Diversiteit in de top van het bedrijfsleven. Onderzoek naar de ontwikkeling van diversiteit in de Raden van Bestuur van AEX- en AMX-geïndexeerde

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Diversiteit in de top van het bedrijfsleven. Onderzoek naar de ontwikkeling van diversiteit in de Raden van Bestuur van AEX- en AMX-geïndexeerde"

Transcriptie

1 Diversiteit in top het bedrijfsleven BERNHARD BERGAN BAZEN VERSCHILLEN Onrzoek naar ontwikkeling diversiteit in Ran Bestuur - en AX-geïnxeer bedrijven tussen en Bernhard Bergman

2 Inhoudsopgave HST INHOUD Inhoudsopgave 1 Voor- en dankwoord 2 Inleiding 3 etho 3.1 Onrzoeksvariabelen 3.2 Geanalyseer bedrijven 3.3 Bronnen 4 Theoretisch kar 5 Presentatie resultaten 5.1 Analyse resultaten 5.2 Casus 5.3 Resultaten vs. Literatuur 6 Conclusie 7 Literatuurlijst 8 Bijlagen BLZ

3 Voor- en dankwoord Het schrijven dit onrzoek is niet alleen afsluiting een cursus, maar betekent ook het ein Bachelor-fase mijn studie Geschienis in aan Universiteit Utrecht. Dit heugelijke feit zal uiteraard pas echt heugelijk worn wanneer blijkt dat dit onrzoek het vereiste niveau bezit. Ik heb mijn uiterste best gedaan dat niveau te bereiken en had dit niet kunnen behalen zonr hulp docenten Prof. Dr..L Zann en Dr. G. Westerhuis die mij vooral in beginfase dit onrzoek kranig hebben bijgestaan en geadviseerd. In afsluiten fase ben ik vooral ook mijn vriendin udith dank verschuldigd. Zij heeft het proces dichtbij moeten meemaken, heeft donkere perion zien komen en zij heeft ze vakkundig weggelokt. Op BTDD (Bachelor Thesis Doom Day), dag waarop, door een technisch probleem, een groot el data verdwenen leek te zijn, stond zij mij terzij en ontnam mij alle mogelijkhen om mezelf in een zwart gat te storten. De woorn Alanis orisette s hit Ironic voeln die dag meer waar dan ooit tevoren. It's like rain on your wedding day It's a free ri when you've already paid It's the good advice that you just didn't take Who would've thought... it figures 1 Ten slotte wil ik mijn ours bedanken voor zowel mentale als financiële steun die zij mij hebben gegeven tijns mijn studie. Soms duurt het even voor je goe ur in het leven hebt gevonn. Nu sta ik op urmat het juiste adres met hoop dat dit document sleutel is. Bernhard Bergman, Alanis orrisette, Ironic (1996), agged Little Pill. 2

4 Inleiding Culturele diversiteit is een begrip dat sinds het twee geelte 20ste eeuw steeds meer is gaan leven. Diversiteit in (arbeids-)organisaties is al geruime tijd een belangrijk thema in VS. De Amerikaanse hoogleraar R. Roosevelt Thomas jr. wordt als grondlegger het diversiteitsnken gezien, af jaren tachtig vorige eeuw verrichtte hij onrzoek naar situatie en ervaringen voornamelijk zwarte arbeirs in het Amerikaanse bedrijfsleven. Roosevelt Thomas concluer dat verschillen tussen mewerkers niet alleen voor problemen konn zorgen, maar ook een meerwaar voor bedrijven konn opleveren. Strategieën zoun zich volgens hem dan ook moeten richten op het optimaal benutten voorlen diversiteit en op het beperken mogelijke negatieve effecten er. In Nerland en ook op Europees niveau staan het bevorren en managen diversiteit door organisaties inmidls steeds vaker op agenda. Culturele diversiteit wordt hier nogal eens (neerbuigend) gezien als het aantal vrouwen in een bedrijf (of in bedrijfstop). Deze beschrijving voldoet niet voor dit onrzoek. Een eenduidige uitleg voor culturele diversiteit is niet voorhann en het is mijn doel om een finitie te construeren die aansluit op diversiteit die ik zal onrzoeken. ijn uitgangspunt hierin is officiële beschrijving het begrip cultuur volgens UNESCO: "[Culture] is that complex whole which inclus knowledge, beliefs, arts, morals, laws, customs, and any other capabilities and habits acquired by [a human] as a member of society." 2 Deze finitie bevat, hoewel cultuur hier in breedste zin het woord wordt omschreven, waarvolle elementen voor finitie die gehanteerd zal worn in dit onrzoek. Volgens Unesco is culturele diversiteit grofweg een verschil in referentiekar. Verschil in moraal, (biologische) kenmerken, achtergrond, gewoontes en vaardighen zorgt er dus voor dat mensen nooit intiek zijn. Dit kan problematisch zijn, maar ook een kracht. 2 Europese Commissie, Continuing the Diversity ourney (versie ), ( ). 3

5 Een gevarieerd team met verschillen inzichten opereert anrs dan een team met een meer beperkt gezichtsveld. Dit onrzoek richt zich op mate diversiteit die aanwezig is in het Nerlands bedrijfsleven. Het meten diversiteit is interessant maar uit wetenschappelijk oogpunt zinloos. Een diversiteitsgraad wordt pas bruikbaar wanneer het kan worn vergeleken met dat anre lann of anre tijdsvakken. Ik heb ervoor gekozen om tijd een rol te laten spelen, zodat onrzoeksresultaten een binnenlandse ontwikkeling laten zien. De focust ligt, om volledig te zijn, op diversiteit binnen Ran Bestuur (RvB s) - en AX-geïnxeer bedrijven tijns meetjaren, en. Het doel ze scriptie is om aan hand onrzoeksuitkomsten een beeld te schetsen ontwikkeling diversiteit in toplaag het bestuur Nerlandse beursgenoteer bedrijven sinds. Naast ze algemene uitkomsten zal ik me extra verdiepen in enkele exemplarische bedrijven (te weten: Unilever, Wolters Kluwer, Philips, KL en ten slotte CS) om algemene uitkomsten te verduilijken en eventuele renen voor ze (soms bedrijfsgebonn) ontwikkelingen te achterhalen. Ten slotte zal ik uitkomsten vergelijken met bestaan wetenschappelijke literatuur over diversiteit in bestuurs-top. aar voordat resultaten worn gepresenteerd en geanalyseerd, wordt eerst onrzoeksmetho uitgelegd en verantwoord. 4

6 etho Diversiteit is een ruim begrip en noodzakelijke afbakening vermoeilijkt het onrzoek. Om diversiteit te meten zijn een aantal indicatoren nodig, maar welke menselijke kenmerken zijn voor dit onrzoek zowel zinvol als meetbaar Dit onrzoek inspireert zich voor een groot el op het Iceberg ol Rollins en Stetson (2006). 3 Dit mol is gericht op zichtbaarheid diversiteit: sommige persoonlijke kenmerken zijn zichtbaar, anre niet. Zo zijn leeftijd en sekse zijn bijvoorbeeld goed zichtbaar, maar zijn talenten en waarn beter verborgen. Deze verborgenheid zorgt ervoor veel ze variabelen niet kunnen worn gebruikt voor onrzoek: ze informatie is relijkerwijs niet te achterhalen. Daarom is er een selectie gemaakt zeven verschillen eigenschappen die zowel meetbaar als relet zijn. Onrzoeksvariabelen Hieronr volgt een lijst kenmerken of eigenschappen waarop elk bestuur is onrzocht: 1. Sekse an/vrouw: Is het bestuurslid een man of een vrouw 2. Leeftijd De leeftijd het bestuurslid. Leeftijd kan een indicatie geven (bestuurlijke) ervaring (in levensjaren). Generatieverschil is een voorbeeld diversiteit. 3. Nationaliteit Welke nationaliteit heeft het bestuurslid In ze analyse worn meest voorkomen nationaliteiten genoemd. 4. Aanwezigheid in politiek A/ NEE, Is of was het bestuurslid actief in nationale politiek Deze activiteit kan bestaan uit zowel ministerschap als een arbeidsverlen bij een ministerie. 3 B.Rollins, S.Stetson, RE-DEINING DIVERSITY : The Iceberg ol, ( ) 3. 5

7 5. Aanwezigheid in sociale plekken A/NEE, Is bestuurr lid een culturele commissie, Rotary club of is hij/zij op een anre manier actief betrokken bij een cultureel platform 6. Opleiding Welke opleiding(en) heeft een bestuurslid genoten 7. Internationale Ervaring A/NEE, Heeft een bestuurslid internationale werkervaring ten tij het meetjaar Onr internationale ervaring wordt in dit verband verstaan dat een bestuurslid al ervaring had midls een bestuurlijke positie in het buitenland. Bovenstaan zeven punten geven mijns inziens een duilijk beeld relete onrlinge diversiteit. Zo heeft een 32-jarig directielid met een Rechten-diploma waarschijnlijk een anre inbreng in het team dan een -jarige Duitse econoom met een lange politieke carrière. Het belang connecties uit politiek, uit sociale plekken of via Internationale werkzaamhen, wordt nog eens extra onrstreept door Boyd (1990): The net effect is to create a more compact board with superior access to resources. A prominent feature of high-performing firms is the use of fewer directors, but those who are most nsely connected to the environment. Thus, rather than simply focusing on board size or interlocking, the emphasis is on resource-rich' individuals. 4 Natuurlijk geven uitslagen een onrzoek met rgelijke variabelen altijd een zwart/wit beeld. In sommige gevallen zullen ze kenmerken niet alles zeggen, maar uitkomsten liegen niet en geven dus op zijn minst een (betrouwbare) indicatie diversiteit in bedrijfstop. De zeven punten zijn gebaseerd op variabelen gebruikt door. Bühlmann, T. David en A. ach in hun onrzoek Cosmopolitan Capital and the Internationalization of the field of Business Elites: Evince from the Swiss case.5 4 B. Boyd, Corporate Linkages and Organizational Environment - a Test of the Resource Depennce ol., Strategic anagement ournal 11, (1990) Bühlmann, T.D en A. ach, Cosmopolitan Capita land the Internationalization of the field of Business Elites: Evince from the Swiss case, in Cultural Sociology 7 (2013)

8 Geanalyseer bedrijven Nu is vastgesteld wat criteria zijn waarop bestuurrs worn geanalyseerd, is het vraag welke bestuurrs worn betrokken in het onrzoek. Om het onrzoek (wetenschappelijke) reletie te geven, is het noodzakelijk om grofweg top het Nerlands bedrijfsleven te onrzoeken. Er is voor gekozen alle bedrijven te analyseren die in of AX waren geïnxeerd geduren meetjaren, en. De resultaten geven dan inzicht op manier waarop bestuurs-top +/- grootste beursgenoteer bedrijven Nerland zich sinds ontwikkeln. Omdat voor enkele bedrijven geen (betrouwbare) informatie kon worn gebruikt, zijn ze buiten het onrzoek gehoun en zijn zo mogelijk vergen door -geïnxeer bedrijven (Deze zijn rood gemarkeerd in onrstaan tabel).6 iguur 2 geeft een overzicht geanalyseer bedrijven. Bronnen Dit onrzoek vereist veel data en helaas is ze specifieke informatie nog niet systematisch aanwezig. Om te voorzien in benodig informatie zijn volgen bronnen geraadpleegd. aarverslagen: In jaarverslagen verschillen vennootschappen worn len Raad Bestuur vermeld met daarbij (in sommige gevallen) een korte biografie. anagementscope: Deze website herbergt een grote database bestuurrs die actief zijn/waren in het Nerlandse bedrijfsleven. Naast naam, nationaliteit en leeftijd geeft ze website ook een (vaak beknopt) cv directielen. 7 Bloomberg Businessweek: Een dito website/database, maar dan internationaal georiënteerd. Deze website geeft ook vaak inzicht in genoten opleiding. 8 6 iguur 2. anagementscope, Bestuurrs, ( ). 8 Bloomberg Businessweek, Executive Profile and Biography, ( ). 7 7

9 Parlement.com: Deze database is bruikbaar om het politieke verlen Nerlandse bestuurrs te analyseren. 9 Dataset bestuurrs en commissarissen: Opgesteld door Abe ong (Erasmus Universiteit) en Gerarda Westerhuis (Universiteit Utrecht). 10 Bij twijfel of bij het niet kunnen vinn informatie wordt een vraagteken () gebruikt. In het geval Politieke en Sociale aanwezigheid en Internationale ervaring wordt een NEE gebruikt, behalve als het tegenel kon worn aangetoond. 9 Parlement & Politiek, Personen, ( ). Dataset bestuurrs en commissarissen, Abe ong (Erasmus Universiteit) en Gerarda Westerhuis (Universiteit Utrecht). 10 8

10 Theoretisch Kar De aandacht uit wetenschap voor diversiteit in het bedrijfsleven is laatste twee cennia enorm gegroeid. Omdat culturele diversiteit allerlei implicaties kan hebben, is het begrip ook uit veel verschillen invalshoeken onrzocht. En omdat het wereldwij netwerk bedrijven steeds verr naar elkaar toe groeit (nk hierbij ook aan groeien Europese economische eenwording), blijft het onrwerp aan reletie toenemen. Daarbij moet duilijk gezegd worn dat onrzoek naar diversiteit voornamelijk in het buitenland een grote rol speelt; In Nerland is relatief weinig wetenschappelijk onrzoek dat bruikbaar is voor dit onrzoek. Dit is vreemd omdat niet-wetenschappelijke aandacht voor dit onrwerp juist erg groot lijkt. Van Ees, Hooghiemsta, Van r Laan en Veltrop zijn uitzonringen en hebben in een onrzoek namens Rijksuniversiteit Groningen een geelte grond belangrijke literatuur op het vlak diversiteit al ontgonnen: ze acamische literatuur levert argumenten voor zowel positieve als negatieve effecten diversiteit. Cox, Lobel, en cleod (1991) benaren diversiteit als een positief begrip en dat wordt beargumenteerd uit hun Value in Diversity hypothese. Volgens dit mol is het per finitie zo dat verschillen, diverse achtergronn lein tot een grotere variëteit aan meningen en dat het in beslissingssituaties beter is wanneer groepslen beschikken over meer verschillen meningen en ieën. Values eens zijn Teamlen moeten het wel over Core Hiertegenover staat volgens het onrzoek Van Ees (en anren) een aantal argumenten uit (sociale) psychologie. Volgens sociale categorisatie en sociale intiteitstheorie streven mensen naar het behoun een positief zelfbeeld. Hiertoe worn anren ingeeld in zogenaam in-groups en out-groups. Een individu intificeert zichzelf met personen in in-group, evalueert ze personen positiever en is meer geneigd met hen samen te werken. De inling in groepen geschiedt voornamelijk op basis observeerbare karakteristieken. Diversiteit zou volgens ze theorieën dus lein tot een gebrek aan intificatie een individu met zijn team en sociale integratie die nodig is om tot een effectieve besluitvorming te komen. Er is hier dus een 11 E. Czerny, P. Steinkellner en K.Zehetner, Team diversity as competitive adtage (Olbia 2011) 2. T.H. Cox, S.Blake, anaging cultural diversity: implications for organizational competitiveness, Acamy of anagement Executive 3 (1991). 12 9

11 verschil tussen potentiële voorlen uit diversiteit en gerealiseer voorlen uit diversiteit (illiken en artins, 1996). Voorts is het zo dat studies opmerken dat er een efficiëntieverlies gepaard kan gaan met Value in Diversity benaring: het kan weliswaar zo zijn dat verschillen achtergronn en insteken tot meer oplossingen lein, maar het selecteren één oplossing zal tijdrovenr zijn. Daarom is benadrukt dat diversiteit vooral belang kan zijn in beslissingssituaties waarin creativiteit een belangrijke rol speelt. 13 In situaties waarin creativiteit (en dus behoefte aan een anre blik ) geen grote rol speelt, is het voorel diversiteit dus beperkt. Volgens het Resource Depenncy Perspective Pfeffer en Salancik, betekent een grotere diversiteit in raad ( bestuur) toegang tot een grotere variëteit aan externe resources en een betere inpassing vennootschap in het corporate netwerk. Zo zou een grotere diversiteit in raad een makkelijkere toegang kunnen betekenen tot schaars managementtalent, beter expertise, financiële fondsen of tot politieke en wetgeven instanties (Agrawal en Knoeber, 2001).14 Ieën als die Pfeffer en Salancik (1978) dateren alweer een lange tijd gelen, maar worn nog steeds veelvuldig gebruikt in morn onrzoek. 15 Een groot geelte het bestaan onrzoek focust dus vooral op (economische) waar culturele diversiteit. Dit onrzoek zal hier slechts in kleine mate aandacht aan schenken, omdat een causaal verband tussen culturele diversiteit en economische prestaties mijns inziens niet hard te maken is. Ik zal mij in plaats daar focussen op ontwikkeling diversiteit in Nerlandse bedrijfstop. Dat bestuurlijke diversiteit belang is, wordt nog extra onrsteund door ulie Sicilian s interpretative ieën Pfeffer en Salancik in ournall of Business Ethics: According to this framework, boards are part of the organization and its environment, and by providing information and resources to the organization, boards help to cushion it against an uncertain environment. This viewpoint suggests that on individual basis, board members brings resources to the organization as a result of their backgrounds Van Ees, Hooghiemsta, Van r Laan en Veltrop, Diversiteit binnen ran commissarissen Nerlandse beursgenoteer vennootschappen (Groningen 2007) Van Ees (e.a), Diversiteit binnen ran commissarissen Nerlandse beursgenoteer vennootschappen, Pfeffer,G.R. Salancik, The External Control of Organizations: A Resource Depennce Perspective (Stanford, ) xvi. 16.I. Sicilian, The relationship of board diversity to organizational performance ournal of business ethics 10 (1996)

12 Het grote gewin culturele diversiteit lijkt dus gebaseerd te zijn op bagage die bestuurrs meenemen. Deze bagage, ervaring en contacten op het hoogste niveau, is groot belang, vooral voor bedrijven in minr stabiele sectoren en markten. Sicilian: In addition to the environmental linkage perspective, a second framework argues that board members perform an internal control function (Pfeffer 1973), and through administrative efforts can improve organizational efficiency. Both viewpoints suggest that properly structured governing boards have the potential to influence organizational outcome, and earlier studies provid some empirical support for this relationship, particularly with regard to board member occupation and genr. 17 Ondanks dat ze zienswijze concluert dat een gevarieerd en gestructureerd bestuur organisatorische efficiëntie het bedrijf bevorrt, zijn er tot nu toe nog geen betrouwbare bewijzen dat dit ook voor economische succes zorgt. Over diversiteit en bestuurssamenstelling is al veel geschreven, maar over consequenties er is nog geen consensus bereikt. Boards are very powerful but also very hard to observe. This generates a level of intrigue that may be responsible for the extend and high levels of research interest about how and why specific individuals or types of individuals are appointed to boards. (Withers, Hillman en Cannella, 2012). 18 aar Despite the large body of research, the notion of an optimal board structure is still far from being clear (arkarian & Parbonetti, 2007).19 Het resultaat ze intrigeren invulling bestuurslen ( - en AX geïnxeer bedrijven) wordt in komen hoofstukken geanalyseerd. 17.I. Sicilian, The relationship of board diversity to organizational performance, Demarée Politici in raad bestuur onrnemingen (asterproef Toegepaste Economische Wetenschappen, Gent, 2013) Demarée, Politici in raad bestuur onrnemingen,

13 Onrzoeksresultaten De resultaten het onrzoek naar ontwikkeling diversiteit in RvB s - en AX-geïnxeer bedrijven in, en vindt u hieronr (Word: dubbelklik op tabel) en onr iguur Year Company name BOARD INDEX Initialen ABN ARO N.V ABN ARO N.V ABN ARO N.V ABN ARO N.V ABN ARO N.V ABN ARO N.V ABN ARO N.V ABN ARO N.V RW CHL P RGC RW T WO tussenvoegsel n Analyse Onrzoeksresultaten Leeftijd Wanneer we gemidl leeftijd een bestuurslid in drie meetjaren met elkaar vergelijken, is er geen sprake een duilijke ontwikkeling. Waar gemidl leeftijd in op,3 lag, daal ze naar,2 in, om in weer een toename te noteren:.6. De modi ze leeftijdsreeksen geven een aanvullend beeld. De gemidl leeftijd lag op,6, en had een modus. Voor (gem..2) geldt een modus en (.6) noteert. Dit geeft aan leeftijdsverschillen in en in in vergelijking met verr uit elkaar liggen en dus meer divers zijn. Dit zou te maken kunnen hebben met instroom een nieuwe generatie managers tegenover een geelte bovengemidld lang zitten bestuurrs. Ook bij onrzoek onr Commissarissen Nerlandse beursgenoteer bedrijven zien we een rgelijke ontwikkeling. De gemidl 20 iguur

14 leeftijd en diversiteit leeftijd zijn daar toegenomen met respectievelijk 1 procent en 10 procent. 21 Sekse De sekse-verhoudingen in RvB s blijven nagenoeg hetzelf. De cijfers bewijzen dat het aantal vrouwen miniem is en nauwelijks groeit. Deze cijfers komen overeen met het onrzoek European Professional Woman s Network Nationaliteit In analyse nationaliteit bestuurrs is een bewegelijkere lijn te vinn. Waar Nerlandse nationaliteit in elk drie jaren absolute koploper is, krimpt ze voorsprong, procentueel gezien, snel. Waar in ongeveer 82% alle geanalyseer bestuurrs Nerlandse komaf was, daal dit percentage in naar 65% en noteer zelfs slechts %. Dit komt neer op een afname een kleine 30% in tien jaar en dat betekent dat jaarlijks ongeveer 3% het aantal Nerlandse bestuurslen wordt vergen door een directielid met een anre nationaliteit. anagers uit Angelsaksische lann lijken steeds vaker een plek te vinn in het bestuur en AX-geïnxeer bedrijven: Amerikanen en Britten vullen meeste buitenlandse bestuurlijke vacatures. Europese, niet-nerlandse directielen komen voornamelijk uit omliggen lann: België, rankrijk en Duitsland (en dus Engeland). Het percentage nieteuropese (en niet-amerikaanse) bestuurrs blijft procentueel gezien laag en relatief stabiel: ongeveer 2% in tot nog geen 4% in. Hoewel het aantal buitenlandse directielen dus sterk groeit en we kunnen spreken internationalisering, blijft groei in het aantal verschillen nationaliteiten laag. Er is dan ook geen sprake een sterke of snelle mondialisering. Een consequentie ze influx internationale managers is dat ook het aantal directies met louter Nerlandse len, sterk daalt. In hadn 13 -genoteer 21 Van Ees, Hooghiemsta, Van r Laan en Veltrop, Diversiteit binnen ran commissarissen Nerlandse beursgenoteer vennootschappen, iguur D. Treu, Diversity Leading the Change (versie ), ( ). 13

15 bedrijven en 23 AX-genoteer bedrijven een compleet Nerlandse Raad Bestuur. Onr - bedrijven en samen was er slechts één bedrijf met een rgelijke bestuursinvulling. De AX ed het in bei meetjaren wel beter met respectievelijk 12 en 14 Nerlandse directies. Een rgelijke ontwikkeling kan niet anrs dan wijzen op een structurele veranring. Overnames (oa. Air rance- KL) en structuurveranringen (oa. ortis, ING etc.) versterken het beeld enigszins, maar ook buiten rgelijke bedrijven is een duilijke ontwikkeling te constateren. Opleiding Ook in vooropleiding directielen vallen enkele schommelingen te noteren. Zo was Economie in veruit meest genoten opleiding onr bestuurslen: 32% directielen (waar hun opleiding bekend is) had een economische opleiding afgerond. Bedrijfskun (Business Administration) volg op een twee plek met ruim 20% en Rechten (Law) completeer het podium met 16 %. In is niet Economie meer meest genoten opleiding, maar Bedrijfskun. Bijna 23% managers had een diploma in ze richting. Economie daal naar 16% en werd op voet gevolgd door Rechten (14%), Bouwkun (Engineering) (13%) en Accountancy (10%). In klom Bedrijfskun verr op. Bijna een kwart alle managers had een afgeron studie bedrijfskun op zak. Daarnaast kwamen ook Economie (19%), Bouwkun (15%), Accountancy (12%) en Rechten (9%) nog veelvuldig voor. Wat verr opvalt is dat het aantal directielen met overige studies per meetjaar toeneemt: het aantal managers met studies als Wiskun, Sociologie, Natuurkun, Politicologie en Geschienis vertoont een lichte stijging. Deze subcategorie overige studies wordt ook steeds ruimer: educatieve achtergrond wordt steeds verr uitgebreid en verbreed. De percentages zijn gebaseerd op het aantal studies en het aantal directielen met een beken studieachtergrond. Omdat een directielid meerre studies gevolgd kan hebben, kloppen ze percentages niet letterlijk, maar geven zij wel een betrouwbaar beeld educatieve achtergrond RvB-len in het algemeen. Deze groei in diversiteit opleidingen is niet schokkend en nieuw maar manifesteert zich steeds duilijker. Worthy and Neuschel (1984) concluren: Individuals with business 14

16 backgrounds and experience are still favored as candidates for board membership, but there is a growing sire for people who can bring new insights and perspectives to the board. 24 Politiek, Sociaal en Internationale ervaring Waar er veel beweging zit in diversiteit nationaliteit en opleiding, ogen variabelen Politiek, Sociaal en Internationale ervaring wat stabieler. Het percentage Aanwezigheid op sociale plekken is tijns drie meetjaren steeds om en nabij 20%. (: 19,5 % - 39 uit 200, ; 22,4% - uit 210 en ; 20,8% - uit 240. Hetzelf geldt voor Internationale ervaring. De jaren (%) en (%) zijn relijk gelijkwaardig. In ligt het percentage lager (35%), maar dit kan els te maken hebben met relatief vele hiaten die data dat jaar m.b.t ze variabelen kent. De aanwezigheid in politiek is klein en lijkt nauwelijks te veranren in perio tussen en. Er zit een kleine groei in het aantal politici onr bestuurrs, maar dit heeft vooral te maken met het groeien aantal buitenlandse managers met politieke ervaring. Algemeen Kijkend naar ontwikkeling alle variabelen op zich, is het gerechtvaardigd om te concluren dat er sprake is een zekere ontwikkeling in diversiteit samenstellingen RvB s. Hoewel er onr variabelen Sekse, Int. Ervaring, Aanwezigheid in politiek en Sociale plekken relatief weinig gebeurt, zien we in overige drie variabelen wel een duilijkere veranring. Hoewel gemidl leeftijd nagenoeg hetzelf blijft, is variatie in leeftijd groter dan in. De genoten opleidingen veranren ook en hieruit blijkt dat een gemidl bestuurslid in een anre (completere) educatieve achtergrond heeft dan zijn voorganger in. Ten slotte, maar zeker niet het minste belang, is er een duilijke internationalisering in Ran Bestuur te zien. Waar in nog een grote meerrheid onrzochte bedrijven een compleet Nerlands bestuur hadn, waren dit in absolute uitzonringen. Vooral in -geïnxeer bedrijven in en kwamen nauwelijks volledig Nerlandse bestuursteams voor. Ook grootte RvB veranr in tien jaar tijd: in 24.I., Siciliano, The relationship of board diversity to organzational perfomance in ournal of business ethics, 10 (1996),

17 tel een gemidld bestuur 3,8 len terwijl dat er in 4,8 waren. 25 Over het algemeen lijkt het bestuur in weinig op die. Casus Een veranring in samenstelling een bestuur kan vele oorzaken hebben. Zo kan er bijvoorbeeld sprake zijn een (bestuurlijke) reorganisatie of koerswijziging, een fusie of een overname. Dit geelte het onrzoek analyseert rgelijke renen en geeft hier aan hand onrzoeksresultaten voorbeeln. Zo lijkt veranren samenstelling het bestuur KL een logisch gevolg fusie tussen het Nerlandse KL en het ranse Air rance. Waar het bestuur in en nog bestond uit louter Nerlanrs, was ze verhouding in totaal anrs door komst vier ranse directielen. De twee Nerlanrs waren hierdoor ineens in onrtal. De gemidl leeftijd steeg,5 in naar,7 in. Er ontstond door fusie (en dus veranring het bestuur) een grotere diversiteit in educatieve achtergronn. De internationale ervaring groei en met komst een vrouw in het bestuur, veranr ook ze variabele. KL is een duilijk voorbeeld welke invloed een internationale fusie heeft of kan hebben op diversiteit in hoogste bestuurslaag. 26 Unilever is een voorbeeld een beursgenoteerd bedrijf met oudsher een internationale blik wege haar Nerlands-Engelse wortels. Het bestuur Unilever is niet alleen multinationaal, maar ook multicultureel. Het herbergt als sinds veel verschillen nationaliteiten en sinds lijkt het zelfs een mondiaal georiënteerd bestuur te zijn. 27 et bestuurslen uit onr meer India, Zuid-Afrika, rankrijk, Amerika en Zwen bezit Unilever vermoelijk meest diverse RvB in dit onrzoek. et in totaal zeven verschillen nationaliteiten en elf verscheine opleidingsachtergronn mag het bestuur Unilever dus met recht een rijk en divers genoemd worn. Vanwege continuïteit af lijkt ze grote diversiteit een onrel te zijn bedrijfsaard en -visie. Een bewijs ze diverse aard is waarring die het bedrijf in 2013 ontving in vorm Corporate Empowerment for Women Award. Unilever is honored to receive this award as a testament to our commitment to workplace diversity and nurturing female talent within 25 iguur 7. iguur iguur

18 our organization. ( ) Unilever leverages diversity to create a dynamic, open and innovative workplace environment. With the company s diverse consumer base, having a workforce that reflects the diversity of the real world enables Unilever to connect with the wist range of consumers. Its commitment to diversity not only drives growth for the organization but also aligns with Unilever s plan for sustainable growth. 28 CS is wellicht Unilevers tegenpool. Het is een weinige bedrijven die geduren drie meetjaren geen enkel buitenlands directielid heeft gehad.29 De leeftijd bestuurrs CS is vrij homogeen : len zijn grofweg tussen en jaar oud. Hoewel raad qua achtergrond goed vereld (divers) is, lijkt het bestuur geen duilijke veranring door te maken en is er zeker geen sprake ontwikkeling op vlak nationaliteit. Van Philips en Wolters-Kluwer kan gezegd worn dat zij min of meer algemene tenns diversificatie volgn, hoewel dat in verschillen manieren gebeur. WoltersKluwer ken in een bestuur met vier Nerlanrs, waar drie eenzelf educatieve achtergrond (economie) hadn. In ziet het bestuur er totaal anrs uit: Een directielid blijft zitten, en vier nieuwe bestuurslen (met drie verschillen nationaliteiten) schuiven aan. De verscheinheid aan genoten opleidingen is groter en met een vrouw aan tafel krijgt het bestuur ook op dat vlak een anr gezicht. In krimpt raad weer wat in, maar lijkt ze niet meer op directie. Waar in jaarverslagen geen duilijk standpunt met betrekking tot diversiteit te vinn is, benoemt men in ostering diversity as a competitive adtage, Diversity is not simply about numbers, but finding the right talent for the job en The goal of diversity is also about improved performance and innovation tot key thoughts het bedrijf. 30 Waar bij Wolters-Kluwer het zwaartepunt veranringen lag in, is dat bij Philips in. Het bedrijf had in en een betrekkelijk eenzijdig bestuur, maar dit veranr in resultaten meetjaar compleet. arenlang bestond directie voor 80% uit Nerlanrs, maar dit percentage daal flink tot 25%. Het verschil in leeftijd 28 Unilever, CEW honors Unilever with 2013 Corporate Empowerment for Women Award (versie ) ( ) 29 iguur D. Treu, Diversity Leading the Change (versie ) ( ). 17

19 varieert tot 72 en is daarmee bovengemidld groot. Verr herbergt ze RvB veel internationale ervaring en educatieve achtergronn. 18

20 Resultaten vs. Literatuur Zoals eerr vermeld is een uitgebrei vergelijking tussen resultaten dit onrzoek en bestaan literatuur problematisch omdat er weinig vergelijkbare onrzoek bekend is. Het onrzoek Van Ees, Hooghiemsta, Van r Laan en Veltrop naar Diversiteit binnen ran commissarissen Nerlandse beursgenoteer vennootschappen, is wel bruikbaar voor rgelijke vergelijkingen. Een belangrijkste bevindingen dat rapport is terug te vinn in iguur 9. Hierin wordt geconstateerd dat het percentage buitenlandse len in binnenlandse RvC s in Nerland het hoogst ligt. Liefst 31% gemidl Raad Commissarissen een Nerlands beursgenoteerd bedrijf ( of AX) in 2006 had een niet-nerlandse nationaliteit. Dit komt dus neer op bijna 1 op 3 raadslen. Uit dit onrzoek blijkt dat in Raad Bestuur verhouding nog verr in het voorel het buitenlandse directielid ligt. iguur 5 laat immers zien dat % bestuurslen Nerlandse nationaliteit had, wat betekent dat % vreem afkomst is. De overeenkomst tussen bei onrzoeken zit dus vooral in het hoge (en stijgen) aantal buitenlandse len, en in vergrote diversiteit in het algemeen. Het onrzoek Van Ees (ea.) laat ziet dan Nerlandse bedrijfstop een internationaal karakter kent in vergelijking met anre Westerse lann. Dit onrzoek bevestigt ze these en toont aan dat processen internationalisatie en diversificatie ook in Ran Bestuur plaatsvinn. Het aantal vrouwen in RvB s in (5%) ligt iets lager dan die in RvC s, waar in % commissarissen vrouwelijk was. De verwachting is wel dat dit aantal zal groeien, aangezien Eerste Kamer in 2011 een wet heeft goedgekeurd waardoor ran bestuur en ran commissarissen in 2016 minstens voor 30 procent uit vrouwen moeten bestaan. 31 Een rgelijk aanel is, gezien hete gemeten percentages, nog maar moeilijk voor te stellen. Het veld bestuurrs internationaliseert dus in steeds grotere mate. Volgens Tihanyi (ea., 2000) is belangrijkste ren hier samenklontering nationale 31 Wet 6 juni 2011 tot wijziging boek 2 het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing regels over bestuur en toezicht in naamloze en besloten vennootschappen, Staatsblad, jaargang 2011, nr. 275, 14 juni

21 economieën: In the current business environment, expansion into international markets is no longer a competitive adtage for most firms it is an economic necessity. irms must be able to take adtage of international opportunities to successfully survive in a complex, global environment. The findings of this study suggest that the composition of the top management team may play an important role in the international diversification of corporate operations. 32 Daarnaast speelt mijns inziens ook het groeien besef (o.a. contactuele) voorlen een internationaal bestuur een rol. 32 L.Tihanyi, A.E. Ellstrand, C.. Daily, D.R Dalton, Composition of the Top anagement Team and irm International diversification, ournal of anagement 6 (2000),

22 Conclusie Kijkend naar ontwikkeling alle variabelen, is het gerechtvaardigd om te concluren dat er sprake is een zekere ontwikkeling in diversiteit samenstellingen RvB s. Hoewel er onr variabelen Sekse, Int. Ervaring, Aanwezigheid in politiek en Sociale plekken relatief weinig gebeurt, zien we in overige drie variabelen wel een duilijkere veranring. Hoewel gemidl leeftijd nagenoeg hetzelf blijft, is variatie in leeftijd groter dan in. De genoten opleidingen veranren ook en hieruit blijkt dat een gemidl bestuurslid in een anre (completere) educatieve achtergrond heeft dan zijn voorganger in. Ten slotte, maar zeker niet het minste belang, is er een duilijke internationalisering in Ran Bestuur te zien. Waar in nog een grote meerrheid onrzochte bedrijven een compleet Nerlands bestuur hadn, waren dit in absolute uitzonringen. Vooral in -geïnxeer bedrijven in en kwamen nauwelijks volledig Nerlandse bestuursteams voor. Ook grootte RvB veranr in tien jaar tijd: In tel een gemidld bestuur 3,8 len terwijl dat in 4,8 waren. Over het algemeen lijkt het bestuur in weinig op die. De belangrijkste ren voor diversiteit veranringen in bedrijf en bestuur liggen mijns inziens in steeds brer worn (en interacteren) markten. Tihanyi bevestigt een rgelijk verband: The composition of the top management team may play an important role in the international diversification of corporate operations. Drastische bestuursveranringen kunnen dus te maken hebben met een veranren markt. Ook reorganisaties, fusies en overnames blijken voor ferme directie-aanpassingen te kunnen zorgen. Onrzoek naar (wetenschap)/ aandacht voor (media) culturele diversiteit lijkt ook een belangrijkere rol te spelen, gezien groeien aandacht die bedrijven aan het verschijnsel schenken in publicaties. Zoals resultaten uitwijzen, zijn er steeds minr beursgenoteer bedrijven die met een niet-uitgebalanceerd bestuur werken en geen (actief) belang hechten aan toenemen ontwikkeling met betrekking tot bestuurlijke diversiteit. 21

23 Bronnen Dataset bestuurrs en commissarissen A. ong, G. Westerhuis Tijdschriften ournal of anagement ournal of Business ethics Cultural Sociology Strategic anagement ournal Acamy of anagement Executive Literatuurlijst Bronnen Dataset bestuurrs en commissarissen, Abe ong (Erasmus Universiteit) en Gerarda Westerhuis (Universiteit Utrecht). Publicaties Demarée,., Politici in raad bestuur onrnemingen (asterproef Toegepaste Economische Wetenschappen, Gent, 2013) Van Ees, H., Hooghiemstra, R.B.H., Van r Laan, G., Veltrop, D., Diversiteit binnen ran commissarissen Nerlandse beursgenoteer vennootschappen (Groningen 2007). Literatuur Boyd, B., Corporate Linkages and Organizational Environment - a Test of the Resource Depennce ol, Strategic anagement ournal 11 (1990). Bühlmann,., David, T., ach, A., Cosmopolitan Capita land the Internationalization of the field of Business Elites: Evince from the Swiss case in Cultural Sociology 7 (2013) Cox, T.H. (e.a), anaging cultural diversity: implications for organizational competitiveness, Acamy of anagement Executive 3 (1991). Czerny, E.., Steinkellner P.., Zehetner, K., Team diversity as competitive adtage (Olbia 2011). Pfeffer,., Salancik, G.R., The External Control of Organizations: A Resource Depennce Perspective (Stanford, ). Siciliano,.I., The relationship of board diversity to organzational perfomance in ournal of business ethics, 10 (1996). Tihanyi L., Ellstrand, E., Daily, C.., Dalton, D.R., Composition of the Top anagement Team and irm International diversification in ournal of anagement 6 (2000). Websites Bloomberg Businessweek, Executive Profile and Biography, ( ). Europese Commissie, Continuing the Diversity ourney (versie ), ( ). 22

24 anagementscope, Bestuurrs, ( ). Parlement & Politiek, Personen, ( ). Rollins,B., Stetson, S., RE-DEINING DIVERSITY : The Iceberg ol, ( ). Treu, D., Diversity Leading the Change (versie ) ( ). Unilever, CEW honors Unilever with 2013 Corporate Empowerment for Women Award (versie ) ( ). 23

25 Bijlagen In dit hoofdstuk vindt u tabellen, grafieken en overige bijlagen waar in dit onrzoek naar wordt verwezen. iguur 1 Iceberg mol of Diversity, Bryant Rollins en Shirley Stetson. AX AX AX ABN ARO AEGON AHOLD AKZO-BEL ASL BAAN BUHRANN DS ORTIS HAGEEYER HEINEKEN HOOGOVENS ING KL KON. OLIE KPN NUTRICIA OCÉ PHILIPS TPG UNILEVER VEDRIO VENDEX VNU WOLTERS-K. AS ATHLON BALLAST-NED. BENCKISER BOLSWESSANEN BOSKALIS CS DRAKA GETRONICS HBG HUNTER-DOUG. IHC-CALAND INT. ULLER LAURUS NB NEDLOYD NUTRECO OPG RANDSTAD SAAS TELEGRAA VAN LEER VOLKERWESSEL. VOLKERWESSEL. VOPAK ABN ARO AEGON AHOLD AKZO BEL ASL DS ORTIS GETRONICS HAGEEYER HEINEKEN IHC-CALAND ING KON. OLIE KPN-BURH. LOGICA CG NUTRICIA PHILIPS PTT/KPN R.ELSEVIER TNT/TPG UNILEVER V/D OOLEN VNU WOLTERS-K. AS ATHLON BA GROUP BOSKALIS CORIO CS DRAKA UGRO HEIANS HUNTER-D. ITECH KL LAURUS NUTRECO OCÉ RANDSTAD UNIBAIL-R. USGROUP VASTNED-R. VEDIOR VENDEX VERSATEL VOPAK WEGENER WERELDHAVE AEGON AHOLD AIR - KL AKZO BEL ARCELOR ASL CORIO DS ORTIS HAGEEYER HEINEKEN ING KPN PHILIPS R. ELSEVIER RANDSTAD SB SHELL TELE-ATLAS TNT TO-TO UNIBAIL-R. UNILEVER VEDIOR WOLTERS-K. AALBERS AG ARCADIS AS BA GROUP BINCK BANK BOSKALIS CRUCELL CS DRAKA EURO-PROP. UGRO HEIANS ITECH LOGICA CG NUTRECO OCÉ ORDINA SNS-REAAL USG PEOPLE VASTNED-R. VOPAK WAVIN WERELDHAVE WESSANEN WESSANEN iguur 2 Overzicht geanalyseer bedrijven per Inx, per jaar. 24

26 Nationaliteiten Nerlandse 82 % Amerikaanse 6% Britse 2% Duitse 2% Belgische 3% ranse 0,5% Overig EU 2,5 % Overig WW 2% iguur 3 Nationaliteiten verling met percentages. Nationaliteiten Nerlandse 65 % Amerikaanse 10% Britse 9,5% Duitse 1,5% Belgische 5% ranse 4% Overig EU 2,5% iguur 4 Nationaliteiten verling met percentages. 25

27 Nationaliteiten Nerlandse % Amerikaanse 10% Britse 9% Duitse 3% Belgische 6% ranse 8% Overig EU 6% Overig WW 4% iguur 5 Nationaliteiten verling met percentages. iguur 6 Verhouding genoten opleiding onr Directielen waar hun opleiding bekend is. 26

28 Aantal len in RvB Aantal len in RvB iguur 7 Gemidld aantal len in RvB in, en iguur 8 Samenstelling Raad Bestuur Philips in, en

29 iguur 9 Samenstelling Raad Bestuur Wolters-Kluwer in, en. iguur 10 Samenstelling Raad Bestuur (Air rance -) KL in, en. iguur 11 Samenstelling Raad Bestuur CS in, en. 28

30 iguur 12 Samenstelling Raad Bestuur Unilever in, en. iguur 13 Overzicht Divesiteit in RvC s in het buitenland volgens Van Ees (ea.) 29

31 iguur 14 Percentage Vrouwen in bestuurstoplagen per land in. 30

TechnicalDayTrader. Trading Tactics Pro. de dagelijkse nieuwsbrief van

TechnicalDayTrader. Trading Tactics Pro. de dagelijkse nieuwsbrief van Trading Tactics Pro de dagelijkse nieuwsbrief van TechnicalDayTrader Trading Tactics Pro nieuwsbrief@technicaldaytrader.nl TradingScreen signalen De AEX heeft vandaag opnieuw een daling laten zien, ditmaal

Nadere informatie

Definitieve selectie AEX, AMX en AScX Index

Definitieve selectie AEX, AMX en AScX Index CONTACT Media: +31.20.550.4488 (Amsterdam), +32.2.509.1392 (Brussels) +351.217.900.029 (Lisbon), +44.20.7379.2789 (London) +1.212.656.2411 (New York), +33.1.49.27.11.33 (Paris) CONTACT Investor Relations:

Nadere informatie

Accell Group Milennium 2003 Inkomsten* 289577 Operationele winst* 16708 Netto winst 9197 Uitstaande aandelen 48051 Totale activa 134940

Accell Group Milennium 2003 Inkomsten* 289577 Operationele winst* 16708 Netto winst 9197 Uitstaande aandelen 48051 Totale activa 134940 Totale netto winst 56.904.147.000 Totale Activa (Netto Eigen Vermogen) 2.658.133.112.000 Via www.euronext.nl uitgezocht door Peter Breda Aalberts Industries Milennium 2003 Inkomsten* 784589 Operationele

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 NEDERLANDSE SAMENVATTING. op Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen,

THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 NEDERLANDSE SAMENVATTING. op  Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen, THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 Prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers NEDERLANDSE SAMENVATTING Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen, op www.tias.edu Nederlandse samenvatting (Dutch Summary)

Nadere informatie

AMSTERDAM NOTICE No. 10/024

AMSTERDAM NOTICE No. 10/024 EURONEXT DERIVATIVES MARKETS AMSTERDAM NOTICE No. 10/024 ISSUE DATE: 13 December 2010 EFFECTIVE DATE: 20 December 2010 CHANGES TO LISTED MATURITIES Executive Summary NYSE Liffe will make changes to expiry

Nadere informatie

Indicatieve selectie AEX, AMX en AScX

Indicatieve selectie AEX, AMX en AScX nnnnn Nr: 2008-011 Indicatieve selectie AEX, AMX en AScX Amsterdam, 17 november 2008 NYSE Euronext publiceert één keer per jaar een indicatieve selectie voor de jaarlijkse herweging van de AEX-index (AEX-index),

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

AMSTERDAM NOTICE No. 12/04

AMSTERDAM NOTICE No. 12/04 EURONEXT DERIVATIVES MARKETS AMSTERDAM NOTICE No. 12/04 ISSUE DATE: 28 February 2012 EFFECTIVE DATE: 8 March 2012 ADJUSTMENT FOR PREMIUM BASED TICK SIZE THRESHOLD TO 5 EUROS FOR THE MOST LIQUID INDIVIDUAL

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Business & IT Alignment deel 1

Business & IT Alignment deel 1 Business & IT Alignment deel 1 Informatica & Economie Integratie 1 Recap Opdracht 1 Wat is integratie? Organisaties Strategie De omgeving van organisaties AH Bonuskaart AH Bonuskaart Economisch Geïntegreerd

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Samenvatting Nederlandse Female Board Index 2011 1

Samenvatting Nederlandse Female Board Index 2011 1 A Samenvatting Nederlandse Female Board Index 1 Mijntje Lückerath-Rovers De Nederlandse Female Board Index geeft voor het vijfde jaar een overzicht van de vrouwelijke vertegenwoordiging in de Raden van

Nadere informatie

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Menu 1. Het platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network 2. New

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 26 WEEK: 14

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 26 WEEK: 14 AANTAL AANMELDINGEN MASTER Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 60063 - M Marketing Management Voltijd 19 - - - - - - - - 42-60066 - M Strategic Management Voltijd 9 - - - - - - - - 21-60079 -

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 28 WEEK: 16

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 28 WEEK: 16 AANTAL AANMELDINGEN MASTER Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 60063 - M Marketing Management Voltijd 26 - - - - - - - - 45-60066 - M Strategic Management Voltijd 14 - - - - - - - - 24-60079 -

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 31 WEEK: 19

AANTAL AANMELDINGEN MASTER STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 31 WEEK: 19 AANTAL AANMELDINGEN MASTER Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 60063 - M Marketing Management Voltijd 44 - - - - - - - - 76-60066 - M Strategic Management Voltijd 32 - - - - - - - - 37-60079 -

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Margot Scheltema September 2014 22-9-2014 Scheltema - VITP 1 Wanneer is toezicht effectief? (1) Samenstelling RvT Profielschets Competenties; verschil

Nadere informatie

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN PETS D1570 Groei door Inspiratie ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN Frank van der Meijden Public Image Coordinator zone 13A&C, 18B OPLOSSING? Alternatieve vormen Club bijeenkomsten: Oplossing voor

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie

PROGRAMMA NETWERKDAG 21 JANUARI 2005 EN LEARNING ENCOUNTER. PrimaVera Research Program UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM

PROGRAMMA NETWERKDAG 21 JANUARI 2005 EN LEARNING ENCOUNTER. PrimaVera Research Program UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM PROGRAMMA NETWERKDAG EN LEARNING ENCOUNTER 21 JANUARI 2005 AMSTERDAM PrimaVera Research Program UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM INLEIDING Op deze dag beogen wij een ieder met elkaar in contact te brengen, die

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Index Announcement. AEX-index (AEX-index), AMX index (AMX-index) and AScX index (AScX-index) NEW COMPOSITION INDICES AFTER INTERIM REVIEW

Index Announcement. AEX-index (AEX-index), AMX index (AMX-index) and AScX index (AScX-index) NEW COMPOSITION INDICES AFTER INTERIM REVIEW Index Announcement Issue Date: 1 September 2008 N 2008 - xxx Marketplace: Index: Subject: Amsterdam AEX-index (AEX-index), AMX index (AMX-index) and AScX index (AScX-index) NEW COMPOSITION INDICES AFTER

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

TaxLab 26 maart 2015. We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf

TaxLab 26 maart 2015. We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf TaxLab 26 maart 2015 We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf Inhoud Tax Incentives: o Innovatie drieluik: WBSO/RDA/iBox o Investeringsregelingen EIA/MIA en subsidies Optimalisatie

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

MINOREN EN MASTERS SBI:

MINOREN EN MASTERS SBI: MINOREN EN MASTERS SBI: Hier volgt een overzicht van de minoren en masters die SBI ers onder andere kunnen kiezen. Dit overzicht is niet bindend maar kan je wel een goede houvast bieden. Een groot deel

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Trendscore J A N RAPPORT

Trendscore J A N RAPPORT 0 6 J A N 2015 TA RAPPORT 1 TA-RAPPORT TA-RAPPORT VAN 6 JANUARI 2015 Hiermee ontvangt u het nieuwste Trendscore TA-Rapport. Op basis van de bekende Trend- en Signaalscore worden de middellange- en kort

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

WC Marketing blok 2 lesweek 2! Propedeuse 2011/12!

WC Marketing blok 2 lesweek 2! Propedeuse 2011/12! WC Marketing blok 2 lesweek 2! Propedeuse 2011/12! Agenda! Tijdens oefeningen krijg je feedback op huiswerk! SMART: 5 criteria voor doelstellingen! Marketingstrategie in 3 stappen! Marktsegmentatie! Segmentatieoefening

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

E-Services Economy. prof. dr. Jos van Hillegersberg j.vanhillegersberg@utwente.nl

E-Services Economy. prof. dr. Jos van Hillegersberg j.vanhillegersberg@utwente.nl E-Services Economy prof. dr. Jos van Hillegersberg j.vanhillegersberg@utwente.nl Hoogleraar Ontwerp en Implementatie van Informatiesystemen Management & Governance Universiteit Twente 1 Inhoud Algemene

Nadere informatie

De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur. Masterclass 3

De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur. Masterclass 3 De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur Masterclass 3 De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur Thomas Friedman (2005) The world is flat Onderwijs is zeer traag

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

The good, the bad and the ugly

The good, the bad and the ugly The good, the bad and the ugly Rendement, risico en domheid Eelco Hessling Manager Retail Investor Services NYSE Euronext 2007 NYSE Euronext. All Rights Reserved. Vecon dag Amsterdam 3 april 2008 2007

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Trendscore F E B RAPPORT

Trendscore F E B RAPPORT 0 9 F E B 2015 TA RAPPORT 1 TA-RAPPORT TA-RAPPORT VAN 09 FEBRUARI 2015 Hiermee ontvangt u het nieuwste Trendscore TA-Rapport. Op basis van de bekende Trend- en Signaalscore worden de middellange- en kort

Nadere informatie

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Marketing De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Vorige week: wat is een product 2 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Goed om te weten omdat: 3 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Vorige week: kernstrategie

Nadere informatie

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland Windows Server 2003 EoS GGZ Nederland Inleiding Inleiding Op 14 juli 2015 gaat Windows Server 2003 uit Extended Support. Dat betekent dat er geen nieuwe updates, patches of security releases worden uitgebracht.

Nadere informatie

Workshops Diversity Marketing

Workshops Diversity Marketing Beknopte Informatie Workshops Diversity Marketing Speciale beker tijdens de islamitische vastenmaand ramadan 2012 in samenwerking met Inleiding Ondanks politiek-maatschappelijke ontwikkelingen van de laatste

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W +

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + D o e l m a t i g h e i d s t o e t s v o o r g e b i e d e n w a a r v o o r g e e n b o d e m b e h e e r p l a n i s v a s t g e s

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

Strategisch management en vertrouwen

Strategisch management en vertrouwen Strategisch management en vertrouwen Niels van der Weerdt PhD Dept. Strategic Management Rotterdam School of Management, Erasmus University Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie Strategisch management

Nadere informatie

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers?

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Transvorm Actueel en de zorg verandert mee Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Woensdag 17 december 2015 Dr. Monique Veld E-mail: monique.veld@ou.nl

Nadere informatie

Trendscore F E B RAPPORT

Trendscore F E B RAPPORT 2 3 F E B 2015 TA RAPPORT 1 TA-RAPPORT TA-RAPPORT VAN 23 FEBRUARI 2015 Hiermee ontvangt u het nieuwste Trendscore TA-Rapport. Op basis van de bekende Trend- en Signaalscore worden de middellange- en kort

Nadere informatie

The MSc programme and the regular Erasmus MC MD curriculum

The MSc programme and the regular Erasmus MC MD curriculum The MSc programme and the regular Erasmus MC MD curriculum In September 2008, Erasmus MC has implemented the Bachelor/Masters structure (BaMa) in its regular medical curriculum (codename ErasmusArts 2008

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 419.7 Weerstand : 509.2

Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 419.7 Weerstand : 509.2 Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 444,55 2,53% DOW JONES 16374,76 0,14% NASDAQ CMP 4733,497-0,35% NASDAQ -100 4234,654-0,51% NIKKEI 225 17792,16-2,15%

Nadere informatie

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam Operations research bij strategische capaciteitsbeslissingen in de zorg Ger Koole 26 mei 2008 Wat is Operations research? operations research (O.R.) is the discipline of applying advanced analytical methods

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Symposium ter gelegenheid afscheid Ad van Dooren Zelfredzaamheid van patiënten bij gebruik van veilige medicatie. Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Rudolf van Olden, arts Medisch Directeur

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2!

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! AGENDA Vragen over hoorcollege & huiswerk SMART herhaling Het segmentatie proces Marktsegmentatie Segmentatie oefening 1 welke variabelen? (40 minuten)

Nadere informatie

Signal from the Stream

Signal from the Stream Signal from the Stream How social technologies are changing business. Eugenie van Wiechen http://nl.linkedin.com/in/eugenievanwiechen Sanoma Uitgevers LinkedIn EMEA Eugenie van Wiechen McKinsey LinkedIn

Nadere informatie

Voorkennis. IEX redactie

Voorkennis. IEX redactie Voorkennis 2007 Van iex-columnisten wordt méér gevraagd dan alleen het schrijven van scherpe beleggingsanalyses en diepgravende columns. Aan het eind van elk jaar krijgen ze in iexmagazine een mooi podium

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

2013, peiling 3 oktober 2013. gesteld ten behoeve van Bureau Hengelo. Het gaat dan om de bekendheid van

2013, peiling 3 oktober 2013. gesteld ten behoeve van Bureau Hengelo. Het gaat dan om de bekendheid van Panel resultaten, peiling 3 oktober Van 18 tot en met 30 september is een peiling onr het Panel gehoun. Van 2.726 die waren uitgenodigd, hebben 1.500 len vragenlijst ingevuld. Een respons 55%. In peiling

Nadere informatie

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Studiekeuzetraject Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Opbouw IB-diplomaprogramma Vak Nederlands binnen IB-diploma Higher level Standard level A versus B (B

Nadere informatie