Rapport Samenvatting InnovatieNetwerk. Cleantech Playground: op weg naar gesloten kringlopen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rapport 13.2.312 Samenvatting InnovatieNetwerk. Cleantech Playground: op weg naar gesloten kringlopen"

Transcriptie

1 1 Rapport Samenvatting InnovatieNetwerk Cleantech Playground: op weg naar gesloten kringlopen

2 2 Rapport Samenvatting Cleantech Playground: op weg naar gesloten kringlopen Eva Gladek, Metabolic Projectleider InnovatieNetwerk: Joost Reus InnovatieNetwerkrapport nr Samenvatting, Utrecht, juni 2013 Lees meer over Cleantech Playground : Steden verbruiken natuurlijke hulpbronnen. Ze consumeren energie en grondstoffen, en produceren afval. Om steden duurzamer te maken, is het noodzakelijk dat ze zelfvoorzienend worden en dat ze leren waardevolle stofstromen en energie terug te winnen voor lokaal gebruik. De Cleantech Playground (CTP), die is ontwikkeld met steun van Innovatie- Netwerk, is een proeftuin voor schone technologie midden in de stad. Het concept wordt in Amsterdam Noord in twee aangrenzende gebieden gerealiseerd: een broedplaats voor creatieve ondernemers (De Ceuvel) en een drijvende woonwijk (Schoonschip). Voedselproductie (deels onder glas) wordt gecombineerd met decentrale energieopwekking, waterzuivering en verwerking van organisch afval. Het uiteindelijk doel is om kringlopen zoveel mogelijk te sluiten, nieuwe duurzame technologieën te ontwikkelen en mensen te inspireren om dergelijke technieken ook in hun eigen omgeving toe te gaan passen.

3 3 Hoe kunnen we steden duurzamer maken? Kostbare grondstoffen lekken weg Steden zijn grootverbruikers. Ze zijn het afvoerputje van natuurlijke hulpbronnen zoals voedsel, fossiele energie, metalen, mineralen en andere waardevolle stoffen. Ondanks de enorme sociale, culturele en economische potentie van steden, produceren ze grote bergen afval en verslinden ze fossiele brandstoffen. Het merendeel van de materialen en grondstoffen die in een stad ingevoerd worden, eindigt uiteindelijk als afval dat niet meer wordt hergebruikt. Door het grote verlies van waardevolle stoffen is het noodzakelijk om stedelijke kringlopen steeds meer te gaan sluiten. Nutriënten zoals fosfaat en nitraat, die essentieel zijn voor voedselproductie, worden met de dag schaarser of raken verloren en vervuilen het milieu. Behalve voedsel zijn ook schoon drinkwater en energie eerste levensbehoeften. Omdat er steeds grotere tekorten dreigen te komen aan deze natuurlijke hulpbronnen, kunnen we het ons simpelweg niet meer veroorloven om deze te verspillen. Wereldwijd werken overheden aan de vermindering van de milieu-impact van steden. Maar werkelijk duurzame steden zijn moeilijk te realiseren. Een compleet nieuwe infrastructuur, die systematisch efficiënter omgaat met hulpbronnen in een stedelijke omgeving, is door de grote hoeveelheid verschillende publieke en private spelers, moeilijk te ontwerpen, te plannen en te implementeren. Zowel burgers als beleidsmakers staan voor de grote uitdaging om gedrag te veranderen en om nieuwe strategieën voor een efficiëntere infrastructuur te implementeren. Voor steden die duurzamer willen worden en kringlopen willen sluiten, zijn onduidelijke informatie, afhankelijkheid van de bestaande grootschalige infrastructuur en verschillende politieke en economische belangen de grootste belemmeringen.

4 4 Hoe kunnen we steden duurzamer maken? De stedelijke kringlopen sluiten Momenteel leeft 51% van de wereldbevolking in een stedelijke omgeving. Steden groeien snel waardoor in 2030 ongeveer 60% van de wereldbevolking (ofwel 4,9 miljard mensen) in steden woont. Met de aanhoudende trend van verstedelijking is het essentieel om kringlopen te gaan sluiten en steden nettoproducenten van grondstoffen te maken. Deze transformatie van een lineaire naar een circulaire economie vraagt om de adoptie van nieuwe technologieën, nieuwe infrastructurele modellen en een collectieve mentaliteitsverandering. Een werkelijk duurzame stad wordt gekenmerkt door gesloten kringlopen en circulaire stofstromen. Steden kunnen onafhankelijk worden van fossiele brandstoffen door gebruik te maken van duurzame, zelfopgewekte elektriciteit en warmte. In een circulair ingerichte stad maken afvalwaterzuiveringen niet alleen het water schoon, maar winnen ook biogas en waardevolle nutriënten voor voedselproductie. Regenwater wordt niet gezien als overlast, maar als een gemakkelijk toegankelijke bron van schoon drinkwater. Met behulp van decentrale technologieën wordt optimaal gebruik gemaakt van de natuurlijke hulpbronnen die de stad binnenkomen, en worden energie en grondstoffen lokaal teruggewonnen. Geavanceerde sensor- en monitoringsystemen helpen burgers bij het volgen van een duurzamere levensstijl en bieden inzicht in gedrag en verbruik. Praktijkervaring opdoen Om te leren hoe kringlopen in steden gesloten kunnen worden, is het van belang om praktijkgerichte kennis en ervaring op te doen. Hiervoor is het concept Cleantech Playground (speeltuin voor schone technologie) ontwikkeld. Dit concept maximaliseert de mate van zelfvoorziening in de stedelijke omgeving en het draagt bij aan de transitie naar een circulaire economie, door nieuwe technologieën en duurzame systemen in de praktijk te testen. De Cleantech Playground is ontwikkeld voor twee aangrenzende pilotlocaties in Amsterdam Noord: De Ceuvel en Schoonschip, gelegen aan het Johan van Hasseltkanaal. De Ceuvel, waarvan de eerste ontwikkelingsfase in het voorjaar van 2013 is gestart, is een tijdelijk bedrijventerrein van gerecyclede woonboten die gedurende een periode van tien jaar op land zijn geplaatst. De pilot Schoonschip, een drijvende woonwijk voor 48 families, staat gepland voor

5 2014. De Cleantech Playground wordt voor beide terreinen in fasen ontwikkeld. Het plan combineert hightech- met lowtechinstallaties, betrekt de toekomstige gebruikers/bewoners in het bouwproces en maakt optimaal gebruik van afvalmaterialen. 5

6 6 De Ceuvel Een artistieke impressie van het De Ceuvel-gebied. Het ontwerp en de impressie van het gebied zijn gemaakt door architectenbureau space&matter en Delva Landscape Architects. De Ceuvel wordt een bedrijventerrein voor creatieve en sociale ondernemingen, grenzend aan het Johan van Hasseltkanaal, een zijtak van het IJ in Amsterdam Noord. Het land is verkregen voor een lease van tien jaar van de Gemeente Amsterdam, na een aanbestedingsprocedure die is gewonnen door architectenbureau space&matter en Marjolein Smeele. De zwaar vervuilde grond van het voormalige industrieterrein wordt gereinigd door een fytoremediatiepark ( The Forbidden Garden ), die is ontworpen door Delva Landschapsarchitecten in samenwerking met Universiteit Gent. Afgeschreven woonboten, omgebouwd tot kantoren, ateliers en workshopruimten, worden verdeeld over het terrein. In samenwerking met space&matter en een constructiebedrijf wordt elk van de boten uniek, duurzaam, functioneel en esthetisch ontworpen. Daarnaast krijgt het De Ceuvel-terrein ook een publiek toegankelijk theehuis en een bed & breakfast.

7 7 De Cleantech Playground zal in drie fasen worden gebouwd, waardoor het De Ceuvel-terrein vrijwel geheel zelfvoorzienend wordt. Concreet worden de volgende doelen nagestreefd: 100% duurzame warmte en warmwatervoorziening De voormalige woonboten worden gerenoveerd en geïsoleerd tot passiefhuisstandaard om de warmtevraag te minimaliseren. Om in de overgebleven warmte- en warmwatervraag te voorzien, worden de boten uitgerust met een slim verwarmingsysteem met warmtepomp en warmte-terugwin ventilatie. 100% duurzame elektriciteit De energievraag van de kantoren wordt geleverd door PV zonne-energiesystemen. 100% afvalwater- en organisch-afvalbehandeling Al het afvalwater en organisch afval op het terrein wordt behandeld in een Decentralized Sanitation and Resource Recovery (D-SARR)-systeem, een modulaire biovergister en grondstofterugwininstallatie. No-fl ush -

8 8 De Ceuvel PV Cells with concentrator 480 m² electricity kwh electricity sunlight Solar Water Heat Collectors 384 m² hot water m 3 Hot Water Storage 150 m 3 Boiler / Heat Exchanger heat rainwater Rooftop Greenhouses 490 m² water m 3 Filtration & Water Storage 150 m kg vegetables & fruit kg mushrooms kg Beehives (10) Chickens (30) 250 kg eggs honey chicken eggs seeds Goats (3) 450 L goat s milk Community Agriculture 1220 m² Community Swimming Pool 120 m² Co Fa 2 25 kg Een schets van de stofstromen binnen het Schoonschip-project.

9 9 solid waste kg brown water inorganic waste organic waste kitchen waste reuse recycling Houseboats 2300 m² grey water Urine Separating Toilets yellow water 15 m m m m 3 magnesium 53 kg Struvite Reactor Pasteurizer Anaerobic Digester 2600 m 3 Kitchen Digester 1 m m m3 struvite biogas wastewater 215 kg Nitrogen Removal / Recovery Biogas Stripping Biogas Storage 8 m3 munity cilities 00 m² Vertical Flow Reed Bed Filter Gas Boiler Biogas CHP heat 190 kg kwh sell

10 10 De Ceuvel toiletten en scheidingstoiletten zorgen voor de optimale aanvoer van afvalwater. Met behulp van dit systeem worden fosfaten, nitraten, biogas en water op simpele wijze teruggewonnen. 100% eigen watervoorziening Door de installatie van groene daken en een waterzuiveringssysteem kunnen de kantoren effectief gebruik maken van regenwater en relatief schoon afvalwater. Zo kunnen de kantoorgebruikers zelfvoorzienend worden in hun dagelijkse drinkwaterbehoefte % grondstoffenterugwinning De stofstromen van afvalwater en organisch afval bevatten waardevolle nutriënten, die vrijwel geheel teruggewonnen kunnen worden in de struvieten nitraatreactoren van het D-SARR-systeem.

11 % groente & fruitproductie met lokaal teruggewonnen nutriënten De geplande voedselproductie onder glas op de daken van de kantoren, zal gebruik maken van de op het terrein teruggewonnen nutriënten en voorziet deels in de voedselvraag. Meten en monitoren van materiaal- en energiestromen Essentieel voor het succes van de Cleantech Playground is het meten en monitoren van de materiaal- en energiestromen op het terrein. Het helpt gebruikers realtime inzicht te krijgen in het verbruik en levert waardevolle data over het technologisch functioneren van de systemen % vermindering van de energievraag ten opzichte van standaard bedrijfsruimten De dagelijkse energievraag wordt significant verminderd door het toepassen van energie-efficiënte oplossingen voor verlichting. De infrastructuur die is aangelegd bij het De Ceuvel-project heeft een ultralichte uitvoering en is gemakkelijk te verhuizen na tien jaar. Bovendien hebben de technische installaties een korte terugverdientijd.

12 12 Schoonschip Schoonschip Een artistieke impressie van het Schoonschip-project. Het beeld is ontworpen door architectenbureau en projectinitiator space&matter. Het Schoonschip-project is een toekomstige, drijvende woonwijk met 30 woonboten (ongeveer 48 huishoudens) die de komende twee tot drie jaar wordt gebouwd. Clusters van 5-6 woonboten worden gebouwd rondom 5 pieren. Tussen de pieren komen gemeenschappelijke gebieden met onder andere een zwembad, tuinen en recreatieve ruimtes. De wijk zal plaats bieden aan een groep burgers met een range aan inkomens, maar met gedeelde waarden. De toekomstige bewoners hechten veel waarde aan een duurzame leefomgeving en worden verbonden door een sterk gemeenschapsgevoel. Ze zullen dan ook gemeenschappelijk bepalen hoe ze de voedselproductie op het terrein gaan beheren en collectief investeren in aanvullende infrastructuur.

13 13 In drie ontwikkelingsfasen bereikt Schoonschip dezelfde duurzaamheidsdoelen als het De Ceuvel-gebied, waaronder: 100% duurzame warmte en warmwater, 100% duurzame elektriciteit, 100% zuivering en hergebruik van afvalwater en organisch-afval, 100% eigen watervoorziening, % grondstofterugwinning. Omdat het om een woongebied gaat, heeft Schoonschip bijkomende uitdagingen. Daarom voorziet de Cleantech Playground in extra behoeften van de gebruikers, waaronder: 60-80% groente- en fruitproductie Met ongeveer 500 m2 groentekassen, 740 m2 dakterrassen en verticale voedselwanden, kan de Schoonschip-groep voor 60-80% zelfvoorzienend worden in groenten en fruit % vermindering in elektriciteitsverbruik Om de elektriciteitsvraag te verminderen, worden gemeenschappelijke wasmachines (gevuld met heet water) en koelruimten gebruikt. De verlichting en de huishoudelijke apparatuur zijn zo energie-efficiënt mogelijk. Monitoringsysteem Elk huishouden krijgt een eigen monitoringsysteem. Bewoners van Schoonschip krijgen op deze manier inzicht in de hoeveelheid afval, water, warmte en elektriciteit die wordt geproduceerd per huishouden, en in de veranderingen over de tijd. Elektrische mobiliteit Binnen het Schoonschip-project kunnen individuele bewoners gemakkelijk gebruik maken van elektrische deelauto s door de aanwezigheid van oplaadpunten en een centraal reserveringssysteem. Groene elementen Schoonschip biedt ruimte aan flora en fauna door de aanleg van groene elementen, zoals drijvende tuinen. Deze elementen functioneren als corridors voor migrerende dieren en dragen zelfs bij aan denitrificatie van het IJ.

14 14 Bovendien trekken deze drijvende tuinen ook bestuivende insecten aan en zijn ze een habitat voor vissen en schaaldieren. De woonboten worden voorzien van groene dak- en wandtegels die een natuurlijke nest- en schuilgelegenheid bieden aan vleermuizen en vogels. Overige gemeenschappelijke faciliteiten Gedeelde gemeenschappelijke faciliteiten zijn van groot belang voor de duurzaamheid, de economische haalbaarheid en de sociale cohesie van Schoonschip. Naast de eerdergenoemde recreatieruimten, gedeelde tuinen en het autodelen, komt er ook ruimte voor een bed & breakfast. Schoonschip onderscheidt zich van bestaande ecowijken door een combinatie van schone technologieën, meet- en sensorsystemen, gedeelde faciliteiten en gemeenschappelijke beheersytemen. Bewoners van Schoonschip reduceren hun milieu-impact voor een groot deel, terwijl ze toch een hoge standaard van comfort behouden. Door vooraf collectief te investeren in de Cleantech Playground als gedeelde voorziening, is het project financieel robuust. passive house standard greenhouses and green roofs solar collector (9 sqm) hybrid heat pump / boiler INSULATION hot water tank (600 L) heat recovery ventilation HEATING SYSTEM ELECTRICITY DEMAND greenhouse heat collection heating control system DIY solar tubes and LED lights HIĆFLHQW DSSOLDQFHV WATER SYSTEM shared laundry facilities rainwater collection ZDWHU SXULĆFDWLRQ water storage IT SYSTEM WASTEWATER SYSTEM FOOD AND ECOSYSTEMS urine separating toilets DIY reactor system (D-SARR) ćrdwlqj ELRĆOWUDWLRQ V\VWHP nutrient recovery sensors (ph, T, gases) drinking water upgrade (opt.) vegetable gardens vertical food walls (outdoor) animal habitat infrastructure ćrdwlqj HFRV\WHP SODWIRUPV

15 15 Een blik vooruit De implementatie van de Cleantech Playground op het De Ceuvel- en Schoonschip-terrein laat zien hoe een werkelijk duurzame, circulaire economie er in de praktijk uitziet. De experimentele omgeving toont hoe Nederlandse innovaties op het gebied van schone technologieën kunnen worden ingebed in een concrete situatie, rekening houdend met milieukundige, economische, sociale en bestuurlijke factoren. De kennis en ervaring die met de Cleantech Playground worden opgedaan, kan zowel voor steden in Nederland als in de rest van de wereld dienen als inspirerend en praktisch voorbeeld voor de transitie van een lineaire naar een circulaire economie. Over Metabolic Metabolic is een jong bedrijf dat een motor wil zijn voor systeemveranderingen en duurzame innovaties. Het samenbrengen van expertises en een hands-on aanpak zijn de basis voor het ontwerpen en implementeren van geïntegreerde diensten en producten voor voedselproductiesystemen, steden en industrieën. Metabolic streeft naar het creëren van breed toepasbare blauwdrukken, die de transitie naar een rechtvaardige, gezonde en circulaire samenleving faciliteren. Over InnovatieNetwerk InnovatieNetwerk ontwikkelt grensverleggende vernieuwingen in landbouw, agribusiness, voeding en groene ruimte en draagt er aan bij dat die door belanghebbenden in de praktijk worden gebracht. Het gaat om innovaties gericht op duurzame ontwikkeling en met een focus op de langere termijn. Lees meer over Cleantech Playground :

16 16 De uitdaging van stedelijke verduurzaming METABOLIC Postbus Amsterdam 3501 DD Utrecht The Netherlands T T E E W W Het ministerie van EZ nam het initiatief tot en financiert InnovatieNetwerk. Overname van tekstdelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Rapportnr Samenvatting, Utrecht, juni 2013

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor duurzame stedelijke ontwikkeling in Amsterdam. HET PROJECT

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden Afvalwater als grondstof? Energie winnen uit afvalwater Om energie uit afvalwater te winnen wordt het water van het toilet, eventueel gemengd met groente en fruitafval, vergist. Daarvoor worden een vacuümsysteem,

Nadere informatie

DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING

DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING INLEIDING Landustrie Sneek BV bezit een ruime hoeveelheid kennis en ervaring in het transporteren en behandelen van riool-

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

VANG Van Afval Naar Grondstof

VANG Van Afval Naar Grondstof Afval is een keuze VANG Van Afval Naar Grondstof Regionaal Symposium Grondstoffen in Afvalland? Dinteloord, 15 april 2015 Maarten Goorhuis Senior beleidsmedewerker Koninklijke NVRD Koninklijke NVRD Vereniging

Nadere informatie

Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen?

Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen? Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen? James.Leten@siwi.org Wereldwijds Opportuniteiten Regionaal - Stroomgebied Lokaal: checklist 2000 2015 millennium ontwikkelingsdoelstellingen 2000 2015

Nadere informatie

Energie en water de circulaire economie

Energie en water de circulaire economie Energie en water de circulaire economie Prof. Dr. Ad van Wijk 4-6-2014 28-5-2014 Delft University of Technology Challenge the future Circular Economy (EMF) 2 Six principles of the Circle Economy All materials

Nadere informatie

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero Nascheiding kunststoffen Het heldere alternatief van Attero Sinds 1 januari 2010 moet elke gemeente in Nederland een fors deel van het kunststof verpakkingsafval scheiden van de rest van het huishoudelijk

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart.

Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart. 3 Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart. Een bron van inspiratie voor iedereen die wil bouwen aan een betere

Nadere informatie

WELKOM. Biobased Business Event Emmen. Over natuurlijke oplossingen gesproken

WELKOM. Biobased Business Event Emmen. Over natuurlijke oplossingen gesproken WELKOM Biobased Business Event Emmen Over natuurlijke oplossingen gesproken Natural Plastics Ontwikkelen, produceren en op de markt brengen van groene producten welke geen schade opleveren voor de natuur

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE

Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE 2050 alles duurzaam CO 2 Brandstof gebruik en CO2 in centraal vermogen 700000 600000 500000 400000 300000 200000 100000

Nadere informatie

Hoe groen zijn uw evenementen?

Hoe groen zijn uw evenementen? Even voorstellen... GMB introduceert SaNiPhos : Europa s eerste urineverwerkingsfabriek voor het verwerken en winnen van nuttige meststoffen uit urine. Terugwinning van fosfaat en stikstof uit urine levert

Nadere informatie

Ontstaan. Onderdeel Onderwerpen Beelden. Logo, foto s, plattegrond met route beschrijving

Ontstaan. Onderdeel Onderwerpen Beelden. Logo, foto s, plattegrond met route beschrijving Onderdeel Onderwerpen Beelden 6. Stichting E.V.A. -ontstaan -filosofie -E.V.A. concept -adres -routebeschrijving Logo, foto s, plattegrond met route beschrijving Ontstaan De Stichting E.V.A.- Ecologisch

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Toelichting Instrument 5 Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Instrument 5, Concepten voor energieneutrale wijken De gehanteerde definitie voor energieneutraal is als volgt: Een

Nadere informatie

Duurzame bedrijventerreinen

Duurzame bedrijventerreinen Duurzame bedrijventerreinen Duurzaamheid: meer dan enkel energie Duurzaam bedrijventerrein Energie, water, afval, sociale aspecten, samenwerkingen, Wordt ingewikkelde oefening Gegevens? Project SIS (Sustainable

Nadere informatie

Decentrale productie drinkwater

Decentrale productie drinkwater Decentrale productie drinkwater Relevante wet- en regelgeving Wim Heiko Houtsma Projectleider Drinkwater voor later (IenM) Opbouw Decentraal? Prioriteiten drinkwatervoorziening: I. Drinkwater moet gegarandeerd

Nadere informatie

10 december 2008 Energiegebruik: de invloed van de bewoner. Energieketen. Energievraag in gebouwen. Waarom wordt er energie gebruikt?

10 december 2008 Energiegebruik: de invloed van de bewoner. Energieketen. Energievraag in gebouwen. Waarom wordt er energie gebruikt? Energiegebruik: de invloed van de bewoner Energie vraag Klimaatinstallaties / energie-inkoop Primair energiegebruik WK2020 bijeenkomst Duurzaamheid Laure Itard,, TU Delft L.C.M. Itard@Tudelft.nl 10 december

Nadere informatie

Voorstel 2: Creëer grondstoffenhubs en recycle bedrijfsafval

Voorstel 2: Creëer grondstoffenhubs en recycle bedrijfsafval Gemeenteblad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van.. Jaar 2015 Nummer Publicatiedatum Agendapunt initiatiefvoorstel Onderwerp Initiatiefvoorstel van het raadslid

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

Het dak als energiebron

Het dak als energiebron Optimaal gebruik van je dak Rotterdam heeft 14,5 vierkante kilometers aan platte daken. Die ruimte biedt volop kansen om benut te worden voor het opwekken van energie, voor regenwaterbuffering, voor het

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Verbonden door de ambitie om te bouwen aan een duurzame toekomst voor de stad

Verbonden door de ambitie om te bouwen aan een duurzame toekomst voor de stad Verbonden door de ambitie om te bouwen aan een duurzame toekomst voor de stad METABOLIC durven het aan en spreken zich uit in een manifest voor de circulaire ontwikkeling van Buiksloterham Manifest Circulair

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Alphenaren krijgen gas uit de schillen van bananen

Alphenaren krijgen gas uit de schillen van bananen Alphenaren krijgen gas uit de schillen van bananen Door Tessa de Wekker - 25-4-2014, 12:37 (Update 25-4-2014, 12:37) bron: Foto Ton Stanowicki ALPHEN AAN DEN RIJN - Nu is het terrein van Indaver Afvalverwerking

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

Inhoud. Hernieuwbare energie voor gebouwen 18/09/2012

Inhoud. Hernieuwbare energie voor gebouwen 18/09/2012 18/09/2012 Hernieuwbare energie voor gebouwen Meetcampagne op DX warmtepomp met verticale boringen Inhoud» VITO» met verticale boringen» DX warmtepomp» Beschrijving meetcampagne» Resultaten meetcampagne»»

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Geworteld wonen 9 DECEMBER e.v. Wat verstaan de potentiele bewoners onder duurzaamheid vinden de bewoners belangrijk als het gaat om duurzaamheid

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

GreenLoo milieuvriendelijke verplaatsbare toiletsystemen. GreenLoo

GreenLoo milieuvriendelijke verplaatsbare toiletsystemen. GreenLoo milieuvriendelijke verplaatsbare toiletsystemen is een zelfvoorzienende en verplaatsbare toiletsysteem. Zij is ontworpen en gebouwd volgens Cradle to Cradle principes en is daardoor een circulair product.

Nadere informatie

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Prof.dr. Jacqueline Cramer Universiteit Utrecht Opzet lezing Wat zijn de grote opgaven in de bouw op het gebied van duurzaamheid? Hoe kunnen deze opgaven worden

Nadere informatie

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine. Zonneboilersystemen

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine. Zonneboilersystemen Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilersystemen Eindeloos profiteren van Duurzame energie, duurzame kwaliteit Het Nederlandse merk Nefit bracht als eerste ter wereld

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Mest: de melkkoe voor de productie van grondstoffen. A. Visser Maart 2015

Mest: de melkkoe voor de productie van grondstoffen. A. Visser Maart 2015 Mest: de melkkoe voor de productie van grondstoffen A. Visser Maart 2015 André Visser Sinds 1999 bij Royal HaskoningDHV Actief op het vlak duurzaamheid en circulaire economie - energiefabriek - grondstoffenfabriek

Nadere informatie

IMPERFECTIE. ReinhaRD OMARM DE. 7 groei- WieseMann. FaCtORen ECONOMIE. WESTaS OPRICHTER. special. safe-ice zie pagina 25. SuccESVoL MOBILISEREN?

IMPERFECTIE. ReinhaRD OMARM DE. 7 groei- WieseMann. FaCtORen ECONOMIE. WESTaS OPRICHTER. special. safe-ice zie pagina 25. SuccESVoL MOBILISEREN? jaargang elf nummer n ReinhaRD WieseMann OPRICHTER UNPERFEKTHAUS OMARM DE IMPERFECTIE printport en andere innovaties voor de logistieke WESTaS SuccESVoL HEroNTWIKKELEN? KIES VOOR MuLTI- FuNCTIONaLITEIT

Nadere informatie

Economisch optimisme

Economisch optimisme Mindmap scenario A Economische groei belangrijker dan belangen van toekomstige generaties Weinig overheidsregulering, kans op monopolies Bedrijven aan de macht m.n. multinationals Weersbeïnvloeding in

Nadere informatie

Learnshop INDUSTRIE & MILIEU 24/03/10. Duurzaam hergebruik van warmte-energie uit afvalwater! Ir. Marc Feyten

Learnshop INDUSTRIE & MILIEU 24/03/10. Duurzaam hergebruik van warmte-energie uit afvalwater! Ir. Marc Feyten Learnshop INDUSTRIE & MILIEU 24/03/10 Duurzaam hergebruik van warmte-energie uit afvalwater! Ir. Marc Feyten WWW.AAQUA.BE Onze referenties zijn onze visitekaartjes Meerderheid mensheid erkent klimaatopwarming

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Versie: 0.0 Datum: 21-4-2015 Auteur: Vrijgave: M.J.A. Rijpert T. Crum 1 IKN (Innovatie Kenniscentrum Nederland) Copier is de initiatiefnemer

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

MY STATEMENT PAPER. De grootte van de biogassector als energieoplossing zal beperkt blijven

MY STATEMENT PAPER. De grootte van de biogassector als energieoplossing zal beperkt blijven MY STATEMENT PAPER De grootte van de biogassector als energieoplossing zal beperkt blijven Sebastiaan Nijs 14/04/2015 Inleiding Tijdens mijn thesis is er onderzoek gebeurd naar de anaerobe verwerking van

Nadere informatie

DuurzaamAlmere.nl. Blijf innoveren. Duurzaam ondernemen. De Almere Principles: Blijf innoveren

DuurzaamAlmere.nl. Blijf innoveren. Duurzaam ondernemen. De Almere Principles: Blijf innoveren Blijf innoveren Om Almere vooruit te brengen, wil de gemeente Almere nieuwe en verbeterde processen, technologieën en infrastructuren aanmoedigen en experimenten en kennisuitwisseling ondersteunen. Zo

Nadere informatie

Eco-woonproject Huissensedijk 32, Arnhem. Interesse?

Eco-woonproject Huissensedijk 32, Arnhem. Interesse? Eco-woonproject Huissensedijk 32, Arnhem Interesse? huissensedijk32@gmail.com Missie Duurzame omgang met mens, dier en natuur Woonboerderij met stadslandbouw Behoud authenticiteit van de boerderij Ontwikkeling

Nadere informatie

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit?

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? Spreker: Datum: Locatie: Joop Suurmeijer en Robert Jansen 19 maart 2015 VNG-congres Utrecht GFT-afval heeft

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilers Eindeloos profiteren van Duurzame energie, duurzame kwaliteit Het Nederlandse merk Nefit bracht als eerste ter wereld de succesvolle

Nadere informatie

Tussenverslag. Klimaatneutraal. aansluiten. 10 juni 2015 Gert-Jan Vroege Noortje Schrauwen Search Consultancy. environment inspires. www.searchbv.

Tussenverslag. Klimaatneutraal. aansluiten. 10 juni 2015 Gert-Jan Vroege Noortje Schrauwen Search Consultancy. environment inspires. www.searchbv. Tussenverslag Klimaatneutraal aansluiten 10 juni 2015 Gert-Jan Vroege Noortje Schrauwen Search Consultancy Inhoud tussenverslag 1. Projectoverzicht Klimaatneutraal aansluiten 2. Aanleiding & trends in

Nadere informatie

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven Probleemanalyse De vuilstort van de AVRI in Geldermalsen is gesloten. Het idee is om op deze gesloten vuilstort alsmede op de gebouwen van de AVRI in totaal 9,3 MWp zonpv te realiseren. Daarnaast kunnen

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Energie uit afvalwater

Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater 15 november 2011 Giel Geraeds en Ad de Man Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas Onderwerpen Introductie

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

WORKSHOP CIRCLE SCAN. Door Wouter-Jan Schouten

WORKSHOP CIRCLE SCAN. Door Wouter-Jan Schouten WORKSHOP CIRCLE SCAN Door Wouter-Jan Schouten WOUTER-JAN SCHOUTEN Doctoraal Bedrijfskunde, Erasmus Universiteit 21 jaar bij the Boston Consulting Group - Partner & Managing Director - Leider van NL Consumer

Nadere informatie

Quickscan energiebesparing

Quickscan energiebesparing Quickscan energiebesparing Golf Club Zeegersloot Kromme Aarweg 5 Alphen a/d Rijn Samen op weg naar 30% besparing! ~ 1 15 maart 2013 Inleiding Als relatie van etb a. hogenes bv heeft u gebruik gemaakt van

Nadere informatie

Innovation Concepts B.V. Nieuwsbrief 2012-01 Versie NL

Innovation Concepts B.V. Nieuwsbrief 2012-01 Versie NL Algemeen Innovation Concepts B.V. is bijna twee jaar geleden opgezet door Pol Knops en Keesjan Rijnsburger. We zijn al ruim twee jaar bezig met het onderzoeken van diverse toepassingen van CO 2 binding

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

GEBIED IN 360o. Geschreven en vormgegeven door: Nicole de Waal - De Waalster communicatie en advies

GEBIED IN 360o. Geschreven en vormgegeven door: Nicole de Waal - De Waalster communicatie en advies o GEBIED IN 360o Naar aanleiding van de sessie Gezamenlijk toekomstbeeld Haarlemmer Kweektuin, met de leden van de voorbereidingscommissie is de volgende toekomstvisie opgesteld. Letterlijk aan de hand

Nadere informatie

De garantie om uw electriciteitsnota te verlagen en CO2 uitstoot te verkleinen PQMS.NL/VO4BIZ

De garantie om uw electriciteitsnota te verlagen en CO2 uitstoot te verkleinen PQMS.NL/VO4BIZ De garantie om uw electriciteitsnota te verlagen en CO2 uitstoot te verkleinen Wat is VO4BIZ? VO4BIZ is een Brits ontwerp, spanningsoptimalisatie systeem dat het inkomende voltage verlaagt en de stroomkwaliteit

Nadere informatie

Van duurzaam denken naar duurzaam doen

Van duurzaam denken naar duurzaam doen Van duurzaam denken naar duurzaam doen Onze welvaart gaat ten koste van onze planeet en generaties na ons. Wij kunnen daar iets aan doen. Als we onze verantwoordelijkheid nemen. Maar hoe? Verantwoording

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Inhoudsopgave 1. Doelstelling... 3 2. Inleiding... 4 3. Wat is duurzaamheid?... 5 4. Lange termijn perspectief (..2030)... 6 5. Actieprogramma... 7 6. Financiële paragraaf...

Nadere informatie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie 2 Bosch Solar Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag

Nadere informatie

kijk, leer en kopieer: het etrium

kijk, leer en kopieer: het etrium kijk, leer en kopieer: het etrium ir. Jeroen Scheepmaker sr.. consultant business development PROVADA - DUURZAAMHEIDSPAVILJOEN - 8 juni 2011 Source: Wassermann, Manos Meisen feiten etrium: zeer energiezuinig

Nadere informatie

Masterclass Afval en Grondstof. Het Nederlandse Afvalbeleid in vogelvlucht, gemeenten in de circulaire economie

Masterclass Afval en Grondstof. Het Nederlandse Afvalbeleid in vogelvlucht, gemeenten in de circulaire economie Masterclass Afval en Grondstof Het Nederlandse Afvalbeleid in vogelvlucht, gemeenten in de circulaire economie Gemeentelijk Afvalcongres, 19 maart 2015 AGENDA 1. 2. 3. 4. 5. Afvalmanagement Ladder van

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be SILVER Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle to Cradle is een innovatief concept waarbij productieprocessen

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 -prestatieladder. November 2014

Voortgangsrapportage CO 2 -prestatieladder. November 2014 Voortgangsrapportage CO 2 -prestatieladder November 2014 INHOUD BLAD 1 INLEIDING 2 2 DOEL, RESULTATEN EN MAATREGELEN 3 2.1 CO 2 voetafdruk kentallen eerste half jaar 2014 (2013) 3 2.2 Scope 1 & 2 doelstelling

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bouwsector 6% BNP 42.000.000.000 CO2 uitstoot 50% Fossiel energieverbruik 50% Wegverkeer 25% 40% van alle afval dat is 25.000.000.000 kg per jaar Vertegenwoordigt een

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Loont kiezen voor Cleantech innovatie?

Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Investeren in Cleantech biedt de mogelijkheid om economische meerwaarde te creëren in combinatie met milieuvoordelen. Een Cleantech productiemodel dient in staat

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

STAD IN ZICHT 0-99. in de buurt van geluk

STAD IN ZICHT 0-99. in de buurt van geluk in de buurt van geluk wie zijn wij? STAD Jeroen van der Zant Johan Vlug Menno Vergunst Henk Schuitemaker Narda Beunders Lidewij Lenders communicatie-adviseur, bewoner IJburg landschapsarchitect VLUGP,

Nadere informatie

Uw afval is geld waard! Duurzamer produceren bij lagere kosten.

Uw afval is geld waard! Duurzamer produceren bij lagere kosten. Uw afval is geld waard! Duurzamer produceren bij lagere kosten. Waar gehakt wordt vallen spaanders. Voor uw productiebedrijf betekent dit dat naast de gewenste producten ook afval wordt geproduceerd. Afval

Nadere informatie

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving Voorzichtig herstel bedreigde soorten Verdere achteruitgang functioneren van ecosystemen en biodiversiteit Meer aandacht voor natuur als basisvoorwaarde

Nadere informatie

WARMTE-KRACHTKOPPELINGEN (WKK) - Stand van zaken. Koos Kerstholt Tobias Platenburg

WARMTE-KRACHTKOPPELINGEN (WKK) - Stand van zaken. Koos Kerstholt Tobias Platenburg WARMTE-KRACHTKOPPELINGEN (WKK) - Stand van zaken Koos Kerstholt Tobias Platenburg Introductie Koos Kerstholt Stichting KIEN thema coördinator 0-energie Onderzoek & presentatie: Tobias Platenburg Werktuigbouwkunde

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges Clean Tech Delta Innovative solutions to climate and energy challenges De New Green Deal voor innovatie en schone technologie in de regio Rotterdam-Delft Clean Tech Delta gezamenlijk innovatie en schone

Nadere informatie

Solarpark Hengelo. NLGreenlabel. NL Greenlabel

Solarpark Hengelo. NLGreenlabel. NL Greenlabel Solarpark Hengelo NL Greenlabel Solarpark Hengelo _ introductie Locatie: Partners: Zutphen IJssel Hengelo (GLD) Doetinchem Solarpark _ Nieuw? Combineren! NL Greenlabel Solarpark Het NL Greenlabel Solarpark

Nadere informatie