Het drama van de weduwe

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het drama van de weduwe"

Transcriptie

1 Het drama van de weduwe MALVA D R I ESS EN In de loop van de twintigste eeuw is de wettelijke bescherming van het inkomen van weduwen ingrijpend veranderd. Was aanvankelijk vooral sprake van een gestage uitbreiding van rechten, in met name de laatste twee decennia is de sociaal-rechtelijke bescherming van weduwen dramatisch verslechterd. De positie van de weduwe is daarbij gedurende het grootste deel van deze eeuw tamelijk gunstig in vergelijking met die van gescheiden vrouwen. Van oudsher neemt de politiek aan dat weduwen geen verwijt valt te maken van hun behoefte aan inkomen als gevolg van het overlijden van hun man. In het onderscheid dat in de sociale zekerheid werd en wordt gemaakt tussen burgers die een uitkering 'verdienen' en burgers die weliswaar in het sociale vangnet moeten worden opgevangen, maar eigenlijk geen uitkering 'verdienen', hebben weduwen altijd aan de goede kant van de lijn gestaan. De gescheiden vrouw wordt daarentegen zelf verantwoordelijk gehouden voor de door haar genomen beslissingen; sterker nog, haar keuze om te scheiden was en is in de ogen van veel politici verwerpelijk, zodat haar positie, juridisch gezien, geen ondersteuning behoort te krijgen. Aan de bevoorrechte positie van de weduwe is aan het eind van deze eeuw verandering gekomen. Onder invloed van de emancipatiehypothese (de veronderstelling dat nu alle vrouwen zelfstandig in hun inkomen kunnen voorzien) is de bescherming van weduwen sterk afgenomen. De weduwe heeft daarmee belangrijk aan (juridische) steun ingeboet, zodat haar positie eigenlijk weinig meer 'onderdoet' voor die van de bijstandsmoeder. In deze bijdrage wordt dit proces beschreven. Ik doe dit aan de hand van drie wettelijke regelingen die de weduwenuitkeringen regelden: de Ongevallenwet van 1901, de Algemene Weduwen en Wezenwet van 1959 en de Algemene nabestaandenwet van De Ongevallenwet van 1901: de eerste weduwenbescherming In 1901 kwam de Ongevallenwet als eerste regeling op het gebied van de sociale zekerheid tot stand. De wet was een publiekrechtelijke regeling, die, via het systeem van het private verzekeringsstelsel, het ongevallenrisico van werknemers dekte. Tot die tijd bleven de meeste werknemers die een ernstig ongeval hadden gehad en hun gezinnen onverzorgd achter en waren zij overgeleverd aan de openbare liefdadigheid. Om voor een schadevergoeding in aanmerking te komen moest er immers een juridische procedure worden 24

2 MALVA DRIESSEN HET DRAMA VAN DE WEDUWE gestart tegen de werkgever, waarbij de getroffen arbeider of zijn nabestaanden met een zware bewijslast waren opgezadeld. De schade die de Ongevallenwet verzekerde bestond hoofdzakelijk uit kosten van verpleging en loonderving van de getroffen arbeider. Bovendien kende de wet een regeling voor de nagelaten betrekkingen indien het bedrijfsongeval tot de dood van de werknemer leidde. Zo was voorzien in een uitkering voor de begrafeniskosten en een rente-uitkering aan de nagelaten betrekkingen. Voor deze laatste uitkering kwam een brede kring nabestaanden in aanmerking. Dit paste volledig in het tijdsbeeld. Samenlevingsverbanden waren destijds immers veel breder. Het wegvallen van het inkomen van een kostwinner kon daardoor veel verstrekkender gevolgen hebben dan nu het geval is, omdat de kostwinner vaak grotere gezinsverbanden dan het kerngezin onderhield. Tot de kring der rechthebbenden behoorden de vrouw en in sommige gevallen de man van de overledene, wettige en natuurlijke kinderen, ouders, ouderloze kleinkinderen, grootouders en schoonouders. Uit de kamerstukken bij de totstandkoming van deze wet blijkt niet van problemen of weerstand tegen de breedte van deze groep uitkeringsgerechtigden. Nu waren er wel belangrijke beperkingen aangebracht aan de hoogte van de uitkering, zodat deze slechts een fractie van het dagloon bedroeg. Een andere belangrijke beperking gold het vereiste dat de overledene kostwinner was en dat de rente nooit meer bedroeg dan het bedrag dat de overledene in de regel bijdroeg aan het levensonderhoud van de nabestaande. Dat de echtgenoot kostwinner was, was vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek; de uitkering voor de vrouw van de overledene en voor zijn kinderen stond daarmee los van de vraag of de echtgenoot feitelijk ook wel kostwinner was. De wet verzekerde ook in loondienst werkende vrouwen en regelde dus voor haar nagelaten betrekkingen ook een uitkering. De achtergrond van deze verzekeringsplicht en de daaraan gekoppelde uitkering werd als volgt verwoord in de memorie van toelichting (MvT) bij het eerste ontwerp: 'Daar het ontwerp onder werklieden zoowel mannen als vrouwen verstaat, is het noodig even stil te staan bij den echtgenoot, wiens vrouw ten gevolge van een bedrijfsongeval overlijdt. Indien de overblijvende echtgenoot geschikt is tot werken, lijdt hij, uit een financieel oogpunt gesproken, geen schade; heeft hij geen kinderen uit zijn huwelijk, dan komen voortaan al zijne verdiensten hem ten goede, en laat zijne vrouw hem wel kinderen na, dan ontvangen zij zelfstandig eene rente, welke den vader wordt uitgekeerd en waardoor hij in staat is het financieel verlies voor zijn gezin, dat het gevolg is van het overlijden der moeder, te vergoeden. Daarom is het alleen noodig in het geval te voorzien, dat de overblijvende echtgenoot ongeschikt is tot werken en ter zake van die ongeschiktheid geene rente ontvangt; in dit geval is het billijk ook hem eene rente als schadeloosstelling toe te kennen voor den duur zijner ongeschiktheid tot werken' (Handelingen der Staten-Generaal. Bijlagen p. 16). 25

3 HET DRAMA VAN DE WEDUWE MALVA DRIESSEN Dat de wet ook vrouwen verzekerde sloot aan bij de destijds bestaande praktijk dat ook vrouwen fabrieksarbeid verrichtten. Hoewel fatsoensnormen vrouwen dicteerden thuis te blijven was het in veel gevallen bittere noodzaak dat zij 'bijverdienden', omdat het loon van mannelijke fabrieksarbeiders vaak niet hoog genoeg was om een gezin te onderhouden. Het feit dat vrouwen 'bij'verdienden had overigens meer met de hoogte van het vrouwenloon te maken dan met het aantal uren dat zij werkten. De weduwenuitkering was ook naar de normen van die tijd niet bepaald hoog te noemen: 30% van het dagloon. Wellicht was dat de reden dat de wetgever verder geen inkomenstoets introduceerde. Uit de Kamerstukken blijkt verder dat ook de regering het inkomen van weduwen betitelde als bijverdiensten met een wisselvallig karakter en van geringe omvang, waarmee niet teveel rekening gehouden moest worden. Datzelfde gold mutatis mutandis voor de arbeidsongeschikte weduwnaar. De wet kende niet alleen geen kortingsregeling, maar ook geen arbeidsverplichting. Het was een uitkering tot aan de dood, tenzij de weduwe besloot te hertrouwen: 'De noodzakelijkheid van deze geregelde uitkering vervalt, bijaldien de weduwe opnieuw een huwelijk aangaat, waardoor zij volgens de wet een kostwinner verkrijgt' (MvT, p. 16). Overigens kreeg zij wel een 'bruidsschat' mee: een afkoopsom van tweemaal de jaarrente. Aan de 'pseudo-weduwe', de ex-echtgenote van de overledene, kende de wet geen rechten toe. In het Voorlopig verslag bij een van de ontwerpen werd zelfs opgemerkt: '... dat er geen voldoende reden is der vrouw eene uitkering Is dat Recht? Uit: Maandblad van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht, 1910 Eerste bezoeker: Zoo vrouwtje is uw man dood, dan heb ik hier niets te maken. ïweedo bezoeker: Zoo vrouwtje is uw man dood, dan zjjt gij aansprakelijk voor de belasting. 26

4 MAL VA DR i ESSEN HET DRAMA VAN DE WEDUWE te verleenen, wanneer zij haren man kwaadwillig heeft verlaten' (Handelingen der Staten-Generaal. Bijlagen p. 49). De positie van gescheiden vrouwen in het interbellum Deze laatste zinsnede uit het Voorlopig verslag is richtinggevend voor het denken over de positie van gescheiden vrouwen in die tijd: ongeacht de reden voor de echtscheiding trof de gescheiden vrouw blaam. Er bestond dan ook geen maatschappelijke verantwoordelijkheid voor haar. Zij was overgeleverd aan familieleden (in directe lijn) die een onderhoudsplicht ten opzichte van haar hadden of, zoals in de meeste gevallen, aan de armenzorg. Datzelfde gold overigens (tot aan de totstandkoming van de Invaliditeitswet in 1931) ook voor de weduwe wier man niet door een bedrijfsongeval, maar 'zomaar' was overleden. Toch was er een groot verschil tussen beide categorieën vrouwen: de weduwe behoorde, anders dan de verlaten vrouw, tot de deserving poor, ten opzichte van wie de kerken een bijzondere verplichting voelden. Rond de eeuwwisseling betekende afhankelijkheid van de armenzorg dat de arme vaak onvoldoende werd geholpen. Het systeem van armenzorg functioneerde zodanig, dat de overheid pas mocht helpen als van particuliere zijde geen hulp werd geboden. Een gift van een particulier, ook al was die volstrekt onvoldoende om in het onderhoud te voorzien, sloot bovendien hulp van het gemeentebestuur uit. De Armenwet van 1912, hoewel socialer van karakter, veranderde weinig aan dit principe van subsidiariteit. Bovendien had zij weinig invloed op de omvang van de geboden hulp. Recht op armenzorg bestond niet, en daarmee week de Armenwet af van de sociale verzekeringen. Behalve met bovenbeschreven belemmeringen had een gescheiden vrouw derhalve ook direct te maken met de opvattingen van de gemeente waarin zij woonde, als uitvoerder van de wet. Die bleken er soms zo hun eigen ideeën over gescheiden vrouwen op na te houden. Zo waren er gemeenten die principieel geen uitkering gaven, omdat zij meenden dat gescheiden vrouwen zich vrijwillig aan armoede hadden blootgesteld. Tot aan de Tweede Wereldoorlog steeg het aantal echtscheidingen wel, maar echtscheiding kwam aanzienlijk minder vaak voor dan scheiding door de dood. Het moeizame karakter van het echtscheidingsproces (de grote leugen) en de maatschappelijke en kerkelijke visie op scheiding waren hier debet aan, maar zeker ook de positie van een vrouw na afloop van de scheiding, zowel in maatschappelijk als financieel opzicht. Maatschappelijk werd zij in veel gevallen gezien als een 'persona non grata' en financieel gezien zat zij volledig aan de grond. Relatief de meeste echtscheidingen kwamen dan ook voor bij de gegoede burgerij, waar vrouwen nog konden terugvallen op onderhoud door familieleden. 27

5 HET DRAMA VAN DE WEDUWE MALVA DRIESSEN De Algemene Weduwen en Wezenwet: volledige weduwenbescherming Door de crisisjaren en de daarop volgende Tweede Wereldoorlog raakte het denken over de sociale zekerheid in een stroomversnelling: het niveau van de uitkeringen moest hoger, meer risico's moesten gedekt worden en de kring van verzekerden zou moeten worden uitgebreid. In die zin adviseerde de Commissie van Rhijn vanuit Londen in In het hele sociale-zekerheidsstelsel dat de Commissie voorstond had het kostwinnersdenken een prominente plaats: gehuwde vrouwen werden geacht hun bestaanszekerheid te ontlenen aan hun kostwinner. Hoewel de regering steeds verklaarde dat een regeling voor weduwen hoge prioriteit bezat duurde het nog tot 1959 voor die regeling er ook daadwerkelijk kwam. De rechtsgrond voor de uitkering lag volgens het kabinet'... in de door de overgrote meerderheid van ons volk gevoelde zedelijke verplichting om tijdig en in voldoende mate maatregelen te treffen, opdat in geval van vroegtijdig overlijden de nabestaanden niet onverzorgd achterblijven' (TK , 5390, MvT, p. 21). De noodzaak om tot een dergelijke verzekering te komen lag in het vermoeden (!) 'dat slechts een betrekkelijk gering percentage... weduwen niet in behoeftige omstandigheden verkeerde en het zonder een aanvullende armenzorguitkering (met alle bezwaren van dien) kon stellen' (idem, p. 21). De groep nabestaanden bleek slechts uit weduwen te kunnen bestaan; de discussie of ook mannen als rechthebbenden zouden kunnen worden gezien werd door de wetgever nergens aangeroerd. Anders lag dat met betrekking tot de vraag wie verzekerd (en dus premieplichtig) moest zijn: alleen de gehuwde vrouwen, als potentieel rechthebbenden? Alleen de gehuwde mannen, analoog aan de in privaatrechtelijke regelingen gevolgde constructie van een beding ten behoeve van een derde? Op grond van tal van overwegingen, die op zichzelf de moeite van het lezen waard zijn, kwam de wetgever (conform de opvattingen van de Commissie van Rhijn) tot de conclusie dat uiteindelijk alle leden van de bevolking, ongeacht hun burgerlijke staat, verzekerd dienden te zijn. Dat betekende dat wensen van Kamerleden die vrijstelling van premiebetaling wensten voor ongehuwde vrouwen, ouder dan vijftig jaar, niet werden gehonoreerd. Datzelfde gold voor Eerste-Kamerleden die de premieplicht wilden beperken tot mannen. Voor wat betreft het recht op uitkering werd gekozen voor een risicoverzekering (en dus niet voor een opbouwverzekering), waarbij alleen misbruik werd uitgesloten van verzekering. De uitkering was een bodemvoorziening, die ruimte liet voor aanvullingen uit andere bronnen en waarmee in de allereerste levensbehoefte kon worden voorzien. Het uitkeringsbedrag was uniform, erg laag, maar wel welvaartsvast. Over de vraag wie uitkeringsgerechtigd zou moeten zijn werd uitgebreid gedelibereerd, waarbij, zoals gezegd, de vraag of ook een weduwnaar voor een uitkering in aanmerking zou kunnen komen non-existent was. Sterker 28

6 MA UVA DRI ESSEN HET DRAMA VAN DE WEDUWE nog dan in 1901 leek het idee te leven dat, omdat vrouwen niet werkten hun echtgenoten ook geen uitkering nodig hadden! Wel kwam de vraag aan de orde of de regeling zou moeten gelden voor alle weduwen. Het kabinet meende van niet. Vrouwen die geacht werden te kunnen voorzien in het eigen levensonderhoud hadden geen blijvende uitkering nodig. 'Het is zelfs voor haar eigen geestelijk welzijn beter, dat zij, in stede van bij de pakken blijven neerzitten, iets waartoe het ontvangen van permanent weduwenpensioen haar zou kunnen brengen, aan de arbeid gaan' (TK ,5390, MvT, p. 24). Dit resulteerde in de opvatting dat een blijvende uitkering slechts was weggelegd voor weduwen die ouder waren dan vijftig jaar of invalide waren of voor weduwen die kinderen verzorgden van achttien jaar of jonger. Deze laatste groep mocht de uitkering houden als zij 45 jaar waren als het jongste kind achttien jaar was geworden. Alle andere weduwen kregen slechts een gewenningspensioen. De pseudo-weduwe had in het wetsvoorstel geen uitkeringsrecht en kreeg dat ook niet, ondanks aandrang van de Kamer hierop. Ook met betrekking tot de arbeidsinschakeling van weduwen bleef de regering een strenge lijn volgen: de in de Eerste Kamer gemaakte opmerkingen over 'weduwen die in de leeftijd tussen de 45 en vijftig jaar zowel fysiek als psychisch in een moeilijke periode verkeerden' leidden niet tot gewijzigde opvattingen over de arbeidsinzet van oudere weduwen. Overigens zegde de minister de Kamers wel toe de wet na korte tijd kritisch te bekijken. Dit leidde tot een wijziging van de wet in Toen daalden alle leeftijdsgrenzen en kregen, op verzoek van de Kamer, ook pseudo-weduwen een uitkeringsrecht. Hoewel het verzoek slechts betrekking had op pseudo-weduwen met een alimentatierecht, 'gaf' de minister een ongeclausuleerd recht aan alle pseudo-weduwen. Beide maatregelen breidden de kring van rechthebbenden aanzienlijk uit, hetgeen de wet uiteraard veel duurder maakte. De reeds eerder gevoerde premiediscussie, die zich ditmaal toespitste op premiebetaling door vrouwen zonder dat daar ooit rechten tegenover stonden, was ook nu weer aan de orde, overigens zonder resultaat. De discussie over de positie van de weduwnaar was al vervlogen voor zij was aangeroerd. Al met al leek de AWW vanaf het begin van de jaren zestig de weduwen goed te beschermen. Bijna alle weduwen hadden een uitkeringsrecht tot aan hun 65ste. Slechts jonge, kinderloze weduwen werden geacht zelf in hun onderhoud te voorzien. Het recht ging alleen verloren als de weduwe hertrouwde. Bijverdienen was geen probleem, omdat de uitkering immers als bodemvoorziening was bedoeld en dus geen inkomenstoets kende. Anders dan de overige voorzieningen voor een-oudergezinnen lag het uitkeringspercentage (later) op 100% van het minimumloon (en niet op 90%). De verbeterde positie van de weduwe kan uiteraard niet los gezien worden van demografische factoren en van de gewijzigde opvattingen over 29

7 HET DRAMA VAN DE WEDUWE MALVA DR I ESSEN gezinspatronen in die tijd. Een aantal factoren is daarbij van belang. Dat is in de eerste plaats de geboortegolf van na de oorlog, maar ook de verdere groei van het kerngezin, waarvan 'de man het hoofd en de vrouw het hart' was. Als spil van het gezin bestierde zij de huishouding. De stijgende welvaart leidde ertoe dat vrouwen minder buitenshuis werkten. Het feit dat de noodzaak hiertoe ontbrak werd als een verworvenheid gezien. Het door al deze factoren sterk verankerde kostwinnersmodel noodzaakte wel tot een adequate weduwenvoorziening. Gescheiden vrouwen, een ander geval Opvallend is, dat, uitgaande van het kostwinnersmodel, waarin de vrouw voor wat betreft haar inkomen afhankelijk was van haar echtgenoot, de discussie over het inkomensrisico voor vrouwen bij echtscheiding in deze jaren een totaal ander karakter had: echtscheiding is altijd een onverzekerbaar risico gebleven, waarvoor noch door een private noch een publieke verzekering dekking werd geboden. Discussies over dit onderwerp, gevoerd in het kader van het echtscheidingsrecht, mondden uiteindelijk uit in de conclusie dat een oplossing voor dit 'probleem' gevonden moest worden in de civielrechtelijke onderhoudsplicht, waarop een bijstandsuitkering eventueel een aanvulling zou kunnen vormen. Deze discussie had echter geen invloed op het fenomeen echtscheiding. Het aantal echtscheidingen stabiliseerde, na een explosie direct na de Tweede Wereldoorlog, weliswaar in de jaren vijftig en begin jaren zestig op het vooroorlogse niveau, maar de groei vanaf de jaren zeventig was enorm. Uiteraard zijn er verschillende factoren 'verantwoordelijk' voor deze groei, waarvan in juridische zin het gewijzigde echtscheidingsrecht, maar zeker ook het in werking treden van de Algemene Bijstandswet (ABW) in 1965 een zeer belangrijke rol hebben gespeeld. Deze laatste wet bood vrouwen immers een financiële inkomenspositie, onafhankelijk van het inkomen, maar ook van het gedrag van haar ex-echtgenoot: de bijstandswet creëerde, anders dan de Armenwet, een recht, waardoor echtscheiding in ieder geval een optie was. Holtmaat wijst er terecht op, dat de ABW nog steeds het strafbankje van de sociale zekerheid is, waar je maar beter verre van kunt blijven. Dat neemt niet weg, dat de wet met al haar onvolkomenheden, het wel mogelijk maakte dat het 'hart van het gezin' kon blijven kloppen, onafhankelijk van 'het hoofd'. Overeenkomstig de denkbeelden van die tijd, dat de verzorging van kinderen een alomvattende taak is die het beste in handen van de moeder kan liggen, werd aan bijstandsmoeders in de praktijk geen verplichting opgelegd om betaalde arbeid te verrichten. Ondanks het feit dat bij standsvrouwen zich veel inbreuken op hun privacy moesten laten welgevallen, was voor veel vrouwen een bijstandsuitkering verre te prefereren boven een slecht huwelijk. Bovendien leek hun 'verblijf in de bijstand' maatschappelijk aanvaard.

8 MAL VA DR i ESSEN HET DRAMA VAN DE WEDUWE De Algemene nabestaandenwet: terug naar af Als je al zou kunnen zeggen dat het sociale-zekerheidsrecht met enige vertraging het maatschappelijk denken weerspiegelt, dan gaat die regel niet op voor het denken over de positie van de weduwe. Daar lijkt de wetgever de maatschappelijke ontwikkelingen vóór te willen zijn. De Centrale Raad van Beroep (CRvB) heeft hier zijn steentje aan bijgedragen: roemrucht zijn de zogenaamde weduwnaarsuitspraken uit In deze uitspraken bepaalde de Raad dat de AWW in strijd was met artikel 26 Bupo-Verdrag, omdat uitsluitend het overlijden van de gehuwde man verzekerd was. De consequentie van de uitspraak was, dat nu ook weduwnaars recht kregen op een nabestaandenuitkering. De uitvoering van de uitspraak werd daadkrachtig ter hand genomen door de Sociale Verzekeringsbank, die actief op zoek ging naar rechthebbende weduwnaars om vervolgens (zelfs met terugwerkende kracht) tot uitkering over te gaan. Zowel de uitspraak zelf, als de reactie van de SVB en het stilzitten van de regering leidden tot beroering. De commotie over de uitspraak had betrekking op de wijze waarop de Raad het gelijkheidsbeginsel had toegepast: de Raad ging uit van formele gelijke behandeling en hield geen rekening met de ongelijke positie waarin weduwen ten opzichte van weduwnaars verkeerden. Weduwnaars hadden in tegenstelling tot weduwen vaak een eigen inkomen en waren niet aangewezen op een uitkering. Door uit te gaan van het concept van formele gelijke behandeling waar het ongelijke gevallen betrof was het resultaat van de uitspraak in strijd met het materiëlegelijkheidsbegrip. Opvallend was het schrille contrast met de AAW-uitspraken, die de CRvB eerder dat jaar deed en waarin bepalingen uit de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet (AAW) onverbindend werden geacht wegens strijd met hetzelfde artikel 26 Bupo-Verdrag. Toen meende de staatssecretaris het Bupo- Verdrag te moeten opzeggen en kwam hij met reparatiewetgeving met een voor de wetgever ongekende snelheid, terwijl de uitvoerders van de AAW, de bedrijfsverenigingen, met trage tegenzin de uitspraken implementeerden. Hoewel er in 1988 wel al nieuwe nabestaandenwetgeving 'in de pen' zat, liet een nieuw wetsvoorstel nog tot 1991 op zich wachten om vervolgens, na niet mis te verstane kritiek van de Tweede, maar vooral de Eerste Kamer, te worden ingetrokken. Het waren met name de gelijkstellingsbepalingen van gehuwden met ongehuwd samenwonenden en de overgangsregeling die hieraan debet waren. In 1994 deed het kabinet een nieuwe poging, waarbij een bezuinigingsopdracht de belangrijkste doelstelling leek te zijn. Het voorstel was ingrijpender van aard dan het voorstel uit 1991; het feit dat beide Kamers het wetsvoorstel aanvaardden leek meer te maken te hebben met de onschendbaarheid van een regeerakkoord dan met de wens te zorgen voor een acceptabele nabestaandenwetgeving.

9 HET DRAMA VAN DE WEDUWE MALVA DRIESSEN In de vrouwenbeweging heeft het denken over de nabestaandenwetgeving altijd een wat ambigu karakter gehad. Haar zienswijze op de sociale zekerheid werd (en wordt) beheerst door de individualiseringsgedachte: er moesten gelijke en zelfstandige uitkeringsrechten voor ieder individu komen, onafhankelijk van kostwinnersdenken, leefeenheid en gezinsinkomen. Vanuit deze individualiseringsgedachte was de AWW super-suspect, omdat de regeling bijna de verpersoonlijking was van het kostwinnersdenken. Zij vormde als zodanig een obstakel voor het veranderende denken over de herverdeling van betaalde arbeid en zorg. Aan de andere kant leek (en lijkt) het niet opportuun kostwinnersbepalingen af te schaffen als de achterliggende voorwaarde, te weten economische zelfstandigheid van vrouwen, ten enenmale ontbreekt. Het is vanuit deze laatste gedachte dat er vanuit de vrouwenbeweging van meet af aan fel is geageerd tegen de ideeën die ten grondslag liggen aan de Anw. Dit ontlokte Len Andringa de verzuchting: 'De trein dendert echter door en dat heeft tot gevolg dat een voor weduwen beschermende wet wordt opgeofferd aan het moderne gelijkheidsdenken'. De Anw zoals die nu geldt, kent uitkeringsrechten toe aan mannelijke en vrouwelijke nabestaanden, maar heeft, in vergelijking met de AWW, belangrijke doelgroepbeperkingen. Slechts verzorgers van kinderen, jonger dan achttien jaar, arbeidsongeschikten en bepaalde leeftijdscohorten hebben uitkeringsrechten. Bovendien is de uitkering inkomensafhankelijk en is het begrip 'gezamenlijke huishouding' geïntroduceerd. Dit laatste kan een uitkeringsrecht opleveren, maar kan tevens leiden tot beëindiging van het recht. Op de wet is, zoals gezegd, veel aan te merken. De belangrijkste kritiek richt zich op de premisse van de regering dat vrouwen anno de jaren negentig niet of nauwelijks meer financieel afhankelijk zouden zijn van hun echtgenoten. Alle inkomenstabellen van gehuwde vrouwen logenstraffen deze redenering echter: het percentage gehuwde vrouwen (zeker vrouwen met kinderen) dat economisch zelfstandig is, is nog altijd zeer gering. Bovendien is de door de regering genoemde grondslag van de wet, te weten het behoeftebeginsel, slechts op onderdelen leidend beginsel te noemen. Zo wordt het bijvoorbeeld niet duidelijk waarom aan mannen, geboren vóór 1950, categoraal een uitkering wordt verschaft, terwijl deze groep bijna in zijn geheel inkomen uit arbeid heeft en daarmee niet als behoeftig kan worden gekenschetst. Bovendien kennen de inkomenstoets en de daarbij in acht te nemen vrijlatingsregeling van de wet een nogal selectief karakter, waarbij de relatie met het behoeftebeginsel niet duidelijk is. Tenslotte wordt het idee van het behoeftebeginsel volledig losgelaten voor weduwen van wie het jongste kind achttien jaar is geworden: zij verliezen hun uitkering, ook al betekent dat dat zij behoeftig worden. Meer in overeenstemming met de maatschappelijke realiteit zou zijn geweest als de regering zou hebben gekozen voor een inkomensdervingsregeling als grondslag voor de wet. Dat zou meer recht hebben

10 MALVA DRIESSEN HET DRAMA VAN DE WEDUWE gedaan aan de positie van de weduwe, die immers in veel gevallen economisch afhankelijk was van haar overleden echtgenoot. Veel kritiek is er ook op het overgangsregime van de Anw. Hoewel dit overgangsrecht achteraf wat is verzacht blijft het gevoelen dat het geheel of gedeeltelijk verliezen van de AWW-uitkering slechts als 'afpikken' kan worden beschouwd. Dit knelt des te meer, omdat deze groep zich niet kan verzekeren tegen het (overlijdens)risico, omdat het immers al is ingetreden. Weduwen voelen zich in de kou gezet en geven daar ook uiting aan. De bijstandsmoeder Kijken we naar vrouwen met een uitkering krachtens de bijstand, zoals die wet geldt sinds 1996, dan valt op dat ook voor hen veel clementie is verdwenen. Onder het nieuwe regime geldt de arbeidsverplichting evenzeer voor vrouwen met kinderen. Slechts voor het verzorgen van kinderen, jonger dan vijfjaar, wordt een uitzondering gemaakt. Net gewend aan het fenomeen dat scheiden mag en financieel ook mogelijk is, worden bij stands vrouwen nu weer geconfronteerd met de politieke (en maatschappelijke) opvatting dat een verblijf in de bijstand eigenlijk toch niet zo gewenst is. De nieuwste opvattingen van het kabinet, voortvloeiend uit de nota Arbeid en zorg, namelijk dat ook vrouwen met kinderen jonger dan vijf jaar een gedeeltelijke arbeidsplicht zouden moeten krijgen, onderstrepen die gedachte. Omdat de wetgever verder veel vrijheid bij de gemeenten heeft gelegd om de bijstandswet in te kleuren, is de positie van bijstandsvrouwen met betrekking tot de arbeidsplicht per gemeente zeer verschillend. Er zijn gemeenten die vrouwen tot een fulltime baan pressen op het moment dat het jongste kind zijn vijf verjaardagskaarsjes amper heeft uitgeblazen en er zijn gemeenten die vinden dat je vrouwen met de zorg voor kinderen jonger dan twaalf, niet met de verplichting om een betaalde betrekking te zoeken mag lastig vallen. Ook in de voorwaardenscheppende sfeer zijn er aanzienlijke verschillen tussen de gemeenten. Bovendien is vooral voor deze categorie vrouwen de zogenaamde 'armoedeval' een reëel probleem: haar inkomen uit arbeid leidt vaak tot verlies van andere inkomstenbronnen, zodat zij de facto in inkomen achteruit gaat. Tenslotte Vanaf het eerste moment dat er in Nederland sociale-zekerheidswetgeving komt, wordt de weduwe beschermd. Die bescherming is weliswaar zeer beperkt omdat zij alleen geldt voor weduwen die hun echtgenoot door een bedrijfsongeval zijn verloren, maar dat neemt niet weg dat er vanaf het prille begin een maatschappelijke verantwoordelijkheid wordt gevoeld voor de weduwe. Opmerkelijk is daarbij dat eenzelfde bescherming geldt voor de 33

11 HET DRAMA VAN DE WEDUWE MALVA DR1ESSEN arbeidsongeschikte weduwnaar. Deze bescherming vervalt in 1959 en komt weer terug in Bij de opbouw van de verzorgingsstaat na de Tweede Wereldoorlog wordt aan de positie van de weduwe nadrukkelijk aandacht besteed: er komt een wet die een minimumgarantie biedt voor alle weduwen. De clementie voor haar is groot, maar blijft wel beperkt tot de weduwe met kinderen. Zij heeft, zeker na de wetswijziging in 1962, in vrijwel alle gevallen een uitkering tot aan haar pensioen. Voor de weduwe zonder kinderen geldt echter, dat zij in staat wordt geacht haar eigen kostje te verdienen. Daarmee neemt zij geen andere positie in dan die van de gescheiden vrouwen in die tijd. Aan het einde van deze eeuw blijkt de weduwe (maar ook de weduwnaar!) nog steeds speciale bescherming nodig te hebben. Er kunnen echter vraagtekens worden geplaatst bij het niveau van die bescherming. Zoveel is in ieder geval wel duidelijk, dat lang niet alle weduwen een gang naar de Sociale Dienst wordt 'bespaard'. In veel gevallen zal dat evenwel pas zijn als het jongste kind achttien jaar is geworden. Het is de vraag of alle weduwen wel voldoende worden voorbereid op deze stap. Hoe dan ook zal van weduwen een verplichting tot of intensivering van arbeidsinschakeling worden gevraagd op een leeftijd dat de meeste leeftijdgenoten al weer meer denken aan verminderen of verlaten van het arbeidsproces. Kijken we naar de positie van de gescheiden vrouw, dan valt op dat zij tot ver in deze eeuw maatschappelijke steun heeft moeten ontberen. Pas de bijstandswet van 1963 heeft ondersteuning gebracht die tot op zekere hoogte ook rechten creëerde. Dat wil overigens niet zeggen dat gescheiden vrouwen geen beren meer op hun pad vinden, integendeel. Hier noem ik slechts de door de wet ingegeven inbreuken op de privacy. Het regime voor vrouwen met kinderen in de bijstand is, voor wat betreft de verplichting tot arbeidsinschakeling, overeenkomstig het tijdsbeeld niet streng. Dit verandert in het midden van de jaren negentig en het laatste woord lijkt in deze nog niet gesproken. In de vergelijking van weduwen en bij stands vrouwen valt op dat, op het hoogtepunt van de verzorgingsstaat, de positie van de weduwe 'riant' was. Haar uitkering was hoger, haar privacy meer beschermd en haar eigen inkomen en vermogen ongetoetst. Deze positie hield zij tot haar pensioen. De huidige weduwe heeft meer overeenkomsten met de bijstandsmoeder: haar uitkering is beduidend minder zeker geworden en het uitkeringsniveau ligt lager. Bovendient bemoeit nu ook haar uitvoerder zich met haar privé-leven omdat hij belangen heeft bij kennis over haar leefomstandigheden en haar inkomen. Hierdoor heeft ook deze uitkering steeds meer het karakter van een gunst gekregen. In het oog springt het verschil in arbeidsplicht: de weduwe met kinderen wordt dertien jaar langer 'met rust gelaten'. Maar onverbiddelijk zal ook voor haar het moment aanbreken dat zij geen rechten meer aan de Anw zal kunnen ontlenen. Dan onderscheidt zij zich, na 'opeten' van het bij 34

12 MALVA DR I ESSEN HET DRAMA VAN DE WEDUWE de dood van de partner vrijgekomen huis en mèt korting van haar weduwenpensioen in niets meer van de bijstandsmoeder. Ziehier het drama van de weduwe. Eén lichtpuntje: dit drama valt in veel gevallen - weliswaar te duur, maar toch - privaat te verzekeren als Anw-gat. Dat zal de gescheiden vrouw nooit lukken! Literatuurverwijzing Len Andringa, 'De waarde van de weduwe, Nemesis 1992, p W.H.A.C.M. Bouwens, Onderhoudsplichten bijstand, Nijmegen M. Westerveld, Keuzes van gisteren... een blauwdruk voor morgen?, 's-gravenhage R. Holtmaat, Met zorg een recht, Zwolle Loes van der Valk, Van pauperzorg tot bestaanszekerheid, Amsterdam G.A. Kooy (red.), Gezinsgeschiedenis, Assen/Maastricht W.A. Dumon, G.A. Kooy, Echtscheiding in België en Nederland, Deventer I983- S.A.H.M. Sneevliet, Behoeftebeginsel Anw op de helling, SMA 1997, p W. De Vries Wzn., De totstandkoming van de Ongevallenwet 1901, Deventer Evers, 'Weigeren van onderstand aan een gescheiden vrouw', Tijdschrift voor armwezen, maatschappelijk hulp en kinderbescherming 1935, p Kamerstukken Ongevallenwet (Bijlagen 182, 6, 207, 26). Kamerstukken AWW 1959 (5390 en 5391). Kamerstukken AWW 1962 (6540). Kamerstukken Anw (22 013, ). 35

Kennisdossier Algemene nabestaandenwet november 2008

Kennisdossier Algemene nabestaandenwet november 2008 Kennisdossier Algemene nabestaandenwet november 2008 Dit is het kennisdossier over de Algemene nabestaandenwet (Anw). U vindt hierin antwoord op de volgende vragen: PRAKTISCHE ZAKEN 1. Wat is de Anw? 2.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 XV Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het

Nadere informatie

Rapport. Verslag van Rapport over een klacht over de SVB te Amstelveen. Datum: 22 januari 2013. Rapportnummer: 2013/007

Rapport. Verslag van Rapport over een klacht over de SVB te Amstelveen. Datum: 22 januari 2013. Rapportnummer: 2013/007 Rapport Verslag van Rapport over een klacht over de SVB te Amstelveen Datum: 22 januari 2013 Rapportnummer: 2013/007 2 De klacht en de achtergronden De Nationale ombudsman ontving in het voorjaar van 2012

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1998 378 Besluit van 24 juni 1998 tot vaststelling van een algemene maatregel van bestuur als bedoeld in artikel 66a van de Algemene nabestaandenwet

Nadere informatie

Te treffen maatregel voor deze doelgroep: Forfaitaire uitkering afhankelijk van de huwelijksduur van de betrokkenen.

Te treffen maatregel voor deze doelgroep: Forfaitaire uitkering afhankelijk van de huwelijksduur van de betrokkenen. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Anw: uitkering bij overlijden

Anw: uitkering bij overlijden Anw: uitkering bij overlijden Inhoud Wat is de Anw 2 Voor wie is de Anw 2 Wanneer krijgt u Anw 3 Als u een kind onder 18 jaar heeft 6 Inkomsten 7 Hoeveel is de Anw 8 Hoe lang duurt de Anw-uitkering 8 Wat

Nadere informatie

Stichting Metro Pensioenfonds. ANW Hiaatreglement. 28 oktober 2008

Stichting Metro Pensioenfonds. ANW Hiaatreglement. 28 oktober 2008 Stichting Metro Pensioenfonds ANW Hiaatreglement Inhoudsopgave BEGRIPSOMSCHRIJVINGEN... 1 DEELNEMERSCHAP... 1 KEUZEMOGELIJKHEID ANW-HIAATPENSIOEN... 1 AANVANG EN WIJZIGING VAN DE VERZEKERING VAN ANW-HIAATPENSIOEN...

Nadere informatie

Anw: uitkering bij overlijden

Anw: uitkering bij overlijden Anw: uitkering bij overlijden Inhoud Wat is de Anw 2 Voor wie is de Anw 2 Wanneer krijgt u Anw 3 De halfwezenuitkering 6 Inkomsten 7 Hoeveel is de Anw 8 Hoe lang duurt de Anw-uitkering 8 Wat gaat er van

Nadere informatie

Bijlagen. Bijlage 1. Schematische weergave van de belangrijkste naoorlogse kostwinnersbepalingen in de sociale verzekeringen

Bijlagen. Bijlage 1. Schematische weergave van de belangrijkste naoorlogse kostwinnersbepalingen in de sociale verzekeringen Bijlagen Bijlage 1 Figuur B 1.1 Schematische weergave van de belangrijkste naoorlogse kostwinnersbepalingen in de sociale verzekeringen Werknemersverzekeringen WW (1952)* WAO (1967) ZW (1930) Kring van

Nadere informatie

7.2 Terugblik. Een slechte gezondheidszorg in de negentiende eeuw zorgde voor een hoge kindersterfte. Willem-Jan van der Zanden

7.2 Terugblik. Een slechte gezondheidszorg in de negentiende eeuw zorgde voor een hoge kindersterfte. Willem-Jan van der Zanden Een slechte gezondheidszorg in de negentiende eeuw zorgde voor een hoge kindersterfte. 1 Er was onvoldoende voeding, de arbeidsomstandigheden waren slecht, verzekeren tegen ziektekosten was nauwelijks

Nadere informatie

Reglement Anw-hiaatpensioen

Reglement Anw-hiaatpensioen Vastgesteld in de bestuursvergadering van 5 december 2013 H. Langeveld, voorzitter P. Dijkstra, secretaris Postbus 94202, 1090 GE Amsterdam Bestuursmanagement: Mol & Pensioen T 035-642 29 21 M 06-832 33

Nadere informatie

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf Artikelen Een terugblik op het ouderlijk gezin Arie de Graaf Driekwart van de kinderen die in de jaren zeventig zijn geboren, is opgegroeid bij twee ouders. Een op de zeven heeft een scheiding van de ouders

Nadere informatie

Regeling Anw-aanvulling. Een verzekering tegen het Anw-hiaat. De Algemene nabestaandenwet. De verzekering tegen het Anw-hiaat bij het pensioenfonds

Regeling Anw-aanvulling. Een verzekering tegen het Anw-hiaat. De Algemene nabestaandenwet. De verzekering tegen het Anw-hiaat bij het pensioenfonds Regeling Anw-aanvulling Een verzekering tegen het Anw-hiaat De Algemene nabestaandenwet (Anw) De verzekering tegen het Anw-hiaat bij het pensioenfonds TNT Express 4 6 Meer weten? www.pensioentntexpress.nl

Nadere informatie

Regeling Anw-aanvulling

Regeling Anw-aanvulling Regeling Anw-aanvulling Een verzekering tegen het Anw-hiaat De Algemene nabestaandenwet (Anw) De verzekering tegen het Anw-hiaat bij het pensioenfonds van PostNL en TNT Express 4 6 Meer weten? www.pensioenpostnl.nl

Nadere informatie

Sociale verzekeringen en uitkeringen (januari) 2012 Premieoverzicht

Sociale verzekeringen en uitkeringen (januari) 2012 Premieoverzicht Sociale verzekeringen en uitkeringen (januari) 2012 Premieoverzicht Premies per 1 januari 2012 Volksverzekeringen (premieafdracht aan Belastingdienst) premie % AOW ANW AWBZ werkgever - - - werknemer 17,91

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Nabestaandenuitkering Anw. Wanneer krijgt u een nabestaandenuitkering Anw 4 Soms toch geen Anw Uitkeringsbedragen Inhoudingen

Inhoudsopgave. Nabestaandenuitkering Anw. Wanneer krijgt u een nabestaandenuitkering Anw 4 Soms toch geen Anw Uitkeringsbedragen Inhoudingen Inhoudsopgave Wanneer krijgt u een nabestaandenuitkering Anw 4 Soms toch geen Anw Uitkeringsbedragen Inhoudingen Uw eigen inkomsten 6 Drie soorten inkomsten Uitkering uit een ander land Wanneer eindigt

Nadere informatie

Pensioen- en inkomensscan. Dhr. A. WERKNEMER en Mevr. B. PARTNER. Aangeboden door: De Pensioenafdeling M.A. de Frel Hellingweg 98B 2583 WH Den Haag

Pensioen- en inkomensscan. Dhr. A. WERKNEMER en Mevr. B. PARTNER. Aangeboden door: De Pensioenafdeling M.A. de Frel Hellingweg 98B 2583 WH Den Haag Pensioen- en inkomensscan Dhr. A. WERKNEMER en Mevr. B. PARTNER Aangeboden door: De Pensioenafdeling M.A. de Frel Hellingweg 98B 2583 WH Den Haag T 070-3383088 info@depensioenafdeling.nl www.depensioenafdeling.nl

Nadere informatie

Uitkeringsbedragen per 1 juli 2013. Nieuwsbericht 25-06-2013

Uitkeringsbedragen per 1 juli 2013. Nieuwsbericht 25-06-2013 Uitkeringsbedragen per 1 juli 2013 Nieuwsbericht 25-06-2013 Per 1 juli 2013 worden de AOW, ANW, WW, WIA, WAO, TW, Wajong, Wwb, IOAW en IOAZ aangepast als gevolg van de stijging van het wettelijk minimumloon

Nadere informatie

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Wilt u inkomenszekerheid

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2010 74 Wet van 4 februari 2010 tot wijziging van de Algemene Kinderbijslagwet en de Algemene nabestaandenwet in verband met aanpassing aan de invoering

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

De nabestaandenregeling van SBZ

De nabestaandenregeling van SBZ De nabestaandenregeling van SBZ De SBZ pensioenregeling biedt ook zekerheid voor uw gezin. Als u overlijdt, dan is er voor uw nabestaanden nabestaandenpensioen en wezenpensioen. Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Hoe ingrijpend was de invoering van de Anw?

Hoe ingrijpend was de invoering van de Anw? artikel verschenen in SMA: K.P. Goudswaard en C.L.J. Caminada, 'Hoe ingrijpend was de invoering van de Anw?', Sociaal Maandblad Arbeid, mei 2003, blz. 219-223. Hoe ingrijpend was de invoering van de Anw?

Nadere informatie

Artikel 1 Begripsomschrijvingen 2. Artikel 2 Voorwaarden deelneming 3. Artikel 3 Aanvang ANW-hiaatpensioenreglement, einde dekking, nietige dekking 3

Artikel 1 Begripsomschrijvingen 2. Artikel 2 Voorwaarden deelneming 3. Artikel 3 Aanvang ANW-hiaatpensioenreglement, einde dekking, nietige dekking 3 Stichting Pensioenfonds ARCADIS Nederland Reglement ANW-hiaatpensioen Inhoudsopgave pagina Artikel 1 Begripsomschrijvingen 2 Artikel 2 Voorwaarden deelneming 3 Artikel 3 Aanvang ANW-hiaatpensioenreglement,

Nadere informatie

De Registratiekamer voldoet hierbij gaarne aan uw verzoek.

De Registratiekamer voldoet hierbij gaarne aan uw verzoek. R e g i s t r a t i e k a m e r Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid..'s-Gravenhage, 19 januari 1999.. Onderwerp AMvB informatieplicht banken Bij brief van 8 oktober 1998 heeft u de Registratiekamer

Nadere informatie

Pensioenverevening bij scheiding; motie Mosterd

Pensioenverevening bij scheiding; motie Mosterd De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

Raadsbesluit. De gemeenteraad van gemeente Leudal. Agendapunt 8. Gezien het voorstel van het college d.d. 11 november 2014 nummer.

Raadsbesluit. De gemeenteraad van gemeente Leudal. Agendapunt 8. Gezien het voorstel van het college d.d. 11 november 2014 nummer. Raadsbesluit De gemeenteraad van gemeente Leudal Agendapunt 8 Gezien het voorstel van het college d.d. 11 november 2014 nummer. gelet op artikel 8, eerste lid, onderdeel b en artikel 36 van de Participatiewet;

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 13 januari 2011;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 13 januari 2011; De raad van de gemeente Schiermonnikoog; overwegende, dat het noodzakelijk is het verstrekken van toeslagen en het verlagen van uitkeringen van bijstandsgerechtigden jonger dan 65 jaar bij verordening

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Nabestaandenuitkering Anw. Wanneer krijgt u een nabestaandenuitkering Anw 4 Soms toch geen Anw Uitkeringsbedragen Inhoudingen

Inhoudsopgave. Nabestaandenuitkering Anw. Wanneer krijgt u een nabestaandenuitkering Anw 4 Soms toch geen Anw Uitkeringsbedragen Inhoudingen Inhoudsopgave Wanneer krijgt u een nabestaandenuitkering Anw 4 Soms toch geen Anw Uitkeringsbedragen Inhoudingen Uw eigen inkomsten 6 Drie soorten inkomsten Uitkering uit een ander land Nabestaandenuitkering

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 900 Wijziging van de Algemene nabestaandenwet in verband met gebleken onbillijkheden Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING 1. ALGEMEEN DEEL 1. Inleiding

Nadere informatie

Extra inkomen voor uw partner

Extra inkomen voor uw partner We zorgen ervoor dat u goed zit Extra inkomen voor uw partner Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Als u komt te overlijden, dan wilt u dat uw partner

Nadere informatie

Inkomenspositie van startende ondernemers

Inkomenspositie van startende ondernemers M201112 Inkomenspositie van startende ondernemers drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2011 Inkomenspositie van startende ondernemers Enkele jaren na de start met een bedrijf is slechts een kwart van de ondernemers

Nadere informatie

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Wilt u inkomenszekerheid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 275 Goedkeuring van de opzegging van het op 14 februari 1972 te Rabat ondertekende Algemeen Verdrag inzake sociale zekerheid tussen het Koninkrijk

Nadere informatie

Het ANW-Zekerheidsplan. Zekerheid voor later

Het ANW-Zekerheidsplan. Zekerheid voor later Het ANW-Zekerheidsplan Zekerheid voor later De Anw en meer zekerheid voor de werkgever Als iemand overlijdt, kunnen de nabestaanden - partner en kinderen - een uitkering aanvragen via de Algemene nabestaandenwet

Nadere informatie

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers 2 Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Wilt u inkomenszekerheid

Nadere informatie

Afhankelijk van een uitkering in Nederland

Afhankelijk van een uitkering in Nederland Afhankelijk van een uitkering in Nederland Harry Bierings en Wim Bos In waren 1,6 miljoen huishoudens voor hun inkomen afhankelijk van een uitkering. Dit is ruim een vijfde van alle huishoudens in Nederland.

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1998 309 Besluit van 14 mei 1998 tot wijziging van het Besluit uitbreiding en beperking kring verzekerden volksverzekeringen 1989 Wij Beatrix, bij

Nadere informatie

Extra inkomen voor uw partner. Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer

Extra inkomen voor uw partner. Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer Extra inkomen voor uw partner Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer Waarom deze brochure? Als u komt te overlijden, dan wilt u dat uw partner en eventuele kinderen goed verzorgd achterblijven. Het

Nadere informatie

De uitkeringsbedragen per 1 januari 2014

De uitkeringsbedragen per 1 januari 2014 De uitkeringsbedragen per 1 januari 2014 Per 1 januari 2014 worden de AOW, ANW, WW, WIA, WAO, TW, Wajong, WWB, IOAW en IOAZ aangepast als gevolg van de stijging van het wettelijk minimumloon per 1 januari

Nadere informatie

SAMENLEVINGVORMEN EN SAMENLEVINGSCONTRACT

SAMENLEVINGVORMEN EN SAMENLEVINGSCONTRACT SAMENLEVINGSVORMEN SAMENLEVINGVORMEN EN SAMENLEVINGSCONTRACT Algemeen De gevolgen van het huwelijk en het geregistreerd partnerschap worden in de wet uitgebreid geregeld. Andere samenwonenden worden door

Nadere informatie

Afdeling Samenleving Richtlijn 730 Ingangsdatum: 01-10-2012

Afdeling Samenleving Richtlijn 730 Ingangsdatum: 01-10-2012 Afdeling Samenleving Richtlijn 730 Ingangsdatum: 01-10-2012 VERHAAL VAN BIJSTAND Algemeen Op grond van artikel 61 van de Wet werk en bijstand (WWB) kunnen door het College de kosten van bijstand worden

Nadere informatie

Toeslagenverordening WWB-2

Toeslagenverordening WWB-2 Toeslagenverordening WWB-2 Officiële titel Toeslagenverordening Wet werk en bijstand gemeente Winsum citeertitel Toeslagenverordening WWB Wettelijke grondslag Artikel 30 WWB Datum aanmaak april 2010 De

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 1998 1999 Nr. 201 26 238 Wijziging van enkele wetten in verband met invoering van het regresrecht in de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en versterking

Nadere informatie

Overlijden en uw pensioen

Overlijden en uw pensioen Overlijden en uw pensioen Bij pensioenfonds Metaal en Techniek bouwt u een inkomen op voor als u stopt met werken. U bouwt ook pensioen op voor uw partner en kinderen, voor als u er zelf niet meer bent.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 000 XV Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het

Nadere informatie

Informatieblad no 1. BEDRIJFSONGEVAL DE SURINAAMSE ONGEVALLEN REGELING (G.B. 1947 No 145) SOR

Informatieblad no 1. BEDRIJFSONGEVAL DE SURINAAMSE ONGEVALLEN REGELING (G.B. 1947 No 145) SOR Informatieblad no 1 BEDRIJFSONGEVAL DE SURINAAMSE ONGEVALLEN REGELING (G.B. 1947 No 145) SOR Contactadressen: ARBEIDSINSPECTIE PARAMARIBO Fred. Derbystraat # 98 Paramaribo Telefoon # 422250/ 471660/ 472279

Nadere informatie

De verordeningen 4. en 5. hebben betrekking op Minimabeleid en hierin wijkt Tytsjerksteradiel vooralsnog af van Achtkarspelen.

De verordeningen 4. en 5. hebben betrekking op Minimabeleid en hierin wijkt Tytsjerksteradiel vooralsnog af van Achtkarspelen. Bijlage 6. Uitleg en argumentatie 1. Toeslagenverordening WWB 2. Afstemmings- en Fraudeverordening WWB en IOAW 3. Kinderopvangverordening De Wâlden 4. Verordening Maatschappelijke Participatieregeling

Nadere informatie

Het Anw-Zekerheidsplan. Goed werkgeverschap voor de nabestaanden van uw werknemer

Het Anw-Zekerheidsplan. Goed werkgeverschap voor de nabestaanden van uw werknemer Het Anw-Zekerheidsplan. Goed werkgeverschap voor de nabestaanden van uw werknemer Inhoud Een goede werkgever denkt mee. 3 Even uw voordelen op een rij! 4 Zo werkt de Algemene nabestaandenwet (Anw). 5 Bijverzekeren

Nadere informatie

Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor Anw

Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor Anw Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor Anw Inhoud Waarom een vrijwillige verzekering afsluiten 2 Voor wie is de vrijwillige verzekering 2 Hoe lang kunt u zich vrijwillig verzekeren

Nadere informatie

Uitkeringsbedragen per 1 januari 2015

Uitkeringsbedragen per 1 januari 2015 Uitkeringsbedragen per 1 januari 2015 Per 1 januari 2015 worden de AOW, Anw, WW, WIA, WAO, ZW, TW, Wajong, Participatiewet (voorheen WWB), IOAW en IOAZ aangepast als gevolg van de stijging van het wettelijk

Nadere informatie

de inspecteur van de Belastingdienst[te P], verweerder.

de inspecteur van de Belastingdienst[te P], verweerder. Uitspraak RECHTBANK DEN HAAG Team belastingrecht zaaknummer: SGR 13/6388 proces-verbaal van de mondelinge uitspraak van de enkelvoudige kamer van 7 november 2013 in de zaak tussen [X], wonende te [Z],

Nadere informatie

Gew. bij S.B. 1983 no. 104.

Gew. bij S.B. 1983 no. 104. WET van 24 november 1975, tot regeling van het Surinamerschap en het Ingezetenschap (S.B.1975 no.4), gelijk zij luidt na de daarin aangebrachte wijzigingen bij S.B. 1983 no. 104, S.B. 1984 no. 55, S.B.

Nadere informatie

UITKERINGSVERORDENING vrijwillig vervroegd uittreden.

UITKERINGSVERORDENING vrijwillig vervroegd uittreden. Nr 3213 ar. JZio GEMEENTE DORDRECHT UITKERINGSVERORDENING vrijwillig vervroegd uittreden. Artikel l Deze verordening verstaat onder: a. ontslag: ontslag als bedoeld in artikel H 12a van het Algemeen Ambtenarenreglement

Nadere informatie

B E R A A D S G R O E P

B E R A A D S G R O E P Deze Beraadsgroep kent 31 deelnemers. Sjaak Rijk is kwaliteitsadviseur bij Sociale Zaken Almere. Hij zal de deelnemers aan deze Beraadsgroep informeren over de wijzigingen in de Wet werk en bijstand sinds

Nadere informatie

Algemene Ouderdomswet (AOW)

Algemene Ouderdomswet (AOW) A.æ.æ."ä Algemene Ouderdomswet (AOW) H.K. Knol* Inleiding Het heeft in Nederland lang ontbroken aan een adequate oudedagsvoorziening. De Algemene Ouderdomswet werd namelijk pas in "æäæ ingevoerd. Dat lijkt

Nadere informatie

Knelpunten bij het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand en samenvoeging van die wet met de Wet investeren in jongeren gericht op

Knelpunten bij het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand en samenvoeging van die wet met de Wet investeren in jongeren gericht op Knelpunten bij het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand en samenvoeging van die wet met de Wet investeren in jongeren gericht op bevordering van deelname aan de arbeidsmarkt en vergroting

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1986-1987 Herziening van het stelsel van sociale zekerheid BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

JURISPRUDENTIE VAN HET HVJEG 1987 BLADZIJDEN 3611

JURISPRUDENTIE VAN HET HVJEG 1987 BLADZIJDEN 3611 JURISPRUDENTIE VAN HET HVJEG 1987 BLADZIJDEN 3611 ARREST VAN HET HOF (DERDE KAMER) VAN 24 SEPTEMBER 1987. BESTUUR VAN DE SOCIALE VERZEKERINGSBANK TEGEN J. A. DE RIJKE. VERZOEK OM EEN PREJUDICIELE BESLISSING,

Nadere informatie

Pensioen voor uw gezin. Wat er is geregeld voor uw nabestaanden

Pensioen voor uw gezin. Wat er is geregeld voor uw nabestaanden Pensioen voor uw gezin Wat er is geregeld voor uw nabestaanden Pensioen voor uw gezin 3 Inhoud U bent deelnemer in de pensioenregeling van Pensioenfonds Hoogovens. Als u overlijdt, laat u misschien een

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 818 Wijziging van verschillende wetten in verband met de hervorming van het ontslagrecht, wijziging van de rechtspositie van flexwerkers en

Nadere informatie

TOELICHTING op de Bijstandsverordening / Toeslagenverordening gemeente Oegstgeest 2004

TOELICHTING op de Bijstandsverordening / Toeslagenverordening gemeente Oegstgeest 2004 TOELICHTING op de Bijstandsverordening / Toeslagenverordening gemeente Oegstgeest 2004 Algemene toelichting Tot 1 januari 1996 gold voor de bijstandsverlening een uiterst gedifferentieerde normensystematiek.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 497 Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en enige andere wetten in verband met de beëindiging van de toegang

Nadere informatie

Pensioen voor uw gezin. Wat er is geregeld voor uw nabestaanden

Pensioen voor uw gezin. Wat er is geregeld voor uw nabestaanden Pensioen voor uw gezin Wat er is geregeld voor uw nabestaanden 3 Inhoud U bent deelnemer in de pensioenregeling van Pensioenfonds Hoogovens. Als u overlijdt, laat u misschien een partner en kinderen achter.

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager',

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager', RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 019.00 ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Raadsbij lage Voorstel tot het verhogen van de bijzondere bijstand voor zelfstandig wonende alleenstaande moeders in de leeftijd

gemeente Eindhoven Raadsbij lage Voorstel tot het verhogen van de bijzondere bijstand voor zelfstandig wonende alleenstaande moeders in de leeftijd gemeente Eindhoven Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Raadsbijlage nummer 72 lnboeknummer OOU000499 Beslisdatum B8cw 4 april 2000 Dossiernummer 014.504 Raadsbij lage Voorstel tot het verhogen van

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? Mevr. J. Jansen Voorbeeldstraat 51 2056 LG Voorbeeldplaats Geachte mevrouw Jansen, Welkom bij . U bouwt vanaf pensioen bij ons op. Dit doet

Nadere informatie

nieuwsplus Pensioenwijzigingen in 2014 en 2015 Inhoud 1. Wijzigingen in 2014

nieuwsplus Pensioenwijzigingen in 2014 en 2015 Inhoud 1. Wijzigingen in 2014 s-gravenhage, 21 mei 2013 Pensioenwijzigingen in 2014 en 2015 De gevolgen van het regeerakkoord VVD-PvdA zijn groot voor de AOW en de opbouw van pensioen in de tweede pijler. In deze tweede editie van

Nadere informatie

Vaste Tweede Kamer Commissie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Vaste Tweede Kamer Commissie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Postbus 20018 2500 EA Den Haag Vaste Tweede Kamer Commissie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag, 3 oktober 2011 Betreft: Aanscherping Wet Werk en Bijstand (32 815) Ref.: LCR TK 11-0075/ER/GvdM

Nadere informatie

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen.

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen. Reactie op de brief van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) inzake het wetsvoorstel tot wijziging van Boek 7, titel 10, van het Burgerlijk Wetboek in verband met het limiteren van de hoogte van de

Nadere informatie

De Algemene nabestaandenwet. getoetst aan artikel 26 BuPo-verdrag en aan het ILO-verdrag 121. Joke Bol Bestuurslid Proefprocessenfonds Rechtenvrouw

De Algemene nabestaandenwet. getoetst aan artikel 26 BuPo-verdrag en aan het ILO-verdrag 121. Joke Bol Bestuurslid Proefprocessenfonds Rechtenvrouw Artikelen Bestuurslid Proefprocessenfonds Rechtenvrouw De Aalgemene nabestaandenwet getoetst aan artikel 26 BuPo-verdrag en aan het ILO-verdrag 121 Vorige maand werd Staatssecretaris Ter Veld door de Eerste

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 1986-1987 Nr. 174d 19638 Wijziging van de Pensioen- en spaarfondsenwet en van de Wet betreffende verplichte deelneming in een bedrijfspensioenfonds BRIEF VAN

Nadere informatie

De mensen van wie u houdt en de Ahold Pensioenregeling

De mensen van wie u houdt en de Ahold Pensioenregeling Het overlijden van jou of je partner is iets waar je liever niet te lang bij stilstaat. Maar eigenlijk zou je dat zo af en toe wel moeten doen. Gewoon om te kijken of je alles goed geregeld hebt. Jan Coen

Nadere informatie

Een verantwoorde hypotheek

Een verantwoorde hypotheek Een verantwoorde hypotheek Rapport Uw gegevens de heer Voorbeeld mevrouw Voorbeeld Datum 24 mei 2013 Kantoorgegevens Richards B.V. Mozartstraat 13 5102 BE DONGEN Tel: 0162-850 690 Uw Adviseur Peter Richards

Nadere informatie

Overheidspensioenen in perspectief. Wat brengt de toekomst?

Overheidspensioenen in perspectief. Wat brengt de toekomst? Overheidspensioenen in perspectief Wat brengt de toekomst? DE HERVORMING VAN DE OVERLEVINGSPENSIOENEN De overgangsuitkering? 3 Wijzigingen in de wet van 15 mei 1984 1. Inaanmerkingneming van wettelijke

Nadere informatie

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt s op de arbeidsmarkt Moniek Coumans De arbeidsdeelname van alleenstaande moeders is lager dan die van moeders met een partner. Dit verschil hangt voor een belangrijk deel samen met een oververtegenwoordiging

Nadere informatie

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien?

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien? FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl Minder gaan werken? Of stoppen misschien? Minder werken. Of stoppen, misschien? Je loopt met het idee rond om

Nadere informatie

Partner- en Wezenpensioen

Partner- en Wezenpensioen Partner- en Wezenpensioen Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Sociale Verzekeringen per 1 januari 2011

Sociale Verzekeringen per 1 januari 2011 Sociale Verzekeringen per 1 januari 2011 Uitkeringen als de AOW, ANW, WW, WIA, WAO en Wajong gaan vanaf 1 januari 2011 omhoog. De verhogingen worden doorgevoerd omdat de uitkeringen zijn gekoppeld aan

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 268 Wijziging van de Werkloosheidswet in verband met afschaffing van de vervolguitkering Nr. 4 ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT 1 Hieronder

Nadere informatie

Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor AOW en Anw

Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor AOW en Anw Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor AOW en Anw Inhoud Waarom zou u een vrijwillige verzekering afsluiten 2 Voor wie is de vrijwillige verzekering 2 Hoe lang kunt u zich

Nadere informatie

Financiële onder steuning voor de nabestaande (Wuv en Wubo)

Financiële onder steuning voor de nabestaande (Wuv en Wubo) Financiële onder steuning voor de nabestaande (Wuv en Wubo) Inhoud Wanneer kunt u een uitkering als nabestaande krijgen? 2 Welke financiële ondersteuning had uw partner en wat betekent dat voor u? 2 Wat

Nadere informatie

Zorgverzekeringswet. Zorgverzekeringswet

Zorgverzekeringswet. Zorgverzekeringswet Wet van 16 juni 2005, houdende regeling van een sociale verzekering voor geneeskundige zorg ten behoeve van de gehele bevolking (), laatstelijk gewijzigd bij Stcrt. 2009, 15178 (uittreksel) Zorgverzekering

Nadere informatie

gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 29 november 2005, nummer 1304;

gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 29 november 2005, nummer 1304; RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Dalfsen; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 29 november 2005, nummer 1304; gelet op artikel 8 eerste lid 1 sub c en artikel 30 van de Wet werk

Nadere informatie

Pensioenstartbrief Anw-hiaatpensioen. Bayer B.V

Pensioenstartbrief Anw-hiaatpensioen. Bayer B.V Pensioenstartbrief Anw-hiaatpensioen Bayer B.V Inhoudsopgave Leeswijzer 1. Hoe ziet de pensioenovereenkomst eruit? a. Wat houdt het Anw-hiaatpensioen in? b. Hoe wordt de premie berekend? c. Is het pensioen

Nadere informatie

TWEEDE NOTA VAN WIJZIGING. Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:

TWEEDE NOTA VAN WIJZIGING. Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: 30 318 Voorstel van wet tot aanpassing van en verbeteringen in diverse wetten in verband met de invoering van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen alsmede enkele andere correcties (Aanpassings-

Nadere informatie

Datum Nijkerk, 27 augustus 2014 Referentie 1056/901C140827 Betreft Reactie op wetsvoorstel affectieschade en zorgkosten van NVvA

Datum Nijkerk, 27 augustus 2014 Referentie 1056/901C140827 Betreft Reactie op wetsvoorstel affectieschade en zorgkosten van NVvA Per post en per e-mail De Letselschade Raad T.a.v. mevrouw drs. D. Lauria, directeur Postbus 93309 2509 AH DEN HAAG Datum Nijkerk, 27 augustus 2014 Referentie 1056/901C140827 Betreft Reactie op wetsvoorstel

Nadere informatie

Regelgeving die op deze regeling is gebaseerd (gedelegeerde regelgeving)

Regelgeving die op deze regeling is gebaseerd (gedelegeerde regelgeving) Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie gemeente Heerhugowaard Officiële naam regeling verordening tegenprestatie gemeente Heerhugowaard 2015 Citeertitel Verordening Tegenprestatie

Nadere informatie

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten: Wijziging van de Wet werk en bijstand in verband met aanpassing van de groep met recht op bijstand bij langer verblijf buiten Nederland Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Nadere informatie

Datum 10 juni 2014 Betreft Behandeling WWZ, schriftelijke reactie op voorstel VAAN d.d. 2 juni 2014

Datum 10 juni 2014 Betreft Behandeling WWZ, schriftelijke reactie op voorstel VAAN d.d. 2 juni 2014 > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22 Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 T

Nadere informatie

Verordening tegenprestatie Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Castricum 2015

Verordening tegenprestatie Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Castricum 2015 Verordening tegenprestatie Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Castricum 2015 De raad van de gemeente Castricum; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 28 oktober [nummer]; gelet op

Nadere informatie

Partner- en Wezenpensioen. Versie 26-02-2016

Partner- en Wezenpensioen. Versie 26-02-2016 Partner- en Wezenpensioen Versie 26-02-2016 Versie 26-02-2016 Partner en wezenpensioen Als je nog in dienst bent en je overlijdt, of als je al gepensioneerd bent en je overlijdt, dan is er partnerpensioen

Nadere informatie

30 819 Regels voor een Inkomensvoorziening voor Oudere Werklozen (Wet inkomensvoorziening oudere werklozen)

30 819 Regels voor een Inkomensvoorziening voor Oudere Werklozen (Wet inkomensvoorziening oudere werklozen) 30 819 Regels voor een Inkomensvoorziening voor Oudere Werklozen (Wet inkomensvoorziening oudere werklozen) NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG I. Algemeen Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Het recht

Nadere informatie

Sociale verzekeringen per 1 januari 2010

Sociale verzekeringen per 1 januari 2010 Sociale verzekeringen per 1 januari 2010 11 december 2009 Nr. 09/134 Uitkeringen als de AOW, ANW, WW, WIA, WAO en Wajong gaan vanaf 1 januari 2010 omhoog. De verhogingen worden doorgevoerd omdat de uitkeringen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 19 529 Vaststelling van titel 7.17 (verzekering) en titel 7.18 (lijfrente) van het nieuwe Burgerlijk Wetboek Nr. 7 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET

Nadere informatie