Audit het is mensenwerk

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Audit het is mensenwerk"

Transcriptie

1 INTErVIEW MET ArNo NuIJTEN Audit het is mensenwerk We spreken met Arno Nuijten op de Erasmus universiteit in rotterdam, waar hij betrokken is bij opleiding en onderzoek. Vanaf de vijfde verdieping hebben wij een riant uizicht over de stad en de rivier. het is een warme zomerdag als we met een kop koffie en een bekertje water van wal steken. TOBIAS HOUWERT EN THOMAS WIJSMAN Kun je om te beginnen iets vertellen over je rol bij de opleiding? Rond 2000 heeft Gert van der Pijl mij gevraagd om het vak Inrichting en Beheersing van IT (IBIT) op te zetten. In de jaren daarop heb ik het vak van dertien weken samen met Gert gedoceerd, maar nu treed ik niet meer op als docent voor dit vak. Op dit moment ben ik voornamelijk betrokken bij de opleiding IT Audit, waar ik afstudeerders begeleid bij hun referaat. Het gaat vaak over het communiceren van IT-risico s, een onderwerp dat mij buitengewoon interesseert. Je moet daarbij denken aan bijvoorbeeld psychologische factoren die van invloed kunnen zijn op interview Ik vind het leuk om experimenten te doen over hoe mensen risico s inschatten de manier waarop IT-auditors of de auditee risico s inschatten. Daarnaast heb ik bij de Erasmus Universiteit een rol bij vakken die gegeven worden voor de masteropleiding Informatica en Economie. Deze vakken zijn gerelateerd aan inrichting en beheersing van de IT in de zin van CobiT, maar behandelen ook thema's zoals het informeren over risico s en het nemen van beslissingen over risico s. Voor deze masteropleiding begeleid ik studenten die scripties maken over boeiende onderwerpen. Bijvoorbeeld over beslissingen die genomen worden rondom slechtlopende IT-projecten en de vraag waarom sommige van die ITprojecten domweg blijven doorlopen. Wij bekijken welke mechanismen ervoor zorgen dat mensen telkens beslissen om met het project door te gaan, ondanks dat alle seinen op rood staan. Over dit onderwerp bestaat een hele interessante onderzoeksstroom. Je bent bezig met een promotieonderzoek. heeft dit werk daar een relatie mee? Jazeker, die relatie is er. Ik ben eigenlijk al wat langer bezig met het opzetten van een promotieonderzoek. Ik ben geïnteresseerd in irrationele beslissingen die mensen nemen als je ze iets vertelt over IT-risico s, bijvoorbeeld over virussen of over het gevaar dat je gegevens kwijtraakt en dus voor back-ups moet zorgen. Dan zie je dat mensen soms geneigd zijn om dat te volgen, maar in andere gevallen juist weer niet. Met Gert van der Pijl als promotor ga ik een promotietraject in dat gericht is op escalerende IT-projecten. Projecten dus, waarbij het van kwaad tot erger wordt. Vergelijk het met iemand die in een casino voortdurend verliest en die toch blijft doorspelen in plaats van naar huis te gaan. Naar dergelijke escalatieverschijnselen is veel onderzoek gedaan, ook bij projecten. Daar zit bijvoorbeeld in dat naarmate mensen meer verloren hebben in ons voorbeeld, naarmate ze langer in het casino hebben gezeten en hun verlies steeds verder is opgelopen ze nog meer moeite hebben om te stoppen. Ze denken dan: ik heb nu toch verloren, ik ga nú winnen. Dat soort mechanismen zie je ook in projecten. Vaak hoor je dan dat ze al zoveel geld aan het project hebben uitgegeven dat het niet meer te stoppen is. Dan ontstaat een soort gokgedrag. Er zijn ook andere mechanismen in die onderzoekstroom, waarbij je bijvoorbeeld ziet dat projectleiders zeggen dat het project voor 90 procent is afgerond: we zijn er bijna en dus is het niet meer te stoppen. Bij deze projecten zie je vaak dat ze langere tijd op 90 procent blijven de IT-Auditor nummer

2 interview hangen en nooit de eindstreep halen. Het gaat om dat soort mechanismen, die mensen toch een beetje een kant opduwen om bezig te blijven, terwijl alle seinen op rood staan. Samen wordt dat het onderzoeksgebied van escalatie van IT-projecten genoemd. Daar is vanuit de escalatietheorie al heel veel onderzoek naar gedaan. Waar ik vooral mee bezig ben is de rol van de internal auditor die langs de zijlijn staat van zo n project. We hebben een projecteigenaar en wat maakt dan dat die projecteigenaar doof is voor al die commentaren van die auditor en wat voor factoren spelen daar dan een rol? Deze vragen zijn onderdeel van mijn onderzoeksvraag, mijn promotietraject. Het leuke daarvan is dat ik in het kader van mijn promotieonderzoek de mogelijkheid heb gekregen vanuit de Erasmus School of Accounting & Assurance (ESAA) mee te doen aan de uitwisselingsprogramma s binnen het ESAAnetwerk. Ik ben nu in de gelegenheid om een keer per kwartaal naar een buitenlandse universiteit te gaan. Zo ben ik bijvoorbeeld naar de City University in Londen gegaan om te spreken met collega-onderzoekers van het Departement of Internal Auditing & IT Auditing en om onderzoek te doen. Zo n bezoek van twee weken leidt tot interessante nieuwe inzichten. Binnenkort ga ik naar de Universiteit van Pisa in 6 de IT-Auditor nummer

3 Je bent een veelzijdig mens. Vertel eens iets over je interesse voor Meta Profiel Analyse? Meta Profiel Analyse (MPA) heeft te maken met voorkeursstijlen van mensen bij dingen die ze doen, bijvoorbeeld hun manier van werken of hoe ze thuis zijn. Die voorkeursstijlen bepalen niet alleen de manier waarop wij ons werk aanpakken maar beïnvloeden ook in hoge mate onze waarneming en communicatie. Een voorkeursstijl kan bijvoorbeeld zijn dat iemand vooral let op dingen die niet goed gaan. Een andere stijl is dat je vooral oog hebt voor kansen. In het op deze manier benoemen van stijlen ligt geen waardeoordeel besloten. Het zijn simpelweg bepaalde voorkeursstijlen waar mensen zich prettig bij voelen, en die niet goed of slecht zijn. Voorkeursstijlen hoeven overigens ook niet in elke situatie hetzelfde te zijn. MPA wordt vaak gebruikt om stijlen van mensen in kaart te brengen tijdens individuele coachingstrajecten of groepstrainingen. De coach kan dan samen met jou bepalen, gegeven de context waarin je je bevindt (werk, privé), wat voor voorkeursstijl je gebruikt. Samen kijk je dan naar de problemen waar je tegen aanloopt of de manier waarop die voorkeursstijl je in een gegeven situatie kan helpen. Voor ons vakgebied is MPA ook relevant. Interessant is Auditors zijn van het schrijven, lezen en praten, van vertellen en overtuigen Italië, waar ik met Internal Audit onderzoekers kan spreken en een gastcollege mag geven over mijn onderzoek. bijvoorbeeld dat voorkeursstijlen ook een rol spelen bij de interactie tussen auditors en managers. Die twee kunnen immers heel verschillende of juist dezelfde voorkeursstijl hebben, wat het verschil kan maken of een boodschap goed landt of juist helemaal niet overkomt. Laat ik een paar voorbeelden geven. Iemand die sterk proactief is, herken je aan de woorden die hij gebruikt: niet lullen maar poetsen bijvoorbeeld. Zo iemand zit met opgestroopte mouwen en wil direct beginnen. Hier tegenover staat de reactieve stijl. Deze mensen zeggen bijvoorbeeld: eerst denken dan doen of ga nou niet direct rennen, maar denk eerst even na over welke kant we op gaan rennen. Auditors hebben vaak de wat reactieve houding, zonder dat dit nu goed of fout is. Dan zul je zien dat als je een manager tegenover je hebt die heel proactief is die zit al in de startblokken en wil direct aan de slag met de eerste resultaten van de audit dat de auditor geneigd zal zijn de manager af te remmen. En dat is soms lastig: die manager wil aan de slag en heeft absoluut geen zin om te gaan zitten wachten op een auditor die eerst nog zijn rapport helemaal moet afronden. Een ander voorbeeld heeft te maken met de mate van detail. De een vind het prettig om eerst de hoofdlijnen boven water te krijgen en dan pas de diepte in te gaan, terwijl iemand anders juist direct in de details schiet en later pas de hoofdlijnen uit zijn onderzoek haalt. En er is het verschil tussen de auditief ingestelde mens, die praat en schrijft in woorden over wat hij vindt, en de visueel ingestelde persoon, die graag plaatjes heeft. Ik denk dat de meeste auditors heel auditief zijn ingesteld, (lachend, red.) dat zit al bijna in het woord. Die zijn van schrijven en lezen en praten, van vertellen en overtuigen. Architecten en informatiemanagers zijn typisch visueel ingestelde mensen. Die beginnen niet met schrijven, nee, die gaan meteen plaatjes tekenen, schema s, pijlen en kleuren. En dat kan dan botsen met iemand die heel auditief is ingesteld. Die zit niet te wachten op allerlei schema s, dat spreekt hem niet aan. Het gaat mij er vooral om dit soort stijlen te herkennen, hoe je ermee omgaat, komt dan vanzelf wel. Eerst moet je een stijl herkennen. Er bestaat een tool om voorkeursstijlen in kaart te brengen, maar je kunt het vaak ook gewoon al horen in het spraakgebruik. Denk aan het voorbeeld dat ik daarnet gaf: Niet lullen maar poetsen. Nogmaals, een stijl is niet goed of fout, maar als je een stijl herkent bij de ander, dan kun je bijvoorbeeld begrijpen waarom het soms zo lastig communiceren is met een bepaalde manager. Moet je dan je gedrag helemaal richten naar de stijl van de ander? Dat weet ik nog zo net niet. Ik weet nog niet zeker of je moet proberen om jouw manier van communiceren precies af te stemmen op toevallig die ene manager die tegenover je de IT-Auditor nummer

4 zit. De volgende keer zit er bij wijze van spreken weer een andere manager. En je auditrapport heeft ook al geen eenduidige doelgroep. Dat schrijf je niet alleen voor die ene persoon, want het rapport gaat misschien ook naar zijn baas en naar mensen die ermee moeten gaan werken. Ik pak nog één voorbeeldje, omdat ik dat zelf zo leuk vind. Dat is dat mensen heel procedureel kunnen zijn of heel optioneel. Dat is ook weer een voorkeursstijl. Als je een tv koopt of een telefoon, dan zit daar een boekje bij. Iemand die procedureel is ingesteld, wil graag op een gestructureerde manier kijken hoe zo'n ding werkt. Optionele mensen pakken het toestel uit en beginnen op allerlei knopjes te drukken. En pas als ze er helemaal niet uitkomen pakken ze misschien ook eens het boekje erbij. Dat is de optionele stijl. Mensen die procedureel zijn ingesteld, dat zijn mensen die zich lekker voelen in een bepaalde systematiek van stappen. Bijvoorbeeld een controleprogramma, of een plan van aanpak. Dan weet je waar je bent en wat de volgende stap is. Optionele mensen moeten daar niets van hebben. Die zijn er goed in om iets van allerlei kanten te bekijken, en ze vinden dat ook prettig. En dat moet dan niet via allerlei stapjes gaan, want dat belemmert de vrijheid van het eigen ontdekkingsproces. Het grappige is, eerst dacht ik: die auditors, die zijn natuurlijk heel procedureel ingesteld. Nu heb ik zo'n MPA afgenomen bij een stuk of tien internal IT-auditors en bij een gelijk aantal managers. Dat is natuurlijk wel een hele kleine steekproef, maar opvallend was dat de meeste auditors ontzéttend niet-procedureel zijn en juist een héél sterk optionele voorkeursstijl bezitten. En dat betekent dus dat ze bijzonder goed zijn in het analyseren van iets, bijvoorbeeld projecten, of organisatieonderdelen, of beveiliging. En de grap is: geef die mensen een controleprogramma, en wat gaan ze doen? Ze gaan het niet uitvoeren, néé ze gaan het analyseren! Want hun stijl is: als ik iets krijg, dan ga ik het niet zomaar uitvoeren, maar dan ga ik het eerst van allerlei kanten bekijken en er iets van vinden. Wij trappen vaak in de val dat we het idee hebben dat we objectief waarnemen en dit soort benaderingen kan je helpen om je eigen bias in beeld te krijgen. Auditing is nu eenmaal niet zo klinisch en objectief. Je hebt met mensen te maken Als we dit betrekken op de IT-auditopleiding, dan vind ik dat het noodzakelijk is om dit soort verschijnselen in de opleiding bespreekbaar te maken. Gert van der Pijl is daarmee zo'n jaar of tien geleden begonnen bij de opleiding in Rotterdam en dat gaf zo links en rechts nogal wat heftige reacties. Daarbij waren er grofweg twee kampen. Het ene kamp vloog op als gestoken door een wesp: hoe kan het nu zijn dat IT-auditors en operational auditors met allerlei vervormingen aan het waarnemen zijn, we hadden toch net met z'n allen afgesproken dat we objectieve rapporten schrijven! Het andere kamp vond het allemaal nogal vanzelfsprekend. Maar ik vind het goed om je bewust te zijn van dit soort mechanismen want je hebt er nu eenmaal mee te maken. En dan snap je ook veel beter waar je mee bezig bent. Het is allemaal niet zo klinisch en objectief, je hebt nu eenmaal met mensen te maken. Als je dan kijkt hoe je ermee om zou kunnen gaan in je beroepspraktijk, dan zou je bijvoorbeeld kunnen denken aan het organiseren van countervailing powers: zorg voor teams die bestaan uit leden die uiteenlopende voorkeuren hebben, die elkaar dus tegengas geven. Dan ben je misschien met zijn allen zo objectief mogelijk. Of koppel juist supersuperjuniors aan ervaren senioronderzoekers. En dan niet om kennis in éénrichtingsverkeer over te dragen, maar ook omdat juniors allerlei vragen kunnen stellen. Zo kan de junior vragen stellen over situaties waar de ervaren auditor al zó vaak mee te maken heeft gehad dat het probleem hem al niet eens meer opvalt en hij bijvoorbeeld niet ziet, of niet snapt, dat een situatie net even anders is als andere situaties die hij al zoveel keren heeft meegemaakt, snap je? Langzamerhand beginnen deze thema's een vaste plaats te krijgen in onze opleiding en ik zie het bijvoorbeeld ook terug in onderwerpen van onze afstudeerders. Je bent ook zzp er. Waarom heb je die keuze gemaakt? Ik ben in 1996 voor mezelf begonnen, nadat ik een aantal jaren als IT-auditor en IT-auditmanager bij de Rabobank had gewerkt. Ik had een aantal grote projecten bekeken, en dan komt er een moment dat ze tegen je zeggen: goh, je moet eens aan de andere kant van de tafel komen zitten. Toen heb ik een aantal managementfuncties gehad binnen Rabo Facet, tot middenmanagementniveau. Ik ging me afvragen of ik dat wel leuk genoeg vond. Je komt dan in de organisatiepolitieke spelletjes terecht van touwtrekken, en dan gaat het minder om de inhoud. Verder had ik ook veel reistijd. Ik wilde niet altijd maar thuiskomen als mijn zoontje van twee al lag te slapen. En ik wilde hem ook wel eens naar zwemles kunnen brengen. Dat geheel maakte dat ik toen besloten heb om voor mezelf te beginnen. Dat hoefde niet per se als IT-auditor te zijn. Mijn drijfveer was vooral om meer vrijheid en afwisseling te hebben. Afwisseling tussen werk en gezinsleven, maar ook in de zin van de ene keer een audit doen en de andere keer advieswerk. En de vrijheid om ook te kunnen zeggen: ik kom hier helpen als projectleider of als interimmanager. En het afwisselen in lesgeven en onderzoek doen. Het is fijn is om als zelfstandige aan de slag te gaan, maar hoe bewaak je dan aspecten die wij als beroepsgroep zo belangrijk vinden? Denk aan onafhankelijkheid, objectiviteit, deugdelijke grondslag, - due professional care - dingen die te maken hebben met je geloofwaardigheid en je zuiverheid van opereren. En ja, als eenmanszaakje ben je daarin extra kwetsbaar. Dan is het extra noodzakelijk dat je echt zuiver opereert en daarmee een goede verstandhouding in stand houdt en geloofwaardig blijft voor partijen die je willen inhuren. Dus als ik dat zou laten afbrokkelen, zeg maar, dan heeft dat niet alleen consequenties voor een vaag begrip als onafhankelijkheid of geloofwaardigheid, maar dan werkt het door in 8 de IT-Auditor nummer

5 de zin dat ze mij gewoon niet meer zouden inhuren. Voor mij als zzp er is het daarom nog veel belangrijker om zuiver te opereren dan voor de gemiddelde auditor in loondienst het geval is, want het heeft directe consequenties voor mijn toekomstperspectief. Maar dan nog, kun je in je eentje het hele spelveld wel overzien? Als je met een aantal anderen binnen een internal auditafdeling werkt, dan houd je elkaar wel scherp en is er ook kwaliteitsborging. In je eentje ben je dus kwetsbaarder. Opdrachten doe je natuurlijk vaak binnen internal auditafdelingen, dus dat reinigende mechanisme zit er dan toch wel in. Toch zijn er momenten dat je als zzp er geïsoleerd moet opereren, en dan wordt het wel een beetje link. Ik ben bijvoorbeeld een aantal malen gevraagd om als onafhankelijke deskundige in een rechtszaak op te treden. En ja, dan wordt je afbreukrisico en de kans dat je dingen verkeerd doet wel een beetje eng. Dan heb je bijvoorbeeld een rechtszaak met een claim van tien miljoen. En ze willen dan niet een van de grote kantoren inhuren, want die zijn misschien betrokken geweest, en dan vragen ze mij als eenmanszaakje om daar even te vertellen hoe het zit. Dat kan dus invloed hebben op die miljoenenclaim. Wat ik dan deed, was nadrukkelijk de collegialiteit zoeken bij een aantal goede klanten van me (hoofden en vaktechniek bij internal audit afdelingen). Zo van: luister, dit is mijn situatie. Ik werk ook voor jullie, maar dit is iets waar ik nu mee te maken heb, en wat zouden jullie doen? Waar moet ik op letten? Zo probeer ik dus mijn klantennetwerk in te zetten om ook een beetje te sparren. Dat betekent dat je je dus kwetsbaar op moet durven stellen richting je klanten. En dat betekent eigenlijk dat je je klanten in zekere zin ook een beetje als collega's gaat zien. En zo ervaar ik dat ook, zeker bij internal auditafdelingen. Laat ik het zo zeggen: als zzp er ervaar ik het zo dat ik meer collega's heb dan wanneer ik in vaste dienst bij een bedrijf werk. vaak het internet af, eerst naar een ontwerp en dan naar componenten die ergens nog in een legerdump liggen, met buizen uit onderzeeboten uit 1933 nieuw in verpakking, die kun je zo kopen! Vervolgens soldeer ik het spul aan elkaar en dan doet-ie het. Of niet. Knutselen vind ik sowieso heel erg leuk. Het feit dat de kwaliteit van afzonderlijke componenten sterk bepalend is voor de kwaliteit van het geheel intrigeert me. Ik vind het ook leuk om te experimenteren: als ik een component een beetje varieer, wat gebeurt er dan? Dat uitzoekwerk spreekt mij bijzonder aan. En vooral het simpele, het hele elementaire ervan. Het is te snappen bovendien. Maar de sfeer eromheen vind ik ook erg leuk een beetje cult. Oude platenspelers, vinyl. En als je naar zo n buizenradio luistert, ze hebben een akelig goede kwaliteit! Tot slot, wat is de relatie hiervan met ITaudit? Het gaat om het analyseren van de samenhang van dingen. Het belang van de kwaliteit van onderdelen, het belang van specificaties, het belang van meten. Na deze woorden nemen we afscheid van Arno. Hij is een enthousiaste verteller en wil graag zijn ideeën delen. We hadden dan ook nog uren door kunnen gaan, maar dan zou het interview niet meer in de IT-Auditor gepast hebben. Nog één laatste vraag, over een heel ander onderwerp, namelijk een van je hobby s. Wat heb jij met buizenradio s? Buizenradio s zijn analoog en low-tech. Het is aanschouwelijk, het is puzzelen. Ik struin de IT-Auditor nummer

ADHD: je kunt t niet zien

ADHD: je kunt t niet zien ➂ ADHD: je kunt t niet zien Je ziet het niet aan de buitenkant. Je kunt niet gelijk naar iemand kijken en zeggen: die heeft ADHD. Dat kan een voordeel zijn. Als iemand niet weet dat jij het hebt, dan kunnen

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Welke voorkeur heb jij?

Welke voorkeur heb jij? Pedagogische vaardigheden: Welke voorkeur heb jij? Als pedagogisch medewerker maak je in de omgang met de kinderen in jouw groep gebruik van verschillende pedagogische vaardigheden. Wat zijn jouw voorkeursvaardigheden

Nadere informatie

Vragenlijst: Wat vind jij van je

Vragenlijst: Wat vind jij van je Deze vragenlijst is bedacht door leerlingen. Met deze vragenlijst kunnen leerlingen er zelf achter kunnen komen wat andere leerlingen van hun school vinden. De volgende onderwerpen komen langs: Sfeer op

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Bonus: Hoe goed ben jij momenteel?

Bonus: Hoe goed ben jij momenteel? Bonus: Hoe goed ben jij momenteel? Blad 1 van 20 Hoe goed ben jij momenteel? Iedereen kan zijn leiderschapsvaardigheden aanzienlijk verbeteren met een beetje denkwerk en oefening. Met deze test krijg je

Nadere informatie

Lesbrief bij de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection

Lesbrief bij de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection Lesbrief bij de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection 1 Beste docent, Binnenkort gaat u samen met uw klas naar de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection. Deze lesbrief

Nadere informatie

Dit boekje is van:..

Dit boekje is van:.. Ik en mijn plan Dit boekje is van:.. Hallo, Jij bent cliënt bij SOVAK. Je hebt bij SOVAK een persoonlijk begeleider. Samen maak je afspraken over wat jij zelf doet en wat SOVAK doet. Die afspraken staan

Nadere informatie

U leert in deze les "toestemming vragen". Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen.

U leert in deze les toestemming vragen. Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen. TOESTEMMING VRAGEN les 1 spreken inleiding en doel U leert in deze les "toestemming vragen". Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen. Bij toestemming vragen is het belangrijk dat je het op een

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Kwaliteitszorg. Test jezelf.

Kwaliteitszorg. Test jezelf. Kwaliteitszorg. Test jezelf. Pagina 1 Weet jij hoe je je deskundigheid of die van je collega s kunt bevorderen of professionaliseren? Kun je goed samenwerken? Kun je kwaliteitszorg leveren? Doe de testjes

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid Meten van mediawijsheid Bijlage 6 Interview terug naar meten van mediawijsheid Bijlage 6: Het interview Individueel interview Uitleg interview Ik zal je uitleggen wat de bedoeling is vandaag. Ik ben heel

Nadere informatie

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN PREVIEW Probeer nu 1 dag DE JONGE JAREN VAN DAVID VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN DAG 1 GOD ZIET JOU ZITTEN! Het is niet leuk om buitengesloten te worden,

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

OP ZOEK NAAR DE VERBINDING TUSSEN PRAKTIJK, ONDERZOEK EN ONDERWIJS

OP ZOEK NAAR DE VERBINDING TUSSEN PRAKTIJK, ONDERZOEK EN ONDERWIJS OP ZOEK NAAR DE VERBINDING TUSSEN PRAKTIJK, ONDERZOEK EN ONDERWIJS Susanne Smorenburg, programmamanager Ben Sajetcentrum Marjon van Rijn, docent / onderzoeker HvA / AMC Symposium HBO-V van de Toekomst

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Formeel en informeel. Formeel: Je gebruikt u om iemand aan te spreken. Je noemt iemand bij zijn achternaam.

Formeel en informeel. Formeel: Je gebruikt u om iemand aan te spreken. Je noemt iemand bij zijn achternaam. Formeel en informeel Tijdens je stage praat je veel met mensen. Soms is het een officieel gesprek, soms een gezellig praatje met een collega. Dit noem je formele en informele gesprekken. Formeel betekent

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Inspireren met Rik & Jouke

Inspireren met Rik & Jouke Inspireren met Rik & Jouke Tijdspad Onderwerp Hoe? Lengte? Wie? 11.05 Jouke introductie Tijd Jouke 10.45 11.05 Visie delen Hart, Mensen meekrijgen in een grotere visie Delen visie, Woord, Hart van AIA

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Presenteren the easy way

Presenteren the easy way Presenteren the easy way Dit is een uitgave van Marie-Jose Custers van CustersCoaching (niets uit deze uitgave mag gekopieerd worden) Voor de meeste mensen is presenteren een echte opgave. Ze weten dat

Nadere informatie

Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen

Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen Beste docent, Binnenkort gaat u met uw klas naar de voorstelling Zwemmen Zonder Mouwen; een muzikale 8+ voorstelling die zich afspeelt in en rondom

Nadere informatie

In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf?

In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf? In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf? Het gaat om doen, om zichtbaar en hoorbaar gedrag. Gedrag is waar de omgeving op reageert en wat aanspreekt,

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT ROOS Roos (27) is zeer slechtziend. Ze heeft een geleidehond, Noah, een leuke, zwarte labrador. Roos legt uit hoe je het beste met geleidehond en zijn baas

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Vrienden kun je leren

Vrienden kun je leren Vrienden kun je leren Hallo! Wij zijn Reinder en Berber, en wij hebben de afgelopen maanden hard gewerkt om dit boekje te maken, speciaal voor jongeren met het syndroom van Asperger. Hieronder vind je

Nadere informatie

STICKY STORY ZO MAAK JE EEN PITCH DIE BLIJFT HANGEN

STICKY STORY ZO MAAK JE EEN PITCH DIE BLIJFT HANGEN STICKY STORY ZO MAAK JE EEN PITCH DIE BLIJFT HANGEN Je zelf presenteren. Ook wel eens druk geweest met het maken van een pitch? Of zelfs meerdere voor verschillende situaties? We weten allemaal dat dit

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

1 Kies je onderwerp Samen met je buurman of buurvrouw. Ons onderwerp: Voorbeeld: Michael Jackson was de beste artiest ooit! Nu jullie!

1 Kies je onderwerp Samen met je buurman of buurvrouw. Ons onderwerp: Voorbeeld: Michael Jackson was de beste artiest ooit! Nu jullie! Na deze les kun je presenteren in vijf stappen: 1. Kies een onderwerp 2. Bedenk een goede opbouw 3. Verzamel informatie 4. Oefen je presentatie 5. Presenteren maar! 8 Vertel je verhaal Regelmatig moet

Nadere informatie

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

AVONTURENKAART. Reflectieopdrachten

AVONTURENKAART. Reflectieopdrachten AVONTURENKAART Reflectieopdrachten Je hebt aangegeven dat je het niet weet; je hangt niet erg aan je huidige baan maar hebt ook niet de ambitie om naar een andere baan op zoek te gaan. Geef hieronder kort

Nadere informatie

Lesbrief 14. Naar personeelszaken.

Lesbrief 14. Naar personeelszaken. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 14. Naar personeelszaken. Wat leert u in deze les? Wanneer u zeggen en wanneer jij zeggen. Je mening geven en naar een mening vragen. De voltooide tijd gebruiken.

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek.

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. Conflicten hanteren Tijd: verdelen over twee bijeenkomsten. Bijeenkomst 1 Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. De uitkomst van

Nadere informatie

Bewindvoering: hoe werkt het?

Bewindvoering: hoe werkt het? Bewindvoering: hoe werkt het? Samen je centen de baas JE HEBT EEN BEWINDVOERDER. EN NU? Een tijdje terug heb je ervoor gekozen om je geld samen met Mijn Geld en Zo te regelen. De rechter vindt dit goed.

Nadere informatie

Moedig je groep aan voordat jullie aan het werk gaan. Wanneer iemand even vastzit, zeg je bijvoorbeeld: Kom op, je kunt het wel.

Moedig je groep aan voordat jullie aan het werk gaan. Wanneer iemand even vastzit, zeg je bijvoorbeeld: Kom op, je kunt het wel. Moedig je groep aan voordat jullie aan het werk gaan. Wanneer iemand even vastzit, zeg je bijvoorbeeld: Kom op, je kunt het wel. Wanneer je groep de opdracht moeilijke vindt, zeg je bijvoorbeeld: We kunnen

Nadere informatie

STELLING HET SOCIALE LEVEN VAN JONGEREN ER IS NIKS MIS MEE OM VEEL OVER HET IS NIET GEVAARLIJK OM JE JEZELF OP MSN TE ZETTEN.

STELLING HET SOCIALE LEVEN VAN JONGEREN ER IS NIKS MIS MEE OM VEEL OVER HET IS NIET GEVAARLIJK OM JE JEZELF OP MSN TE ZETTEN. HET IS NIET GEVAARLIJK OM JE EMAILADRES DOOR TE GEVEN. ER IS NIKS MIS MEE OM VEEL OVER JEZELF OP MSN TE ZETTEN. IK ZOU, NAAST MIJN NAAM OOK DE STRAAT WAAR IK WOON DOORGEVEN. DAT IS GEEN GEHEIM! IK VIND

Nadere informatie

Personal Branding voor Ingenieurs

Personal Branding voor Ingenieurs Personal Branding voor Ingenieurs 8 juni 2012 Lustrumsymposium Jullie doelen - succesvolle loopbaan - een baan vinden - de allerbeste zijn? - Saskia Slotboom 2012 2 Personal Branding Tools en praktische

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

4 soorten relaties Is er een vraag om hulp?

4 soorten relaties Is er een vraag om hulp? 4 soorten relaties Is er een vraag om hulp? Nee vrijblijvende relatie Vrijblijvende relatie Vrijblijvende relatie Cliënten die kiezen voor een vrijblijvende relatie = een bezoekerstypische relatie Bezoeker

Nadere informatie

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Anderen over het werk van David en Arjan: Met hun boek en hun seminars maken De Kock en Vergeer heel Nederland gelukkig.

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Afsluiting kinderjury 2013

Afsluiting kinderjury 2013 Afsluiting kinderjury 2013 Schrijverbezoek: Gerard van Gemert 1. Kastor en Tim Wanneer bent u begonnen met schrijven? Gerard van Gemert is in 2005 begonnen met schrijven toen hij met zijn dochters een

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen 1. Lees de uitleg. Tekst lezen en vragen stellen Als je een tekst leest, kunnen er allerlei vragen bij je opkomen. Bijvoorbeeld: Welke leerwegen zijn er binnen het vmbo? Waarom moet je kritisch zijn bij

Nadere informatie

MOTIVEREN & STIMULEREN

MOTIVEREN & STIMULEREN INLEIDING INLEIDING Dit boekje hoort bij de vervolgtraining 'motiveren en stimuleren'. In dit boekje gaat het voornamelijk over kunnen, willen en doen. Probeer de stof die we hier beschrijven vooral als

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Rouw en verlies Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van kinderen van 8-12 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Rouw en verlies Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van kinderen van 8-12 jaar DOELSTELLINGEN De deelnemers worden zich bewust van hun eigen omgang met rouw en verlies en de rol die hun geloof of levensoriëntatie hierbij heeft. De deelnemers weten dat ieder op een eigen manier rouwt

Nadere informatie

TAAL IS LEUK. Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren

TAAL IS LEUK. Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren TAAL IS LEUK Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren 1 Inhoudsopgave Pagina Besteed extra aandacht aan de taal van uw kind 4 Adviezen die u kunt toepassen tijdens een gesprekje met uw kind 5 Maak

Nadere informatie

Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo

Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo Dé Afkickmethode Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo isbn: 978-90-484-2558-7 nur: 751 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS. Yvette Paludanus

FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS. Yvette Paludanus FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS Yvette Paludanus 2 Dit boekje is tot stand gekomen dankzij de vragen en verhalen van medewerkers in de zorg. Wil je een exemplaar van dit boekje bestellen? Wil je begeleiding

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Feedback Project Ergonomisch Ontwerpen

Feedback Project Ergonomisch Ontwerpen Feedback Project Ergonomisch Ontwerpen Competenties Sociaal en communicatief functioneren (P9) Initiatief (P10) Reflectie (P11) Afgelopen module heb je met een groepje gewerkt aan je project. In week 7

Nadere informatie

maakboek In dit Klooikoffer Maakboek vertel je over je werkstuk. Zo leren anderen van jouw werk. Dat is toch gaaf?

maakboek In dit Klooikoffer Maakboek vertel je over je werkstuk. Zo leren anderen van jouw werk. Dat is toch gaaf? let op: al het klooien is op eigen risico! ;) Lekker samen klooien! maakboek In dit Klooikoffer Maakboek vertel je over je werkstuk. Zo leren anderen van jouw werk. Dat is toch gaaf? Vertel alles wat je

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen. Bidden Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.nl en kinderactiviteiten www.lambertuskerk-rotterdam.nl

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het gaat je echt verder helpen.

Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het gaat je echt verder helpen. In de vorige les ben je gaan onderzoeken wat je droom is en ik hoop dat je het besluit hebt genomen om elke dag te dromen en dat je een moodboard hebt gemaakt. Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Uit het resultaat van mijn test kwamen voornamelijk de doener en beslisser naar voren.

Uit het resultaat van mijn test kwamen voornamelijk de doener en beslisser naar voren. Metawerk Fedor. Semester 1a Opdracht 1. Ik heb voor opdracht 1 de leerstijlentest van Kolb gemaakt. Deze test heeft als doel om te kijken op wat voor manier je het beste informatie kunt opnemen en verwerken.

Nadere informatie

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij?

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Wat een mooie luchtballonnen! Geel, oranje, groen en blauw. Kies maar uit Daan,

Nadere informatie

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel Pen en papier? Wat is een businessmodel? Jouw businessmodel is de manier waarop jij in business bent Twee

Nadere informatie

Welkom in de derde klas!

Welkom in de derde klas! Welkom in de derde klas! De meeste van jullie zijn twee jaar leerling van onze school geweest. Jullie weten wel hoe het hier werkt. Wat er van je verwacht wordt. Wat wel en niet geaccepteerd wordt. Dat

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren.

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. FEEDBACK WAT IS FEEDBACK EIGENLIJK? Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. Hiermee is feedback een belangrijk middel

Nadere informatie

Thema In en om het huis.

Thema In en om het huis. http://www.edusom.nl Thema In en om het huis. Les 22. Een huis zoeken Wat leert u in deze les? Praten over uw huis Informatie over het vinden van een nieuwe woning Praten over wat afgelopen is Veel succes!

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren voor technische professionals 20 juni 2013 Jullie doelen? Workshop Presenteren Minder zenuwen bij presentaties Makkelijker contact met het publiek Wat wél en beter

Nadere informatie

Voorwoord! Wie wil ik helpen?!

Voorwoord! Wie wil ik helpen?! Voorwoord Allereerst dankjewel dat je mijn boek hebt gekocht of gekregen en dat je dit ook leest. Dit toont dat jij vooruit wil in het leven en dat je ook actiegericht bent. En actiegerichte mensen halen

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is:

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Mijn gezinsvoogd werkt bij de William Schrikker Jeugdbescherming. Wat een toestand, zeg! Wat gebeurt

Nadere informatie

Techniekkaart: Het houden van een interview

Techniekkaart: Het houden van een interview WAT IS EEN INTERVIEW? Een interview is een vraaggesprek. Wat een interview speciaal maakt, is dat je met een interview aan informatie kunt komen, die je niet uit boeken kunt halen. Als je de specifieke

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Het gedragmodel. 1. Inleiding

Het gedragmodel. 1. Inleiding Het gedragmodel 1. Inleiding Het gedragmodel is een NLP-techiek, ontwikkeld door Peter Dalmeijer (zie www.vidarte.nl) en Paul Lenferink. Het model leert ons feedback te geven waarbij we anderen op hun

Nadere informatie

LinkedIn Simpel: Je Profiel. EBoekje voor starters Annet van Betuw

LinkedIn Simpel: Je Profiel. EBoekje voor starters Annet van Betuw LinkedIn Simpel: Je Profiel EBoekje voor starters Annet van Betuw 25 september en 8 oktober 2014 Over dit boekje Dit Eboekje is de weergave van de webinars LinkedIn Simpel: Je Profiel van24 september en

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie