars heb ik ook gekeken naar een vruchtbare samenstelling van de groep als geheel: naast war mongers zijn peacekeepers uitgenodigd, naast zwartkijkers optimisten. Voor een deel wonen en werken de kunstenaars in (voormalige) oorlogsgebieden; zij zullen vanuit hun persoonlijke oorlogservaringen en expertise als kunstenaar anders naar deze fictieve opdracht kijken dan de kunstenaars die de Nederlandse of westerse situatie van binnenuit kennen. Tijdens een week lang workshops en verkenningen van de stad, wanneer de kunstenaars een gezamenlijk bezoek aan Amsterdam brengen, wordt veel tijd gereserveerd voor discussies met de kunstenaars en het projectteam 14 over de uitgangspunten van de manifestatie. 14. Het projectteam bestaat uit Dyveke Rood (assistent curator), Rimme Rypkema (researcher), Hansje Lo-A-Njoe (logistiek en catering), Christiane Bosman (communicatie), Rudolf Evenhuis (registratie). Alle communicatiemiddelen zullen oorlogscondities in acht nemen. Welke staan tot onze beschikking als alle vertrouwde media wegvallen: geen internet, geen televisie, geen mobiele telefoon? Met de kunstenaars wordt besproken hoe de (ondergrondse) activiteiten op zo n wijze gecommuniceerd kunnen worden dat ze moeilijk te traceren zijn en toch een breed en divers publiek kunnen bereiken. Er wordt om te beginnen gekeken naar low-tech voorbeelden uit de kunstgeschiedenis als mail art en hedendaagse subcultuuruitingen als graffiti, maar ook high-tech middelen zullen onderzocht worden. De grote mobiliteit van mensen in de culturele wereld wordt ingezet voor internationale contacten en het verspreiden van berichten. Een aantal vertegenwoordigers van de algemene pers zal uitgenodigd worden om als embedded journalist in de manifestatie mee te doen. De uitkomsten van de manifestatie zijn uiterst onzeker: blijft zij een theoretische Spielerei voor enkelingen, of houdt ze een breed publiek werkelijk een spiegel voor en zet zij hem aan het denken over zijn eigen positie in een land dat volgens sommigen op de rand van burgeroorlog staat, volgens anderen allang in staat van oorlog is? Eén ding staat wat mij betreft vast: er zijn geen toeschouwers, iedereen is deelnemer. 12 Open 2009/Nr. 18/2030: Oorlogszone Amsterdam

8 Kunstenaars 2030: War Zone Amsterdam Maja Bajevic Sarajevo, 1967/ Parijs Joze Barsi Ljubljana, 1955 Sawsan Bou Khaled Beiroet, 1975 Persijn Broersen Margit Lukács Delft, 1974/ Amsterdam, 1973 Giorgio Andreotta Calò Venetië, 1979/ Amsterdam Tony Chakar Beiroet, 1968 Lana Čmaj čanin Sarajevo, 1984 Danny Devos Vilvoorde, 1959/ Antwerpen Katja van Driel Kleve, 1971/ Amsterdam Ronen Eidelman Jaffa, 1971 Jamelie Hassan Londen, Ontario, 1948 Khaled Hourani Ramallah, 1965 IRWIN Dusan Mandič, Ljubljana, 1954 Miran Mohar, Novo Mesto, 1958 Andrej Savski, Ljubljana,1961 Roman Uranjek, Ljubljana,1961 Adi Kaplan/ Shahar Carmel Kibutz Ein Hahoresh, 1967/ Tel Aviv, 1958/ Tel Aviv Nesrine Khodr Beiroet, 1973 Gert Jan Kocken Ravenstein, 1971/ Amsterdam Reine Mahfouz Beiroet, 1975 Hwayeon Nam Seoul, 1979 Pil and Galia Kollectiv Jeruzalem, 1975/1976/ Londen PiST/// Didem Özbek, Karabük, 1970 Osman Bozkurt, Karabük, 1970/ Istanbul Plastique Fantastique David Burrows, Londen, 1965 Simon O Sullivan, Norwich, 1967/ Londen Sebastian Romo Mexico City, 1973 Menachem Roth Israël, 1975 Eran Sachs Jeruzalem, 1975 / Jaffa Sala-Manca Group Lea Mauas, Buenos Aires, 1974 Diego Rotman, Buenos Aires, 1972, Jeruzalem Malkit Shoshan Haifa, 1976 / Amsterdam TG42 Joeri Vos, Haren, 1981 Isil Vos, Haren, 1986 Mariana Aparicio Torres, Leiden, 1983 Noel S. Keulen, Heerlen, 1978/ Amsterdam en Rotterdam Alite Thijsen Eibergen, 1957/ Amsterdam Philippe Van Wolputte Antwerpen, 1982 / Amsterdam Borut Vogelnik, Kranj, 1959/ Ljubljana Inleiding bij de manifestatie 13

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

My Name Is Spinoza MANIFESTATIE MEI - JUNI 2009

My Name Is Spinoza MANIFESTATIE MEI - JUNI 2009 My Name Is Spinoza MANIFESTATIE MEI - JUNI 2009 SKOR (Stichting kunst en openbare ruimte) en ASK (Amsterdamse Spinoza Kring) presenteren de plannen voor de manifestatie My name is Spinoza in samenwerking

Nadere informatie

HRM in de publieke en private sector

HRM in de publieke en private sector HRM in de publieke en private sector Nieuwe kansen en mogelijkheden of einde oefening? Frank Lekanne Deprez 16 november 2011 Leadership Entrepreneurship Stewardship info@nyenrode.nl +31 (0)346-291 291

Nadere informatie

SMART citizens. Art in Progress

SMART citizens. Art in Progress Art in Progress 150 jongeren van het Hyperion Lyceum werken 16-20 september samen met zes internationaal bekende kunstenaars: Esther Polak en Ivar van Bekkum, Simon van der Linden/Jorrit Thijn van Monobanda,

Nadere informatie

Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad

Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad Kijk en vergelijk Het is een trend: hedendaagse werken

Nadere informatie

PLATFORM VOOR MASH-UP CULTUUR

PLATFORM VOOR MASH-UP CULTUUR PLATFORM VOOR MASH-UP CULTUUR Metro54 is een platform voor mash-up cultuur en laat de nieuwste ontwikkelingen binnen Europese stedelijke (jongeren)cultuur zien. " Op het snijvlak van (kunst)disciplines

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Exposities: 1987 Melkweg Galerie Amsterdam 1988 Maison Descartes Amsterdam 1991 Summer of Photography Antwerpen, België 1992 Academie des Beaux Arts

Exposities: 1987 Melkweg Galerie Amsterdam 1988 Maison Descartes Amsterdam 1991 Summer of Photography Antwerpen, België 1992 Academie des Beaux Arts studio des bouvrie Als kind, scheurde ik foto s uit tijdschriften om er collages van te maken, dit vond ik geweldig om te doen en ging er helemaal inop. Pas veel later, als jong volwassene, begon ik zelf

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Doodstraf in Nederland

Doodstraf in Nederland Doodstraf in Nederland Naar aanleiding van een onderzoek in De Volkskrant van 5 april 2008 waar een vraag is gesteld over de doodstraf in relatie tot Trots op Nederland heeft een uitgebreid onderzoek plaatsgevonden

Nadere informatie

Kunst van bèta. Edwin van Meerkerk

Kunst van bèta. Edwin van Meerkerk Edwin van Meerkerk Turning stem into steam John Maeda: Innovation is born when art meets science. Art helps you see things in a less constrained space. STEM = Science, Technology, Engineering, and Maths

Nadere informatie

WAR ZONE AMSTERDAM SAFE HAVEN (WZA) SAMENVATTING

WAR ZONE AMSTERDAM SAFE HAVEN (WZA) SAMENVATTING WAR ZONE AMSTERDAM SAFE HAVEN (WZA) SAMENVATTING Dit jaar, tien jaar na 9/11, vindt de internationale manifestatie War Zone Amsterdam Safe Haven (WZA) plaats, van 1 september t/m 16 oktober 2011. WZA is

Nadere informatie

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit Donderdag 2 februari 2012 Welkomstwoord JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Ontmoeting Chinese minister van Cultuur Cai Wu - Errera, Brussel Zeer geachte collega, minister

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Homework assignment 7 (Intensionality)

Homework assignment 7 (Intensionality) Homework assignment 7 (Intensionality) Semantiek 2013 Solutions Opgave 1 Bekijk de volgende zinnen: A. Lewis Carroll is Charles Dodgson, en Tina ontmoette Charles Dodgson. B. Lewis Carroll is Charles Dodgson,

Nadere informatie

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ -RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ Bezuinigingen? Welke bezuinigingen? John Leerdam reageert enigszins geïrriteerd op de vraag hoe het voelt om als politicus tegenover oud-collega

Nadere informatie

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 kunstliefde ruimte voor &beeldende kunst Utrechtse kunst Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 Voorwoord; In de cultuurnota 2013-2016 geeft de commissie in haar advies aan

Nadere informatie

BUITEN DE GRENZEN. Nieuwpoort 21.06 > 21.09.15. Hedendaagse Kunst aan Zee. www.beaufort2015.be

BUITEN DE GRENZEN. Nieuwpoort 21.06 > 21.09.15. Hedendaagse Kunst aan Zee. www.beaufort2015.be Nieuwpoort NL Het Zwin Knokke-Heist Zeebrugge Blankenberge De Haan Wenduine Bredene Raversyde Oostende Middelkerke Westende Nieuwpoort Koksijde Oostduinkerke De Panne De Nachtegaal www.beaufort2015.be

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE FLEUR LAMERS PERSONALIA

CURRICULUM VITAE FLEUR LAMERS PERSONALIA CURRICULUM VITAE FLEUR LAMERS PERSONALIA Geboorteplaats: Haarlem Burgerlijke status: ongehuwd, samenwonend met partner en kind Adres: Uiterwaardenstraat 500, 1079 AZ, Amsterdam, Nederland Geboorte datum:

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 64 punten

Nadere informatie

Inhoudelijke jaarverslag 2013

Inhoudelijke jaarverslag 2013 Inhoudelijke jaarverslag 2013 NTFF Westermarkt 2H, 1016 DK Amsterdam 1016 DK Amsterdam 020-7371666 info@ntff.nl KvK: 52197123 RSIN / fiscaal nummer: 850338980 Inhoudsopgave Wat is de missie en doelstellingen

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke tekening (rond 1900), met als titel:

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

TIJD NINA SWAANS. Dikke Vandale: Tijd (de; m; meervoud: tijden)

TIJD NINA SWAANS. Dikke Vandale: Tijd (de; m; meervoud: tijden) TIJD NINA SWAANS Dikke Vandale: Tijd (de; m; meervoud: tijden) 1 Opeenvolging van ogenblikken; tijdsverloop, tijdsduur of tijdstip: na verloop van tijd; op tijd beginnen tijdig; te allen tijde altijd;

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

Contentstrategie. Haal meer waarde uit je content

Contentstrategie. Haal meer waarde uit je content Contentstrategie Haal meer waarde uit je content 24 mei 2011 :: NVBA :: Woerden (NL) drs. Erik M. Hartman :: erik@hartman- communicahe.nl :: @erikmhartman Erik Communicatiekunde - Universiteit Utrecht

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Reflectie op de uitkomsten uit het. Ed Peelen. onderzoek

Reflectie op de uitkomsten uit het. Ed Peelen. onderzoek Reflectie op de uitkomsten uit het Ed Peelen onderzoek 1 Kader onderzoek BTC Media Test Verschillende communicatiemiddelen (e-mailnieuwsbrief, digitaal magazine, social media, apps, website) Hoe worden

Nadere informatie

TITLE: EVA SMELTEKOP. WHAT: Seeking job! CURRENT: Event coordinator at Piet Hein Eek

TITLE: EVA SMELTEKOP. WHAT: Seeking job! CURRENT: Event coordinator at Piet Hein Eek TITLE: EVA SMELTEKOP WHAT: Seeking job! CURRENT: Event coordinator at Piet Hein Eek EDUCATION: BA Culture & Science Studies, Maastricht University BA Design, Design Academy Eindhoven EVA: Curious Analytical

Nadere informatie

Bram Vrielink en Jim Bloemen 2de

Bram Vrielink en Jim Bloemen 2de Bram Vrielink en Jim Bloemen 2de INHOUDSOPGAVE Ontstaansgeschiedenis terrorisme.. 3 Terroristische organisaties. 4 Doel terroristische organisaties. 6 Werkwijze terroristische organisaties 7 Kaart terroristische

Nadere informatie

Hoe promoot ik mij als kunstenaar via het internet? Workshop over het sociale web

Hoe promoot ik mij als kunstenaar via het internet? Workshop over het sociale web Hoe promoot ik mij als kunstenaar via het internet? Workshop over het sociale web Kristof Michiels IBBT-SMIT- Vrije Universiteit Brussel kristof.michiels@ibbt.be Over mezelf Kristof Michiels = Onderzoeker

Nadere informatie

Wat terrorisme met ons doet

Wat terrorisme met ons doet Wat terrorisme met ons doet Prof. dr. Rik Coolsaet (UGent) UDL Kortrijk, 9 maart 2016 Wat is terrorisme? Terrorisme door de geschiedenis heen Hoe ontstaat terrorisme? en wat met de Syriëstrijders? Blik

Nadere informatie

Kunstwerk met Cees Vermeulen

Kunstwerk met Cees Vermeulen 3e jaargang Atelier Lia de Craen #3 Met de natuur als inspiratiebron. Met foto s en schetsen als vertrekpunt. Met de levenscycli van beweging, verandering en vergankelijkheid als thema. Met vormen, kleuren

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

Inleiding door de burgemeester

Inleiding door de burgemeester Toespraken ter gelegenheid van de uitreiking van Koninklijke Onderscheidingen bij de Algemene Gelegenheid van 2012 (vrijdag 27 april 2012, in de Raadzaal van het gemeentehuis van Soest), uitgesproken door

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG. Datum Verzoek van Tweede Kamer omtrent twee huwelijksportretten

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG. Datum Verzoek van Tweede Kamer omtrent twee huwelijksportretten >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Media en Creatieve Industrie Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ

Nadere informatie

wat is het? Dit doe ik door een combinatie van sprekende foto s met een bijpassende tekst, die de situatie op een authentieke manier omschrijven.

wat is het? Dit doe ik door een combinatie van sprekende foto s met een bijpassende tekst, die de situatie op een authentieke manier omschrijven. Met visual storytelling voeg ik een andere dimensie toe aan verhalen vertellen én fotografie. Ik geef een (levens)event niet alleen een gezicht, maar ook een stem en breng hiermee het ware en pure gevoel

Nadere informatie

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE ARTISTIEK ONDERZOEK MASTER KUNSTEDUCATIE Willem de Kooning Academie Piet Zwart Instituut te Rotterdam april 2012 Marieke van der Hoek-Vijfvinkel begeleiding: Annette Krauss - MaikoTanaka ? KUNST ONDERZOEK

Nadere informatie

KIJKWIJZER FDN MUSEUM

KIJKWIJZER FDN MUSEUM KIJKWIJZER FDN MUSEUM Welkom in Heerenveen Museum. Hier ontdek je het verhaal van Heerenveen. Je gaat straks kijken naar het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum. Domela had een duidelijke mening over drank

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

Lesbrief met creatieve opdrachten na museumbezoek. Basisonderwijs groep 5-8. Kijk verder en ontdek meer in de

Lesbrief met creatieve opdrachten na museumbezoek. Basisonderwijs groep 5-8. Kijk verder en ontdek meer in de Lesbrief met creatieve opdrachten na museumbezoek. Basisonderwijs groep 5-8 Kijk verder en ontdek meer in de tentoonstelling MESCHAC GABA: Museum of Contemporary African Art & More in Museum De Paviljoens

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

Van weerstand naar Enthousiasme Marie Mart Roijackers Rik Olijve

Van weerstand naar Enthousiasme Marie Mart Roijackers Rik Olijve WORKSHOP: SPREKERS: Van weerstand naar Enthousiasme Marie Mart Roijackers Rik Olijve Indeling Presentatie 1. De Verhuizing naar IJdok en de implementatie van HNW Beschrijving van de veranderingen binnen

Nadere informatie

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte Pagina 1 van 6 Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte 1. Multicultural Dit is het kunstwerk dat Marcel maakte voor de tentoonstelling Utopiart27 Je kan meer lezen over Marcel op de website http:// Pagina

Nadere informatie

Take Home Examen. Cluster 3: Angstcultuur. S. van Tuinen 444049 Postvak 54 Onderwijsgroep 3 18 december 2008 Blok BA CW 2B Aantal woorden 2623

Take Home Examen. Cluster 3: Angstcultuur. S. van Tuinen 444049 Postvak 54 Onderwijsgroep 3 18 december 2008 Blok BA CW 2B Aantal woorden 2623 Take Home Examen Cluster 3: Angstcultuur Docent: Jelle de Bont S. van Tuinen 444049 Postvak 54 Onderwijsgroep 3 18 december 2008 Blok BA CW 2B Aantal woorden 2623 In het begin van de 21e eeuw maakten we

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1987 Nr. 158

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1987 Nr. 158 14 (1987) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1987 Nr. 158 A. TITEL Notawisseling tussen de Regering van het Koninkrijk der Nederlanden en de Regering van de Bondsrepubliek

Nadere informatie

HET FENOMEEN TERRORISME

HET FENOMEEN TERRORISME TERRORISME Sinds de 11 september 2001, is het fenomeen terrorisme nog steeds brandend actueel en geniet steeds van een permanente aandacht vanwege de overheden. Hij werd trouwens als prioriteit in het

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR. H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR. H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea Tijdsbeeld tweede helft 20ste eeuw Vrijheid na WOII-Europa ligt in puin.. Koude oorlog: angst

Nadere informatie

Voorwoord. Erik Sterk Guido Walraven

Voorwoord. Erik Sterk Guido Walraven Voorwoord Erik Sterk Guido Walraven Ondernemende burgers in lokale gemeenschappen kunnen sociale, economische en ecologische impact hebben, zo is de laatste jaren steeds duidelijker geworden. De verschillende

Nadere informatie

Stelling II. Creativiteit is de belangrijkste eigenschap voor innovatie.

Stelling II. Creativiteit is de belangrijkste eigenschap voor innovatie. Toon Jansen * New Urban Creatives Almere * 12 maart 2014 Stelling I Creativiteit is de belangrijkste eigenschap voor innovatie. Stelling II Door het beschikbaar stellen van goedkope/betaalbare woon- en

Nadere informatie

Een goede politicus.

Een goede politicus. Een goede politicus. Tijdens het project Meeting Development werden door Nederlandse studenten, die de gelegenheid hadden om naar Ghana en Kirgizië te reizen, films gemaakt. Ze hebben naar hun opvattingen

Nadere informatie

Goede bedoelingen Over het beoordelen van ontmoetingskunst. Erik Hagoort. Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst

Goede bedoelingen Over het beoordelen van ontmoetingskunst. Erik Hagoort. Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst Erik Hagoort Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst Voorwoord 04 05 Inleiding 06 07 1 2 3 08 09 4 5 01 10 11 6 7 8 12 13 9 14 15 02 10 11 16 17 12 13 14 15 16 17 18 18 19 19 03 20 21 20

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

URBAN FUTURES LAB. march 2015 PERSONAL JOURNAL

URBAN FUTURES LAB. march 2015 PERSONAL JOURNAL URBAN FUTURES LAB march 2015 PERSONAL JOURNAL Beste deelnemer, Volgende week neem je deel aan de Urban Futures Lab. Dit Lab gaat, ter voorbereiding van de Agenda Stad [*], over de toekomst van de steden.

Nadere informatie

Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen

Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen De Middeleeuwen kennen verschillende stijlen en uitingsvormen van religieuze thema s Om de leerlingen hier een goed inzicht in te geven en zelf mee aan te slag

Nadere informatie

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II Take Home Examen Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman i444049 Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II De Amerikaanse filosoof Nelson Goodman heeft een boek geschreven, genaamd Ways of Worldmaking.

Nadere informatie

Maagdenhuisbezetting 2015

Maagdenhuisbezetting 2015 Maagdenhuisbezetting 2015 Genoeg van de marktwerking en bureaucratisering in de publieke sector Tegen het universitaire rendementsdenken, dwz. eenzijdige focus op kwantiteit (veel publicaties, veel studenten,

Nadere informatie

WORLD-INFORMATION.ORG 15 november tot 15 december 2002

WORLD-INFORMATION.ORG 15 november tot 15 december 2002 >> BIJ HET LESMATERIAAL VAN HET CKV-VMBO PROJECT ROND WORLD-INFORMATION.ORG WORLD-INFORMATION.ORG 15 november tot 15 december 2002 De Oude Kerk, Oudekerksplein Amsterdam EEN TENTOONSTELLING WAAR JE MOBIELTJE

Nadere informatie

Mentale voorkeur. Facts. onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken. Logisch denken

Mentale voorkeur. Facts. onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken. Logisch denken Whole Brain team Mentale voorkeur Facts onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken Logisch denken Mentale voorkeur Form praktijkvoorbeelden grondige planning samenhangende

Nadere informatie

Performance Company. Spider Conferentie. Creators in Personal Performance. Veranderen op individueel niveau. Simpel, maar niet eenvoudig!

Performance Company. Spider Conferentie. Creators in Personal Performance. Veranderen op individueel niveau. Simpel, maar niet eenvoudig! Spider Conferentie Veranderen op individueel niveau Simpel, maar niet eenvoudig! Veranderen Wat betekent dat voor het individu? Voorstellen Michel Bergman - Talentontwikkeling - Leiderschap - Team Performance

Nadere informatie

Examen VMBO-KB 2015. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VMBO-KB 2015. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VMBO-KB 2015 tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 40 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54

Nadere informatie

Filosoferen over kunst. Educatief programma over kunst voor primair en voortgezet onderwijs. 4 k i d s

Filosoferen over kunst. Educatief programma over kunst voor primair en voortgezet onderwijs. 4 k i d s de kunstuitleen arnhem thuis in beeldende kunst Filosoferen over kunst Educatief programma over kunst voor primair en voortgezet onderwijs 4 k i d s Verder kijken dan je neus lang is Zonder kunst is het

Nadere informatie

Benoît Maire The Object of Criticism

Benoît Maire The Object of Criticism PERSMAP Benoît Maire The Object of Criticism 16.01 06.03.2011 1 Index Over de tentoonstelling 3 Beeldmateriaal 4 Andere tentoonstellingen 5 Verwacht 5 Algemene informatie 5-6 2 Over de tentoonstelling

Nadere informatie

Erwin Clauws "The Conscious Quintessence of the Abstract"

Erwin Clauws The Conscious Quintessence of the Abstract Het ROGERRAVEELMUSEUM tentoonstellingspartner bij het artistiek onderzoek The Conscious Quintessence of the Abstract van ERWIN CLAUWS Onderzoek geaccrediteerd door Onderzoeksraad Sint Lucas Beeldende Kunst

Nadere informatie

Uitwerking casus diefstal bij museum

Uitwerking casus diefstal bij museum Uitwerking casus diefstal bij museum OCW communicatiecampagne crisismanagement maart 2014 www.veilig-erfgoed.nl Beschrijving casus Op een drukke middag dringt een man op zeer gewelddadige manier het museum

Nadere informatie

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet?

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Stijging criminaliteit meisjes Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Anne-Marie Slotboom Vrije Universiteit Amsterdam 1 BRISBANE 2010 - Steeds meer jonge meisjes tussen tien en veertien

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel.

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. Sigmund Freud (1856-1939) De ideeën van de psychoanalyticus Sigmund Freud hadden veel invloed op de kunstenaars

Nadere informatie

Presentation Slides Author Teacher Date Time. # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It

Presentation Slides Author Teacher Date Time. # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It # Nickname ID Poll Open Ended Quiz Draw It Presentation Slides Author Teacher Date Time Focus groups UDL (2) 11 Ron Barendsen Ron Barendsen 05/15 12:22 # of Students Student Participation Quizzes Correct Answers 16 58% 0% Student List # Nickname

Nadere informatie

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn IE in de LED-wereld praktijkvoorbeelden, tips & trucs Hub Dohmen twitter: http://twitter.com/hdohmen LinkedIn: http://nl.linkedin.com/in/hubdohmen

Nadere informatie

Van verzorgingsstaat naar

Van verzorgingsstaat naar 1. Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving Het is onmiskenbaar dat mensen in onze huidige netwerk- en informatie-samenleving mondiger en zelfstandiger zijn dan vroeger. Gecombineerd met de noodzaak

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

Media & het Medium Lessenserie Mag ik even uw aandacht?

Media & het Medium Lessenserie Mag ik even uw aandacht? Media & het Medium Lessenserie Mag ik even uw aandacht? Docentenhandleiding doelgroep duur 4 havo, vwo 7-8 klokuren Inleiding Reclameposters en billboards schreeuwen om de aandacht op straat. Op de tv

Nadere informatie

Wie ben jij? Ik ben... Introductie VMBO

Wie ben jij? Ik ben... Introductie VMBO VMBO onderbouw Introductie Wie jij bent is niet in één zin te beantwoorden. Of je man of vrouw bent. Uit welk land je komt. Wanneer je geboren bent. Welke dingen (muziek, kleding, sport etc.) je leuk vindt.

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Effectief campagne voeren. Actiegroependag Bescherm de kust, Rotterdam, 9 april 2016 Maaike Wermer

Effectief campagne voeren. Actiegroependag Bescherm de kust, Rotterdam, 9 april 2016 Maaike Wermer Effectief campagne voeren Actiegroependag Bescherm de kust, Rotterdam, 9 april 2016 Maaike Wermer Wat ga ik vandaag vertellen Voorstel ronde Naam Actiegroep Ervaring met campagne voeren/omgaan met de media

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

RINEKE DIJKSTRA op de tentoonstelling Er was eens de collectie nu, Van Abbemuseum, Eindhoven

RINEKE DIJKSTRA op de tentoonstelling Er was eens de collectie nu, Van Abbemuseum, Eindhoven RINEKE DIJKSTRA op de tentoonstelling Er was eens de collectie nu, Van Abbemuseum, Eindhoven JOKE REICHARDT Werkstuk voor het vak Het meesterwerk. Sleutelwerken in de westerse kunst van de 20 e en de 21

Nadere informatie

Speech ter gelegenheid van de ontvangst van Nederlandse ambassadeurs door de Staten-Generaal, d.d. donderdag 29 januari 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer Het gesproken woord geldt Geachte

Nadere informatie

PILOT OMGEVINGSVISIE MASTERCLASS PARTICIPATIE Clara Overes & Gerard Jan Hellinga 8 april 2015.

PILOT OMGEVINGSVISIE MASTERCLASS PARTICIPATIE Clara Overes & Gerard Jan Hellinga 8 april 2015. PILOT OMGEVINGSVISIE MASTERCLASS PARTICIPATIE Clara Overes & Gerard Jan Hellinga 8 april 2015. Community Planning ISMaatwerk & HzA stedebouw&landschap ISMaatwerk; Clara Overes, participatie en communicatie

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

De Amsterdamse Burgermonitor 2004

De Amsterdamse Burgermonitor 2004 De Amsterdamse Burgermonitor 2004 Fact Sheet nummer 2 juli 2005 Amsterdammers en hun mediagebruik Het medialandschap verandert in hoog tempo. Traditionele media als kranten en actualiteitenrubrieken op

Nadere informatie

In cursusjaar 2012-13 behandelen 4 docenten 4 verschillende thema s: Turbulent tijdperk: kunstenaars en filosofen

In cursusjaar 2012-13 behandelen 4 docenten 4 verschillende thema s: Turbulent tijdperk: kunstenaars en filosofen KUNSTGESCHIEDENIS THEMA In de geschiedenis van de kunsten komen thema s geregeld terug. Mens, landschap, zeegezichten, grote verhalen en de relatie tekst en beeld. Onder invloed van de tijdsgeest evolueren

Nadere informatie