Georgische Emigranten laten van zich horen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Georgische Emigranten laten van zich horen"

Transcriptie

1 Georgische Emigranten laten van zich horen Georgische Emigranten laten van zich horen Een verslag van de mars van Istanbul naar Tbilisi van Georgische Emigranten September 2012 Marc Hannemann

2 Een inside-reisverslag van de mars van Georgische emigranten die aandacht vragen voor persvrijheid en een democratisch verloop van de verkiezing. Inhoud 1 Stemmen gaat niet vanzelf De armoede is groot Ivanisjvili als redder? Emigranten van Istanbul naar Batumi Veilig de grens over? Tranen van opluchting Hoe neutraal zijn de Emigranten Is er een Georgisch woord voor competentie? Repressie voor de verkiezing Tbilisi: eindbestemming De meningen zijn verdeeld Bidzina Ivanisjvili Misstanden in de gevangenis Wij bouwen een democratisch Georgië The Georgian Dream

3 1 Stemmen gaat niet vanzelf Zelfs als je je succesvol hebt geregistreerd, blijk je opeens toch niet op de lijst te staan. Dan kun je naar je stemrecht fluiten. Otar woont sinds zestien jaar in Istanbul. In de jaren 90 is hij vertrokken vanwege de situatie in zijn thuisland. Sindsdien vindt hij zijn land er niet op vooruitgegaan. Georgische politici zijn als ratten. Stop ze samen in een kooi, en de grootsten eten de kleinsten op. De corruptie aan de onderkant is aangepakt, maar wordt aan de bovenkant elk jaar groter en groter. En nu is zijn stemrecht hem ook nog eens ontnomen. Zijn registratie bij het Georgische consulaat, om deel te mogen nemen aan de komende verkiezingen, is in rook opgegaan. Otar is een van ruim één miljoen Georgiërs in vrijwillige ballingschap; op de vierenhalf miljoen inwoners van het Kaukasische land een substantieel getal. En velen maken zich zorgen over hun rechten bij de stembusgang van 1 oktober aanstaande. Dat is de reden waarom ze nu, twee weken voor de verkiezingen, in Istanbul zijn samengekomen: Georgiërs uit Griekenland, Duitsland, Frankrijk, Spanje, de VS, Nederland en andere landen. Voor een bijzondere actie: Een mars van 1600 kilometer, dwars door Turkije, op de hoofdstad Tbilisi, om hun stem te laten horen. Vroeger ging je gewoon met je paspoort naar de ambassade, en kon je stemmen. Maar nu moet je je aanmelden met stapels documenten, vertelt Maia uit Amsterdam. Een procedure die wel drie uur duurt, via websites die vaak niet werken. En mensen zonder vaste verblijfsplaats komen er niet doorheen. Dat geldt voor een groot deel van de Georgiërs in het buitenland. Die werken in Europa als seizoensarbeiders en hebben geen vast adres. Van de één miljoen zijn er nu ongeveer geregistreerd, een getal dat de emigranten te denken geeft. De andere Maia uit het gezelschap, operazangeres in Wenen, heeft veertien uur op haar ambassade doorgebracht om haar registratie rond te krijgen. Haar stem heeft er hoorbaar onder geleden. Ze moet lachen om het imago van pro-westers democraat, waarom zittend president Michail Saakasjvili bij ons bekend staat. Haar reisgenoot Guram, ook uit Wenen, is het met haar eens: De Rozenrevolutie was in het begin hoopvol. Maar dat bleek al gauw een masker te zijn. Saakasjvili is naar het Westen toe als een gesluierde vrouw: naar buiten toe is alles mooi, maar van binnen is zij vals. 3

4 2 De armoede is groot Nog steeds vertrekken er Georgiërs per jaar, op zoek naar een beter bestaan. 27% luidt het officiële werkloosheidscijfer, in werkelijkheid ligt dit percentage waarschijnlijk nog hoger. En van de staat hoeft men niets te verwachten. Gepensioneerden en gehandicapten krijgen 30 Lari (15 euro) in de maand. Hoe moet je daarvan leven? Saakasjvili zegt dat hij honderd mooie ziekenhuizen heeft gebouwd. Maar als die 1300 Lari per dag kosten, wie kan daar dan terecht? De armoede is volgens de emigranten nog maar het begin van het grote probleem van het land. Stukken grond worden illegaal onteigend en verdeeld aan de neefjes van de president. Succesvolle bedrijven worden failliet verklaard en opgekocht door ministers. Van de ene op de andere dag is benzine 40 cent duurder geen belasting, maar persoonlijke winst van een bewindspersoon. En wanneer je een rekening krijgt, bijvoorbeeld voor elektriciteit, zit daar nog een aparte acceptgiro bij. Voor het smeergeld. En de democratie? Irakli, uit Utrecht: Natuurlijk ben ik teleurgesteld in de Rozenrevolutie. Iedereen is teleurgesteld. Het waren even een paar jaar, waarin Saakasjvili verbetering bracht. Tot de oorlog van 2008, toen hij zijn agressieve en autoritaire kant toonde. Sindsdien leeft hij van het bang maken van de mensen, niet van het verbeteren van het land. 4

5 3 Ivanisjvili als redder? Volgens veel emigranten, en volgens veel thuisblijvers, heeft Saakasjvili van Georgië een eenmanszaak gemaakt. Of tenminste een familiebedrijf. Zijn moeder bezit de spoorwegen, zijn broer het overige openbaar vervoer. Olie-, gas- en energiebedrijven zijn overgegaan in handen van neven en ooms, en de rest van de economie is feitelijk in handen van de extended family van de president. En nu, na twee termijnen presidentschap wil hij, net als het stuivertjeswisselende duo Poetin-Medvedev in Rusland, de grondwet omzeilen door premier te worden. De oplossing moet nu komen in de persoon van Bidzina Ivanisjvili, door zijn fans altijd liefkozend bij zijn voornaam genoemd. En dat zij fans zijn, daar wikkelen de emigranten geen doekjes om. Zangeres Maia: Hoe vaak heb ik al Georgiërs in Wenen ontmoet, die daar voor een behandeling naar het ziekenhuis kwamen? Allemaal betaald door Bidzina. Bidzina heeft ook mijn zoon genezen, daar ben ik hem eeuwig dankbaar voor. Hij kan zich zulke cadeaus veroorloven, Bidzina, de rijkste man van Georgië, met zijn vermogen van een geschatte zes miljard euro. En in die rol als suikeroom heeft zich uitermate populair gemaakt. In de afgelopen jaren financierde hij de bouw van scholen, universiteiten, kerken en ziekenhuizen. Hij betaalde de ambtenarensalarissen toen de staat dat niet kon, en redde de centrale bank. Toen nog volledig anoniem, als stille kracht achter de regering. Jarenlang dachten we dat het geld voor goede projecten van de regering kwam. Of van de EU of de Unesco. Maar pas nu blijkt dat Bidzina dat allemaal betaald heeft. Saakasjvili hoefde alleen maar de lintjes door te knippen, zegt Otar. Nu precies een jaar geleden was het over met zijn anonimiteit. Toen stelde Ivanisjvili zich kandidaat voor de parlementsverkiezingen, met zijn verenigde coalitiepartij Georgian Dream. Tegen Saakasjvili, die hij beschuldigt van nepotisme en despotisme. Voor veel Georgiërs in binnen- en buitenland is hij de redder die de verandering van vandaag op morgen in gang zal zetten. Als ik in zijn ogen kijk, dan zie ik zo n lief, bijzonder persoon, die moet wel te vertrouwen zijn, zegt Weense Maia. Er wordt instemmend geknikt. Anderen onderbouwen hun vertrouwen iets rationeler: Hij heeft beloofd een zakenkabinet te formeren, met onafhankelijke experts op allerlei gebieden. Daarmee kan hij binnen twee jaar de dingen structureel veranderen. Als hij die verandering in de basis heeft doorgevoerd, stapt hij weer terug. Aan die belofte gaan wij hem houden. Ivanisjvili vergaarde zijn fortuin in het Rusland van de jaren 90, met de oprichting van een drogisterijketen en een bank. Het was de tijd van de ongekende mogelijkheden, maar ook van de wetteloosheid en het recht van de sterkste. Volgens de Georgische regeringspartij is hij dan ook een Russisch oligarch, die het voor zijn onafhankelijkheid knokkende landje weer aan het Kremlin wil uitleveren. Georgi, uit Zürich, kijkt daar toch anders tegenaan. Ja, natuurlijk denken ze in het Westen: oei, Russische zakenman, miljardair, dat moet wel een gangster zijn. Maar zo werkt het niet, ook niet in Rusland. Als je twintig jaar geleden slim genoeg was kon je in korte tijd extreem rijk worden, door gebrek aan concurrentie. Chodorkovski was bijvoorbeeld de enige die computers verkocht. Net als Bill Gates: is dat een maffioso, alleen omdat hij miljardair is? Natuurlijk hadden zakenlui in die jaren in Rusland ook een krisja (een dak, oftewel bescherming door de maffia). Maar daar betaalde je voor, in plaats van dat je er rijk van werd. Dat wilde nog niet zeggen dat je er deel van uitmaakte; veel zakenmensen zijn toen zelfs vermoord door de maffia. In de binnenlandse peilingen staan de Nationale Beweging van Saakasjvili en Ivanisjvili s Georgian Dream nu ongeveer op 50/50. Het belooft er dus om te gaan spannen. Volgens de emigranten zullen er vanuit het buitenland in meerderheid stemmen voor de oppositie binnenkomen, en is dat de reden waarom de stemprocedure zo moeilijk is gemaakt. 5

6 4 Emigranten van Istanbul naar Batumi Om hun actie kracht bij te zetten hebben ze in Istanbul elk een satellietschotel aangeschaft. De meeste Georgiërs, vooral op het platteland, ontvangen alleen de staatstelevisie, die volgens hen op de hand is van de regering. De oppositionele zenders TV9 en Maestro zenden alleen uit per satelliet. Maar die zijn dan ook in handen van Ivanisjvili. Begin dit jaar probeerde de oppositie nog schotels te verspreiden op het platteland. Ze werden geconfisqueerd en Ivanisjvili moest zich voor de rechter verantwoorden wegens het kopen van stemmen. Hij werd veroordeeld tot een boete van 70 miljoen euro. Nergens in de wet staat dat het uitdelen van schotels illegaal is, zegt Irakli. En al helemaal niet dat dat bestraft moet worden met zo n bedrag. Maar ze wisten dat deze som bij Bidzina te halen viel. Een satellietschotel is misschien wel een duur cadeau, als je zelf geen cent te makken hebt, zegt Alex, ook uit Utrecht. Maar het gaat niet om de schotel zelf. Het volk heeft recht op vrije informatie. Een nacht, een dag en een ochtend duurt de reis van Istanbul, door Anatolië, naar de Georgische grens. Om de vier uur houden we halt bij een wegrestaurant, om te eten en de benen te strekken. Links duikt zo nu en dan de Zwarte Zee op, op andere momenten komen we door dorre, woestijnachtige landschappen. De sfeer in de reisbus houdt het midden tussen uitgelaten gezelligheid, en een nerveuze spanning. Zal alles goed gaan? Vooral aan de grens? Tot in detail is alles van tevoren doorgenomen. Weinig praten. De schotels zijn voor familie. We kennen onze rechten. We komen in vrede. En als iemand apart wordt genomen, gaat de rest met hem mee. Als ik een jaar gevangenisstraf krijg, ben ik daarop voorbereid, zegt Alex. Irakli maakt zich geen zorgen. We weten wat er moet veranderen in het land. En iemand moet het doen. 6

7 5 Veilig de grens over? Alex denkt ook niet dat er echt iets zal gebeuren. Maar je weet het nooit. Er zijn ook demonstraties neergeslagen, mensen verdwijnen zonder proces in de gevangenis. De angst is groot onder het Georgische volk. Als ik met vrienden spreek aan de telefoon, hoor ik vaak: bel me niet over politiek! Reëel of niet, het zegt wel iets over een land dat mensen zo bang zijn. Inderdaad heeft ook Amnesty International haar bezorgdheid uitgesproken over het gebruik van excessief geweld door politietroepen bij demonstraties, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, en het hoge percentage van Georgiërs dat gevangen zit. Ook al kennen we ons recht om normaal de grens over te steken, van je rechten kun je in Georgië nooit opaan, zegt Georgi. Zijn peetvader was exclusief importeur van luxe Zwitserse merken. Op een dag moest hij bij een van de ministers komen: Óf je staat je importlicentie af, óf je gaat zeven jaar de gevangenis in. Zijn peetvader is alles kwijtgeraakt, en woont nu berooid in Zwitserland. Georgi is hier ook namens hem. Om half vijf gaat de wekker in het Turkse Trebzon. Het is de ochtend voor de grensovergang. De laatste nacht hebben we een hotel genomen, om niet te vermoeid te zijn voor de grote dag. In de bus heeft de spanning en vermoeidheid plaatsgemaakt voor een uitgelaten feeststemming. Vlaggen verschijnen tegen de ramen, Georgische popmuziek schalt door de speakers, na het gebed wordt er gedanst in het gangpad. Sakartvelo! Georgië! Wij komen eraan! Waar ik ook ben, ben ik met jou. Alex zegt dat Georgiërs minder feestjes moeten vieren in het café, maar aan het werk moeten in (bijvoorbeeld) de landbouw. Volgens hem is het vele feesten een uitvlucht. In Georgië is men al van de komst van de emigranten op de hoogte. Filmpjes van de reis zijn al naar TV9 en Maestro gestuurd, en Bidzina heeft op TV aangekondigd dat hij op hen wacht. Nog steeds duurt de discussie in de bus voort over vraag of de emigranten neutraal zijn, of voor de oppositie. Een lastig dilemma. Natuurlijk is iedereen in de praktijk voor Bidzina. Maar naar buiten toe moet er toch een beeld van neutraliteit uitgedragen worden, wil de actie enige kans van slagen hebben. Het gaat om het stemrecht in het algemeen, voor wie dan ook. Wordt de actie ook betaald door Georgian Dream? Alex zegt van niet. Wij hebben allemaal zelf betaald om hier bij te kunnen zijn. We hebben vrij genomen, vliegtickets gekocht. De bus en de hotels worden voorgeschoten door de stichting, maar uiteindelijk met ons verrekend. De stichting, dat is de Stichting Emigranten voor een Democratisch Georgië; een goed vertakt netwerk met afdelingen in Amsterdam, München, New York, Istanbul en andere steden. De financiën van de stichting zijn anoniem. Net als de vele andere projecten van Ivanisjvili? Zelfs als hij erachter zit, vind ik dat geen misdaad, zegt Alex. Vergeleken met wat er in Georgië allemaal gaande is. Als de president recht in mijn gezicht durft te zeggen dat burgemeester X altijd zo eenvoudig is gebleven, terwijl ik weet dat hij miljonair is... En dat terwijl iemand anders geen geld heeft om luiers te kopen voor zijn kind... Dan is het klaar. Dat is als spugen in je gezicht. Dan vind ik het niet erg als een kandidaat een buitenlandse stichting financiert. Hoewel ik niet weet óf het überhaupt gebeurt. In ieder geval ben ik hier vrijwillig, en voor mijzelf. Ik ben hier als activist voor vrije verkiezingen, en niet alleen voor de oppositie, zegt Lasha uit London. Maar in dit geval gaat het ook samen. Want wat Saakasjvili doet is illegaal. Wij willen geen revolutie, want dat leidt altijd tot teleurstelling. De verandering moet komen door 7

8 de democratie, ook als dat wat langer duurt. Dus wij zijn voor eerlijke verkiezingen voor alle partijen. Maar wie er ook wint, Saakasjvili moet nu vertrekken, want hij heeft twee termijnen erop zitten. En dat is de wet. We rijden over de slingerweg langs de steile Zwarte Zee-kust, slaan een bocht om, en opeens zijn daar de hekken en slagbomen van de grensovergang. Zangeres Maia weet haar zenuwen nauwelijks te controleren. Nadat we allemaal zijn uitgestapt vleit ze zich tegen mij aan; met een buitenlandse journalist aan haar arm zal haar wel niets kunnen gebeuren. Bescherm je mij? De rest is vol goede moed. Voorbij de Turkse controle worden de satellietschotels uit het ruim van de bus gehaald en op bagagekarretjes geladen. Wat volgt lijkt een moderne variant op een middeleeuwse bestorming: in hoog tempo marcheren ze achter elkaar aan, de ridders van het Georgische kruis, door de gangen van het douanekantoor, met elk voor zich een schotelantenne op een wagentje, als een schild, op naar de vesting die hun thuis is. Tot aan de streep voor de douanehokjes, symbolisch de muur die genomen moet worden. In de douanehokjes zijn de verraste beambten al druk aan het bellen en overleggen; niemand van ons gezelschap mag meteen aantreden. Maar even later krijgen we toch groen licht. Een voor een mogen we ons paspoort laten zien. Van alle horrorscenario s komt niets terecht, zonder noemenswaardig gedoe steken we de grens over. Inclusief de schotelantennes. Een teken dat het wel meevalt met de vrijheid van meningsuiting in Georgië? Of dat de douanebeambten ook niet weten wat ze ermee aanmoeten, omdat het Westen meekijkt? Weliswaar volgt nog een extra controle van de bagage in een aparte ruimte, en worden er nog wat vragen gesteld over de schotels ( voor commerciële doeleinden?), maar uiteindelijk loopt iedereen opgewekt richting uitgang. Daar staat al een grote menigte klaar. Een paar honderd Georgiërs (familieleden, dorpelingen?) staan te wachten met spandoeken en camera s. Bij het verschijnen van het eerste wagentje met schotel stijgt een luid applaus op. 8

9 6 Tranen van opluchting Ze zijn aangekomen, een emotioneel moment. Dit gevoel geeft me vleugels, roept Zura uit Brugge, die al zestien jaar geen Georgische bodem meer heeft betreden. Zangeres Maia, Gia en enkele anderen heffen een traditioneel Georgisch polyfoon lied aan, dat met luid applaus, en zelfs tranen beloond wordt. Ik kon niet zingen want mijn hart huilde, zegt Gia achteraf. Tot zover is de actie geslaagd, voor sommigen een grote opluchting. Weliswaar is de staatstv niet komen opdagen, maar de aankomst van de emigranten is uitgezonden door TV9. De staatsmedia zijn niet geïnteresseerd, zegt Georgi. Volgens hem zijn de enige aanwezige representanten van de staat mensen van de veiligheidsdiensten. Georgi zegt hen te herkennen, althans hun stijl. De regering wil alles controleren: ze filmen oppositiebijeenkomsten en leggen vooral gezichten vast. Georgi heeft een facebook-pagina met dat soort filmpjes. Ze staan meestal twee aan twee, op afstand van de groep, met kleine camera s. Georgi is niet honderd procent zeker, maar het zou hem niks verbazen als dat nu ook zo was. Verder gaat de reis, naar de badplaats Batoemi. De vrolijkheid in de bus bereikt nieuwe hoogten. Voor het stadhuis heeft zich een menigte verzameld, sommigen met de blauwe vlag van Georgian Dream. Weer wordt het lied aangeheven. Even wordt de menigte opgeschrikt door een gearriveerde politieauto, die dreigende taal laat horen door de megafoon. Maar als niemand daarop ingaat, laten de agenten het erbij. 7 Hoe neutraal zijn de Emigranten Alex is verontwaardigd over een aantal vragen die hij kreeg van lokale journalisten. Wie heeft jullie actie betaald? En waarom kwamen de emigranten vijftien jaar lang niet terug, en nu opeens wel? Typisch regimegetrouwe journalisten, meent Alex. Ze vragen niet waar het werkelijk om gaat. Kritische, neutrale en onafhankelijke media schijnen lastige begrippen te zijn in Georgië. Net als in de hele samenleving tekenen zich ook in het journalistieke landschap duidelijk twee kampen af: de regimegetrouwen en de oppositionelen. Aan hun eigen achterban vragen ze waar het werkelijk om gaat, en kritische vragen gelden voor het andere kamp. Aan hun vragen kun je ze herkennen. Sommige van de emigranten hebben zelfs hun mond voorbij gepraat. Ze hebben zich in het openbaar pro-georgian Dream uitgelaten, ondanks de nadrukkelijke instructies dit niet te doen. Alex: Mensen zonder mediatraining moeten niet voor de camera gaan. Men moet ons serieus nemen en dat gebeurt zo niet. Verder gaat de reis, door de bergen en dorpen met koeien op de weg, richting hoofdstad Tbilisi. Onderweg houden we nog halt bij de bekende voetballer Kakhi Khaladze (AC Milan), die de oppositie steunt. TV9 is er weer bij. Volgens Irakli zit een andere prooppositievoetballer in de gevangenis. Ondertussen hebben de eerste familieleden van de emigranten zich bij ons gevoegd. Prozaïsch en zonder verdere plichtplegingen verdwijnen de eerste TV-schotels in hun kofferbakken. 9

10 8 Is er een Georgisch woord voor competentie? Is dat niet het grote probleem waar Georgië aan lijdt: die familie boven alles -mentaliteit? Georgi vindt dat hooguit deels het geval. In de private sector is het geen probleem. Als ik een mooi baantje kan regelen voor een broer of een neef, dan doe ik dat natuurlijk. Dat gebeurt in Zwitserland ook, of in Nederland. Maar in de overheid is het wat anders. Werk wordt hier niet naar competentie verdeeld, beaamt Alex. Dat is wel een probleem, vooral in de overheid. Daar komt het er ook op aan wie je kent. Competenties zijn ook niet goed te meten, want jarenlang waren diploma s overal te koop. Maar als Bidzina aan de macht komt, en emigranten uit het westen terugkeren, gaat hij hopelijk ook wat meer ambtenaren aanstellen met een westerse opleiding en manier van denken. Want terugkeren, daar zijn de meesten het over eens: daar gaat het om. Als Bidzina aan de macht komt, en de dingen structureel veranderen, dan keren we massaal terug. 9 Repressie voor de verkiezing Een van de nieuw gearriveerde familieleden is Zaza, broer van Amsterdamse Maia. Hij is net terug uit de gevangenis, waar hij twee weken heeft gezeten nadat hij in Gori aan een Georgian Dream-betoging had deelgenomen. Na de demonstratie werd hij naar eigen zeggen geprovoceerd door wat dronken lui, en opgepakt. In de rechtszaal kreeg hij geen advocaat, waarop hij boos werd op een vrouwelijk lid van de rechtbank. Toen hadden ze hem: hij kreeg vijftien dagen isoleercel wegens het beledigen van een vrouw. De eerste dagen ging hij in hongerstaking, omdat zijn cel geen fatsoenlijk toilet had. Na twee dagen hebben ze hem wel sanitaire voorzieningen gegeven, maar nog steeds geen luchtpauze. De overige twee weken bracht hij door met het reciteren van oude Georgische gedichten. Intussen kwamen de politieagenten die hem hadden opgepakt hun excuses aanbieden aan zijn vrienden want die kenden elkaar ook weer. Het speet hun, ze hadden alleen orders van boven uitgevoerd. 10

11 10 Tbilisi: eindbestemming Kort voor Tbilisi groeit onze stoet aan met enkele tientallen auto s, en gezamenlijk stromen wij de stad binnen. Op naar het bureau van de kiescommissie, in een vrij aftandse flat in een buitenwijk. Op de trap voor het gebouw stellen de emigranten zich op met hun spandoeken, maar niemand van de kiescommissie komt naar buiten. Wel is uiteraard TV9 present. En Kote Surguladze, PR-man van Georgian Dream, en één van de vertrouwelingen van Ivanisjvili. Deze mensen zijn mijn helden. Zo n reis om hun stem te laten horen, om hun land te steunen, daarvoor verdienen ze een onderscheiding. En u bent mijn held dat u er verslag van doet. Deze rally is nog klein, maar morgen verwachten we een paar duizend mensen in het Deda Ena park. U komt toch ook? Tbilisi ligt in een vallei, aan weerszijden van de rivier de Koera. Om de stad heen liggen hoge bergen, sommigen ervan met oude kerken en kastelen. En één met een modern glazen paleis: het huis van Ivanisjvili. Beneden, in het centrum, heeft rivaal Saakasjvili een replica van de Berlijnse Rijksdag neergezet. Iets kleiner, maar met dezelfde glazen koepel, het symbool van transparantie. Zijn presidentieel paleis. Vanuit het paleis loopt een moderne brug met honderden lichtjes over de rivier, recht naar Casino Shangri-La. Ervoor staan geblindeerde Jeeps, het favoriete vervoermiddel van alle post-sovjet elites. Rechts voor het paleis ligt een glanzend marmeren plein. De fontein brengt een waterballet ten beste op de tweede wals van Sjostakovitsj. Om er te komen breek je bijna je botten over de afgebrokkelde stukken beton. De Funikular, of stoeltjeslift, naar de top van de berg met het oude kasteel, biedt een spectaculair uitzicht over de stad. Er lijkt wel een bouwcompetitie aan de gang: de een bouwt ziekenhuizen en scholen, de ander fonteinen en stoeltjesliften. 11 De meningen zijn verdeeld Tussen de rondhangende jeugd zitten ook Davit en Mariam. Ik wil niet zeggen dat alles perfect is onder Saakasjvili, zegt Davit. Dat zeker niet. Maar volgens mij gaan we wel de goede kant op. Tien jaar geleden moest je elke dag nog tientjes aan iedereen betalen voor van alles en nog wat. Nu hoeft dat niet meer. Het is ook veiliger geworden op straat, vult Mariam aan. Ik durf hier nu zonder problemen s nachts rond te lopen. Dat was vroeger echt anders. Natuurlijk zijn er nog wel problemen. Maar wij Georgiërs zijn een emotioneel volk. Als er iets mis is winden we ons enorm op, dan rennen we de straat op en eisen een andere regering. Maar het is maar de vraag of een nieuwe leider nou echt de oplossing is, je weet nooit wat die gaat doen. Wij keren terug... Wij keren terug... Inderdaad hebben de volgende dag enkele duizenden mensen in het...-park verzameld om te zien wat hun emigranten te vertellen hebben. En om Bidzina te zien spreken, die vast en zeker ook zal komen. Het park ziet blauw van de Georgian Dream-vlaggen en T-shirts. Hoewel Saakasjvili s partij formeel ook is uitgenodigd, is het allang geen geheim meer aan wiens kant de emigranten staan. Wij keren terug..., zingen Maia, Otar, en twee dozijn andere emigranten op het opgezette podium. Het lied werd speciaal gecomponeerd voor de Georgiërs in het buitenland, en ook voor wie de tekst niet verstaat, heeft de melodie die diep-melancholische klank die je alleen in Oost-Europa terughoort. Enkele toehoorders staan de tranen in de ogen. Immers, met een kwart van de bevolking in het buitenland, heeft iedere familie wel iemand in de bouw in Engeland, in de Spaanse horeca, de Duitse fabrieken, of de kassen van het Westland, af en toe een paar van hun zuurverdiende eurootjes overmakend naar huis. Als het aan deze mensen ligt hoeft dat straks niet meer, en kunnen de verloren zonen thuiskomen. 11

12 12 Bidzina Ivanisjvili Na het lied en de toespraken draaien alle hoofden naar een haag van beveiligers, waartussen hij komt aangelopen: klein van stuk, in een loszittend pak, met een grijze kuif boven een vriendelijke schedel. Wanneer Bidzina Ivanisjvili het podium bestijgt, is het applaus slechts na meerdere minuten en met moeite tot bedaren te krijgen. Zijn toespraak is kort maar krachtig: Er vertrekken honderdvijftigduizend Georgiërs per jaar. Waarom? Omdat de overheid nog nooit in de geschiedenis van Georgië zo slecht was als nu. Maar over drie jaar, dat is beloofd: dan is het land weer op orde en kan iedereen terugkeren. Hij is een man van zijn woord. Hij heeft al zo veel gedaan, alleen wisten wij dat niet, vertelt een vrouw in het publiek. Hij is het omgekeerde van Misha [Saakasjvili]: Die man heeft een en al PR, maar in de praktijk doet hij niks. Ik sta hier met een groots gevoel. Bidzina is een mecenas. Op het podium gaan alle emigranten met Bidzina op de foto. Amsterdamse Maia is duidelijk aangedaan. Haar project is volbracht, en op de steun van zoveel mensen had ze niet durven hopen. Otar: Ivanisjvili is niet bezeten door macht, maar wil de mensen weer een stem geven. Hij neemt het volk serieus. Wij buitenlandse kiezers, wij laten ons niks voorschrijven, wij zijn onafhankelijker dan de rest. Even snel als hij kwam, is Bidzina weer verdwenen, en binnen no-time is ook het park leeg. Kote, de PR-man staat nog wat na te kletsen, om onduidelijke redenen noteert hij alle namen van de emigranten uit onze bus. Wat ziet hij in zijn baas? Bidzina wordt niet gecontroleerd door zijn geld, maar hij controleert zijn geld. Dat is het uitzonderlijke aan hem. Hij staat boven zijn rijkdom. Ook toen hij in Rusland werkte, stak hij zijn miljoenen in zijn thuisland. Het dorp waar hij vandaan komt is nu als een tweede Zwitserland of Noorwegen. En dat wil hij nu van heel Georgië maken. Als je je geld naar huis stuurt, in plaats van het over de balk te smijten, dan ben je in mijn ogen een echte held. Net als deze emigranten. Maar is hij wel te vertrouwen? Iemand die in het Rusland van de jaren 90 zo rijk is geworden? Zelfs de anti-propaganda van Saakasjvili heeft nog geen belastende feiten weten te vinden. Geloof me, als er ook maar iets was geweest, zouden ze dat al lang en breed hebben uitgemolken. Maar ze vinden niets. Goed, maar als er belastend materiaal zou zijn, dan ligt dat in Rusland en niet in Georgië. Dat krijg je toch niet boven water, als de Russen dat niet toelaten? Inderdaad. Goed met u gesproken te hebben, een fijne dag verder. Die avond vertelt mijn taxichauffeur dat hem 200 Lari (100 euro) is beloofd wanneer hij twintig mensen voor de regering weet te ronselen. Thuisgekomen bij Maia en Zaza is de feeststemming omgeslagen. 12

13 13 Misstanden in de gevangenis TV9 heeft beelden uitgezonden over martelingen in de gevangenis. Gevangenen worden geslagen, en hoewel dat niet op de vage beelden zelf te herkennen is, met voorwerpen verkracht. In een eerste reactie zegt de regering dat de video s door de oppositie zijn vervalst. De beelden hebben het gezelschap geschokt, hebben het land geschokt. Er dreigt oproer. Duizenden mensen hebben zich inmiddels verzameld voor de schouwburg, waar Saakasjvili een voorstelling bijwoont. Zij eisen dat hij naar buiten komt, opheldering geeft. Tot diep in de nacht duren de protesten, zelfs nadat Saakasjvili al lang via een achterdeur is ontsnapt. Ook de volgende ochtend gaan de protesten door. Voor de universiteit staan studenten met megafoons en kartonnen borden. We are fuckin angry. It s not enough that our government mistreats us in every aspect of life so now it fucks us literally. Langzaam maar zeker groeit te menigte voor de universiteit aan tot duizenden jongeren. Ook van andere faculteiten en instituten stromen ze toe, een gejuich stijgt op bij iedere spreker die de megafoon in handen krijgt. Een professor komt naar buiten en betuigt haar steun. Ze neemt een groot risico, zegt Georgi. Veel professoren zijn al ontslagen omdat ze zich voor de oppositie geuit hebben. Toch is dit geen actie voor de oppositie, maar een spontane demonstratie van studenten. We vinden het erg wat er gebeurd is in de gevangenis en dus demonstreren we voor mensenrechten. Het zal misschien effect hebben op de verkiezingen, maar daar gaat het niet om, zegt een tweedejaars studente filologie. Ook weet ik niet of dit politieke gevangenen zijn of gewone criminelen: maar zo ga je niet met gevangenen om. Gezamenlijk besluit men om naar het gebouw van TV1 te trekken om een statement af te leggen. De brede straat is gevuld met duizenden jongeren, het verkeer stokt. Chauffeurs toeteren, aan hun gebaren te zien niet uit irritatie, maar uit steunbetuiging. Sommigen rijden stapvoets mee, blokkeren opzettelijk de weg. Als de studenten eenmaal staken, is het afgelopen, zegt Georgi. Dit is het begin van het einde. Voor het gebouw van TV1 heeft zich een enorme menigte verzameld, maar er komt niemand naar buiten. Wel schijnt er een onderhandelaar naar binnen te zijn gestuurd. Studenten hangen in bomen en lantaarnpalen. Kom naar buiten! wordt gescandeerd. TV9 is er wel. Het Westen moet eindelijk begrijpen wat hier aan de hand is, zegt Archil, vierdejaars economie. Het gaat er niet om dat het Westen ons moet helpen, financieel of strategisch of wat dan ook. Maar men moet inzien hoe de werkelijke situatie achter de facade is. Bij het horen van Nederland komt hij meteen over de presidentsvrouw te spreken. Sandra Roelofs heeft heel goede dingen gedaan, bijvoorbeeld voor HIV- en Tbc-patiënten. Ze is een soort Jacky Kennedy. Maar als ze bij u in Nederland vertelt dat alles hier de goede kant op gaat, dan liegt ze net zo hard als haar man. Wil hij ook op Ivanisjvili stemmen? We kunnen niet zeker weten dat het onder hem echt verbetert. Maar Saakasjvili heeft in elk geval zijn kansen verspeeld. De aantijging van de regering, dat de gevangenis-beelden vervalst zouden zijn, blijkt niet houdbaar. In een poging de schade te beperken heeft Saakasjvili twee verantwoordelijke ministers naar huis gestuurd. Zelf heeft hij op tv verklaard dat zulke schendingen niet mogen bestaan in een democratisch Georgië, en dat de schuldigen bestraft zullen worden. Eén verdachte cipier is al opgepakt toen hij naar Armenië probeerde te ontkomen. 13

14 Voor veel demonstranten is dit niet genoeg. Ook TV9 spreekt er schande van. Het is niet genoeg de marionetten aan te pakken. De echtheid van de video s schijnt inmiddels voor iedereen vast te staan. Maar dat ze een week voor de verkiezingen verschijnen, terwijl sommigen al een jaar geleden zijn gefilmd dat kan toch geen toeval zijn? 14 Wij bouwen een democratisch Georgië TV9 zendt de hele dag shaming-tv uit, zegt Malashkhia, een woordvoerster van de Nationale Beweging. We zitten in een glimmend, strak marmeren kantoor, het partijkantoor van Lijst 5 in een van de stedelijke rayons. Als een minister in een hotel is geweest, roepen ze op TV9: Schande! De minister verblijft in een hotel, terwijl anderen op straat moeten slapen! Maar is het zo gek dat een minister wel eens in een hotel komt? Begrijp me niet verkeerd: het is vreselijk wat er in de gevangenissen is gebeurd. Maar de regering heeft meteen maatregelen genomen om te zorgen dat het niet nog vaker kan voorkomen. Elk land heeft een gezonde oppositie nodig, dat is heel belangrijk voor een werkende democratie. Wat dat betreft ben ik blij om de grote aanhang van de tegenpartij. Maar elke twee jaar een revolutie: dat verandert niks aan de zaak. Het probleem is dat mensen denken dat de overheid alles maar voor ze zal oplossen. Dat is nog iets uit de Sovjet-tijd. Dus zitten mensen thuis te wachten tot de telefoon gaat: Hier is de president, ik heb een baan voor je. Mensen moeten zelf aan de slag. Ik heb zelf hard gestudeerd om hogerop te komen, hard mijn best gedaan, en ik heb wel werk. Dus mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun doen en laten? Natuurlijk moet de overheid omstandigheden creëren waarin mensen kunnen groeien. Maar uiteindelijk moeten ze het zelf doen, moeten wij het zelf doen met z n allen. En niet een of andere miljardair die alle problemen oplost. Kan zij garanderen dat de verkiezingen eerlijk zullen verlopen? Er zijn zo veel buitenlandse waarnemers en organisaties zelfs al zouden we willen, dan is frauderen echt onmogelijk. Ik hoop alleen wel dat Saakasjvili zijn klus kan afmaken. Wij bouwen aan een democratisch Georgië en dat kost tijd. Zei ze dat echt? Irakli een andere Irakli dit keer moet schamper lachen. We zitten één huizenblok verder in het kantoor van Georgian Dream. Een wereld van verschil met het gelikte partijkantoor van Lijst5. Via een morsige trap kom je in een donker, vervallen appartement; een duiventil aan mensen, waarvan veel in leren jasjes, waar stevig gerookt en geklept wordt. Weet je wat ze bouwen? Dan komt er zo n delegatie uit Brussel, en dan zetten ze huizen van karton neer. Of van gipsplaat als buitenmuur. Eén regenbui en hun Nieuwe Georgië valt uit elkaar. En dan die lelijke bruggen en casino s midden in het oude centrum... Ik ben niet tegen nieuwbouw, maar dan wel in goede kwaliteit, op een gepaste plaats. Weet u wat Ivanisjvili heeft gebouwd? Irakli gaat er eens goed voor zitten, en telt af op zijn vingers. Scholen, ziekenhuizen, een opera, stadions, een dolfinarium, een universiteit, een concertzaal, een recreatiepark, en een gerenoveerd theater. Alles is frauduleus in dit land, dus de verkiezingen ook. Een voorbeeld: als je reclame wilt maken, ga je naar de minister van defensie. Die zou eigenlijk over defensie moeten gaan, maar bezit ook alle reclameborden van de stad. Het is absurd, maar zo is dat. Natuurlijk worden de verkiezingen op grote schaal gemanipuleerd. Mensen kunnen hun baan kwijtraken als ze geen foto leveren uit het stemhokje, als stembewijs. 14

15 15 The Georgian Dream Wat Irakli graag wil voor zijn kinderen? Een vrij leven in Georgië. Niet de hele tijd gebukt hoeven te gaan onder dit soort gedoe. Hij zit hier niet voor geld of voor wat dan ook. Geld is ook niet de oplossing. Zijn Georgian Dream: Dat ik straks niet meer hoeft te weten wie het hoofd van politie is. Nu moet je iedereen persoonlijk kennen. Een Georgiër kent gemiddeld honderden mensen, niet omdat hij zo sociaal is, maar omdat dat nodig is. In een goed geregeld land hoeft dat niet. Om die mentaliteitsverandering te bereiken, is er eerst een regimewisseling nodig. Die droom wordt door velen gedeeld, zij het soms in andere bewoordingen. Onder andere door Otar. Ons laatste avondmaal voor mijn vertrek vindt plaats aan een eindeloze tafel met eindeloze toostten. Op het leven, op de gestorvenen, op de familie, op Georgië, en op landen als Nederland, die zo gastvrij zijn om emigranten op te nemen. En op Bidzina. Mijn Berlijnse buurvrouw Eka: Natuurlijk is Bidzina ook berekenend. Hij is zeker niet dom. Hij is juist heel clever. Maar hij is het enige alternatief dat we nu hebben, om dat monster van een Saakasjvili af te zetten. In een perfecte democratie zijn geen problemen, verwoordt Otar zijn Georgische Droom. Als er geen probleem is, is er ook geen reden om de straat op te gaan of je ergens over op te winden. Dus de perfecte democratie is bereikt, als iedereen lekker thuis kan zitten en zich nergens mee hoeft te bemoeien. Er is hoe dan ook nog een lange weg te gaan. En daar proosten we op. 15

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld!

Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld! Naam: Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld! Elk jaar hebben we een kinderboekenweek. Dit is al sinds 1955 zo. Dat zijn al heel veel jaren. Elke kinderboekenweek duurt 10 dagen. Dit jaar valt deze week in

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier.

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet.

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis?

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? In deze avond zijn we hier samengekomen, om met elkaar kerstmis te vieren. En we stellen ons de vraag: is er iets met Kerstmis? In deze avond zoeken we een

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Is Marokko islamitisch genoeg?

Is Marokko islamitisch genoeg? Page 1 September 7, 2007 Is Marokko islamitisch genoeg? SAMENVATTING: Grote kans dat de islamitische PJD vandaag de Marokkaanse verkiezingen wint. De partij wil een herwaardering van de islamitische waarden,

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Ria Massy. De taart van Tamid

Ria Massy. De taart van Tamid DE TAART VAN TAMID Ria Massy De taart van Tamid De taart van Tamid 1 Hallo broer! Hallo Aziz! roept Tamid. Zijn hart klopt blij. Aziz belt niet zo dikwijls. Hij woont nog in Syrië. Bellen is moeilijk in

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Inhoud Slaapkamer 6 Opwarming 8 Een jaar later 10 Genoeg 12 Terrorist 14 Geheim 16 Olie 20 R.O.A. 23 Betty 26 Vertrouwen 29 Feiten 32 G.O.F. 35 Protest 38 Warm 42 Reuzenmachine 44 Een bewaker! 47 Terrorist?

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl R O S A D E D I E F Arco Struik Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl In de winkel 3 Bart 5 Een lieve dief 7 De telefoon 9 Bij de dokter 11 De blinde vrouw 13 Een baantje 15 Bijna betrapt

Nadere informatie

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman Zeesteen Janneke Holwarda roman De wereld verzaakt; in het dorp van mijn ouders zijn de bladeren rood. Buson 1980 Ze is de jongste. En de vreemdste. Moeder had het zelf gezegd toen de tantes op bezoek

Nadere informatie

Nehemia 8:10b - Feest met de wet

Nehemia 8:10b - Feest met de wet Nehemia 8:10b - Feest met de wet Je moet al zo veel, en dan moet je je van God ook nog aan zijn wetten houden? Hoe kun je nu blij zijn met de wet? Toch wordt in Jeruzalem feest gevierd als de wet gelezen

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Openingstekst: (Door een ouder en kind) A. Zeg zou jij het licht aandoen? Je moet opschieten, want het is bijna tijd. Dadelijk

Nadere informatie

Mijn loverboy Verloren onschuld

Mijn loverboy Verloren onschuld Mijn loverboy Verloren onschuld in makkelijke taal simone schoemaker 8 Het verhaal van Lisa De dag begint goed. Ik word wakker met een blij gevoel. Yes, ik ben jarig! Ik ben zestien! Mijn moeder feliciteert

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan.

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan. Over dit boek Er bestaan veel verschillende boeken over Tijl Uilenspiegel. Het bekendste boek is uit 1867, van Charles de Coster. De Vlaamse Tijl Uilenspiegel strijdt in dit boek voor de vrijheid tijdens

Nadere informatie

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel)

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Als voorbereiding op de opdracht kunt u onderstaande tekst lezen. Wat heb jij aan Europa Europa een ver van je bed show? Nee hoor. Je eten, je kleding, de prijs

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

* Musical. Spelers: David

* Musical. Spelers: David David * Musical Musical over het leven van David: 1. David bij de schapen 2. David wordt tot koning gezalfd 3. David komt bij Saul aan het hof 4. David en Goliath 5. David op de vlucht voor Saul 6. David

Nadere informatie

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak.

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak. Tik-tak - Lees het gedicht tik-tak voor. Doe dit in het strakke ritme van een langzaam tikkende klok: Tik - tak - tik - tak Ik tik - de tijd - op mijn - gemak. Enzovoort. - Laat de kinderen vrij op het

Nadere informatie

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding.

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Welkom Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Gebed (groep 6) Lieve God, we zijn hier bij elkaar gekomen om Pasen te vieren het feest van de opstanding

Nadere informatie

Deel 3: Wie heeft het in Europa voor het zeggen?

Deel 3: Wie heeft het in Europa voor het zeggen? Deel : Wie heeft het in Europa voor het zeggen?. Raadje plaatje Net zoals een gemeente, een provincie en een land bestuurd worden, wordt ook de Europese Unie geleid door politici. Ze werken in verschillende

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag.

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag. vanaf 4 jaar tekst: Marian van Gog muziek: Ton Kerkhof ouplet Brandweerman Intro D7 G man, Refrein brand -weer - man. Red die kat, Brand-weer Œ Œ Œ G Œ Ó als je kan. Zet je lad - der neer en draag snel

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden.

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden. 1. We gaan eten in een restaurant. Serge heeft gereserveerd; dat doet híj altijd. Het is zo n restaurant waar je drie maanden van tevoren moet bellen. Of nog langer. Serge belt nooit drie maanden van tevoren.

Nadere informatie

'Vrede voor jou, hierheen gekomen' (Geroepen om te zingen, nr. 15) 'Hij kent je bij je naam'. (internet) http://www.youtube.com/watch?

'Vrede voor jou, hierheen gekomen' (Geroepen om te zingen, nr. 15) 'Hij kent je bij je naam'. (internet) http://www.youtube.com/watch? Liturgie Jongerenviering op 10 juni 2012 Protestantse Kerk in Wehl Welkom Anneke We begroeten elkaar met het zingen van: 'Vrede voor jou, hierheen gekomen' (Geroepen om te zingen, nr. 15) Thema van de

Nadere informatie

Wat? Ambers mond valt open. Krijg ik dertigduizend euro? De notaris knikt. Dat klopt. Gefeliciteerd. Liz weet ook niet wat ze hoort.

Wat? Ambers mond valt open. Krijg ik dertigduizend euro? De notaris knikt. Dat klopt. Gefeliciteerd. Liz weet ook niet wat ze hoort. Een erfenis Dag dames, kan ik iets voor u doen? Amber kijkt Liz even aan en zegt dan: Ik heb hier een afspraak met de notaris. Mijn naam is Amber Overgauw. De vrouw kijkt op haar beeldscherm. Ik zie het,

Nadere informatie

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer aisha kindsoldaten Kindsoldaten, ik ruik haat. Dat gebeurt, als je kinderen niet spelen

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

Kerstfeest 2015. Ds. W.E. den Hertogschool

Kerstfeest 2015. Ds. W.E. den Hertogschool Kerstfeest 2015 Ds. W.E. den Hertogschool Lichtjes, lichtjes overal Kerstfeest is het nu Jezus is geboren Zeggen zij aan U Groep 1/2 Welkom Kim & Jake Openingsgebed Gebed door groep 6 (1) Lieve Here God,

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Alles is in volle opbouw.

Alles is in volle opbouw. Alles is in volle opbouw. Duits paviljoen ook te zien op de vlgd dia Vlgd dia Hall van machines Oud Vlaanderen met het Belfort van Bethune(fr) Hoofdingang aan de Kortrijksesteenweg 2 dia s verder Het Duits

Nadere informatie

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7)

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Liturgie aangepaste dienst Baflo, 28-09-14 om 14.30 uur Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Welkom en mededelingen a. Opw. 334 Heer, uw licht en uw liefde schijnen b. Opw. 88 Een rivier vol

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Inhoud Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Onderwerp 1 Gelijkheid...13 De rechten van Tim... 14 Onderwerp 2 Toegankelijkheid...17 De rechten

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING

VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING EUROCULT LITO VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING Postbus 13050 3507 LB Utrecht Wittevrouwenstraat 36 3512 CV Utrecht Tel: 030

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. KB-0125-a-16-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. KB-0125-a-16-2-b Bijlage VMBO-KB 2016 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB KB-0125-a-16-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een tekst op een poster (1848): Leve de! Weg met Willem. Hij is een bloedzuiger.

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Lesmap Wij ook HETGEVOLG WIJ OOK

Lesmap Wij ook HETGEVOLG WIJ OOK WIJ OOK Spel: Jason Van Laere en Marjan De Schutter Tekst & Regie: Stijn Van de Wiel Scenografie: Jan Strobbe Camera, Montage: Dries Segers Dramaturgie: Bram Verschueren 1 7+ Ik ben ik. Jason. Dat is mijn

Nadere informatie

London. klas 2B kompas. Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink

London. klas 2B kompas. Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink London klas 2B kompas Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink Dag 1 Klas 2b van het kompas moesten allemaal verzamelen op het station Breda. Daar werden de kinderen uitgezwaaid door hun ouders. De kinderen

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

De meester is een Vampier

De meester is een Vampier De meester is een Vampier Door Wout Terpstra Het is maandag en Tom werd wakker. Hij vindt het altijd heel leuk op school. Maar vandaag weet hij het niet. Want ze krijgen een nieuwe meester. Tom!Tom! Ben

Nadere informatie

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design Woord voor Woord is een programma mondelinge vaardigheden NT2 voor analfabete beginners. Het omvat 12 lessen. De ontwikkeling van het programma en de daarbij behorende video s is mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook:

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook: Weten jullie hoe Sinterklaas van Spanje naar Nederland komt? Ja? Met de fiets? Nee! Met de stoomboot, natuurlijk! Het is een heel gedoe voordat Sinterklaas en zijn Pieten kunnen vertrekken. Je wil niet

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

tje was saai. Haar ouders hadden een caravan, waarmee ze ieder jaar in de zomer naar Frankrijk gingen. Ook voor deze zomer was de camping al

tje was saai. Haar ouders hadden een caravan, waarmee ze ieder jaar in de zomer naar Frankrijk gingen. Ook voor deze zomer was de camping al Hoofdstuk 1 Echt? Saartjes mond viel open van verbazing. Maar dat is supergoed nieuws! Ze sloeg haar armen om haar vriendin heen. Waaah, helemaal te gek. We gaan naar Frankrijk. Zon, zee, strand, leuke

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

Nederland. Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Welke bekende persoon is er altijd bij?

Nederland. Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Welke bekende persoon is er altijd bij? Nederland Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Waar? (vul in) Op de. in (plaats) Waarom zijn al die mensen daar?... Welke bekende persoon is er altijd bij?. Hoe heet het meisje rechts? Haar moeder viert

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar!

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar! Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 12 september Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Met muzikale begeleiding van Marloes Stomphorst Thom van Eck Bauke de Boer. Kinderkerstfeest 2014

Met muzikale begeleiding van Marloes Stomphorst Thom van Eck Bauke de Boer. Kinderkerstfeest 2014 Met muzikale begeleiding van Marloes Stomphorst Thom van Eck Bauke de Boer Kinderkerstfeest 2014 Binnenkomst kinderen groep 1 tot en met 3 Luid klokjes, klingelingeling, luid klokjes kling! Laat de boodschap

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Een spannend spel loopt verkeerd af

Een spannend spel loopt verkeerd af De strafzaak Een spannend spel loopt verkeerd af Algemene informatie over de rechtszaak in het simulatiespel Ben, Najib en Roos, drie vmbo leerlingen van 15 jaar, hebben de laatste lesuren vrij van school

Nadere informatie

Liturgie voor de Gezinsdienst. Thema: In de wolken!

Liturgie voor de Gezinsdienst. Thema: In de wolken! Liturgie voor de Gezinsdienst op 26 oktober 2014 om 10,00 uur in De Ark Thema: In de wolken! Met medewerking van: Elly Maarsingh Renny Post Leden van de KiWi Voor de dienst zingt Ludgrut: Wees welkom allemaal

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Bijlage VMBO-KB 2004 tijdvak 2 GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Bronnenboekje 400030-2-633-527b SOCIALE ZEKERHEID EN VERZORGINGSSTAAT IN NEDERLAND bron

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

Zie ginds komt de stoomboot. Hij komt, hij komt!

Zie ginds komt de stoomboot. Hij komt, hij komt! Hij komt, hij komt! Hij komt, hij komt, die lieve goede Sint. Mijn beste vriend, jouw beste vriend, De vriend van ieder kind. Mijn hartje klopt, Mijn hartje klopt zo blij. Wat brengt hij jou, wat brengt

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

Beste jongens en meisjes, excellentie, geachte Kamerleden, dames en heren,

Beste jongens en meisjes, excellentie, geachte Kamerleden, dames en heren, Beste jongens en meisjes, excellentie, geachte Kamerleden, dames en heren, Ik hoop dat u het niet erg vindt dat ik als Koning van de Jeugd 2015 met het welkom voor de jongeren begonnen ben. Deze bijzondere

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Aan de poort van de stad der geletterdheid

Aan de poort van de stad der geletterdheid Aan de poort van de stad der geletterdheid Wij hebben besloten om eindelijk onze stem te laten horen. Samen met de cursisten en docenten. Omdat je als laaggeletterde geen toegang krijgt tot de stad. Met

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

Kinderen zonder papieren

Kinderen zonder papieren VPM VPM Kinderen zonder papieren Je ziet het bijna elke dag op de tv of in de krant: beelden van landen in oorlog, mensen in armoede. Op zoek naar een betere plaats om te leven, slaan ze op de vlucht.

Nadere informatie

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 9 juni. Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks ook

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Jezus geeft zijn leven voor de mensen

Jezus geeft zijn leven voor de mensen Eerste Communieproject 38 Jezus geeft zijn leven voor de mensen Niet iedereen gelooft in Jezus In les 5 hebben we gezien dat Jezus vertelt over de Vader. God houdt van de mensen. Hij vergeeft je zonden.

Nadere informatie