VLUCHTELINGEN IN GETALLEN 2014 De afgelopen jaren is het onderwerp asielbeleid sterk gepolariseerd. In het debat over vluchtelingen en asielzoekers worden vaak statistieken gebruikt om standpunten of stellingen te onderbouwen. Cijfers worden gebracht als feiten, maar worden regelmatig verkeerd gebruikt. Ook met definities en ijkmomenten wordt lang niet altijd zorgvuldig omgegaan. Vluchtelingen in getallen is een jaarlijkse uitgave van VluchtelingenWerk Nederland. Deze publicatie geeft een actueel overzicht van de belangrijkste cijfers over vluchtelingen en asielzoekers in Nederland, Europa en wereldwijd. Cijfers staan niet op zichzelf. Wat veel of weinig is, is afhankelijk van de context en van de gewenste boodschap. Tot en met augustus van dit jaar zoeken 5.889 Syriërs bescherming in Nederland. Wereldwijd zijn ruim 3 miljoen Syriërs op de vlucht en 6,5 miljoen ontheemd. Wat is veel, wat is weinig? Bedenk bij de cijfers in deze publicatie dat elk getal gaat over een persoon, elk met zijn of haar eigen verhaal: vluchtelingen in getallen. Voor deze publicatie geldt de disclaimer van de website van VluchtelingenWerk Nederland (www.vluchtelingenwerk.nl). Vragen en opmerkingen over deze publicatie kunnen worden gemaild naar documentatie@vluchtelingenwerk.nl. Journalisten kunnen contact opnemen met persvoorlichting@vluchtelingenwerk.nl VluchtelingenWerk Nederland, oktober 2014
Inhoudsopgave A. VLUCHTELINGEN IN NEDERLAND Vluchtelingen in Nederland: landen van herkomst 4 Asielaanvragen 5 Beslissingen 8 Alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama s) 9 Uitgenodigde vluchtelingen 11 Opvang 12 Huisvesting 14 Terugkeer 15 B. VLUCHTELINGEN IN EUROPA Asielaanvragen in Europa 17 Asielaanvragen naar landen van herkomst 19 Beslissingen 21 Uitgenodigde vluchtelingen 24 C. VLUCHTELINGEN WERELDWIJD Asielzoekers en vluchtelingen 25 Vluchtelingen naar belangrijkste land van herkomst 27 Vluchtelingen naar belangrijkste landen van opvang 28 Uitgenodigde vluchtelingen 28 2
A. VLUCHTELINGEN IN NEDERLAND Vluchtelingen in Nederland: landen van herkomst Hoeveel vluchtelingen zijn er in Nederland? Die vraag is niet eenvoudig te beantwoorden. Wie je meetelt hangt af van de gebruikte definitie. UNHCR: 74.707 vluchtelingen en 10.042 asielzoekers De vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties - UNHCR - gaat uit van de volgende cijfers in januari 2014: - Personen met een vluchtelingenstatus (a-grond) en personen die aanvullende vormen van bescherming krijgen (b-, c- en d-grond: zie uitleg onder Beschermingsgronden Vreemdelingenwet 2000, p. 9). NB: Personen die een andere vergunning hebben gekregen (bijvoorbeeld pardon, alleenstaande minderjarige asielzoekers) tellen niet mee. - Asielzoekers in afwachting van een beslissing op hun asielverzoek (10.042). Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) gaat uit van 200.000-250.000 vluchtelingen Deze schatting is gebaseerd op personen die zijn geboren in landen waar veel vluchtelingen vandaan komen. Het gaat daarbij deels om personen die om een andere reden dan asiel naar Nederland zijn gekomen. Ook de tweede generatie en gezinsherenigers worden meegeteld. De grootste groepen (Irakezen, Afghanen, Iraniërs en Somaliërs) maken met 166.000 personen een groot deel daarvan uit.
Figuur A.1 toont het aantal vreemdelingen in Nederland naar land van herkomst. Van deze landen is bekend dat asiel (bescherming) een rol speelt als migratiemotief. Uit Afghanistan Somalië en Irak komen vrijwel uitsluitend vluchtelingen en hun gezinsleden, uit andere landen (Turkije, China) komen ook migranten met andere migratiemotieven zoals arbeid of studie. Hoewel het bij vluchtelingen niet logisch is om te spreken van een tweede generatie, zijn in figuur A.1 - analoog aan andere groepen vreemdelingen - ook de cijfers voor die groep opgenomen. Figuur A.1: Vreemdelingen in Nederland (eerste en tweede generatie) naar land van herkomst (stand begin 2013 en 2014) 2013 2014 Totaal Eerste Tweede Eerste Tweede Totaal generatie generatie generatie generatie Afghanistan 42.348 32.820 9.528 43.183 33.085 10.098 Angola 8.575 5.355 3.220 8.495 5.171 3.324 Armenië 810 798 12 854 832 22 Azerbeidzjan 680 676 4 718 713 5 Burundi 3.281 2.335 946 3.275 2.261 1.014 China 61.890 43.487 18.403 64.097 44.915 19.182 Colombia 14.069 8.392 5.677 14.759 8.724 6.035 DR Congo 8.134 4.665 3.469 8.297 4.734 3.563 Egypte 21.783 12.209 9.574 22.205 12.481 9.724 Eritrea 2.133 1.705 428 2.595 2.103 492 Ethiopië 12.270 7.897 4.373 12.596 8.013 4.583 Guinee 3.948 2.534 1.414 4.111 2.549 1.562 Irak 53.731 40.509 13.222 54.159 40.408 13.751 Iran 35.395 27.754 7.641 36.561 28.513 8.048 Ivoorkust 1.848 1.216 632 1.832 1.174 658 Myanmar 1.220 1.026 194 1.282 1.076 206 Nepal 1.708 1.409 299 1.794 1.452 342 Nigeria 11.466 6.153 5.313 11.766 6.214 5.552 Rwanda 1.525 1.050 475 1.547 1.045 502 Sierra Leone 6.008 4.217 1.791 5.977 4.133 1.844 Soedan 6.268 4.302 1.966 6.317 4.306 2.011 Somalië 34.631 24.597 10.034 37.432 26.502 10.930 Sri Lanka 11.389 6.877 4.512 11.703 6.925 4.778 Syrië 11.665 7.642 4.023 13.744 9.465 4.279 Togo 1.835 1.164 671 1.847 1.144 703 Turkije 395.302 196.203 199.099 396.414 194.759 201.655 Vietnam 20.295 12.335 7.960 20.603 12.415 8.188 Vml. Joegoslavië 81.498 52.375 29.123 82.290 52.371 29.919 Vml. Sovjet-Unie 69.182 51.725 17.457 72.203 53.663 18.540 Bron: Centraal Bureau voor Statistiek (CBS), Statline 4
Asielaanvragen Ontwikkeling van de asielaanvragen: verklaringen voor pieken en dalen In de afgelopen decennia is het aantal asielaanvragen per jaar sterk veranderd. In 1994 werden ruim 50.000 asielaanvragen gedaan en tot 2001 lag het aantal asielaanvragen voortdurend boven de 20.000. In de jaren daarna schommelt het aantal tussen de 10.000 en 15.000 per jaar. - 1992: door de orlog in voormalig Joegoslavië slaan veel mensen op de vlucht. - 1994: In Duitsland wordt het asielbeleid aangescherpt met als doel het hoge aantal asielverzoeken terug te brengen (438.000 asielaanvragen in 1993). De asielinstroom in Duitsland daalt daarop sterk en neemt in de omliggende landen juist toe. - Vanaf 1997: Stijging asielinstroom door onrust in Afghanistan, Irak en de oorlog in Kosovo. - 2001: Invoering Nieuwe Vreemdelingenwet. - Afname asielinstroom door verminderd aantal aanvragen uit Afghanistan, voormalige Sovjetrepublieken en voormalig Joegoslavië. - 2008: Stijging van de instroom ten opzichte van 2007 doordat er meer asielverzoeken zijn uit Somalië en met name Irak vanwege oplaaiend geweld. Het categoriaal beleid voor Zuid- en Centraal-Irak is per 22 november 2008 afgeschaft. Asielzoekers uit deze regio s krijgen dus niet meer automatisch een vergunning. - 2009: Per 19 mei 2009 is het categoriaal beleid voor Centraal- en Zuid-Somalië afgeschaft. Het aantal asielverzoeken van Somaliërs is in de daaropvolgende jaren sterk gedaald: van 5.889 in 2009 naar 877 in 2012. - Door de aanhoudende chaos en burgeroorlog neemt het aantal Syriërs dat bescherming zoekt in Nederland toe van 454 in 2012 naar 2.673 in 2013. In de eerste helft van 2014 zoeken 3.681 Syriërs bescherming. - In april en mei van 2014 komen er opvallend veel Eritreeërs naar Nederland. In geheel 2013 zoeken 978 Eritreeërs bescherming, in april van dit jaar zijn dat er 1.078, in mei 1.862. In juni daalt dat aantal tot 203. - Vanaf juli 2014 worden nareizigers (gezinsherenigers) niet meer meegeteld als asielaanvragen. Voor nationaliteiten met veel nareizigers (bijvoorbeeld Somaliërs) kan deze administratieve verandering tot gevolg hebben dat het aantal asielaanvragen daalt. Bronnen: Rechtspleging en civiel bestuur, WODC, Par. 8.3 Asiel, Sprangers en Nicolaas (2010) en Migratie naar en vanuit Nederland, WODC (2009), IND Asylum Trends augustus 2014. Figuur A.2: Asielaanvragen (eerste en vervolg) in Nederland (1993 t/m 2013) 60.000 50.000 52.576 45.217 40.000 42.729 43.895 30.000 35.399 34.443 32.579 20.000 10.000 29.258 22.857 18.667 14.465 17.189 15.275 15.148 12.347 16.163 13.402 14.631 13.170 9.782 9.731 0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) 5
Figuur A.3: Eerste asielaanvragen in Nederland (2007 t/m 2013) 16.000 14.000 12.000 13.399 14.905 13.333 11.590 14.399 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 7.102 9.714 0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) Figuur A.4: Eerste asielaanvragen - top 10 herkomstlanden per jaar (2012-2014) 2012 2013 T/m aug. 2014 Irak 1.391 14,3% Somalië 3.078 21,4% Syrisch 5.889 35,7% Afghanistan 1.022 10,5% Syrië 2.673 18,6% Eritrees 3.677 22,3% Somalië 877 9,0% Irak 1.094 7,6% Staatloos 1.505 9,1% Iran 834 8,6% Eritrea 978 6,8% Somalisch 809 4,9% Rusland 743 7,6% Iran 728 5,1% Iraaks 462 2,8% Syrië 454 4,7% Afghanistan 673 4,7% Iraans 384 2,3% Eritrea 424 4,4% Onbekend 488 3,4% Afghaans 352 2,1% Onbekend 343 3,5% Servië 269 1,9% Mongools 274 1,7% Georgië 226 2,3% Rusland 263 1,8% Georgisch 246 1,5% Servië 137 1,4% Georgië 209 1,5% Nigeriaans 145 0,9% Overig 3.263 33,6% Overig 3.946 27,4% Overig 2.775 16,8% Totaal 9.714 100,0% Totaal 14.399 100,0% Totaal 16.518 100,0% Bron: IND Figuur A.5: Eerste asielaanvragen per maand, zes herkomstlanden (aug 2006-aug 2014) 2.000 1.800 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 Irak Somalië Afghanistan Iran Syrië Eritrea 400 200 0 aug-06 feb-07 aug-07 feb-08 aug-08 feb-09 aug-09 feb-10 aug-10 feb-11 aug-11 feb-12 aug-12 feb-13 aug-13 feb-14 aug-14 Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) NB: geen data voor jan-apr 2012; getoond wordt het gemiddelde voor die maanden 6
Wat zijn eerste en vervolgaanvragen? Wanneer de eerste asielaanvraag is afgewezen kunnen asielzoekers in sommige gevallen een nieuwe aanvraag indienen. Bijvoorbeeld wanneer er nieuwe feiten naar voren zijn gekomen die relevant zijn voor de beoordeling van de asielaanvraag of wanneer de situatie in het land van herkomst is veranderd. Pas sinds augustus 2006 wordt in de administratie onderscheid gemaakt tussen eerste en vervolgaanvragen. Om de ontwikkeling over een langere periode te kunnen zien worden in figuur A.2 dus alle aanvragen geteld. Figuur A.6 toont de ontwikkeling in het aandeel eerste en vervolgaanvragen. In 2010 was het aandeel eerste aanvragen 88%, het jaar daarop 80% en in 2012 74%. In 2013 is bijna 84% een eerste aanvraag. Er zijn grote verschillen in het aandeel vervolgaanvragen naar nationaliteit. In 2013 bestaat 51% van alle aanvragen van Afghanen en bijna 35% van die van Iraniërs uit vervolgaanvragen. Van de Syriërs is dat net 1%. Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) Figuur A.6: Ontwikkeling in aandeel eerste en vervolgaanvragen per maand 100% 80% 60% 40% Vervolg Eerste 20% 0% jan-07 jul-07 jan-08 jul-08 jan-09 jul-09 jan-10 jul-10 jan-11 jul-11 jan-12 jul-12 jan-13 jul-13 jan-14 jul-14 Bron: CBS 7
Beslissingen Figuur A.7: Verleende asielstatussen naar toewijzingsgrond en afwijzingen 2013 38,8% 2012 2011 2010 2009 59,7% 56,8% 54,5% 53,1% a-grond b-grond c/d-grond Afw ijzingen 2008 48,0% 0% 20% 40% 60% 80% 100% Bron: Eurostat Beschermingsgronden Vreemdelingenwet 2000 In de Vreemdelingenwet 2000 (Vw2000) worden verschillende beschermingsgronden onderscheiden: - a-grond: vluchtelingschap Iemand voldoet aan de voorwaarden van het Vluchtelingenverdrag. - b-grond: subsidiaire bescherming Iemand loopt bij uitzetting risico op foltering, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing. - c-grond: humanitaire gronden Er zijn klemmende redenen van humanitaire aard, die verband houden met de redenen van vertrek uit eigen land (met name trauma s vanwege eerdere vervolging). - d-grond: humanitaire gronden De algehele situatie in het land van herkomst is te slecht (conflict of grootschalige mensenrechtenschendingen). Asielaanvragen vs. beslissingen Niet op elke aanvraag wordt in het jaar van aanvraag beslist. Daarom komt het aantal asielaanvragen in een jaar niet overeen met het aantal beslissingen. De statussen die zijn verleend op reguliere gronden (bijvoorbeeld pardonregeling of medische behandeling) en beslissingen op beroepszaken zijn niet in meegenomen. In 2013 ging het in totaal om 15.590 beslissingen. 8
Alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama s) Figuur A.8: Asielaanvragen van ama s per jaar (absoluut en als percentage van het totale aantal aanvragen) 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% Absoluut Percentage 0 0% 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) Figuur A.9: Asielaanvragen van ama s naar belangrijkste landen van herkomst 2011 2012 2013 Afghanistan 260 145 60 Eritrea 10 10 35 Guinee 10 40 30 Syrië 5 10 25 Somalië 40 40 10 Sierra Leone 10 10 10 Iran 10 10 10 Irak 25 15 10 Wit-Rusland 20 5 5 China 10 0 5 Overig 85 95 110 Totaal 485 380 310 Bron: Eurostat Veel veranderingen in asielaanvragen van alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama s) In de afgelopen achttien jaar schommelde het aantal en het aandeel van de asielaanvragen van ama s sterk. Van 1996 tot 2000 is er sprake van een sterke groei. In 2000 is het aantal asielaanvragen van ama s het hoogst: 6.705. Dat is 15,4% van het totale aantal asielaanvragen. In 2001 is 18,2% van alle aanvragen van een ama. De verbetering van de situatie in landen waar veel ama s vandaan komen - de beëindiging van burgeroorlogen in Angola, Guinee en Sierra Leone - leidt vanaf 2003 tot een sterke daling. De daling van het aantal asielaanvragen van ama s loopt door tot 2006. In dat jaar is nog geen 3% van de asielaanvragen van ama s. In 2008 en 2009 is er een stijging doordat veel Afghaanse en Somalische ama s in Nederland bescherming zoeken. In 2013 is het aantal ama s dat bescherming zoekt met 310 op zijn laagste punt. Het totale aantal asielaanvragen stijgt juist, waardoor ama s nog geen 2% van het totaal aantal asielverzoeken uitmaken uitmaken. 9
Figuur A.10: Ontwikkeling van de instroom van ama s in de centrale opvang 4.000 3.654 3.500 3.000 2.500 2.361 2.000 1.500 1.000 500 998 464 424 321 658 739 1.031 869 717 407 471 755 0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 t/m 1aug Bron: COA Figuur A.11: Ama s in de centrale opvang naar nationaliteit (t/m 1 augustus 2014) 132 17 23 69 83 566 Eritrea Syrië Afghanistan Somalië Guinee Overig Bron: COA 1
Uitgenodigde vluchtelingen Uitgenodigde vluchtelingen De wereldvluchtelingenorganisatie UNHCR heeft een programma om vluchtelingen in andere landen te hervestigen. De vluchtelingen verblijven meestal langdurig in vluchtelingenkampen, vaak in een buurland van het land waar ze vandaan komen. In deze kampen is de situatie vaak erbarmelijk en ronduit onveilig. De UNHCR selecteert de 'uitgenodigde' vluchtelingen tijdens speciale selectiemissies. De kwetsbaarste groepen krijgen daarbij de voorrang. De UNHCR draagt ze voor hervestiging voor aan landen die deelnemen aan het zogenaamde resettlement program. De meeste uitgenodigde vluchtelingen worden opgevangen door Verenigde Staten, Canada, Australië, Zweden, Noorwegen, Finland, Nieuw Zeeland, Denemarken en Nederland. Zie voor de internationale cijfers figuur C.8. Nederland heeft sinds 1986 een quotum van 500 uitgenodigde vluchtelingen per jaar. Dat betekent dat Nederland heeft toegezegd jaarlijks 500 vluchtelingen op te nemen voor hervestiging. Pas sinds 2005 wordt dat aantal daadwerkelijk gehaald. Voor de periode 2011-2014 is opnieuw afgesproken dat Nederland 500 uitgenodigde vluchtelingen per jaar opneemt. In 2013 zijn 310 vluchtelingen door IND hervestigd: Eritrea: 65 Irak: 40 Pakistan: 35 Myanmar: 30 Sri Lanka: 15 Syrië: 15 Soedan: 10 Overig: 100 Dit zijn afgeronde cijfers van Eurostat 1
Opvang Figuur A.12: Bezetting van, instroom in en uitstroom uit de centrale opvang (absoluut) 90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 Bezetting Instroom Uitstroom 20.000 10.000 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 jun-14 Bron: www.coa.nl Figuur A.13: Bezetting centrale opvang naar nationaliteit (1 juni 2014) 7.223 5.626 Syrië Eritrea Somalië Afghanistan Irak 1.079 3.815 Overig 1.244 1.460 Bron: COA Figuur A.14: Bezetting centrale opvang naar leeftijd (1 juni 2014) 2.265 418 5.713 0-17 18-39 40-59 >59 10.092 Bron: COA 1
Figuur A.15: Bezetting centrale opvang naar geslacht (1 juni 2014) Vrouw en 37% Mannen 63% Bron: COA 1
Huisvesting Huisvesting vergunninghouders Elke gemeente in Nederland heeft de verplichting vergunninghouders te huisvesten. Deze zogenaamde taakstelling is afhankelijk van het aantal inwoners in die gemeente. Vergunninghouders zijn asielzoekers die een asielvergunning of een andere reguliere vergunning hebben gekregen. Op het moment dat zij te horen krijgen dat ze in Nederland mogen blijven, wonen ze meestal in de centrale opvang, vaak in asielzoekerscentra (AZC s). Van daaruit verhuizen ze dus naar een gemeente die hun een huis aanbiedt. Figuur A.16: Taakstelling huisvesting vergunninghouders, te huisvesten personen per provincie voor tweede helft 2014 Te huisvesten Provincie personen Fryslân 360 Groningen 324 Drenthe 269 Overijssel 626 Gelderland 1.100 Flevoland 219 Noord-Holland 1.502 Zuid-Holland 1.959 Utrecht 689 Brabant 1.370 Zeeland 210 Limburg 622 Totaal 9.250 Bron: www.rijksoverheid.nl, Overzicht huisvesting vergunninghouders per 1 augustus 2014 1
Terugkeer Er zijn verschillende vormen van vertrek van een vreemdeling: - Zelfstandig vertrek zonder toezicht Bij controle is geconstateerd dat een vreemdeling niet meer aanwezig is op het laatste bekende adres, maar vertrek is niet aangetoond is. De vreemdeling is met onbekende bestemming vertrokken (MOB). In 2013 heeft van deze groep 7% de Iraakse, 8% de Afghaanse en 7% de Somalische nationaliteit. - Zelfstandig vertrek onder toezicht Zelfstandig georganiseerd vertrek van een vreemdeling (bijvoorbeeld met hulp van IOM) - Gedwongen vertrek Het vertrek van een niet meer rechtmatig in Nederland verblijvende vreemdeling door de Vreemdelingenpolitie. Figuur A.17: Terugkeer naar soort vertrek 2010 2011 2012 2013 1ste helft 2014 Aantoonbaar vertrek 11.780 10.790 10.130 8.510 4.070 - Waarvan gedwongen 8.030 6.630 5.970 2.840 2.150 - Waarvan zelfstandig 3.750 4.160 4.130 3.640 1.920 Zelfstandig zonder toezicht 11.130 10.610 10.710 7.210 3.820 Totaal 22.910 21.400 20.810 13.690 7.890 Bron: Rapportage Vreemdelingenketen Deze cijfers gaan over alle vreemdelingen die terugkeren, dus niet alleen over terugkerende asielzoekers. Figuur A.18: Vrijwillige en zelfstandige terugkeer met hulp van IOM Nederland per jaar (absolute aantallen) 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 3.714 3.579 3.463 3.473 3.064 2.912 2.849 2.905 2.583 2.489 1.998 2.068 1.767 1.559 1.389 1.000 500 0 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Bron: www.iom-nederland.nl Deze cijfers geven geen compleet beeld; het betreft hier alleen de terugkeer die gefaciliteerd wordt door IOM Nederland. In 2013 heeft 59% van de 2.489 terugkeerders een asielachtergrond. 8% heeft een reguliere, 33% een illegale verblijfsachtergond (Rapportage Vreemdelingenketen 2013). In 2012 heeft 69% een asielachtergrond. 1
Figuur A.19: Aantal terugkeerders met hulp van IOM, geselecteerde nationaliteiten 1 ste helft 2011 2012 2013 2014 Iraakse 825 515 250 67 Servische 61 52 194 96 Armeense 60 113 134 41 Mongoolse 200 150 119 145 Chinese 175 223 112 70 Russische 186 466 104 15 Bosnisch 17 24 76 40 Afghaanse 65 93 65 13 Libië 3 18 62 55 Iraanse 41 63 58 30 Macedonische 316 40 48 45 Egyptische 32 31 46 32 Georgië 51 50 44 30 Nigeriaanse 52 39 44 6 Witrussische 195 52 22 21 Angolese 53 21 19 10 Overig 1.115 1.217 1.092 446 Totaal 3.473 2.905 2.489 1.162 Bron: www.iom-nederland.nl Alleen die nationaliteiten zijn opgenomen waarvan bekend is dat asiel een veelvoorkomend migratiemotief is. 1
B. VLUCHTELINGEN IN EUROPA Asielaanvragen in Europa Figuur B.1: Asielaanvragen in geselecteerde Europese landen (absoluut en als deel van het aantal aanvragen in de EU27/28) 2012 2013 1ste helft 2014 België 28.285 8,4% 21.215 4,9% 5.420 2,5% Bulgarije 1.385 0,4% 7.145 1,6% 3.388 1,6% Cyprus 1.635 0,5% 1.255 0,3% 798 0,4% Denemarken 6.075 1,8% 7.230 1,7% 3.870 1,8% Duitsland 77.650 23,1% 126.995 29,2% 65.659 30,4% Estland 75 0,0% 95 0,0% 54 0,0% Finland 3.115 0,9% 3.220 0,7% 1.407 0,7% Frankrijk 61.455 18,3% 66.265 15,2% 29.009 13,4% Griekenland 9.575 2,8% 8.225 1,9% 4.863 2,2% Hongarije 2.155 0,6% 18.900 4,3% 4.836 2,2% Ierland 955 0,3% 920 0,2% 591 0,3% Italië 17.350 5,2% 26.620 6,1% 24.481 11,3% Kroatië* - 1.080 0,2% 229 0,1% Letland 205 0,1% 195 0,0% 145 0,1% Litouwen 645 0,2% 400 0,1% 137 0,1% Luxemburg 2.055 0,6% 1.070 0,2% 390 0,2% Malta 2.080 0,6% 2.245 0,5% 563 0,3% Nederland 13.100 3,9% 17.160 3,9% 12.289 5,7% Oostenrijk 17.450 5,2% 17.520 4,0% 8.395 3,9% Polen 10.755 3,2% 15.245 3,5% 3.346 1,5% Portugal 295 0,1% 505 0,1% 166 0,1% Roemenië 2.510 0,7% 1.495 0,3% 664 0,3% Slovenië 305 0,1% 270 0,1% 166 0,1% Slowakije 730 0,2% 440 0,1% 104 0,0% Spanje 2.565 0,8% 4.495 1,0% 2.174 1,0% Tsjechië 755 0,2% 710 0,2% 351 0,2% Verenigd Koninkrijk 28.895 8,6% 30.110 6,9% 14.283 6,6% Zweden 43.945 13,1% 54.365 12,5% 28.511 13,2% Noorwegen* 9.785 11.980 5.063 2,3% Zwitserland* 28.640 21.460 9.515 4,4% EU28 336.015 435.385 216.289 100,0% EU27 336.015 434.305 216060 Bron: Eurostat NB: De cijfers worden jaarlijks met terugwerkende kracht bijgesteld. Daarom kunnen er afwijkingen zijn van de cijfers van eerdere Vluchtelingen in getallen. * geen lid van EU27/28, Kroatië vanaf 1 juli 2013 lid van EU (EU28) 1
Figuur B.2: Aandeel asielaanvragen in EU28 naar belangrijkste ontvangende landen (2013) Nederland 3,9% Polen 3,5% Overig 9,4% Duitsland 29,2% Oostenrijk 4,0% Hongarije 4,3% België 4,9% Italië 6,1% Verenigd Koninkrijk 6,9% Zw eden 12,5% Frankrijk 15,2% Bron: Eurostat 1
Asielaanvragen naar landen van herkomst Figuur B.3: Asielaanvragen in Europa (EU28) naar belangrijkste landen van herkomst (absoluut en procentueel) 2012 2013 1ste helft 2014 Afghanistan 28.020 8,3% Syrië 50.435 11,6% Syrië 39.220 18,1% Rusland 24.290 7,2% Rusland 41.485 9,5% Eritrea 13.924 6,4% Syrië 24.115 7,2% Afghanistan 26.200 6,0% Afghanistan 13.565 6,3% Pakistan 19.785 5,9% Servië 22.375 5,1% Servië 11.794 5,5% Servië 19.055 5,7% Pakistan 20.815 4,8% Pakistan 9.637 4,5% Somalië 14.280 4,2% Somalië 18.560 4,3% Albanië 8.005 3,7% Iran 13.600 4,0% Eritrea 14.580 3,3% Rusland 7.870 3,6% Irak 13.190 3,9% Iran 12.760 2,9% Nigeria 7.521 3,5% Georgië 10.830 3,2% Nigeria 11.590 2,7% Somalië 7.282 3,4% Macedonië 9.625 2,9% Irak 11.185 2,6% Mali 6.227 2,9% DR Congo 8.305 2,5% Macedonië 11.065 2,5% Staatloos 4.834 2,2% Nigeria 7.520 2,2% Albanië 11.020 2,5% Irak 4.555 2,1% Albanië 7.500 2,2% Staatloos 9.595 2,2% Gambia 4.548 2,1% Sri Lanka 7.345 2,2% Bangladesh 9.130 2,1% Iran 4.330 2,0% Eritrea 6.400 1,9% Georgië 9.110 2,1% DR Congo 3.862 1,8% Bangladesh 6.300 1,9% DR Congo 8.350 1,9% Georgië 3.701 1,7% Turkije 6.210 1,8% Algerije 7.090 1,6% Bosnië 3.423 1,6% Bosnië 5.835 1,7% Bosnië 7.070 1,6% Oekraïne 3.302 1,5% Guinee 5.635 1,7% Mali 6.635 1,5% Bangladesh 3.131 1,4% Armenië 5.520 1,6% Sri Lanka 6.565 1,5% Algerije 2.999 1,4% China 5.185 1,5% Guinee 6.510 1,5% Macedonië 2.942 1,4% Algerije 4.815 1,4% Turkije 5.640 1,3% Senegal 2.793 1,3% Staatloos 3.515 1,0% Egypte 5.445 1,3% Guinee 2.754 1,3% Egypte 2.670 0,8% Armenië 5.220 1,2% Sri Lanka 2.577 1,2% Soedan 2.610 0,8% China 5.185 1,2% China 2.423 1,1% Mali 2.420 0,7% Soedan 3.245 0,7% Turkije 2.241 1,0% Tunesië 2.240 0,7% Tunesië 2.590 0,6% Soedan 2.236 1,0% Totaal 336.015 100,0% Totaal 435.385 100,0% Total 216.289 100,0% Bron: Eurostat 1
Figuur B.4: Aandeel asielaanvragen in Europa (EU28) naar belangrijkste landen van herkomst (2013) Syrië 11,6% Rusland 9,5% Overig 49,7% Afghanistan 6,0% Servië 5,1% Pakistan 4,8% Nigeria 2,7% Iran 2,9% Eritrea 3,3% Somalië 4,3% Bron: Eurostat 2
Beslissingen Figuur B.6: Beslissingen in eerste aanleg naar uitkomst (afwijzing of toekenning met grond van verlening) op eerste en vervolgaanvragen asiel (2013) EU België Denemarken Duitsland Frankrijk Griekenland Italië Nederland a-grond b-grond c/d-grond afgew ezen Oostenrijk Verenigd Koninkrijk Zw eden Noorw egen * Zw itserland * 0% 20% 40% 60% 80% 100% Bron: Eurostat Gezinshereniging en beslissingen In het Algemeen Overleg van 7 augustus 2013 (Kamerstuk 19637, nr. 1874) geeft Teeven een verklaring voor het hoge aandeel positieve beslissingen in Nederland. Dat komt doordat zogenaamde nareizigers (gezinsherenigers) in Nederland worden meegeteld bij verleende asielstatussen. Dat is in andere Europese landen niet het geval. Van de 61% positieve beslissingen bestaat 31% uit gezinshereniging. Het gecorrigeerde inwilligingspercentage is in Nederland 30%, dat van de EU 29%. Opmerkingen bij figuur B.6: - De EU-landen in deze figuur zijn gezamenlijk goed voor bijna 95% van alle beslissingen in de EU in 2013. - Het gaat om de beslissingen die zijn genomen, niet over de asielaanvragen in dat jaar. - Het gaat alleen om beslissingen in eerste aanleg, beslissingen in beroep zijn evenals statussen die zijn verleend op reguliere gronden (medische behandeling, pardon) niet meegenomen. - Gronden van verlening: a-grond: vluchtelingschap; b-grond: subsidiaire bescherming c/d-grond: humanitaire gronden Voor uitgebreidere uitleg van de gronden zie figuur A.8. 2
Figuur B.7: Beslissingen in eerste aanleg naar uitkomst (afwijzing of toekenning met grond van verlening) op eerste en vervolgaanvragen asiel, absoluut (2013) België Denemarken Duitsland Frankrijk Griekenland Italië Nederland a-grond b-grond c/d-grond afgew ezen Oostenrijk Verenigd Koninkrijk Zw eden 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 60.000 70.000 80.000 90.000 Bron: Eurostat 2
Figuur B.8: Beslissingen in eerste aanleg naar uitkomst, belangrijkste landen van herkomst (2013) Afghanistan 52% 48% Albanië 8% 92% Algerije 4% 96% Bangladesh 7% 93% Bosnië-Herzegovina 6% 94% DR Congo 22% 78% Eritrea 75% 25% Georgië 4% 96% Irak 54% 46% Iran 55% 45% Macedonië 1% 99% positief negatief Nigeria 21% 79% Overig 30% 70% Pakistan 18% 82% Rusland 15% 85% Servië 2% 98% Somalië 62% 38% Sri Lanka 28% 72% Syrië 90% 10% Turkije 19% 81% Totaal 34% 66% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Bron: Eurostat 2
Uitgenodigde vluchtelingen Figuur B.9: Uitgenodigde vluchtelingen in Europa 2011 2012 2013 Zweden 1.620 1.680 1.820 Verenigd Koninkrijk 455 1.040 965 Noorwegen* 1.270 1.230 955 Finland 585 730 675 Denemarken 515 470 515 Nederland 540 430 310 Duitsland 145 305 280 België 25 0 100 Frankrijk 130 100 90 Ierland 45 50 85 Overig 30 125 0 EU27 4.090 4.930 4.840 Bron: Eurostat 2
C. VLUCHTELINGEN WERELDWIJD Asielzoekers en vluchtelingen Figuur C.1: Vluchtelingen naar werelddeel van herkomst en opvang (absoluut en relatief, eind 2013) Vluchtelingen naar werelddeel van herkomst Vluchtelingen naar werelddeel van herkomst% Vluchtelingen naar werelddeel van opvang Vluchtelingen naar werelddeel van opvang % Afrika 3.843.898 32,8% 3.377.618 28,9% Azië 6.993.300 59,8% 6.317.585 54,0% Europa 233.668 2,0% 1.156.721 9,9% Latijns-Amerika 496.474 4,2% 381.949 3,3% Noord-Amerika 4.861 0,0% 424.011 3,6% Oceanië 1.500 0,0% 45.295 0,4% Overig/statelozen 129.478 1,1% 0,0% Totaal 11.703.179 100,0% 11.703.179 100,0% Bron: Global trends 2013, UNHCR (incl. 618.703 people in refugee-like situations) Figuur C.2: Vluchtelingen naar werelddeel van herkomst en opvang 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Herkomst Opvang Noord-Amerika Overig/Staatlozen Europa Latijns-Amerika Afrika Azië Bron: Global trends 2013, UNHCR (incl. 618.703 people in refugee-like situations) Opvang vluchtelingen vooral in ontwikkelingslanden 80% van de vluchtelingen wereldwijd wordt in de eigen regio opgevangen, meestal een buurland. 81% wordt opgevangen in een ontwikkelingsland. Tien jaar geleden was dat 70%. Het gaat om 8,5 miljoen vluchtelingen. Bron: Global trends 2013 2
Figuur C.3: Asielzoekers naar werelddeel van herkomst en opvang (absoluut en relatief, eind 2013) Asielzoekers naar werelddeel van herkomst Asielzoekers naar werelddeel van herkomst % Asielzoekers naar werelddeel van opvang Asielzoekers naar werelddeel van opvang % Afrika 439.657 37,5% 449.345 38,3% Azië 412.154 35,2% 168.510 14,4% Europa 79.091 6,7% 408.790 34,9% Latijns-Amerika 69.085 5,9% 23.808 2,0% Noord-Amerika 329 0,0% 106.491 9,1% Oceanië 727 0,1% 14.818 1,3% Overig/statelozen 170.719 14,6% 0,0% Totaal 1.171.762 100,0% 1.171.762 100,0% Bron: Global trends 2013, UNHCR Figuur C.4: Asielzoekers naar werelddeel van herkomst en opvang (eind 2013) 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Herkomst Opvang Overig/statelozen Oceanië Noord-Amerika Latijns-Amerika Europa Azië Afrika Bron: Global trends 2013, UNHCR Asielzoekers Bij grote vluchtelingenstromen is het in de praktijk vrijwel onmogelijk om iedereen individueel te beoordelen. Het is dan meestal duidelijk dat er goede redenen waren om te vluchten. Zoals nu het geval is in Syrië. Deze vluchtelingen worden prima facie vluchtelingen genoemd. Niet alle landen hebben een asielsysteem om te beoordelen of iemand wel of niet een vluchteling is. In Europa wordt wel elke aanvraag in een asielprocedure beoordeeld. Daarom is het percentage asielzoekers naar werelddeel van opvang voor Europa relatief hoog. UNHCR De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR is wereldwijd de belangrijkste organisatie die zich bezighoudt met de bescherming van vluchtelingen. Het hoofddoel van de UNHCR is het waarborgen van de rechten en het welzijn van vluchtelingen. Groepen waarvoor UNHCR zich inzet zijn vluchtelingen, asielzoekers, ontheemden, personen die zijn teruggekeerd en statelozen. Ze voor de exacte definities van deze groepen www.unhcr.org. 2
Vluchtelingen naar belangrijkste landen van herkomst Figuur C.5: Aantal vluchtelingen wereldwijd, top 10 herkomstlanden in dat jaar (2012-2014) 1-1-2012 01-01-13 01-01-2014 1 Afghanistan 2.664.436 1 Afghanistan 2.585.605 1 Afghanistan 2.556.556 3 Irak 1.428.308 2 Somalië 1.136.143 2 Syrië 2.468.369 2 Somalië 1.077.048 3 Irak 746.440 3 Somalië 1.121.738 5 Soedan 500.014 4 Syrië 728.542 4 Soedan 649.331 6 DR Congo 491.481 5 Soedan 569.212 5 DR Congo 499.541 7 Myanmar 414.626 6 DR Congo 509.396 6 Myanmar 479.608 8 Colombia 395.949 7 Myanmar 415.343 7 Iraq 401.417 9 Vietnam 337.829 8 Colombia 394.122 8 Colombia 396.635 10 Eritrea 251.954 9 Vietnam 336.945 9 Vietnam 314.105 China 190.369 10 Eritrea 285.142 10 Eritrea 308.022 Overig 2.652.792 Overig 2.793.351 Overig 2.507.857 Totaal 10.404.806 Totaal 10.500.241 Totaal 11.703.179 Bron: Global trends 2013, UNHCR (incl. 618.703 people in refugee-like situations) Figuur C.6: Aantal vluchtelingen wereldwijd naar belangrijkste landen van herkomst (eind 2013) Eritrea Vietnam Colombia 308.022 314.105 396.635 Iraq Myanmar DR Congo Soedan 401.417 479.608 499.541 649.331 Somalië 1.121.738 Syrië Afghanistan 2.468.369 2.556.556-500.000 1.000.000 1.500.000 2.000.000 2.500.000 3.000.000 Bron: Global trends 2013, UNHCR (incl. people in refugee-like situations) 2
Vluchtelingen naar belangrijkste landen van opvang Figuur C.7: Landen met de grootste groepen vluchtelingen binnen de grenzen, en Nederland (eind 2013) Pakistan 1.616.507 Iran 857.354 Jordanië Turkije Kenya Tsjaad Ethiopië China Verenigde Staten Duitsland Syrië Nederland 641.915 609.938 534.938 434.479 433.936 301.047 263.662 187.567 149.292 74.707 0 200.000 400.000 600.000 800.000 1.000.000 1.200.000 1.400.000 1.600.000 1.800.000 Vorig jaar was het aantal vluchtelingen dat in Duitsland wordt opgevangen 589.700. Het verschil is te verklaren doordat Duitse overheid de definitie van wie een vluchteling is heeft verengd. Bron: Global trends 2013, UNHCR Uitgenodigde vluchtelingen Figuur C8: Uitgenodigde vluchtelingen naar belangrijkste landen van herkomst, asiel en opvang (2012) Herkomst Asiel Opvang Myanmar 22.074 Maleisië 15.813 Verenigde Staten 50.097 Irak 10.760 Nepal 10.049 Australië 9.988 Bhutan 9.923 Turkije 7.913 Canada 6.226 Somalië 7.174 Thailand 7.286 Zweden 2.044 DR Congo 6.475 Kenya 3.239 Verenigd Koninkrijk 1.236 Afghanistan 4.565 Egypte 2.828 Noorwegen 1.189 Iran 2.877 Ethiopië 2.447 Finland 979 Soedan 2.632 Syrië 2.325 Nieuw Zeeland 942 Eritrea 1.893 Rwanda 2.160 Denemarken 588 Colombia 1.780 Iran 1.893 Nederland 587 Overig 4.682 Overig 18.882 Overige landen 959 Total 74.835 Totaal 74.835 Totaal 74.835 Met herkomst wordt het oorspronkelijke land bedoeld dat iemand is ontvlucht. Vanuit het land van asiel wordt iemand hervestigd naar een van de landen van opvang. Nederland hervestigt bijvoorbeeld Syrische vluchtelingen die in vluchtelingenkampen in Turkije verblijven. Bron: UNHCR 2