Rapportage Vrijetijdseconomie: Kansen voor Brabant Tilburg, 3 april 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rapportage Vrijetijdseconomie: Kansen voor Brabant Tilburg, 3 april 2014"

Transcriptie

1 Rapportage Vrijetijdseconomie: Kansen voor Brabant Tilburg, 3 april 2014 Uitgevoerd in opdracht van de Provincie Noord-Brabant door Telos i.s.m. Fabric en Bureau Geo-informatie van de Provincie Noord-Brabant Tilburg, 3 April 2014 Verslag: Hans Mommaas, Suzanna Tomor, Kristel Zegers

2 Inhoud De opdracht Deel I. Statistische mapping Deel II. Netwerk mapping Deel III. Verbeeldende mapping Eindconclusie Bijlagen: I Bepaling domein 'Vrijetijdseconomie' II Gehanteerde codes/wegingen III Gesprekspartners Midden Brabant IV Gesprekspartners Noordoost Brabant

3 De opdracht (1/2) Doel: in kaart brengen hoe de vrijetijdseconomie in Brabant op dit moment is samengesteld; waar deze zich bevindt en hoe deze verbonden is met omliggende ruimtelijke kwaliteiten en programma s; wie de primaire dragers zijn en hoe deze onderling verbonden zijn; om te komen tot ontwikkelkansen voor de Brabantse vrijetijdseconomie (in de samenhang tussen bestaande activiteiten, ruimtelijke omgeving, strategische programma s en ontwikkelend ondernemerschap).

4 De opdracht (2/2) Uiteengelegd in drie onderdelen: statistische 'mapping' (Telos & GIS PNB), netwerk 'mapping' (Telos), verbeeldende 'mapping' (Fabric). Voor de afbakening is aangesloten bij het Provinciaal Beleidsplan: de vrijetijdseconomie betreft de productie, distributie en consumptie van goederen en diensten ten behoeve van de vrijetijdsbesteding van mensen, zowel binnenshuis als buitenshuis, zowel binnen de eigen woonomgeving als daarbuiten, met inbegrip van verblijf, vervoer en toeleveranciers.

5 Vrijetijdseconomie: samenstel van sectoren digitaal / virtueel media fysiek sport fitness wellness natuur & recreatie (cons. electronica) retail (voeding & genotmiddelen) hotel & catering (verkeer & vervoer) toerisme games analoog / materieel entertainment sensorisch events kunst & cultuur Mommaas 2001

6 Deel I: Statistische mapping Gebaseerd op 'vestigingsregister' (LISA) Betekent dat gepresenteerde cijfers met zekere marge bekeken moeten worden (voor uitleg zie Bijlage I) Aandacht voor 'vrijetijdeconomie' in brede zin in aansluiting op Beleidsplan (voor uitleg zie Bijlage 1) Ingezet op: ontwikkeling in de ruimte: zichtbaar maken van ruimtelijke patronen (stad-land) ontwikkeling in de tijd: vergelijking ontwikkelingen in de tijd (voor en na de crisis)

7 Grootste vestigingen in Brabant (in gewogen aantal banen, Lisa 2012) Interpretatie: Bovenstaande vestigingen dragen het meeste bij aan de vrijetijdseconomie in termen van gewogen aantal banen. Brabant kent enkele grote spelers op het gebied van de recreatie, de detailhandel en de genotsmiddelenindustrie.

8 1. Ontwikkeling in de ruimte De analyse heeft betrekking op gewogen banen en vestigingen, op basis van LISA (2012) Het overall beeld laat een concentratie zien in en rondom het stedelijke gebied Vervolgens is een onderscheid gemaakt in Groen Verblijf, Kunst/Cultuur, Detailhandel, Maakindustrie en Groothandel Van elk van deze groepen volgt een beschrijvend beeld en een 'hotspot' analyse (beeld van ruimtelijke over-/onderconcentratie t.o.v. gemiddelde)

9 Vrijetijdseconomie Brabant (overall) Interpretatie: hoe donkerder rood het postcodegebied hoe hoger het aantal gewogen arbeidsplaatsen. Het is duidelijk te zien dat er veel bedrijvigheid zit aan de randen van het stedelijk gebied.

10 Vrijetijdseconomie Brabant (hotspots) Interpretatie: hoe roder hoe meer concentratie van gewogen aantal banen. Concentraties zijn zichtbaar in/rondom de Brabantse steden Eindhoven, Den Bosch, Tilburg en Breda.

11 'Groen verblijf' Voor een overzicht van de SBI codes die behoren tot de categorie Groen Verblijf: zie Bijlage II. In deze kaart springt het postcode gebied Loon op Zand/Kaatsheuvel eruit, dit komt door het gewogen aantal banen bij de Efteling. Daarnaast zijn ook de postcode gebieden Hilvarenbeek en Westerhoven donkerder van kleur, vanwege het gewogen aantal banen bij respectievelijk Beekse Bergen en Center Parcs: de Kempervennen

12 Groen verblijf (hotspots) De hotspot laat een concentratie zien van gewogen aantal banen rondom De Efteling. Je kunt een lijn trekken vanuit de Efteling, via Hilvarenbeek (De Beekse Bergen) naar Westerhoven (de Kempervennen)

13 Kunst/cultuur Voor een overzicht van de SBI codes die tot de categorie kunst/cultuur behoren zie Bijlage II. Hoe donkerder oranje het postcodegebied hoe groter het gewogen aantal banen in de categorie kunst/cultuur. Op de kaart is te zien dat de gewogen aantal banen in de categorie kunst en cultuur zich met name in de stadscentra bevinden.

14 Kunst/cultuur (hotspots) De hotspot laat een concentratie zien van bedrijvigheid in kunst en cultuur; met name regio Tilburg springt eruit, maar ook Eindhoven en Breda en in iets mindere mate Den Bosch zijn goed zichtbaar.

15 Detailhandel Voor een overzicht van de SBI codes die tot de categorie retail behoren: zie Bijlage II. Hoe roder het postcode gebied hoe hoger het gewogen aantal banen in de categorie retail. In bijna alle postcodegebieden is in meer of mindere mate retail te vinden. Omdat alle (gewogen) banen in hetzelfde postcode gebied bij elkaar opgeteld worden, zijn het met name de binnensteden/centra van de steden die in deze kaart oplichten.

16 Detailhandel (hotspots) De hotspot geeft een concentratie van retail banen aan. Deze concentraties bevinden zich rondom de grote steden: met name Den Bosch, Breda en Eindhoven, en in iets mindere mate Tilburg en Waalwijk. Daarna volgen Helmond, Oss, Roosendaal/Bergen op Zoom.

17 Maakindustrie & groothandel Voor een overzicht van de SBI codes die behoren tot de categorie vervaardiging en groothandel: zie Bijlage II. Hoe paarser het postcode gebied hoe hoger het (gewogen) aantal banen. Te zien is dat vervaardiging en groothandel zich aan de randen van steden en in het buitengebied bevinden. (Eersel: Scandinavian Tabacco Group; Dongen: Coca-Cola).

18 Tussenconclusies: De Brabantse Vrijetijdseconomie is te begrijpen als een ruimtelijk gedifferentieerde economie (stad vs land, rood vs groen); Met een 'groen' deel (kampeerbedrijven, attractieparken, bungalowparken, dierentuinen, horeca) dat loopt van de Efteling / Loonse Drunense Duinen via de Beekse Bergen / Hilvarenbeek en het Groene Woud naar de Kempervennen / De Kempen; En een 'rood' deel (retail, kunst/cultuur, horeca) dat zich concentreert in de stedelijke centra van met name de vier kernsteden (Eindhoven, Tilburg, Den Bosch en Breda).

19 2. Ontwikkeling in de tijd Dit is bepaald aan de hand van een vergelijking van het gewogen aantal arbeidsplaatsen en het aantal vestigingen uit de vrijetijdseconomie, afgezet tegen de totale werkgelegenheid en het totaal aantal vestigingen, in (ontwikkeling voor en na de crisis), bekeken (a) per categorie, (b) per periode en (c) in de ruimte.

20 Top 15 vestigingen PHILIPS 004 COMPLEX S PHILIP MORRIS HOLLAND BV Ericsson Telecommunicatie B.V. De Efteling BV BAVARIA N.V. DE KEMPERVENNEN Heineken Nederland Beheer BV Philips Lighting B.V. Sony Supply Chain Solutions (Europe) B.V. IKEA FILIAAL EINDHOVEN/EKKERSRIJT Coca-Cola Enterprises Nederland B.V. MAGAZIJN DE BIJENKORF BV Betapress B.V. IKEA GRASS VALLEY NEDERLAND B.V. De Efteling BV PHILIP MORRIS HOLLAND BV DE KEMPERVENNEN BAVARIA N.V. IKEA FILIAAL EINDHOVEN/EKKERSRIJT Hutten Catering B.V. Hutten Business Catering B.V. Coca-Cola Enterprises Nederland B.V. Heineken Nederland Beheer BV HOLLAND CASINO BREDA IKEA Van Tilburg Mode en Sport B.V. De Mandemakers Groep B.V. Scandinavian Tobacco Group Eersel B.V. Heesen Yachts Interpretatie: grootste verschuivingen hebben te maken met het wegtrekken van de maakindustrie (specifiek Philips consumentenelectronica). Daarnaast heeft de Efteling in termen van banen een groei doorgemaakt. De productie van drank en genotsmiddelen blijkt in termen van het gewogen aantal banen van groot belang (5 vestigingen in top 15).

21 Ontwikkeling Vrijetijdseconomie Jaar Gewogen aantal banen Aantal vestigingen Banen/ vestiging % totaal aantal banen % totaal aantal vestigingen , , Bron: Lisa (2005, 2009, 2012), afgerond op 100 tal 2005: totaal aantal banen in NB: bij totaal aantal vestigingen: : totaal aantal banen in NB: bij totaal aantal vestigingen: : totaal aantal banen in NB: bij totaal aantal vestigingen:

22 Ontwikkeling Vrijetijdseconomie en totale werkgelegenheid Brabant Periode Gewogen Banen VTE Banen Brabant Vestigingen VTE Vestigingen Brabant ,8% +8,0% +13,8% +20,7% ,9% +1,3% +8,8% +16,1% ,7 +9,4% +23,9% +40,1% Bron: Lisa (2005, 2009, 2012)

23 Tussenconclusies: De Vrijetijdseconomie als geheel blijft achter ten opzichte van de totale Brabantse economie, zowel in banen als in vestigingen Er is sprake van een wisselwerking tussen conjuncturele en structurele ontwikkelingen Opvallend: de totale Brabantse economie als geheel laat een sterke stijging zien in het aantal vestigingen (verschil 2005 en 2012 is bijna 40%) met een achterblijvend aantal banen. Dit wijst op het toenemend belang van microbedrijvigheid, ZZP'ers.

24 Ontwikkeling 'Groen verblijf' Gewogen aantal banen Aantal vestigingen Gewogen aantal banen Groen verblijf Aantal vestigingen Groen verblijf Ratio 2005: : : Interpretatie: In de periode is er een flinke groei geweest (29,3%) in het aantal vestigingen in deze categorie wat zich tevens uitte in de groei van het gewogen aantal banen (11,3%). Na 2009 is het aantal vestigingen ongeveer gelijk gebleven terwijl het aantal banen nog een lichte stijging kent. De ratio is berekend door het gewogen aantal banen te delen door het aantal vestigingen.

25 Ontwikkeling Kunst/Cultuur Gewogen aantal banen Aantal vestigingen Gewogen aantal banen kunst/cultuur Aantal vestigingen kunst/cultuur Ratio 2005: : : Interpretatie: Het aantal vestigingen in de categorie kunst/cultuur is in de periode gestegen (met 46,8%). De stijging in aantal vestigingen gaat niet gelijk op met de stijging in gewogen aantal banen. Na 2009 daalt het (gewogen) aantal banen met 2,6%. De bezuinigingen op kunst en cultuur zijn hier zeer waarschijnlijk de oorzaak van. De ratio is berekend door het gewogen aantal banen te delen door het aantal vestigingen.

26 Ontwikkeling Sport Gewogen aantal banen 3000 Aantal vestigingen Gewogen aantal banen Sport 1500 Aantal vestigingen Sport Ratio 2005: 5,5 2009: : Interpretatie: het aantal vestigingen is in de periode met 79,9% gestegen. Dit heeft eveneens geleid tot een stijging in (gewogen) aantal banen in diezelfde periode (33,4%). De ratio is berekend door het gewogen aantal banen te delen door het aantal vestigingen.

27 Ontwikkeling Detailhandel Gewogen aantal banen Aantal vestigingen Gewogen aantal banen Retail Aantal vestigingen Retail Ratio 2005: : : Interpretatie: Het aantal vestigingen is in de periode en gedaald met respectievelijk: 2,9% en 6.5%. In de eerste periode heeft dit niet geleid tot minder (gewogen aantal) banen, (stijging 3,3% in ), maar na 2009 daalt het gewogen aantal banen in retail met 5,4% (zeer waarschijnlijk als gevolg van de economische crisis). De ratio is berekend door het gewogen aantal banen te delen door het aantal vestigingen.

28 Ontwikkeling Maakindustrie Gewogen aantal banen Aantal vestigingen Gewogen aantal banen Vrijetijdgerelateerde vervaardiging Aantal vestigingen Vrijetijdgerelateerde vervaardiging Ratio 2005: : : Interpretatie: Het aantal vestigingen is in de periode gedaald met 8%. Omdat vervaardigingsbedrijven vaak veel werknemers kennen is de impact in termen van gewogen aantal banen groot. In de periode is het gewogen aantal banen fors gedaald, namelijk met 24,4%. De ratio is berekend door het gewogen aantal banen te delen door het aantal vestigingen.

29 Ontwikkeling Groothandel Gewogen aantal banen 3900 Aantal vestigingen Gewogen aantal banen Vrijetijdgerelateerde groothandel 3600 Aantal vestigingen Vrijetijdgerelateerde groothandel Ratio 2005: : : Interpretatie: het aantal vrijetijdgerelateerde groothandels daalt. Deze daling is het sterkst in de periode : 7,6%. Pas in 2009 daalt het gewogen aantal banen bij de vrijetijdgerelateerde groothandel (in periode : stijging 6,8%, in periode daling met 10,1%). De ratio is berekend door het gewogen aantal banen te delen door het aantal vestigingen.

30 Ontwikkeling Horeca Gewogen aantal banen 5450 Aantal vestigingen Gewogen aantal banen Horeca Aantal vestigingen Horeca Ratio 2005: : : Interpretatie: Het aantal horeca vestigingen is in de periode gedaald met 3,6%, deze daling heeft zich doorgezet in de periode , sprake van daling van 0,6%. Opmerkelijk is dat het gewogen aantal banen in de horeca met name in de periode dat het aantal vestigingen daalde toenam met 8,7%: kortom, het aantal vestigingen werd minder maar van de vestigingen die overbleven steeg het aantal werknemers. De ratio is berekend door het gewogen aantal banen te delen door het aantal vestigingen.

31 Ontwikkeling Vervoer 4350 Gewogen aantal banen 1400 Aantal vestigingen Gewogen aantal banen Vervoer Aantal vestigingen Vervoer Ratio 2005: : : Interpretatie: Terwijl de periode een stijging van 23,9% laat zien in het aantal vestigingen, daalt het gewogen aantal banen in diezelfde periode met 6,8%. Dit betekent meer vestigingen met minder personeel. De ratio is berekend door het gewogen aantal banen te delen door het aantal vestigingen.

32 Ontwikkeling Media Gewogen aantal banen Aantal vestigingen Gewogen aantal banen Binnenshuizige vrijetijd / media Aantal vestigingen Binnenshuizige vrijetijd / media Ratio 2005: : : Interpretatie: Zowel in termen van het aantal vestigingen als in termen van het aantal banen is deze categorie met een opmars bezig. Groei in vestigingen bedroeg in de periode maar liefst 63,2%. De stijging in banen is 7%. Het zijn dus veel kleine bedrijven. De ratio is berekend door het gewogen aantal banen te delen door het aantal vestigingen.

33 Samenvattend overzicht gewogen banen VTE: Groen verblijf +11,3% +2,6% +14,2% Kunst/cultuur +13,3% -2,6% +10,3% Sport +20,9% +10,3% +33,4% Detailhandel +3,3% -5,4% -2,3% Maakindustrie -7,5% -18,2% -24,4% Groothandel +6,8% -10,1% -4,2% Horeca +8,7% -0,2% +8,4% Vervoer -3,4% -3,6% -6,8% Media +5,7% +1,2% +7,0%

34 (~) onzekerheid over aard effect Tussenconclusies: Het geheel geeft het (relatieve) beeld van een economie onder druk Dalers in conjuncturele zin betreffen de detailhandel (~), de groothandel, en de kunst/cultuur (~) Dalers in structurele zin betreffen het vervoer en de maakindustrie Stijgers in structurele zin zijn de media, het groene verblijf, de sport, en de horeca (~) Er vindt schaalvergroting plaats in de horeca en de detailhandel Er vindt schaalverkleining plaats in het vervoer en de kunst/cultuur

35 3. De combinatie: ruimtelijk beeld van de ontwikkelingen Waar vinden we de stijgers/dalers? In gewogen aantal banen Per categorie Per postcode 4 gebied

36 Stijgers/dalers totale Vrijetijdseconomie Interpretatie: deze kaart laat het verschil in gewogen aantal banen in de periode per postcodegebied zien. Daarbij geldt dat er een verlies aan gewogen aantal banen heeft plaatsgevonden als het postcodegebied geel, oranje, of rood is. Er heeft een stijging in gewogen aantal banen plaatsgevonden als het gebied grijs of blauw is. Het wegtrekken van maakindustrie in Uden (EMI), Eindhoven (Philips), Breda (Oranjeboom) is zeer waarschijnlijk de veroorzaker van de rode vlakken.

37 Stijgers/dalers 'Groen Verblijf' Interpretatie: deze kaart geeft het verschil in gewogen aantal banen weer in de categorie groen verblijf in de periode Duidelijk te zien is de stijging in het gewogen aantal banen bij de Efteling en Beekse Bergen. Grootste daler: verloren arbeidsplaatsen bij Centre Parcs De Kempervennen.

38 Stijgers/dalers Kunst/Cultuur Interpretatie: deze kaart geeft het verschil in gewogen aantal banen weer in de categorie kunst/cultuur in de periode Het is opmerkelijk dat stijging en daling vaak plaatsvindt bij elkaar grenzende postcode gebieden.

39 Stijgers/dalers Detailhandel Interpretatie: deze kaart geeft het verschil in gewogen aantal banen weer in de categorie retail in de periode Het buitengebied van noord-oost / zuid-oost brabant heeft sterker te maken met verlies van gewogen aantal banen in retail dan midden brabant en west brabant. In Roosendaal is de komst van Rosada te zien: daling in de binnenstad, stijging in gewogen aantal banen in retail in omliggend gebied

40 Tussenconclusies: Er is in algemene zin sprake van banenverlies langs de provinciale flanken. Is vooral een effect van de daling van de maakindustrie De detailhandel laat banenverlies zien in de centra en het buitengebied Het groene verblijf laat een versterkte positie zien van de Efteling en de Beekse Bergen Binnen de kunst/cultuur is sprake van verplaatsingen over en weer

41 Eindconclusies deel I (1/3) De Brabantse Vrijetijdseconomie is te begrijpen als een ruimtelijk gedifferentieerde economie (stad-land, rood-groen) Met een 'groen' deel (kampeerbedrijven, attractieparken, bungalowparken, dierentuinen, horeca) dat loopt van de Efteling/Loonse Drunense Duinen via de Beekse Bergen/Hilvarenbeek en het Groene Woud naar de Kempervennen/De Kempen; En een 'rood' deel (retail, kunst/cultuur, horeca) dat zich concentreert in de stedelijke centra van met name de grote vier (Eindhoven, Tilburg, Den Bosch en Breda)

42 Eindconclusies deel I (2/3) Qua totale werkgelegenheid zijn met name de Horeca en de Detailhandel van centraal belang als dragers van de Brabantse Vrijetijdseconomie Gevolgd door het Groene Verblijf, de Media en de Groothandel Maar van numeriek belang is ook een grote diversiteit aan relatief kleinschalige, sectoraal gespreide vestigingen

43 Eindconclusies deel I (3/3) Het betreft 'overall' een economie onder druk In conjuncturele zin staan vooral de Detailhandel (~), de Groothandel en de Kunst/Cultuur (~) onder druk In structurele zin staan vooral het Vervoer en de Maakindustrie onder druk Stijgers zijn en blijven het Groene Verblijf, de Sport en de Media

44 Mogelijke aandachtspunten Uit de resultaten komen de volgende mogelijke aandachtspunten naar voren: 1.het verblijfsklimaat in de stedelijke centra staat onder druk, met name af te lezen aan de positie van de detailhandel en de kunst/cultuur; 2.er is sprake van groeicapaciteit in het groene verblijf, met name in de sfeer van de attractie- en verblijfsparken; 3.er is sprake van groeicapaciteit onder de micro-bedrijvigheid, met name in de sfeer van de media, maar ook 'overig'; 4.er lijkt (nog) weinig sprake van 'koppelbedrijvigheid' tussen stad en land, met uitzondering van de horeca en sport; 5.de Brabantse maakindustrie staat onder druk.

45 Kanttekeningen Het voorgaande betreft een analyse op provinciale schaal, op lagere schaalniveaus kunnen zich 'tegendraadse' ontwikkelingen voordoen (bv noodzaak herstructurering achterblijvend groen verblijf) Het betreft een analyse op de korte termijn. De wisselwerking tussen conjuncturele en structurele ontwikkelingen is op onderdelen onzeker (bv detailhandel, kunst/cultuur) Het is daarom van belang om op de langere termijn de ontwikkelingen op te onderscheiden schaalniveaus te blijven monitoren

46 Deel II: Netwerkmapping Doel is zicht krijgen op (mogelijke) relaties tussen partijen, op ontwikkelrichtingen, innovatiekansen en mogelijke clustervorming. Centrale uitdaging: zoeken naar het onderlinge "ontwikkel DNA". Op basis van gesprekken met sleutelfiguren Gekeken naar: Midden Brabant: Vrijetijdseconomie & 'Performance/Entertainment' Noordoost Brabant: Vrijetijdseconomie & 'Food/Culinair' keuze gebaseerd op ontluikende strategische positionering Vrijetijdseconomie in relatie tot regionale economische agenda

47 I. Midden Brabant Vrijetijd & 'Performance/Entertainment' (dans, muziek, theater, acrobatiek) vanwege de onderscheidende infrastructuur (parken, opleidingen, podia, productie) vanwege de aanwezigheid van strategische spelers (Efteling, Beekse Bergen, Fontys) vanwege mogelijke verbinding tussen stad en land (Tilburg en Midden Brabant) vanwege relatie met strategische gebiedsagenda ('social innovation') vanwege begin van onderlinge verbindingen (innovatiemilieu in ontwikkeling) Gesprekken gevoerd met: Efteling, Fontys/FHK, Albert Verlinde Producties, Mundial, Circo Circolo, 013, Omroep Brabant, Zuidelijk Toneel, Incubate, NWE Vorst

48 Situatie schets (1/5) Culturele veld staat onder druk: is bezig met overleven Publieke partijen vanwege verlaagde financiering en bezoekersaantallen Reactie: neiging tot terugtrekken op eigen eiland Private partijen vanwege concurrentie in digitale multimedia omgeving Reactie: noodzaak investeren, op zoek naar nieuwe markten/kanalen Sterke regionale samenhang tussen schakels van "performance en entertainment": alle schakels aanwezig (opleiding-productie-podiadistributie), is uniek voor Tilburg en omgeving Regio is eigen signatuur aan het ontwikkelen, nog geen cluster, nog te weinig systematische samenwerking (wel veel één-op-één relaties)

49 Situatie schets (2/5) Centrale spelers: onderwijs (primair Fontys/FHK: muziek, dans, theater, circus, in mindere mate Fontys/ACI, NHTV/Leisure Management), media (Omroep Brabant: media content en events, spin in web) en Efteling (crossmediale productie, distributie) FHK: biedt talent / nieuwe 'content'; behoefte aan regionale inbedding Omroep Brabant: biedt aandacht (o.a. programma s over en in Efteling, Beekse Bergen, kermis, carnaval, etc.); behoefte aan 'content'; nog onvoldoende zichtbaar/erkend als spin in het web Efteling: biedt distributiepodium en leer/werk/productie omgeving; behoefte aan nieuwe 'content' als onderdeel resort ontwikkeling, op zoek naar creatief talent; erkennen belang van regionale inbedding.

50 Situatie schets (3/5) Binnen kunstenveld veel samenwerking, ook met kunstonderwijs: geformaliseerd in Directeurenoverleg, "C10", Cultuurcoöperatie Veel informele netwerken vanuit artistieke ('cross overs', artistieke vernieuwing) en economische (publiekswerving/-binding) motieven Er bestaan formele netwerken rondom operationele (gezamenlijke inkoop) en meer strategische (gezamenlijke belangenbehartiging) motieven Commerciële partijen als Efteling en Albert Verlinde Entertainment staan (nog) los van het kunstennetwerk (wel één-op-één relaties) Het publieke domein mist onderlinge nabijheid of een gedeeld belang

51 Situatieschets (4/5) Partijen ontlenen een belangrijk deel van de identiteit van hun organisatie aan de regio en ervaren hierdoor voordeel (sneller contact, snellere 'klik') Partijen denken na over hun betekenis voor stad en regio, voorbij het louter aanbieden van producten naar de opbouw van een gedeeld ontwikkelklimaat Wens FHK: het regionale verhaal ontwikkelen, 'Dutch Design' als referentie kader, welk ecosysteem moet daarvoor worden ontwikkeld? Efteling wil platform zijn voor 'performance & entertainment' in regio; opmaat voor talent (doeners, denkers, zieners)

52 Situatie schets (5/5) Talentontwikkeling en -behoud is een gedeeld onderwerp van actie/zorg Is vooralsnog vooral opgepakt voor de eigen discipline (toneel, dans, muziek) Met afzonderlijke verbindingen naar het omliggende hoger onderwijs (pleisterplaats/productieplek FHK; 'Efteling Academy' NHTV/TiU) Andere gesignaleerde uitdagingen: ontwikkelen en verspreiden van nieuwe creatieve 'content', ontwikkelen van nieuwe onderlinge verdienmodellen, versterken onderlinge netwerken (binnen en buiten de regio), verbeteren van de interne organisatie, onderscheidende positionering van de regio (internationale 'performance events').

53 Onderlinge relatienetwerk in beeld Fondsen (Fonds Podium Kunsten) BKKC Over heid Kunst balie Middelbare scholen Factorium Artfact Rooi Pannen Theaters Tilburg Het Zuidelijk Toneel Incubate Mundial Prod. NWE Vorst Makers & gezelschap pen Paradox 013 FHK Circo Circolo NHTV Omroep Brabant Efteling Albert Verlinde Entertainment

54 Onderlinge relatienetwerk in verhaal Er zijn twee netwerken: één rondom performance/performing arts met (semi-publieke) culturele instellingen en één rondom media/entertainment met private spelers Er bestaan sterke relaties tussen de culturele instellingen onderling (ze clusteren); iedereen heeft nauwe banden met Fontys/FHK als 'spin in het web' Op enige afstand staan media/entertainment partijen die wel één-op-één relaties hebben met elkaar en met diverse culturele instellingen, maar ze zitten (nog) niet in een gedeeld netwerk Er is sprake van een ontluikende samenwerking tussen performance en entertainment. FHK, de Efteling en NHTV vormen het bruggenhoofd. Ondersteunende organisaties (fondsen, overheid, BKKC) staan op afstand.

55 Kansen (1/2) Regio verder uitbouwen tot Europese broedplaats voor 'performance & entertainment' (met bijbehorende onderlinge netwerken) Met talentontwikkeling en innovatie (artistiek/commercieel) als drager van nieuwe verbindingen Overbruggen van de kloof tussen publiek en privaat, en tussen artistiek en commercieel, met onderwijs (FHK/ACI, NHTV/ILM en TiU/LS) als bruggenhoofd Werken aan de uitbouw van het onderlinge 'ecosysteem', vanuit artistieke kwaliteit en talentontwikkeling, in wisselwerking tussen lokaal en internationaal Aansluiting zoeken bij de bredere regionale vrijetijdseconomie van resorts, recreatieverblijven, horeca, detailhandel, festivals/events, musea

56 Kansen (2/2) de Efteling verhoudt zich nadrukkelijker tot de regio en tot partijen daarbinnen Omroep Brabant fungeert als strategische spin in het web Het onderwijs krijgt/grijpt zijn positie als verbinder en innovatiemotor Gezamenlijke thematisering van kennisvragen leidt tot onderlinge meerwaarde Partijen komen verder door onderlinge kennisuitwisseling (op het juiste niveau, dus voorbij individuele bedrijfsbelangen)

57 Succes en faalfactoren (1/3) Eerste aanzet tot een gedeeld beeld is aanwezig: FHK en Efteling delen wens tot ontwikkeling regio rondom performance & entertainment Daaromheen publieke en private partijen die verantwoordelijkheid nemen voor uitbouwen klimaat / ecosysteem / versterken waardenketens/-clusters. Partijen combineren 'local buzz' (reuring rondom 'performance / entertainment' in lokale netwerken) met 'global pipelines (toegang tot mondiale netwerk, markten, leveranciers, makers, kennis) Gesubsidieerde veld zit nog ingebed in publiek stelsel (keurslijf?): probleem van de subsidie paradox (hoe succesvoller, hoe minder), regeldruk, financiële onzekerheid, noodzaak van aanboren alternatieve bronnen/netwerken

58 Succes en faalfactoren (2/3) Te strakke institutionalisering van gelden en te grote nadruk op prestatiegerichtheid: gaat teveel over normen in plaats van over inhoud De 'eigenwaarde' van kunst en cultuur blijft onderbelicht, namelijk het belang van verbeelding De Provincie blijft steken in marketing: komt niet toe aan ontwikkelen De institutionele tussenlaag werkt teveel als een leemlaag: infrastructuur kan niet accelereren De kloof tussen artistiek en commercieel speelt nog bij sommige instellingen en in de regelgeving; juist niet bij de opleiding van nieuw talent, hier staan betekenisgeving en verbeelding centraal Gevaar vastzitten in institutionele kaders (ook al staat men open voor samenwerking)

59 Succes en faalfactoren (3/3) Mislukken samenwerking door ontbreken gedeeld belang Te veel vergadertafelcultuur, te weinig artistieke output Onvoldoende onderkenning van financiering als sturingsinstrument Slechte samenwerking door zelfoverschatting, kokerdenken Belang artistieke zoektocht cross-overs performance-entertainment Zoektocht verdienmodellen blijft teveel individueel (ipv collectief) Onvoldoende onderkenning van de potentie van de wereld van 'performance' als verbinder tussen lokaal/regionaal en internationaal

60 II. Case Noordoost Brabant Vrijetijd & "Food" vanwege de onderscheidende infrastructuur (producenten, distributeurs) vanwege aanwezigheid aantal strategische spelers (oa ZLTO, HAS, Hutten, Libema) vanwege mogelijke verbinding stad en land (Den Bosch - NO Brabant) vanwege relatie met strategische gebiedsagenda (Agrifood Capital) vanwege begin van verbindingen (innovatiemilieu) Gesprekken: Food Connection Point, Hutten Catering, Eindhoven 365, CHV Veghel, ZLTO, RECRON, Hertogboeren, HAS, VVV Noordoost Brabant, Alliantie Restaurants 's Hertogenbosch, Koning Willem 1 College (Hospitality) Groene Campus Helmond, AgriFood Capital, Koninklijke Horeca Nederland, De Koninklijke van den Boer Groep

61 Situatieschets (1/4) Belang van de erkenning van diversiteit van ontwikkelrichtingen bij bedrijven en organisaties: deels nadruk op strategie verhogen ketenefficiency (schaal/volume) in productie en distributie, onder voortdurende prijsdruk deels nadruk op strategie waarde toevoeging door toenemende waardering voor duurzaamheid (voedsel/dier/mens/omgeving) en belevenis

Rapportage Vrijetijdseconomie: Kansen voor Brabant

Rapportage Vrijetijdseconomie: Kansen voor Brabant Rapportage Vrijetijdseconomie: Kansen voor Brabant Samenvatting Uitgevoerd in opdracht van de Provincie Noord-Brabant door Telos i.s.m. Fabric en Bureau Geoinformatie van de Provincie Noord-Brabant Tilburg,

Nadere informatie

Het nieuwste Brabant voor gemeenten

Het nieuwste Brabant voor gemeenten Het nieuwste Brabant voor gemeenten.besturen vanuit regionale samenhang Hans Mommaas VBG Tilburg, 25 juni Inhoud: even afstand nemen om beter te zien De duurzame regio als perspectief Het regionale sociale

Nadere informatie

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Aanleiding Agenda van Brabant Topregio kennis en innovatie Leef- en vestigingsklimaat

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Toerisme en Recreatie

Toerisme en Recreatie Toerisme en Recreatie Jaarbericht 2014 Over de sector Toerisme en Recreatie Publicatie op verzoek van het POWI Bijlage bij Arbeidsmarktmonitor augustus 2014 1 Introductie Deze publicatie gaat over de Toerisme

Nadere informatie

Hoe ziet de toerist Maastricht? Analyse toeristische kerncijfers Maastricht 2008-2012 en imago-onderzoek

Hoe ziet de toerist Maastricht? Analyse toeristische kerncijfers Maastricht 2008-2012 en imago-onderzoek Hoe ziet de toerist Maastricht? Analyse toeristische kerncijfers Maastricht 2008-2012 en imago-onderzoek Rapportage in opdracht van: Gemeente Maastricht Juli 2013 Projectnummer 12.131 ZKA Consultants &

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Kengetallen kleine groeiondernemers

Kengetallen kleine groeiondernemers M200913 Kengetallen kleine groeiondernemers Tabellenboek drs. N.G.L. Timmermans R. in 't Hout dr. J. Meijaard Zoetermeer, juli 2009 1 Inleiding Het Innovatieplatform heeft EIM gevraagd inschattingen te

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

AANTEKENEN. Provinciale Staten van Noord-Brabant Prof. Dr. W.B.H.J. van de Donk Postbus 90151 5200 MC s-hertogenbosch

AANTEKENEN. Provinciale Staten van Noord-Brabant Prof. Dr. W.B.H.J. van de Donk Postbus 90151 5200 MC s-hertogenbosch AANTEKENEN Provinciale Staten van Noord-Brabant Prof. Dr. W.B.H.J. van de Donk Postbus 90151 5200 MC s-hertogenbosch referentie doorkiesnummer datum CS/bhe (013) 594 47 28 16 maart 2015 onderwerp Position

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Cultuuragenda Tilburg 2011-2015

Cultuuragenda Tilburg 2011-2015 Analyses, keuzes en aanbevelingen voor de kadernota cultuur Cultuuragenda Tilburg 2011-2015 Tilburg : Podium voor Amateurs, Talent en Productie De instellingen* staan voor een cultuur van openheid, verbinding,

Nadere informatie

Position paper binnenstad Eindhoven

Position paper binnenstad Eindhoven 18-5-2015 Position paper binnenstad Eindhoven Commissie Economie en Mobiliteit 19 mei 2015 Bureau voor Economische Argumentatie Herbert ter Beek i.s.m. Cees-Jan Pen, lectoraat Brainport Fontys Hogescholen

Nadere informatie

Binnenstad Den Haag. Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015

Binnenstad Den Haag. Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 Binnenstad Den Haag Wonen boven winkels Nederland 26 maart 2015 Ad Dekkers directeur Bureau Binnenstad Den Haag Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 1 De sterke punten Visie Consequente uitvoering

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

2014-2015 diverse locaties in het ommeland van de Peel en stedelijk gebied waaronder Helmond, Eindhoven en Veghel

2014-2015 diverse locaties in het ommeland van de Peel en stedelijk gebied waaronder Helmond, Eindhoven en Veghel FoodLabPeel Programma Stad op het land, land in de stad 2014-2015 diverse locaties in het ommeland van de Peel en stedelijk gebied waaronder Helmond, Eindhoven en Veghel FoodLabPeel is een meer jaren durend

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014 Werkgelegenheid in Twente Jaarbericht 214 Inhoudsopgave 1. Ontwikkeling werkzame personen en vestigingen (groei / afname) Ontwikkeling naar sectoren 2. Ontwikkeling naar sectoren Ontwikkeling naar branches

Nadere informatie

INNOVATIE / INFORMATIE / INSPIRATIE

INNOVATIE / INFORMATIE / INSPIRATIE DE TRIPLE I VAN VVV NOORDOOST-BRABANT INNOVATIE / INFORMATIE / INSPIRATIE Kijk je even in deze folder? Sluit prima aan bij onze digitale ambities dus wellicht iets voor ons... Triple I Brabant Triple I

Nadere informatie

VRIJETIJDSONDERZOEK ZUIDOOST BRABANT

VRIJETIJDSONDERZOEK ZUIDOOST BRABANT VRIJETIJDSONDERZOEK ZUIDOOST BRABANT Rapport BUR^.AUBUITEN econo nie Si omgeving SAMENVATTING Opzet onderzoek en respons SRE en ANWB zijn gezamenlijk opdrachtgever voor dit onderzoek naar het gebruik

Nadere informatie

Quick Scan Krimp en Recreatie

Quick Scan Krimp en Recreatie Quick Scan Krimp en Recreatie Alterra Wageningen UR LEI Wageningen UR DATUM mei 212 AUTEURS Martin Goossen, Tom Kuhlman, Bas Breman FINANCIERING BO-11-14.6-1 Ministerie van EL&I Nieuwe recreatieve activiteiten

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

Ruimtelijke patronen rond vrije tijd en recreatie in Flevoland

Ruimtelijke patronen rond vrije tijd en recreatie in Flevoland Ruimtelijke patronen rond vrije tijd en in Flevoland Dr. Roel Rutten (Universiteit van Tilburg) Nienke van Boom MSc. (NHTV Academy for Leisure) Ateliersessie Flevoperspectieven Recreatie en Vrije Tijd

Nadere informatie

WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart

WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart Wat is het Midpoint House of? Wat biedt het Midpoint House of? Het Midpoint House of is een fysiek en virtueel knooppunt dat zich In het Midpoint House

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek

Werkgelegenheidsonderzoek Monitor Ruimtelijke Economie Uitkomsten Werkgelegenheidsonderzoek Provincie Utrecht 2011 (Voorlopig) Januari 2012 Afdeling Mobiliteit, Economie en Cultuur Inleiding In de periode april t/m september 2011

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart

WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart Wat is het Midpoint House of? Het Midpoint House of is een fysiek en virtueel knooppunt dat zich zal ontwikkelen tot het vlaggenschip van de Midden-Brabantse

Nadere informatie

Corporate story businessplan VisitBrabant ConnectBrabant: meer bezoekers, meer banen

Corporate story businessplan VisitBrabant ConnectBrabant: meer bezoekers, meer banen Corporate story businessplan VisitBrabant ConnectBrabant: meer bezoekers, meer banen 1. Waar komen we vandaan Brabant is een bruisende regio met vele interessante plaatsen en mensen. In Brabant komen innovatie,

Nadere informatie

CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar

CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar Persbericht PB15-001 8 januari 2015 9.30 uur CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar Inflatie december daalt naar 0,7 procent Goedkopere autobrandstoffen verlagen inflatie Inflatie eurozone

Nadere informatie

Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013

Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013 Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013 Jean van Zeeland Senior beleidsadviseur Programmamanager j.vanzeeland@sre.nl 0652065753 Naar een gemeenschappelijk ruimtelijk beeld

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden.

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden. Limburg heeft een uniek en veelzijdig cultuuraanbod. Dit komt tot uitdrukking in een enorme verscheidenheid met talloze monumenten, cultureel erfgoed, musea, culturele organisaties, evenementen en een

Nadere informatie

De toekomst van het fruitcluster in Rivierenland

De toekomst van het fruitcluster in Rivierenland De toekomst van het fruitcluster in Rivierenland Geef fruit de ruimte & innovatie Frank Engelbart 30 september 2015 Werkbezoek Provinciale Staten Provincie Gelderland Over Fruitpact Agenda 2020 Sinds 2007

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen

Trends en ontwikkelingen Ons wereldbeeld ???!!! Intussen in Trends en ontwikkelingen >9 mld mensen!!!!! Wat betekent dit? Kernvraag Hoe zorgen we voor een blijvend goed leefklimaat voor onze burgers? Wonen, werken, welzijn

Nadere informatie

Insight Entree Baanbrekend. Sectorkeuze advies. Baanbrekend college. Datum 03 juni 2014 Naam Judith Baak Status Getest

Insight Entree Baanbrekend. Sectorkeuze advies. Baanbrekend college. Datum 03 juni 2014 Naam Judith Baak Status Getest college Datum 03 juni 2014 Naam Status Getest pagina 1 Samenvatting De resultaten in deze rapportage zijn berekend voor regio Zoetermeer. In deze grafiek combineren we jouw interesses met de kansen op

Nadere informatie

oprichting oprichting C.o.i.2014 3.4 kaart #1/7 Breda, city of imagineers de tijd is rijp. een initiatief van de vereniging voor de beeldindustrie

oprichting oprichting C.o.i.2014 3.4 kaart #1/7 Breda, city of imagineers de tijd is rijp. een initiatief van de vereniging voor de beeldindustrie oprichting oprichting C.o.i.2014 3.4 kaart #1/7 Breda, city of imagineers de tijd is rijp. een initiatief van de vereniging voor de beeldindustrie belofte belofte C.o.i.2014 3.4 kaart #2/7 zonder verbeelders

Nadere informatie

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014 Kerncijfers toerisme Zeeland 214 Oriëntatiefase Informatiebronnen tijdens de oriëntatiefase van de se toerist in Zeeland (aantallen zijn gebaseerd op toeristische vakanties) 3 Rechtstreeks bij accommodatieverschaffer

Nadere informatie

Food Lab 26-30 maart. Food Center Amsterdam. Het verduurzamen van de lokale voedselketen en de rol van het Food Center Amsterdam

Food Lab 26-30 maart. Food Center Amsterdam. Het verduurzamen van de lokale voedselketen en de rol van het Food Center Amsterdam Food Lab 26-30 maart Food Center Amsterdam Het verduurzamen van de lokale voedselketen en de rol van het Food Center Amsterdam Ellen Mensink Creative City Lab 30 maart 2012 Programma van dag 5 13.00 Welkom

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering aanloopstraten. Presentatie 31 mei 2012

Kwaliteitsverbetering aanloopstraten. Presentatie 31 mei 2012 Kwaliteitsverbetering aanloopstraten Presentatie 31 mei 2012 Vooraf Aanleiding: BRO rapportage 2009 Conceptplan Brusselsestraat e.o. 2010 Verandering economische situatie 2009-2012 Vraagstelling: Actuele

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert.

Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert. Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert. Onze missie Waar wij voor staan Door het versterken van de signatuur van de Maastrichtse mode- en designsector in combinatie met de sterke reputatie

Nadere informatie

Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten

Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten RAPPORTAGE QUICK SCAN Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten in de provincie Overijssel maart 2010 RAPPORTAGE QUICK SCAN Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten in de provincie

Nadere informatie

CKE koers 2014. van care naar share. Eindhoven, september 2011

CKE koers 2014. van care naar share. Eindhoven, september 2011 CKE koers 214 van care naar share Eindhoven, september 211 Doelstellingen CKE heeft in mei deze verkenning gestart naar aanleiding van de druk op het subsidie en de wens adequaat in te kunnen spelen op

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie lager in december

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie lager in december Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-001 5 januari 2012 9.30 uur Inflatie lager in december Inflatie in december omlaag naar 2,4 procent Benzineprijzen en beltarieven verlagen inflatie Inflatie

Nadere informatie

Marktanalyse rapport Mijn markt

Marktanalyse rapport Mijn markt Marktanalyse rapport Mijn markt Gemaakt door: Rino Both Bedrijfsnaam: D&B SLiM testomgeving - Olbico Datum: 10-09-2015 1. Inhoud 1. Inhoud 2. Inleiding 3. Beschrijvingen van de selectie, markt en gebruikte

Nadere informatie

1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.) en Hangzhou (15 e stad)

1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.) en Hangzhou (15 e stad) China Grootste land ter wereld 1 van de BRIC-landen 1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Shanghai Delta rijkste van China Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.)

Nadere informatie

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen stad cijfers Inleiding Deze aflevering van Stadcijfers presenteert de nieuwste informatie over de ontwikkeling van het aantal banen en het aantal vestigingen in de gemeente Groningen. Deze belangrijke

Nadere informatie

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering Berry Roelofs Principal Consultant Utrecht, 17 december 2015 Goede uitgangssituatie, maar Nederland doet het goed 16 e economie van

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Toeristische visie Regio Alkmaar

Toeristische visie Regio Alkmaar Toeristische visie Regio Alkmaar Conceptvisie en uitvoeringsagenda Proces Toeristische visie Wat Wanneer 1. Start met de Regio Alkmaar Februari 2. Eerste Regioavond 5 maart 3. Stakeholderbijeenkomst 1

Nadere informatie

LATEN WE SAMEN ZORGEN DAT ONS CENTRUM NOG MEER GAAT KLOPPEN!

LATEN WE SAMEN ZORGEN DAT ONS CENTRUM NOG MEER GAAT KLOPPEN! EEN KLOPPEND HART LATEN WE SAMEN ZORGEN DAT ONS CENTRUM NOG MEER GAAT KLOPPEN! ONS CENTRUM in beeld en cijfers WIST U DAT. wij ruim 50.000 m2 detailhandel hebben in ons centrum (vergelijk centrum Helmond,

Nadere informatie

Kader Stedelijke Ontwikkeling

Kader Stedelijke Ontwikkeling Presentatie Hans Beekman MCD Open College Gemeenten Kader Stedelijke Ontwikkeling De prospectus van de stad 11 juni 2013 Aanleiding Eerdere opdracht nieuwe nota Grondbeleid (rekenkamerrapport Grond voor

Nadere informatie

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven 23 juni 2015 Managementsamenvatting Status: Managementsamenvatting Datum: 23 juni 2015 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam

Nadere informatie

Vliegwiel voor bedrijvigheid

Vliegwiel voor bedrijvigheid Vliegwiel voor bedrijvigheid Ondernemen en netwerken Zaken doen, innoveren, sporten het kan allemaal op AEROPARC, Bundeling van krachten Bij AEROPARC gaat het om ontmoeten en netwerken. Crown Ontmoeten

Nadere informatie

Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND. Deel II Ambities en prioriteiten. Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008

Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND. Deel II Ambities en prioriteiten. Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008 Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND Deel II Ambities en prioriteiten Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008 Juni 2003 0 In onze naam, Cultuurconvenant Zuid-Nederland (CZN), staat het woord

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Toerisme en vrijetijdsbesteding in de 21 ste eeuw. Uitdagingen in het licht van toeristisch-recreatief hoofd- en medegebruik

Toerisme en vrijetijdsbesteding in de 21 ste eeuw. Uitdagingen in het licht van toeristisch-recreatief hoofd- en medegebruik Toerisme en vrijetijdsbesteding in de 21 ste eeuw Uitdagingen in het licht van toeristisch-recreatief hoofd- en medegebruik Aanzet: Els Lievois & Lowie Steenwegen Enkele basisbegrippen Toerisme recreatie

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen

Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen Zoals u in de eerste uitgave van Leefbaarheid: feiten in beeld heeft kunnen lezen, valt de aanwezigheid van voorzieningen onder één van de thema

Nadere informatie

Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee?

Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee? Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee? MKB Eindhoven & Rabobank Rabobank Nederland; Kaya Kocak, Véronique Bulthuis 5 februari 2015 Rabobank Sectormanagement Véronique Bulthuis Sectormanager Groothandel

Nadere informatie

VOORWOORD 1 INHOUDSOPGAVE 2 INLEIDING 4

VOORWOORD 1 INHOUDSOPGAVE 2 INLEIDING 4 VOORWOORD Voor u ligt de rapportage 'Maastricht aan het Werk 2014. Deze rapportage is een vervolg op de in de afgelopen jaren door E til uitgebrachte publicatiereeks 'Maastricht aan het Werk' en geeft

Nadere informatie

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen.

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses

Nadere informatie

3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties

3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties 3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties 3.1 Typering van het cluster Winkels in food met een laag transactiebedrag zijn vooral de versspeciaalzaken. Als uitgegaan wordt van de standaardindeling

Nadere informatie

Aantal vestigingen: 3.364. Aantal werkzame personen: 21.003. 28% van de bedrijven verwacht personeel aan te nemen

Aantal vestigingen: 3.364. Aantal werkzame personen: 21.003. 28% van de bedrijven verwacht personeel aan te nemen Groene detailhandel Brancheontwikkelingen 2013 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de groene detailhandel. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen, vacatures

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Inhoudsopgave 1. Inleiding 3. Analyse 3 3. Inzicht in Noord-Nederlandse

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

Ruimtelijk economische dynamiek metroregio R dam-den Haag positie en kansen Plaspoelpolder

Ruimtelijk economische dynamiek metroregio R dam-den Haag positie en kansen Plaspoelpolder Ruimtelijk economische dynamiek metroregio R dam-den Haag positie en kansen Plaspoelpolder Presentatie, bijeenkomst VNO-NCW West 10-02-2016 Prof dr Pieter Tordoir GPIO, Universiteit van Amsterdam Telos,

Nadere informatie

Sterk en Toekomstbestendig bestuur Regio Gelderland

Sterk en Toekomstbestendig bestuur Regio Gelderland Sterk en Toekomstbestendig bestuur Regio Gelderland Inspelen op een veranderende omgeving Roel Wever 7 april 2014 Rivierenland Een samenwerkingsproject van Provincie Gelderland en VNG Gelderland 1 De essenties

Nadere informatie

2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING

2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING 2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING positionering meest kansrijke, relevante, effectieve, ware en onderscheidende verhaal voor de spoorzone DE AMBITIE gebiedsontwikkeling Delft wil een nieuw stuk stad

Nadere informatie

fjj; K provincie ^S& groningen

fjj; K provincie ^S& groningen fjj; K provincie ^S& groningen m bezoekadres: Martinilcerkhof 12 Aan Provinciale Staten postadres: algemeen telefoonnr: Postbus 610 9700 AP Groningen 050 316 49 II algemeen faxnr.: www.provinciegroningen.nl

Nadere informatie

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Werklandschap Meerpaal Sport en werk centraal in Nederland Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Werklandschap Directe aansluiting op A27 Gebiedsoppervlak van 10 ha Flexibele kavelgrootte

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Behoud en ontwikkeling van het landelijk karakter en de openheid van het gebied met ruimte voor landbouw, natuur, water, recreatie,

Nadere informatie

Partners gezocht voor Strategische Innovaties in de Gastvrijheidssector

Partners gezocht voor Strategische Innovaties in de Gastvrijheidssector Partners gezocht voor Strategische Innovaties in de Gastvrijheidssector 1. Inleiding In de visie van de Gastvrijheidssector voor 2025 (Vinden, Verrassen, Verbinden) is de missie geformuleerd dat Nederland

Nadere informatie

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014!

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014! EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht Monique Roso, 12 maart 2014! Inhoud presentatie 1. economische trends en ontwikkelingen!! 2. economische monitor provincie Utrecht! - economische

Nadere informatie

De vraag. De randvoorwaarden

De vraag. De randvoorwaarden De vraag Ontwikkel samen met de Gemeente Tilburg een business case waarop een gefundeerde beslissing genomen kan worden om over te gaan tot de investering van 10 mln in het project Culturele Hoofdstad

Nadere informatie

Midpoint Huis van de Leisure Imagineering Europe

Midpoint Huis van de Leisure Imagineering Europe Midpoint Huis van de Leisure Imagineering Europe Het Midpoint Huis van de Leisure is een digitaal platform én fysieke locatie voor leisure toeleveranciers die zich individueel en collectief ontwikkelen

Nadere informatie

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR)

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) Resultaten werkgelegenheidsonderzoek Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) 2013 Maarten Bergmeijer Provincie Utrecht afdeling MEC, team Economie par@provincie-utrecht.nl www.provincie-utrecht.nl/par

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Binnenstad Den Haag. 21 mei 2015 NRW projectbezoek Den Haag. Ad Dekkers Directeur Bureau Binnenstad Den Haag

Binnenstad Den Haag. 21 mei 2015 NRW projectbezoek Den Haag. Ad Dekkers Directeur Bureau Binnenstad Den Haag Binnenstad Den Haag 21 mei 2015 NRW projectbezoek Den Haag Ad Dekkers Directeur Bureau Binnenstad Den Haag Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 De sterke punten Visie Consequente uitvoering en doorzettingsvermogen

Nadere informatie

SECTORFOTO 2014 VOEDINGSMIDDELEN SECTOR

SECTORFOTO 2014 VOEDINGSMIDDELEN SECTOR SECTORFOTO 2014 VOEDINGSMIDDELEN SECTOR Beschrijving van de activiteiten in de sector Nace- Bel 2008 46 Beschrijving Groothandel en handelsbemiddeling, met uitzondering van de handel in motorvoertuigen

Nadere informatie

Techniek College Rotterdam

Techniek College Rotterdam Samenwerking Albeda / Zadkine Op weg naar: Techniek College Rotterdam Kwartaallezing 26 november 2015 1 overview: Waarom Techniek College Rotterdam? en de weg tot nu toe. Beleid Focus op Vakmanschap van

Nadere informatie

SLOTPRESENTATIE 18 SEPTEMBER 2014 BART BOMAS

SLOTPRESENTATIE 18 SEPTEMBER 2014 BART BOMAS SLOTPRESENTATIE 18 SEPTEMBER 2014 BART BOMAS PILOTPROJECT > Nieuwe gebiedsontwikkeling > Regels loslaten > Slimme combinaties van samenwerking en financiering > Meerwaarde creëren WAAROM EEN PILOTPROJECT?

Nadere informatie

TRENDRAPPORT KUST 2013-2014

TRENDRAPPORT KUST 2013-2014 TRENDRAPPORT KUST 2013-2014 Inhoudsopgave Kerncijfers kusttoerisme... 1 Deel 1: Aanbod Logiescapaciteit in bedden... 9 Hotels... 10 Gastenkamers... 12 Jeugdlogies en vakantiecentra... 13 Kampeerbedrijven

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek 2010

Werkgelegenheidsonderzoek 2010 2010 pr ov i nc i e g r oni ng e n Wer kgel egenhei dsonder zoek Eenanal ysevandeont wi kkel i ngen i ndewer kgel egenhei di nde pr ovi nci egr oni ngen Werkgelegenheidsonderzoek 2010 Werkgelegenheidsonderzoek

Nadere informatie

Uitvoeringsbesluit subsidieverlening Cultuurnota 2013-2016 provincie Drenthe

Uitvoeringsbesluit subsidieverlening Cultuurnota 2013-2016 provincie Drenthe Uitvoeringsbesluit subsidieverlening Cultuurnota 2013-2016 provincie Drenthe Thema en doelen subsidieprogramma Cultuurnota 2013-2016 Oude wereld, nieuwe mindset De provincie Drenthe staat voor een herkenbare

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Enkele succesvolle voorbeelden

Enkele succesvolle voorbeelden Enkele succesvolle voorbeelden OP ZOEK NAAR HET DNA VAN MOERDIJK Bevorderen van behouden een voorkeur voor de zorgen dat product en communicatie op orde zijn om relevante doelgroepen aan te spreken

Nadere informatie

KvK dienstverlening topsectoren

KvK dienstverlening topsectoren MIT regeling 2014 KvK dienstverlening topsectoren Bon Uijting senior adviseur KvK 15 mei 2014 KvK verzorgt vele MKB loketten topsectoren Telnr MKB Loket MKB loketten topsectoren MKB loket Agro Food 088-585

Nadere informatie

Versterken van de topsectoren: Life Science and Health, Ruimtevaarttechnologie, Biobased Economie

Versterken van de topsectoren: Life Science and Health, Ruimtevaarttechnologie, Biobased Economie Economische Zaken Doel Stimuleren van de regionale economie. Versterken van de topsectoren: Life Science and Health, Ruimtevaarttechnologie, Biobased Economie en de Greenports Duin- en Bollenstreek, Boskoop

Nadere informatie

Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant. Tabellenboek Vestigingsregister 2014

Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant. Tabellenboek Vestigingsregister 2014 Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellenboek Vestigingsregister 2014 1 Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellen- en trendboek Vestigingenregister 2014 juni 2015

Nadere informatie

Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot. Gemeente Neerijnen

Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot. Gemeente Neerijnen Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot Gemeente Neerijnen Opbouw presentatie Aanleiding Logistiek, waar gaat het om? Waarom Rivierenland? Hoe pakken we het aan? Organisatie hotspot Aanleiding

Nadere informatie

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City.

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Naar aanleiding van de Stuurgroep bijeenkomst van het Masterplan Havens Midden- Brabant heb ik gekeken naar de mogelijke

Nadere informatie

index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant

index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant Inhoudsopgave 1. Mbo Techniek... 3 1.1 Deelnemers mbo techniek... 3 1.1.1 Onderwijsinstellingen... 3 1.1.2

Nadere informatie