STANDAARD MONDGEZONDHEID

STANDAARD MONDGEZONDHEID Inhoudstafel 1. DE NORMALE ANATOMIE EN ONTWIKKELING VAN MOND & GEBIT 1 2. PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN BIJ KINDEREN EN ADOLESCENTEN 32 3. PREVENTIE THUIS EN IN HET TANDARTSKABINET 206 4. MONDZORG BIJ MENSEN MET EEN MENTALE EN/OF FYSIEKE BEPERKING 253 5. MONDZORG IN BELGIË EN ANDERE EUROPESE LANDEN 272 6. STANDAARDISERING VAN HET MONDONDERZOEK IN HET CLB AANBEVELINGEN 289 7. PROMOTIEMATERIAAL MONDGEZONDHEID 328 8. VERKLARENDE WOORDENLIJST 334 VWVJ Standaard Mondgezondheid Inleiding maart 2009

1 DE NORMALE ANATOMIE EN ONTWIKKELING VAN MOND & GEBIT Inhoudstafel 1 1.1 De normale anatomie van de mond 2 1.1.1 Het verhemelte 2 1.1.2 De tong 2 1.1.3 De omslagplooi en het tandvlees 3 1.1.4 De speekselklieren 4 1.1.5 De tanden 5 1.1.6 Het melkgebit en definitief gebit 7 1.1.7 Vergelijking tussen melkmolaren en premolaren 10 1.1.8 Nomenclatuur van het gebit 11 1.2 Gebitsontwikkeling 13 1.2.1 Het melkgebit 14 1.2.2 De doorbraak van melktanden een lastige bevalling? 15 1.2.3 Lastige tanddoorbraak en dan? 17 1.2.4 De eerste wisselfase: de doorbraak van de eerste blijvende molaren en de wisseling van het front 18 1.2.5 De intertransitionele periode 20 1.2.6 De tweede wisselfase: wisseling van de zijdelingse delen en de doorbraak van de tweede blijvende molaren 21 1.2.7 Variatie in doorbraaktijden 24 1.2.8 Doorbraak van tanden en algemene maturiteit 25 1.2.9 Doorbraak van definitieve tanden en algemene groei 26 1.2.10 Periode tussen verloren gaan van melktanden en doorbraak van definitieve opvolgers 26 1.2.11 Positie van de kiemen van de definitieve tanden t.o.v. de wortels van de voorgangers 28 1.3 Referentielijst 29 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID DEEL I: NORMALE ANATOMIE EN ONTWIKKELING - MAART 2009 1

2 PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN BIJ KINDEREN EN ADOLESCENTEN 2 INHOUDSTAFEL 32 2.1 VARIATIES IN HET AANTAL TANDEN 39 2.1.1 AFWEZIGHEID VAN GEBITSELEMENTEN - AGENESIE 39 2.1.1.1 Terminologie 39 2.1.1.2 Melkgebit versus definitief gebit 40 2.1.1.3 Prevalentie 40 2.1.1.4 Etiologie 41 2.1.1.5 Diagnostiek 42 2.1.1.6 Behandeling 42 2.1.2 SCHIJNBARE HYPODONTIE 43 2.1.2.1 Impactie 43 2.1.2.2 Retentie 43 2.1.3 HYPER(O)DONTIE - BOVENTALLIGE TANDEN 43 2.2 VARIATIES IN VOLUME EN VORM VAN TANDEN 45 2.2.1 MICRODONTIE 45 2.2.1.1 Kegeltand of Peg shaped tooth 45 2.2.2 MACRODONTIE 45 2.2.3 DUBBELTANDEN 45 2.2.4 DENS INVAGINATUS 46 2.2.5 DENS EVAGINATUS 46 2.3 ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN VAN DE HARDE TANDWEEFSELS 47 2.3.1 HYPOPLASIE EN HYPOMINERALISATIE 47 2.3.2 ETIOLOGIE 47 2.3.3 KAASMOLAREN MOLAR-INCISOR HYPOMINERALISATION 49 2.4 SCHISIS 51 2.4.1 VORMEN 51 2.4.2 PREVALENTIE 51 2.4.3 ETIOLOGIE 51 2.4.4 THERAPIE 52 2.4.5 SCHISIS EN CARIËS 53 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART 2009 32

2.4.6 SCHISIS EN GEHOOR- EN SPRAAKPROBLEMEN 53 2.4.7 PATIËNTENVERENIGING 54 2.5 FUNCTIONELE AFWIJKINGEN 55 2.5.1 NORMALE OCCLUSIEVERHOUDING 55 2.5.2 MALOCCLUSIE 56 2.5.2.1 Disto-occlusie 56 2.5.2.2 Mesio-occlusie 57 2.5.2.3 Open beet 58 2.5.2.4 Diepe beet 59 2.5.2.5 Punt-op-punt beet of randbeet 60 2.5.2.6 Kruisbeet 61 2.5.2.7 Dwangbeet 61 2.5.2.8 Prevalentie van malocclusie 62 2.5.3 MONDADEMHALING 63 2.5.3.1 Obstructieve versus habituele mondademhaling 63 2.5.3.2 Etiologie van mondademhaling 63 2.5.3.3 Consequenties van habituele mondademhaling 64 2.5.4 ZUIGEN OP FOPSPEEN, DUIM, VINGER(S) OF ANDERE VOORWERPEN 66 2.6 TANDBEDERF OF CARIËS 70 2.6.1 INLEIDING EN DEFINITIE 70 2.6.2 ETIOLOGIE EN PATHOGENESE VAN CARIËS 71 2.6.2.1 Cariës (tandbederf): een multifactoriële en complexe aandoening 71 2.6.2.2 Tandplaque: plaats van gebeuren 74 2.6.2.3 Microbiële component 77 2.6.2.3.1 Soorten en aantallen micro-organismen 77 2.6.2.3.2 Tandplaque als biofilm 77 2.6.2.3.3 Oorsprong van micro-organismen 78 2.6.2.4 Suiker als trigger 80 2.6.2.5 Frequentie versus hoeveelheid zuurvorming 81 2.6.3 DE ONTWIKKELING VAN EEN CARIËSLAESIE 81 2.6.4 CARIËSRISICOPROFIEL 83 2.6.5 CARIËSACTIVITEIT EN PROGRESSIE 84 2.6.6 EPIDEMIOLOGIE 86 2.6.6.1 Begripsomschrijving 86 2.6.6.2 Mondgezondheid van Vlaamse kinderen 90 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART 2009 33

2.6.6.3 Mondgezondheid van Europese kinderen 93 2.6.7 EARLY CHILDHOODCARIES (OOK WEL ZUIGFLESCARIËS GENOEMD) 95 2.6.7.1 Omschrijving en definities 95 2.6.7.2 Determinanten van ECC 97 2.6.7.3 Gevolgen en behandeling van ECC 98 2.6.8 RISICOFACTOREN EN RISICO-INDICATOREN VOOR CARIËS BIJ KINDEREN & ADOLESCENTEN 99 2.6.8.1 Socio-demografische factoren 101 2.6.8.2 Voedingsfactoren 102 2.6.8.3 Factoren met betrekking tot mondhygiënegewoonten 105 2.6.8.4 Mondgezondheid van de ouders 108 2.6.8.5 Medische factoren 110 2.6.9 IMPACT VAN TANDBEDERF 113 2.6.9.1 Levenskwaliteit 113 2.6.9.2 Algemene gezondheid 114 2.6.10 DE ROL VAN FLUORIDEN 115 2.6.10.1 Fluorosis 117 2.7 EROSIE, TANDBESCHADIGING DOOR CHEMISCHE AANTASTING 119 2.7.1 VORMEN VAN TANDSCHADE 119 2.7.2 ETIOLOGIE VAN EROSIE 120 2.7.3 EROSIE VERSUS CARIËS 124 2.7.4 KLINISCHE KENMERKEN VAN EROSIE 125 2.7.5 PROGRESSIE VAN EROSIE 126 2.7.6 PREVALENTIE VAN EROSIE 127 2.7.7 VERBAND TUSSEN CARIËS EN EROSIE? 128 2.7.8 PREVENTIE & BEHANDELING VAN EROSIE 129 2.8 GINGIVITIS EN PARODONTALE PROBLEMEN 131 2.8.1 INLEIDING 131 NOOT: VAN TANDPLAQUE NAAR TANDSTEEN 134 2.8.2 GINGIVITIS 134 2.8.2.1 Klinische tekenen van gingivitis 134 2.8.2.2 Microbiële veranderingen in tandplaque bij gingivitis 135 2.8.2.3 Het effect van mondhygiëne op de gingivale gezondheid 135 2.8.2.4 Prevalentie van gingivitis 135 2.8.2.5 Tanddoorbraak en gingivale gezondheid 137 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART 2009 34

2.8.2.6 Behandeling van gingivitis 137 2.8.2.7 Necrotiserende gingivitis 137 2.8.2.7.1 Risicofactoren voor necrotiserende gingivitis 138 2.8.2.7.2 De behandeling van necrotiserende gingivitis 138 2.8.3 PARODONTITIS 139 2.8.3.1 Van gingivitis naar parodontitis 139 2.8.3.2 Prevalentie van parodontitis 140 2.8.3.3 Prepuberteitsparodontitis 141 2.8.3.3.1 Klinische kenmerken van prepuberteitsparodontitis 141 2.8.3.3.2 Vormen van prepuberteitsparodontitis 141 2.8.3.3.3 Behandeling van prepuberteitsparodontitis 142 2.8.3.4 Juveniele parodontitis (JP) 142 2.8.3.4.1 Vormen van juveniele parodontitis 143 2.8.3.4.2 Prevalentie van juveniele parodontitis 143 2.8.3.5 Verband tussen prepuberteitparodontitis en juveniele parodontitis 144 2.8.3.6 Parodontale aandoeningen bij kinderen met systemische afwijkingen 144 2.8.3.7 Microbiële veranderingen bij parodontitis 146 2.8.3.8 Pathogenese en progressie van parodontitis 147 2.8.3.9 Determinanten van parodontitis 147 2.8.3.9.1 Leeftijd 147 2.8.3.9.2 Geslacht 148 2.8.3.9.3 Socio-economische situatie 148 2.8.3.9.4 Genetische factoren 148 2.8.3.10 Risicofactoren voor parodontitis 149 2.8.3.10.1 Plaque, microbiota en mondhygiëne 149 2.8.3.10.2 Tabak 149 2.8.3.10.3 Diabetes Mellitus 150 2.8.3.10.4 Obesitas 150 2.8.3.10.5 Osteopenie/osteoporose 150 2.8.3.10.6 HIV-infectie 150 2.8.3.10.7 Psychosociale factoren 151 2.8.3.11 Preventie en behandeling van parodontitis 151 2.8.3.12 Parodontale aandoeningen en algemene gezondheid 152 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART 2009 35

2.8.3.13 Gingivale overgroei door medicatie 152 2.8.3.13.1 Fenytoine 153 2.8.3.13.2 Ciclosporine 153 2.8.3.13.3 Nifedipine 154 2.8.3.13.4 De behandeling van medicamenteus geïnduceerde overgroei 154 2.8.4 IMPLANTOLOGIE 154 2.9 AFWIJKINGEN VAN HET MONDSLIJMVLIES EN AANVERWANTE STRUCTUREN 156 2.9.1 NIET-INFECTIEUZE AFWIJKINGEN VAN DE MUCOSA 156 2.9.1.1 Aften 156 2.9.1.1.1 Epidemiologie 156 2.9.1.1.2 Locatie 156 2.9.1.1.3 Pathogenese 156 2.9.1.1.4 Klinische aspecten 157 2.9.1.1.5 Therapie 157 2.9.1.1.6 Differentiaal diagnose 158 2.9.1.2 Lichen planus 159 2.9.1.2.1 Definitie en epidemiologie van lichen planus 159 2.9.1.2.2 Etiologie en pathogenese van lichen planus 159 2.9.1.2.3 Klinische kenmerken van lichen planus 160 2.9.1.2.4 Diagnose van lichen planus 161 2.9.1.2.5 Behandeling van lichen planus 161 2.9.1.2.6 Premaligniteit van lichen planus? 161 2.9.1.3 Lingua geographica of landkaarttong 162 2.9.1.3.1 Epidemiologie van een landkaarttong 162 2.9.1.3.2 Klinische aspecten van een landkaarttong 162 2.9.1.3.3 Behandeling van een landkaarttong 162 2.9.1.4 Mucocele 163 2.9.1.4.1 Klinische aspecten van een mucocele 163 2.9.1.4.2 Behandeling van een mucocele 163 2.9.2 INFECTIEUZE AFWIJKINGEN VAN DE MUCOSA 163 2.9.2.1 Schimmelinfecties in de mond 163 2.9.2.1.1 Epidemiologie van schimmelinfecties in de mond 163 2.9.2.1.2 Pathogenese van schimmelinfecties in de mond 163 2.9.2.1.3 Klinische aspecten van schimmelinfecties in de mond 164 2.9.2.1.4 Behandeling van schimmelinfecties in de mond 164 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART 2009 36

2.9.2.2 Herpes simplex 165 2.9.2.2.1 Epidemiologie 165 2.9.2.2.2 Pathogenese 165 2.9.2.2.3 Klinische aspecten 166 2.9.2.2.4 Behandeling 167 2.9.2.3 Mucositis 167 2.9.2.3.1 Omschrijving 167 2.9.2.3.2 Etiologie 168 2.9.2.3.3 Verloop 168 2.9.2.3.4 Preventie 169 2.9.2.3.5 Behandeling 170 2.9.3 ANATOMISCHE VARIANTEN 170 2.9.3.1 Ankyloglossie 170 2.9.3.1.1 Epidemiologie 170 2.9.3.1.2 Behandeling 170 2.9.3.2 Hypertrofie van het frenulum van boven- of onderlip 171 2.9.3.2.1 Klinische aspecten 171 2.9.3.2.2 Behandeling 171 2.9.3.2.3 Situatie in de onderkaak 171 2.9.3.3 Beenderige botuitstulpingen 172 2.9.3.3.1 Torus mandibularis en palatinus 172 2.9.3.3.2 Exostose 172 2.9.3.3.3 Behandeling 172 2.10 MONDDROOGHEID 173 2.10.1 DEFINITIE 173 2.10.2 ETIOLOGIE 173 2.10.3 KLINISCHE SYMPTOMEN 174 2.10.4 BEHANDELING 175 2.11 HALITOSIS OF FOETOR EX ORE 177 2.11.1 ETIOLOGIE 177 2.11.2 PATHOGENESE 177 2.11.3 BEHANDELING 178 2.12 TRAUMA IN HET MELK- EN DEFINITIEF GEBIT 179 2.12.1 TERMINOLOGIE BIJ TRAUMATISCHE GEBITSBESCHADIGINGEN 179 2.12.2 TRAUMA IN HET MELKGEBIT 181 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART 2009 37

2.12.3 TRAUMA IN HET DEFINITIEF GEBIT 183 2.12.3.1 Prevalentie 183 2.12.3.2 Risicofactoren 184 2.12.4 COMPLICATIES TEN GEVOLGE VAN TRAUMATISCHE BESCHADIGING IN HET GEBIT 185 2.12.5 EHBA: EERSTE HULP BIJ AVULSIE (UITSLAAN VAN EEN GEBITSELEMENT) 187 2.12.6 FYSIEK GEWELD 188 2.13 VERKLEURINGEN VAN TANDEN 189 2.13.1 VERKLEURINGEN VAN EXOGENE OORSPRONG 189 2.13.1.1 Pellikelverkleuring 189 2.13.1.1.1 Etiologie 189 2.13.1.1.2 Verband tussen pellikelverkleuring en cariës? 190 2.13.1.1.3 Behandeling 191 2.13.1.1.4 Differentiaal diagnose met zuigflescariës 191 2.13.1.1.5 Pellikelverkleuring te wijten aan cola? 191 2.13.2 BLEKEN VAN TANDEN 191 2.14 ATTITUDES EN GEWOONTEN BIJ JONGEREN MET EEN NADELIGE INVLOED OP DE MONDGEZONDHEID 193 2.14.1 ALCOHOLCONSUMPTIE 193 2.14.2 TABAKCONSUMPTIE 193 2.14.3 GEBRUIK VAN ILLEGALE DRUGS 194 2.14.4 PIERCINGS TER HOOGTE VAN DE MOND 195 2.15 REFERENTIELIJST 196 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART 2009 38

3 PREVENTIE THUIS EN IN DE TANDARTSPRAKTIJK INHOUDSTAFEL 206 3.1 PREVENTIE THUIS 209 3.1.1 MONDHYGIËNE PREVENTIE VAN CARIËS EN PARODONTALE AANTASTING 209 3.1.1.1 Frequentie van mondhygiëne 210 3.1.1.2 Wanneer starten met tandenpoetsen? 211 3.1.1.3 Tijdstip voor mondhygiëne 212 3.1.2 MECHANISCHE PLAQUEVERWIJDERING 213 3.1.2.1 Tandenborstel 213 3.1.2.1.1 Eigenschappen van een goede tandenborstel 214 3.1.2.1.2 Poetsmethoden 214 3.1.2.1.3 Onderhoud van een tandenborstel 216 3.1.2.1.4 Vervanging van een tandenborstel 217 3.1.2.1.5 Tandenborstels voor personen met vaste orthodontische apparatuur 217 3.1.2.1.6 Elektrisch versus manueel poetsen 218 3.1.2.2 Interdentale reiniging 220 3.1.2.2.1 Tandzijde (floss, tape en superfloss) 220 3.1.2.2.2 Tandenstokers 223 3.1.2.2.3 Interdentaal borsteltjes of ragertjes 224 3.1.2.2.4 Soloborstel 225 3.1.3 CHEMISCHE PLAQUEBESTRIJDING 226 3.1.3.1 Tandpasta 226 3.1.3.1.1 Samenstelling van tandpasta s 227 3.1.3.1.2 Hoeveel tandpasta gebruiken bij een poetsbeurt? 227 3.1.3.1.3 Welke tandpasta gebruiken bij kinderen? 228 3.1.3.1.4 Tandpasta s met extra therapeutische werkingen 228 3.1.3.2 Mondspoelmiddelen 230 3.1.3.2.1 Desinfecterende mondspoelmiddelen 231 VWVJ - Standaard mondgezondheid - Deel III: Preventie - maart 2009 206

3.1.3.2.2 Mondspoelmiddelen voor mensen met halitosis 234 3.1.3.2.3 Mondspoelmiddelen met fluoride 235 3.1.4 ANDERE HULPMIDDELEN BIJ MONDHYGIËNE 235 3.1.4.1 Tongschraper of tongrasp 235 3.1.4.2 Monddouches 236 3.1.5 FLUORIDEN 236 3.1.5.1 Tandpasta 236 3.1.5.2 Fluoridesupplementen 236 3.1.5.3 Fluoridemondspoelmiddelen 237 3.1.6 KAUWGUM MET XYLITOL 238 3.1.7 PROBIOTICA 238 3.1.8 GEZONDE VOEDING 239 3.1.9 FLUORIDERING VAN DRINKWATER 240 3.1.10 PREVENTIE VAN ORTHODONTISCHE AFWIJKINGEN 240 3.1.11 PREVENTIE VAN TANDTRAUMATA 240 3.1.12 PREVENTIE VAN TANDVERKLEURINGEN 241 3.2 PREVENTIE BIJ DE TANDARTS 242 3.2.1 EERSTE BEZOEK AAN DE TANDARTS 242 3.2.2 FREQUENTIE VAN PREVENTIEVE MONDONDERZOEKEN 243 3.2.3 PREVENTIEF MONDONDERZOEK BIJ DE TANDARTS 243 3.2.3.1 Anamnese 243 3.2.3.2 Klinisch onderzoek 244 3.2.3.3 Radiologisch onderzoek 244 3.2.3.3.1 Bitewing opname 244 3.2.3.3.2 Peri-apikale opname 245 3.2.3.3.3 Panoramische opname 246 3.2.3.3.4 Röntgen-schedelprofielfoto (RSP) 247 3.2.3.4 Bespreking en opstellen van een behandelplan 248 3.2.4 PREVENTIEVE HANDELINGEN VAN DE TANDARTS 248 3.2.4.1 Professionele gebitsreiniging 248 3.2.4.2 Applicatie van fluoride 248 3.2.4.3 Verzegeling van putten en groeven (put- en fissuursealings) 249 VWVJ - Standaard mondgezondheid - Deel III: Preventie - maart 2009 207

3.2.4.4 Applicatie van chloorhexidinevernissen 249 3.3 REFERENTIELIJST 251 VWVJ - Standaard mondgezondheid - Deel III: Preventie - maart 2009 208

4 MONDZORG BIJ MENSEN MET EEN MENTALE EN/OF FYSIEKE BEPERKING INHOUDSTAFEL 253 4.1 INLEIDING 254 4.2 MONDPROBLEMEN BIJ MENSEN MET EEN BEPERKING 254 4.2.1 MEER PLAQUEACCUMULATIE 255 4.2.2 HALITOSIS OF FOETOR EX ORE 257 4.2.3 AFWIJKENDE MONDGEWOONTEN 257 4.2.4 KWIJLEN (ENG: DROOLING) 258 4.2.5 GEBITSBESCHADIGING DOOR VALLEN OF STOTEN 263 4.3 MONDHYGIËNE BIJ PERSONEN MET EEN BEPERKING 263 4.4 SYNDROOMSPECIFIEKE AFWIJKINGEN VAN DE TANDEN EN DE MOND BIJ MENSEN MET HET SYNDROOM VAN DOWN 265 4.4.1 ANATOMISCHE AFWIJKINGEN VAN DE MOND 265 4.4.2 AFWIJKINGEN VAN DE TANDEN 266 4.4.3 CARIËSGEVOELIGHEID 268 4.4.4 PARODONTALE PROBLEMATIEK 268 4.4.5 EXTRA AANDACHT VOOR PREVENTIE 269 4.4.6 BEVORDER GOEDE MONDGEWOONTEN 270 4.5 REFERENTIELIJST 271 VWVJ - Standaard mondgezondheid - Deel IV: Mensen met een beperking maart 2009 253

5 MONDZORG IN BELGIË EN ANDERE EUROPESE LANDEN INHOUDSTAFEL 272 5.1 MONDZORG IN BELGIË 273 5.2 MONDZORG IN EUROPA 280 Denemarken 280 Duitsland 281 Finland 281 Frankrijk 282 Griekenland 282 Ierland 283 Ijsland 283 Italië 283 Luxemburg 284 Nederland 284 Noorwegen 284 Oostenrijk 285 Portugal 285 Spanje 286 Verenigd Koninkrijk 287 Zweden 287 5.3 REFERENTIELIJST 288 VWVJ - Standaard mondgezondheid - Deel V: Mondzorg in België en Europa - maart 2009 272

6 ZORG VOOR MONDGEZONDHEID IN HET CLB AANBEVELINGEN INHOUDSTAFEL 6.1 INLEIDING 291 6.2 PROMOTIE VAN MONDGEZONDHEID EEN INTEGRAAL DEEL VAN HET GEZONDHEIDSBELEID VAN DE SCHOOL 291 6.3 ZORG VOOR MONDGEZONDHEID IN HET CLB 297 6.3.1 HUIDIGE PRAKTIJK 297 6.3.2 SCREENING VOOR MONDPATHOLOGIE IN EEN CLB-SETTING OF OP SCHOOL WAT IS DE WETENSCHAPPELIJKE EVIDENTIE? 299 6.3.2.1 Wat is de doeltreffendheid van een mondonderzoek op school? 299 6.3.2.2 Wat is de nauwkeurigheid van een mondonderzoek uitgevoerd door een arts? 302 6.3.3 ZORG VOOR MONDGEZONDHEID IN HET CLB CONCRETE ACTIES 304 6.3.3.1 Ondersteuning van het gezondheidsbeleid van de school 304 6.3.3.2 Consulten 304 6.3.3.2.1 Primaire en secundaire doelstellingen 304 6.3.3.2.2 Bespreking van de doelstellingen 305 6.3.3.2.3 Het mondonderzoek 311 6.3.3.2.3.1 Het mondonderzoek bij wie? 311 6.3.3.2.3.1.1 Gewoon onderwijs KO1 & KO2 311 6.3.3.2.3.1.2 Kansengroepen 314 6.3.3.2.3.1.3 Buitengewoon onderwijs 314 6.3.3.2.3.1.4 Andere indicaties voor mondonderzoeken 315 6.3.3.2.3.1.5 Gewoon onderwijs - LO1 tem SO3: geen systematisch mondonderzoek 316 6.3.3.2.3.2 Het mondonderzoek Wat nakijken? 317 6.3.3.2.3.3 Het mondonderzoek Door wie? 317 6.3.3.2.3.4 Het mondonderzoek - Materiaal 317 6.3.3.2.3.5 Het mondonderzoek Positie van onderzoeker en kind/jongere 320 6.3.3.2.3.6 Het mondonderzoek Methodiek 320 6.3.3.2.4 Zorg voor mondgezondheid in het CLB communicatie 322 6.3.3.2.4.1 Vragen in het kader van de standaard mondgezondheid die standaard opgenomen worden in de vragenlijsten in te vullen door de ouders 322 6.3.3.2.4.2 Aspecten van de standaard mondgezondheid die opgenomen worden in de resultaatsbrief voor de ouders 322 6.3.3.2.4.2.1 Resultaatsbrief voor alle kinderen 322 6.3.3.2.4.2.2 Resultaatsbrief voor kinderen waarbij een klinisch mondonderzoek wordt uitgevoerd 323 6.3.3.2.4.3 Wanneer verwijzen naar de tandarts? 324 6.4 REFERENTIELIJST 325 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL VI: MONDONDERZOEK IN CLB S - MAART 2009 289

7 PROMOTIEMATERIAAL MONDGEZONDHEID INHOUDSTAFEL 328 7.1 INLEIDING 329 7.2 BROCHURES 329 7.3 PATIËNTENFOLDERS 330 7.4 BOEKJES VOOR KINDEREN 330 7.5 VIDEO S/DVD S 331 7.6 EDUCATIEF EN SPELMATERIAAL 332 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL VII: PROMOTIEMATERIAAL MONDGEZONDHEID MAART 2009 328