VLUCHTELINGEN IN GETALLEN 2012

Transcriptie

1 VLUCHTELINGEN IN GETALLEN 2012 Rond Wereldvluchtelingendag (20 juni) brengt VluchtelingenWerk Nederland jaarlijks de publicatie 'Vluchtelingen in getallen' uit. Deze publicatie geeft een overzicht van de belangrijkste cijfers over vluchtelingen en asielzoekers in Nederland, Europa en wereldwijd. Onder meer de volgende vragen worden beantwoord: - Hoeveel vluchtelingen zijn er in Nederland? - Hoeveel asielverzoeken worden er jaarlijks gedaan? Hoeveel worden er gehonoreerd? - Waar komen de meeste vluchtelingen vandaan? - Waar worden de meeste vluchtelingen opgevangen? Vluchtelingen in getallen geeft bij een aantal figuren verklaringen voor de ontwikkelingen die er te zien zijn, zoals de schommelingen in het aantal asielaanvragen per jaar. Waar nodig wordt nadere uitleg gegeven over de gebruikte termen en definities achter de cijfers. Voor deze publicatie geldt dezelfde disclaimer als voor de website van VluchtelingenWerk Nederland ( Vragen en opmerkingen over deze publicatie kunnen worden g d naar [email protected]. VluchtelingenWerk Nederland, juni 2012

2 Inhoudsopgave A. VLUCHTELINGEN IN NEDERLAND Vluchtelingen in Nederland: grootste groepen 3 Migratiemotieven 5 Asielaanvragen 6 Beslissingen 10 Alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama s) 13 Uitgenodigde vluchtelingen 15 Gezinshereniging en gezinsmigratie 17 Opvang 18 Huisvesting 19 Arbeidsparticipatie 20 Terugkeer 21 B. VLUCHTELINGEN IN EUROPA Asielaanvragen in Europa 22 Asielaanvragen naar landen van herkomst 23 Beslissingen 25 C. VLUCHTELINGEN WERELDWIJD Asielzoekers en vluchtelingen 26 Vluchtelingen naar belangrijkste land van herkomst 28 Vluchtelingen naar belangrijkste landen van opvang 29 Uitgenodigde vluchtelingen 29

3 A. VLUCHTELINGEN IN NEDERLAND Vluchtelingen in Nederland: de grootste groepen Hoeveel vluchtelingen zijn er in Nederland? Die vraag is niet eenvoudig te beantwoorden. De registratie van vluchtelingen is bijvoorbeeld niet eenduidig. Bovendien zijn er ruime en nauwe definities van een vluchteling. Wie tel je mee en wie niet? Hier volgt een overzicht van wat verschillende bronnen zeggen over het aantal vluchtelingen, en wie daarin worden meegeteld en wie niet. UNHCR: De vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties - UNHCR - gaat uit van de volgende cijfers op 1 januari 2011: Wie worden meegeteld? - Personen in Nederland met een vluchtelingenstatus (a-grond) of personen die aanvullende vormen van bescherming krijgen (b-, c- en d-grond) (74.961). (zie uitleg onder Beschermingsgronden Vreemdelingenwet 2000, p. 10). NB: Personen die een andere vergunning hebben gekregen (bijvoorbeeld pardon, gezinshereniging) tellen niet mee. - Staatlozen (2.061). - Asielzoekers in Nederland (13.053). VluchtelingenWerk IntegratieBarometer 2012 (CBS): Het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) heeft voor de VluchtelingenWerk IntegratieBarometer 2012 diverse cijferoverzichten over vluchtelingen in Nederland samengesteld. Volgens de gebruikte definitie zijn er bijna vluchtelingen in Nederland. Wie worden meegeteld? - Personen die van Nederland die tussen 1 januari 2000 en 1 januari 2010 asiel hebben aangevraagd, op 1 januari 2010 stonden ingeschreven in de GBA en genaturaliseerd zijn of beschikken over een verblijfsstatus (asiel of regulier). - Personen van wie de asielprocedure niet is afgerond tellen niet mee. - De tweede generatie en gezinsmigranten die zich voegen bij gezinsleden die in Nederland asiel hebben aangevraagd tellen niet mee. VluchtelingenWerk IntegratieBarometer 2006 (Regioplan): Onderzoek uitgevoerd door Regioplan in opdracht van VluchtelingenWerk Nederland. Wie worden meegeteld? - Deze schatting is gebaseerd op personen in Nederland die zijn geboren in landen waar veel vluchtelingen vandaan komen. Het gaat daarbij deels om personen die om een andere reden dan asiel naar Nederland zijn gekomen (zie Figuur A.2). - Tweede generatie en gezinsherenigers. VluchtelingenWerk zet zich in voor vluchtelingen, asielzoekers én hun gezin VluchtelingenWerk zet zich ook in voor gezinsleden van asielzoekers en vluchtelingen, die niet altijd zélf asiel hebben aangevraagd. En óók voor asielzoekers die geen asielvergunning hebben gekregen, maar bijvoorbeeld een pardonvergunning of vergunning als alleenstaande minderjarige asielzoeker (ama). Daarom gaat VluchtelingenWerk uit van een aantal van à personen (asielzoekers, vluchtelingen en hun gezinsleden in Nederland) waar zij zich voor inzet of ingezet heeft.

4 Figuur A.1 laat zien hoeveel vreemdelingen er in Nederland wonen naar land van herkomst. Het gaat hier dus niet om asielaanvragen. In de tabel zijn landen opgenomen waaruit grote groepen vluchtelingen afkomstig zijn. Uit sommige landen komen vrijwel uitsluitend vluchtelingen en hun gezinsleden (gezinshereniging), uit andere landen komen ook migranten met andere migratiemotieven zoals arbeid of studie (zie figuur A.2). Hoewel het bij vluchtelingen niet logisch is om te spreken van een tweede generatie, zijn in figuur A.1 - analoog aan andere groepen vreemdelingen - ook de cijfers voor die groep opgenomen. Figuur A.1: Vreemdelingen in Nederland (eerste en tweede generatie) naar land van herkomst (stand begin 2010 en 2011) Totaal Eerste generatie Tweede generatie Totaal Eerste generatie Tweede generatie Afghanistan Angola Armenië Azerbeidzjaan Burundi China Colombia DR Congo Eritrea Ethiopië Iran Irak Ivoorkust Voorm. Joegoslavië Myanmar Nepal Nigeria Rwanda Sierra Leone Soedan Voorm. Sovjet-Unie Somalië Sri Lanka Syrië Togo Turkije Vietnam Bron: Centraal Bureau voor Statistiek (CBS), Statline 4

5 Migratiemotieven Figuur A.2 laat voor de periode zien wat per land van herkomst de belangrijkste redenen zijn om te migreren. Voor Afghanistan, Angola, Democratische Republiek Congo, Guinee, Irak, Iran, voormalig Joegoslavië, Sierra Leone, Syrië, Soedan en Somalië zijn asiel en gezinshereniging de voornaamste migratiemotieven. Het ligt voor de hand dat de gezinsmigratie in deze gevallen (bijna) volledig samenhangt met een asielaanvraag. Er zijn immers nauwelijks andere migratiemotieven. De voormalige Sovjet-Unie, China en Ethiopië laten een diverser beeld zien wat betreft migratiemotieven. Voor Turkije is het belangrijkste migratiemotief gezinsmigratie. Figuur A.2: Immigratie naar Nederland naar migratiemotief, geselecteerde landen van herkomst (totaal ) Overig Gezinsmigratie Asiel Arbeid Afghanistan Angola China DR Congo Ethiopië Guinee Irak Iran Nigeria Sierra Leone Soedan Somalië Sri Lanka Syrië Turkije Vietnam Vml. Joegoslavië Vml. Sovjet-Unie Overig is studie, au pair/stage, medische behandeling en economisch niet-actieven Bron: Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) 2012, Statline 5

6 Asielaanvragen Ontwikkeling van de asielaanvragen: verklaringen voor pieken en dalen In de afgelopen decennia is het aantal asielaanvragen per jaar sterk veranderd. In 1994 werden ruim asielaanvragen gedaan en tot 2001 lag het aantal asielaanvragen voortdurend boven de In de jaren daarna schommelt het aantal tussen de en per jaar. - Vanaf 1992: Oorlog in voormalig Joegoslavië brengt grote vluchtelingenstromen op gang in Europa : In Duitsland wordt het asielbeleid aangescherpt met als doel het hoge aantal asielverzoeken terug te brengen ( asielaanvragen in 1993). De asielinstroom in Duitsland daalt daarop sterk en neemt in de omliggende landen juist toe. - Vanaf 1997: Stijging asielinstroom door onrust in Afghanistan, Irak en de oorlog in Kosovo : Invoering Nieuwe Vreemdelingenwet. - Afname asielinstroom door verminderd aantal aanvragen uit Afghanistan, voormalige Sovjetrepublieken en voormalig Joegoslavië : Stijging van de instroom ten opzichte van 2007 doordat er meer asielverzoeken zijn uit Somalië en met name Irak vanwege oplaaiend geweld. Het categoriaal beleid voor asielverzoeken afkomstig uit Zuid- en Centraal-Irak is per 22 november 2008 afgeschaft. Asielzoekers uit deze regio s krijgen dus niet meer automatisch een vergunning : Per 19 mei 2009 is het categoriaal beleid voor Centraal- en Zuid-Somalië afgeschaft. Het aantal asielverzoeken van Somaliërs is in de daaropvolgende jaren sterk gedaald: van in 2009 naar in Bron: Rechtspleging en civiel bestuur, WODC, Par. 8.3 Asiel, Sprangers en Nicolaas (2010) en Migratie naar en vanuit Nederland, WODC (2009) Figuur A.3: Asielaanvragen in Nederland (1993 t/m 2011) Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) 6

7 Figuur A.4: Eerste asielaanvragen naar belangrijkste landen van herkomst ( ) Somalië ,5% Somalië ,3% Afghanistan ,3% Irak ,4% Irak ,4% Irak ,4% Afghanistan ,6% Afghanistan ,2% Somalië ,2% Onbekend 507 3,4% Iran 785 5,9% Iran 929 8,0% Iran 502 3,4% Armenië 611 4,6% Onbekend 559 4,8% Eritrea 475 3,2% Onbekend 538 4,0% Armenië 471 4,1% Georgië 412 2,8% Eritrea 392 2,9% Eritrea 458 4,0% Armenië 349 2,3% Macedonië 389 2,9% Rusland 451 3,9% China 303 2,0% China 300 2,3% China 276 2,4% Guinee 235 1,6% Rusland 207 1,6% Macedonië 266 2,3% Overig ,9% Overig ,9% Overig ,7% Totaal ,0% Totaal ,0% Totaal ,0% Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) Figuur A.5: Eerste asielaanvragen naar belangrijkste landen van herkomst ( ) 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Overig Eritrea Armenië Iran Somalië Irak Afghanistan Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) Figuur A.6: Ontwikkeling asielaanvragen (eerste en vervolg) naar belangrijkste landen van herkomst, per maand (absoluut, januari 2007-januari 2012) Somalië Irak Afghanistan Iran jan-07 apr-07 jul-07 okt-07 jan-08 apr-08 jul-08 okt-08 jan-09 apr-09 jul-09 okt-09 jan-10 apr-10 jul-10 okt-10 jan-11 apr-11 jul-11 okt-11 jan-12 Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) 7

8 Wat zijn eerste en vervolgaanvragen? Asielzoekers kunnen in sommige gevallen een nieuw asielverzoek indienen wanneer het eerste verzoek is afgewezen. Dat kan bijvoorbeeld wanneer er nieuwe feiten naar voren zijn gekomen die relevant zijn voor de beoordeling van de asielaanvraag of wanneer de situatie in het land van herkomst is veranderd. Pas sinds augustus 2006 wordt in de administratie onderscheid gemaakt tussen eerste en vervolgaanvragen. Om een langere doorlopende reeks te maken worden in figuur A.3 die teruggaat tot vóór alle aanvragen geteld. Figuur A.7 toont de ontwikkeling in het aandeel eerste en vervolgaanvragen. Eind 2011 bestond bijna 74% van de asielaanvragen uit eerste aanvragen. De rest (26%) betrof een vervolgaanvraag. Sinds maart 2011 ligt het aandeel vervolgaanvragen weer tegen of boven de 20%. Dat is het hoogste aandeel sinds september Somaliërs en Afghanen deden in 2011 aanmerkelijk vaker een herhaalde aanvraag dan in 2010: respectievelijk 571 om 299 en 220 om 508. Het aantal Irakezen dat een herhaalde aanvraag deed steeg veel minder: 521 in 2010, 572 in Figuur A.7: Ontwikkeling in aandeel eerste en vervolgaanvragen per maand 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% Vervolg Eerste 30% 20% 10% 0% aug-06 nov-06 feb-07 mei-07 aug-07 nov-07 feb-08 mei-08 aug-08 nov-08 feb-09 mei-09 aug-09 nov-09 feb-10 mei-10 aug-10 nov-10 feb-11 mei-11 aug-11 nov-11 Bron: IND Asielaanvragen en reguliere aanvragen Reguliere en Vreemdelingen die eerder een asielaanvraag deden kunnen een reguliere aanvraag doen op een van de in tabel A.9 genoemde gronden. Soms loopt gelijktijdig een asielaanvraag. Als de reguliere aanvraag wordt toegewezen komt daarmee de asielaanvraag te vervallen. Voor de beslissingen op deze aanvragen, zie figuur A.14. A.8: Reguliere aanvragen van vreemdelingen die eerder een asielaanvraag deden Gezinsmigratie Medische behandeling Slachtoffers en getuigeaangevers van mensenhandel Arbeid Overig Totaal Bron: Kamerstuk 19637, 1416 (bijlage) 8

9 Beslissingen Algemene of verlengde asielprocedure Na de rust- en voorbereidingstermijn komt de asielzoeker in de algemene asielprocedure (AA). In juli 2010 is de asielprocedure herzien. Voorheen was er een snelle procedure van 48 uur. Nu is er een algemene procedure van acht dagen. Tijdens deze acht dagen spreekt de asielzoeker twee keer een IND-medewerker en overlegt twee keer met zijn advocaat. Na de vierde dag beslist de IND of op de aanvraag in de algemene asielprocedure kan worden beslist, of dat de asielzoeker naar de verlengde asielprocedure (VA) gaat omdat er bijvoorbeeld meer onderzoek nodig is. Figuur A.9: Afhandeling van asielverzoeken in de algemene asielprocedure (AA) 2010-I 2010-II 2011-I 2011-II Afgewezen % % % % Ingewilligd % % % % Naar verlengde asielprocedure (VA) % % % % Totaal Bron: Rapportage Vreemdelingenketen NB: In de eerste helft van 2010 waren de AA en VA nog niet ingevoerd. De cijfers zijn opgenomen om een vergelijking te kunnen maken met de voorgaande situatie. Beschermingsgronden Vreemdelingenwet 2000 In de Vreemdelingenwet 2000 (Vw2000) worden verschillende gronden onderscheiden om bescherming te bieden: - a-grond: vluchtelingschap Iemand voldoet aan de voorwaarden van het Vluchtelingenverdrag. - b-grond: subsidiaire bescherming Iemand loopt bij uitzetting risico op foltering, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing. - c-grond: humanitaire gronden Er zijn klemmende redenen van humanitaire aard, die verband houden met de redenen van vertrek uit eigen land (met name trauma s vanwege eerdere vervolging). - d-grond: humanitaire gronden De algehele situatie in het land van herkomst is te slecht (conflict of grootschalige mensenrechtenschendingen). NB: Onder de Vw2000 is het niet meer mogelijk om door te procederen voor een andere status. Onder de oude wet was dit wel het geval. Figuur A.10: Beslissingen op asielaanvragen in eerste aanleg per jaar totaal Verdragsvluchteling (a-grond) Subsidiaire bescherming (b-grond) Humanitaire status (c- en d-grond) ,7% ,7% ,7% ,8% ,0% ,2% ,4% ,4% ,8% ,7% ,3% ,2% ,7% ,7% ,5% ,0% ,2% ,0% ,1% ,7% ,7% ,4% ,0% ,8% ,5% ,7% ,0% ,8% Bron: UNHCR, INDIAC en Eurostat Afwijzing Het gaat in figuur A.10 om beslissingen op zowel eerste aanvragen als vervolgaanvragen. Het gaat om aantallen dossiers en niet om aantallen personen. Niet op elke aanvraag wordt in het jaar van aanvraag beslist. Daarom komt het aantal asielaanvragen in een jaar niet overeen met het aantal beslissingen. De statussen die zijn verleend op reguliere gronden (bijvoorbeeld gezinshereniging of medische behandeling) en beslissingen op beroepszaken zijn hier niet in meegenomen. Zie daarvoor tabel respectievelijk 9 figuur A.14, A.15 en A.16.

10 A.11: Percentage van de asielprocedures dat binnen de wettelijke termijn* wordt afgehandeld % % % % 2011 (1 ste helft) 87% Bron: Kamerstuk 19637, 1416 (bijlage) * De wettelijke termijn voor de afhandeling van een asielaanvraag is 6 maanden. Na invoer van de nieuwe asielprocedure (juli 2010) zijn er twee termijnen: 8 dagen voor de algemene asielprocedure en 6 maanden voor de verlengde asielprocedure. Tijdelijke en definitieve asielvergunning Als een asielzoeker in Nederland mag blijven, krijgt hij eerst een tijdelijke vergunning. Voor iedereen is dit dezelfde tijdelijke asielvergunning. Nederland kan deze vergunning vijf jaar lang intrekken. Na vijf jaar kunnen vreemdelingen een definitieve asielvergunning aanvragen. Als iemand een definitieve vergunning heeft, kan Nederland deze niet intrekken bij een verbetering van de situatie in het land van herkomst. Intrekken kan wel als iemand een misdrijf pleegt. A.12: Verleende asielvergunningen (tijdelijk (TV) en definitief (DV)) naar land van nationaliteit TV DV TV DV TV DV TV DV TV DV Afghaanse Angolese Armeense Azerbajdzjaanse Bosnische Burundische Chinese Congolees Congolees (DR) Eritrese Guinese Iraakse Iraanse Ivoriaanse Joegoslavische Nigeriaanse Russische Sierraleoonse Somalische Sri Lankaanse Soedanese Syrische Turkse Onbekend en staatloos Overige nationaliteiten Totaal nationaliteit Bron: CBS Statline juni

11 Figuur A.13: Beslissingen op aanvragen voor een tijdelijke asielvergunning Ingewilligd ,6% ,2% ,9% Afgewezen ,0% ,7% ,1% Overige afdoening ,4% 990 5,1% 800 4,0% Totaal ,0% ,0% ,0% Bron: Kamerstuk 19637, 1416 (bijlage) Onder overige afdoeningen vallen onder andere zaken die worden ingetrokken en zaken die buiten behandeling worden gesteld wegens vertrek over overlijden. Figuur A.14: Beslissingen op reguliere aanvragen van vreemdelingen die eerder een asielaanvraag deden Inw. Afw. Ov. Tot. Inw. Afw. Ov. Tot. Inw. Afw. Ov. Tot. Gezinsmigratie Medische behandeling Slachtoffers en getuige-aangevers 80 <10 < < < mensenhandel Overig Totaal Bron: Kamerstuk 19637, 1416 (bijlage) Beslissingen: inwilligingen, afwijzingen, overig en totaal. Voor uitleg over reguliere aanvragen zie figuur A.8 Figuur A.15: Beslissingen op beroepszaken asiel (absoluut en relatief) Gegrond ,2% 22,4% 23,3% Ongegrond ,3% 47,1% 56,3% Overig ,5% 30,5% 20,5% Totaal ,0% 100,0% 100,0% Bron: Kamerstuk 19637, 1416 (bijlage) Asielzoekers kunnen na een negatieve beschikking op hun asielaanvraag in beroep gaan bij de rechtbank. Deze tabel laat zien hoe er op die zaken beslist wordt. Figuur A.16: Beslissingen op hoger beroepszaken asiel (beroep vreemdeling) Gegrond ,7% 1,5% 2,9% Ongegrond ,2% 90,3% 93,1% Overig ,1% 8,2% 4,1% Totaal ,0% 100,0% 100,0% Bron: Kamerstuk 19637, 1416 (bijlage) Asielzoekers kunnen hoger beroep aantekenen bij de Raad van State tegen een uitspraak van de rechtbank of de voorzieningenrechter. Deze tabel laat zien hoe er op die zaken beslist wordt. Figuur A.17: Beslissingen op hoger beroepszaken asiel (beroep IND) Gegrond ,4% 76,9% 76,3% Ongegrond ,6% 15,4% 20,3% Overig < ,9% 7,7% 3,4% Totaal ,0% 100,0% 100,0% Bron: Kamerstuk 19637, 1416 (bijlage) 11

12 Dublin-verordening De Europese landen hebben afgesproken in welke gevallen een land verantwoordelijk is voor de behandeling van asielaanvragen. Deze afspraken zijn vastgelegd in de Dublinverordening. In het algemeen geldt de regel dat het eerste land in Europa waar de asielzoeker aankomt of doorreist, verantwoordelijk is voor de behandeling van de asielaanvraag. Stel, een asielzoeker vraagt in Nederland asiel aan, maar later blijkt dat hij via Italië Europa is binnengekomen. Dan zal Nederland hem naar Italië terugsturen: dat land is verantwoordelijk voor zijn asielprocedure. In 2011 werden asielverzoeken afgewezen omdat de asielzoeker via een ander land de EU was binnengekomen. Figuur A.18: Afgewezen asielaanvragen in Nederland op grond van Dublin I 2007-II 2008-I 2008-II 2009-I 2009-II 2010-I 2010-II 2011-I 2011-II Bron: Rapportage Vreemdelingenketen 12

13 Alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama s) Figuur A.19: Asielaanvragen van alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama s) per jaar (absoluut en als percentage van het totale aantal aanvragen) % % % 14% % 10% 8% Relatief Absoluut % 4% % 0 0% Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) Figuur A.20: Instroom alleenstaande minderjarige asielzoekers naar belangrijkste landen van herkomst Afghanistan Somalië Irak Wit-Rusland Guinee Sierra Leone Iran China Overig Totaal Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) Veel veranderingen in asielaanvragen van alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama s) In de afgelopen vijftien jaar is het aantal asielaanvragen van ama s sterk veranderd. Sinds het eerste jaar waarvoor cijfers beschikbaar zijn is er een sterke groei te zien. In 2000 is het aantal asielaanvragen van ama s het hoogst: In dat jaar, 2001 en 2002 is het aandeel van asielverzoeken van ama s in het totale aantal asielaanvragen respectievelijk 15,4%, 18,2% en 17,3%. Het aandeel blijft mede hoog doordat het totale aantal asielaanvragen in die jaren beduidend sterker daalt dan dat van de ama s. De verbetering van de situatie in landen waar veel ama s vandaan komen leidt vanaf 2003 tot een sterke daling, zowel in absolute aantallen als in aandeel van het totale aantal asielverzoeken. Door de beëindiging van burgeroorlogen in Angola, Guinee en Sierra Leone lopen de aanvragen uit deze landen in twee jaar tijd terug van in 2001 naar 282 in De daling van het aantal asielaanvragen van ama s loopt door tot In dat jaar is nog geen 3% van de aanvragen afkomstig van ama s. Daarna stijgt het aantal en aandeel ama s weer. Van 2008 tot 2009 nemen de aantallen ama s afkomstig uit Afghanistan en Somalië sterk toe. Het aantal Iraakse ama s daalt juist: van 184 naar 67. In 2011 is het aantal Somalische ama s nog maar 11% van dat in Ruim de helft van de ama s in 2011 komt uit Afghanistan. 13

14 Figuur A.21: Aantal asielaanvragen alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama s) naar belangrijkste landen van herkomst in 2010 (absoluut) Overig 20,2% Iran 2,3% Sierra Leone 2,3% Wit-Rusland 4,5% Afghanistan 53,3% China 1,7% Irak 5,6% Guinee 2,3% Somalië 7,9% Bron: Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) 14

15 Uitgenodigde vluchtelingen Uitgenodigde vluchtelingen De wereldvluchtelingenorganisatie UNHCR heeft een programma om vluchtelingen in andere landen te hervestigen. De vluchtelingen verblijven meestal langdurig in vluchtelingenkampen, vaak in een buurland van het land waar ze vandaan komen. In deze kampen is de situatie vaak erbarmelijk en ronduit onveilig. De UNHCR selecteert de 'uitgenodigde' vluchtelingen tijdens speciale selectiemissies. De kwetsbaarste groepen krijgen daarbij de voorrang. De UNHCR draagt ze voor hervestiging voor aan landen die deelnemen aan het zogenaamde resettlement program. De meeste uitgenodigde vluchtelingen worden opgevangen door Verenigde Staten, Canada, Australië, Zweden, Noorwegen, Finland, Nieuw Zeeland, Denemarken en Nederland. Zie voor de internationale cijfers figuur C.8. Nederland heeft sinds 1986 een quotum van 500 uitgenodigde vluchtelingen per jaar. Dat betekent dat Nederland heeft toegezegd jaarlijks 500 vluchtelingen op te nemen voor hervestiging. Pas sinds 2005 wordt dat aantal daadwerkelijk gehaald. Voor de periode 2008 tot en met 2011 is afgesproken dat Nederland 2000 uitgenodigde vluchtelingen opneemt. Figuur A.22: Aantal uitgenodigde vluchtelingen dat door IOM is ondersteund bij overkomst naar Nederland, per jaar Bron: 15

16 Figuur A.23: Door Nederland uitgenodigde vluchtelingen naar belangrijkste nationaliteiten in procenten (2011) DR Congo 6,2% Iran 3,6% Overig 5,3% Buthan 18,3% Sri Lanka 7,7% Eritrea 14,0% Ethiopië 15,1% Irak 14,7% Myanmar 15,1% Bron: IOM 16

17 Gezinshereniging en gezinsmigratie Gezinsmigratie van statushouders asiel In 2011 werden minderjarige kinderen of echtgenoten herenigd met hun in Nederland woonachtige familieleden (een vergunning op de e-grond; in 2010). Ook 220 meerderjarige kinderen of ongehuwde partners werden herenigd (f-grond; 220 in 2010). Belangrijk is te weten dat het hier alleen gaat om gezinshereniging van asielstatushouders van wie de gezinshereniging binnen drie maanden na statusverlening is aangevraagd. Deze zogenaamde nareizigers hebben al een asielvergunning. Het overgrote deel van de gezinsherenigers doorloopt zo de asielprocedure en wordt meegeteld in de asielaanvragen. In andere gevallen wordt een reguliere vergunning verleend. In 2011 vroegen ongeveer zo n Machtiging voor Voorlopig Verblijf (MVV) aan voor gezinshereniging. Voor Somaliërs is bekend dat in de eerste helft van % en in de tweede helft 6% van deze aanvragen werd gehonoreerd. Voor de totale groep asielzoekers is dat niet bekend. De cijfers in figuur A.25 geven voor de periode de totalen weer van gezinshereniging en gezinsvorming, zowel asielgerelateerd als regulier. Het overgrote deel van de vluchtelingen in Nederland is afkomstig uit een van deze landen. Het is aannemelijk dat gezinsmigratie hier dus vaak gekoppeld is aan een asielverzoek. Figuur A.24: Gezinsmigratie van statushouders asiel e-grond f-grond Bron: Rapportage Vreemdelingenketen Figuur A.25: Gezinsmigratie voor geselecteerde landen van herkomst, totaal periode Afghanistan Angola DR Congo Ethiopië Guinee Irak Iran Nigeria Sierra Leone Soedan Somalië Vml. Joegoslavië Vml. Sovjet-Unie Syrië Bron: Centraal Bureau voor Statistiek, Statline Definitie gezinsmigratie CBS Het CBS gebruikt de volgende definitie voor gezinsmigratie: immigratie van niet-nederlanders met als doel gezinsmigratie. Gezinsmigratie bestaat uit gezinshereniging, meemigrerende gezinsleden en gezinsvorming. 17

18 Opvang Centrale opvang Op 1 januari 2011 bestond 80% van de bezetting van de centrale opvang uit bewoners van een asielzoekerscentrum (AZC). Andere vormen van centrale opvang zijn bijvoorbeeld zelfzorgarrangementen (ZZA) en Alternatieve tijdelijke capaciteit (ATC). Meer informatie hierover is te vinden op Figuur A.26: Bezetting van, instroom in en uitstroom uit de centrale opvang (absoluut) Bezetting Instroom Uitstroom Bron: 18

19 Huisvesting Huisvesting vergunninghouders Elke gemeente in Nederland heeft de verplichting vergunninghouders te huisvesten. Deze zogenaamde taakstelling is afhankelijk van het aantal inwoners in die gemeente. Vergunninghouders zijn asielzoekers die een asielvergunning of een andere reguliere vergunning hebben gekregen. Op het moment dat zij te horen krijgen dat ze in Nederland mogen blijven, wonen ze meestal in de centrale opvang, vaak in asielzoekerscentra (AZC s). Van daaruit verhuizen ze dus naar een gemeente die hun een huis aanbiedt. Figuur A.27: Huisvesting vergunninghouders, te huisvesten personen per provincie (1 juni 2012) Te huisvesten Provincie personen Fryslân 122 Groningen 109 Drenthe 90 Overijssel 202 Gelderland 357 Flevoland 69 Noord-Holland 480 Zuid-Holland 628 Utrecht 222 Brabant 445 Zeeland 72 Limburg 204 Totaal Bron: Overzicht huisvesting vergunninghouders per 1 juni

20 Arbeidsparticipatie Figuur A.28: Arbeidsparticipatie vluchtelingen naar herkomstland (1 januari 2011) Afghanistan Angola China Irak Iran Sierra Leone Soedan Somalië Syrië Vml. Joegoslavië Vml. Sovjet-Unie Overige landen Totaal Baan Geen baan 0% 20% 40% 60% 80% 100% Bron: CBS, VluchtelingenWerk IntegratieBarometer 2012 VluchtelingenWerk IntegratieBarometer 2012: Integratie in feiten en cijfers - Variatie in gemeentelijk beleid Meer informatie over de integratie van vluchtelingen is te vinden in de publicatie VluchtelingenWerk IntegratieBarometer Onderwerpen die aan bod komen zijn werk, inkomen en demografische kenmerken. Ook wordt bekeken hoe het de vluchtelingen verging die onder de Pardonregeling kwamen te vallen. Daarnaast is de variatie in het gemeentelijk beleid in kaart gebracht. De IntegratieBarometer dynamische kaart laat de verschillen tussen gemeenten zien. 20

21 Terugkeer Er zijn verschillende vormen van vertrek van een vreemdeling: - Zelfstandig vertrek zonder toezicht Bij controle is geconstateerd dat een vreemdeling niet meer aanwezig is op het laatste bekende adres, maar vertrek is niet aangetoond is. De vreemdeling is met onbekende bestemming vertrokken (MOB). - Zelfstandig vertrek onder toezicht Zelfstandig georganiseerd vertrek van een vreemdeling (bijvoorbeeld met hulp van IOM) - Gedwongen vertrek Het vertrek van een niet meer rechtmatig in Nederland verblijvende vreemdeling door de Vreemdelingenpolitie. Figuur A.29: Terugkeer naar soort vertrek Aantoonbaar vertrek Waarvan gedwongen Waarvan zelfstandig Zelfstandig zonder toezicht Totaal Bron: Rapportage Vreemdelingenketen Figuur A.30: Zelfstandig vertrek zonder toezicht, belangrijkste nationaliteiten (2011) Iraakse Somalische 620 Afghaanse 570 Chinese 540 Overige Totaal Bron: Rapportage Vreemdelingenketen Figuur A.31: Vrijwillige en zelfstandige terugkeer met hulp van IOM Nederland per jaar (absolute aantallen) Bron: NB: Deze cijfers geven geen compleet beeld; het betreft hier alleen de terugkeer die gefaciliteerd wordt door IOM Nederland. In 2010 heeft 54% van de terugkeerders een asielachtergrond, in 2011 is dit 67% van

22 Figuur A.32: Aantal terugkeerders met hulp van IOM, geselecteerde nationaliteiten (2011) 1 Iraakse Servische 61 2 Macedonische Armeense 60 3 Mongoolse Angolese 53 4 Witrussische Georgië 51 5 Russische Iraanse 41 6 Chinese 175 Overig Afghaanse 65 Totaal Bron: Alleen die nationaliteiten zijn opgenomen waarvan bekend is dat asiel een veelvoorkomend migratiemotief is. 22

23 B. VLUCHTELINGEN IN EUROPA Asielaanvragen in Europa Figuur B.1: Asielaanvragen in geselecteerde Europese landen (absoluut en als deel van het aantal aanvragen in de EU27) België ,0% ,1% ,4% Bulgarije 850 0,3% ,4% 890 0,3% Cyprus ,3% ,3% ,6% Denemarken ,5% ,1% ,4% Duitsland ,2% ,2% ,5% Estland 40 0,0% 30 0,0% 70 0,0% Finland ,4% ,7% ,1% Frankrijk ,0% ,0% ,7% Griekenland ,4% ,3% ,4% Hongarije ,9% ,9% ,6% Ierland ,1% ,8% ,5% Italië ,1% ,2% ,3% Letland 50 0,0% 60 0,0% 340 0,1% Litouwen 210 0,1% 370 0,2% 410 0,1% Luxemburg 480 0,2% 740 0,3% ,8% Malta ,0% 140 0,1% ,7% Nederland ,0% ,5% ,2% Noorwegen* Oostenrijk ,4% ,6% ,2% Polen ,3% ,7% ,9% Portugal 140 0,1% 160 0,1% 280 0,1% Roemenië 840 0,3% 860 0,4% ,6% Slovenië 180 0,1% 250 0,1% 310 0,1% Slowakije 820 0,3% 540 0,2% 450 0,2% Spanje ,2% ,1% ,2% Tsjechië ,5% 490 0,2% 490 0,2% Verenigd Koninkrijk ,4% ,4% ,2% Zweden ,8% ,2% ,7% Zwitserland* EU27 totaal ,0% ,0% ,0% Bron: UNHCR NB: De cijfers worden jaarlijks met terugwerkende kracht bijgesteld. Daarom wijken de cijfers van 2010 af van de cijfers die in Vluchtelingen in getallen 2011 gepubliceerd zijn. * geen lid van EU27 23

24 Figuur B.2: Aandeel asielaanvragen in EU27 naar belangrijkste ontvangende landen (2011) Nederland 4,2% Griekenland 3,4% Overig 10,5% Frankrijk 18,7% Oostenrijk 5,2% Verenigd Koninkrijk 9,2% Duitsland 16,5% België 9,4% Zw eden 10,7% Italië 12,3% Bron: UNHCR Asielaanvragen naar landen van herkomst Figuur B.3: Asielaanvragen in Europa (EU27) naar belangrijkste landen van herkomst (absoluut en procentueel) Afghanistan ,9% Servië ,4% Afghanistan ,4% Somalië ,6% Afghanistan ,1% Servië ,9% Rusland ,3% Rusland ,8% Rusland ,4% Irak ,1% Irak ,0% Pakistan ,2% Servië ,8% Somalië ,8% Irak ,9% Georgië ,2% Iran ,9% Iran ,9% Nigeria ,0% Pakistan ,7% Somalië ,8% Pakistan ,9% Georgië ,8% Nigeria ,8% Iran ,1% Nigeria ,7% Bangladesh ,4% Sri Lanka ,6% Macedonië ,4% Syrië ,4% Turkije ,4% Sri Lanka ,4% Sri Lanka ,3% Armenië ,4% Bangladesh ,4% Georgië ,3% Bangladesh ,3% China ,3% Armenië ,1% China ,2% Turkije ,2% DR Congo ,1% Eritrea ,0% DR Congo ,1% Turkije ,9% DR Congo ,8% Armenië ,1% Guinee ,9% Syrië ,7% Guinee ,9% Eritrea ,9% Guinee ,6% Eritrea ,8% China ,8% Macedonië 749 0,3% Syrië ,8% Macedonië ,7% Overig ,8% Overig ,4% Overig ,7% Totaal ,0% Totaal ,0% Totaal ,0% Bron: UNHCR 24

25 Figuur B.4: Aandeel asielaanvragen in Europa (EU27) naar belangrijkste landen van herkomst (2011) Afghanistan 9% Servië 7% Rusland 5% Overig 54% Pakistan 5% Irak 5% Iran 4% Somalië 4% Syrië 2% Bangladesh 2% Nigeria 3% Bron: UNHCR 25

26 Revoluties in de Arabische wereld In veel landen in de Arabische wereld braken eind 2010 en begin 2011 revoluties uit. De opstanden leidden situaties in van onveiligheid en onzekerheid. Veel mensen ontvluchtten het geweld. Zij werden meestal opgevangen in een buurland of vluchtten naar een veiliger plek in eigen land (ontheemden). In Europa leidden de revoluties tot een vaak tijdelijke stijging van het aantal asielaanvragen. Het aantal asielaanvragen uit Egypte en Algerije nam licht toe. Ook de strijd in Libië die van februari tot oktober 2011 duurde heeft geleid tot een stijging van het aantal asielaanvragen. De enorme uitschieter in de asielaanvragen van Tunesiërs komt bijna volledig op het conto van Italië. In februari en maart 2011 de eerste maanden na de revolutie - vroegen daar respectievelijk en Tunesiërs asiel aan. In Syrië duurt de opstand voort sinds maart Het aantal asielaanvragen is gestaag gestegen. In 2010 vroegen Syriërs ergens in Europa asiel aan, in 2011 waren dat er Veruit de meeste Syriërs worden in de regio opgevangen of zijn ontheemd geraakt. In april 2012 waren Syriërs ontheemd. In de regio zochten Syriërs hun toevlucht in Libanon, in Jordanië, in Turkije en in Irak. Ironisch genoeg vangt Syrië zelf ruim vluchtelingen op uit de regio, voornamelijk Palestijnen (bron: US Department of State, UNHCR en IDMC). Figuur B.5: Asielaanvragen in de EU uit Arabische wereld ( tot ) Algerije Egypte Libië Tunesië Syrië / / / / / / / / / / / /11 Bron: Eurostat 26

27 Beslissingen Figuur B.6: Beslissingen in eerste aanleg naar uitkomst (afwijzing of toekenning met grond van verlening) op eerste en vervolgaanvragen asiel (2011) EU27 België Denemarken Duitsland Finland Frankrijk Griekenland Groot-Brittannië Italië Nederland Noorw egen * a-grond b-grond c/d-grond Afw ijzing Oostenrijk Polen Portugal Roemenië Spanje Zw eden Zw itserland * 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Bron : Eurostat Opmerkingen bij figuur B.6: - Het gaat om de beslissingen die zijn genomen, niet over de asielinstroom in dat jaar. - Statussen die zijn verleend op reguliere gronden (medische behandeling, gezinshereniging) zijn in dit overzicht niet opgenomen. - Gronden van verlening: a-grond: vluchtelingschap; b-grond: subsidiaire bescherming c/d-grond: humanitaire gronden Voor uitgebreidere uitleg van de gronden zie figuur A.9. 27

28 C. VLUCHTELINGEN WERELDWIJD Asielzoekers en vluchtelingen Figuur C.1: Vluchtelingen naar werelddeel van herkomst en opvang (absoluut en relatief, 1 januari 2012) Vluchtelingen naar werelddeel van herkomst Vluchtelingen naar werelddeel van herkomst% Vluchtelingen naar werelddeel van opvang Vluchtelingen naar werelddeel van opvang % Afrika ,8% ,1% Azië ,5% ,1% Europa ,5% ,7% Latijns-Amerika ,7% ,6% Noord-Amerika ,0% ,1% Oceanië ,0% ,3% Overig/statelozen ,6% - - Totaal ,0% ,0% Bron: Global trends 2011, UNHCR Figuur C.2: Vluchtelingen naar werelddeel van herkomst en opvang 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Herkomst Opvang Overig/statelozen Oceanië Noord-Amerika Latijns-Amerika Europa Azië Afrika Bron: Global trends 2011, UNHCR 28

29 Figuur C.3: Asielzoekers naar werelddeel van herkomst en opvang (absoluut en relatief, 1 januari 2012) Asielzoekers naar werelddeel van herkomst Asielzoekers naar werelddeel van herkomst % Asielzoekers naar werelddeel van opvang Asielzoekers naar werelddeel van opvang % Afrika ,9% ,6% Azië ,0% ,3% Europa ,1% ,9% Latijns-Amerika ,2% ,5% Noord-Amerika 603 0,1% ,0% Oceanië 359 0,0% ,6% Overig/statelozen ,6% Totaal ,0% ,0% Bron: Global trends 2011, UNHCR Figuur C.4: Asielzoekers naar werelddeel van herkomst en opvang 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Herkomst Opvang Overig/statelozen Oceanië Noord-Amerika Latijns-Amerika Europa Azië Afrika Bron: Global trends 2011, UNHCR UNHCR UNHCR staat voor United Nations High Commissioner for Refugees. De UNHCR is de belangrijkste organisatie die zich bezighoudt met de bescherming van vluchtelingen wereldwijd. Het hoofddoel van de UNHCR is het waarborgen van de rechten en het welzijn van vluchtelingen. Groepen waarvoor UNHCR zich inzet zijn - vluchtelingen - asielzoekers - ontheemden - personen die zijn teruggekeerd - statelozen Voor de exacte definities van deze groepen kunt u terecht bij de website van de UNHCR. 29

30 Vluchtelingen naar belangrijkste landen van herkomst Figuur C.5: Aantal vluchtelingen wereldwijd, top 10 herkomstlanden in dat jaar ( ) Afghanistan Afghanistan Afghanistan Irak Irak Irak Somalië Somalië Somalië DR Congo DR Congo Soedan Myanmar Soedan DR Congo Colombia Vietnam Myanmar Soedan Myanmar Colombia Vietnam Eritrea Vietnam Eritrea China Eritrea Servië Servië China Overig Overig Overig Totaal Totaal Totaal Bron: Global trends 2011, UNHCR Figuur C.6: Aantal vluchtelingen wereldwijd naar belangrijkste landen van herkomst (eind 2011) Afghanistan Irak Somalië Soedan DR Congo Myanmar Colombia Vietnam Eritrea China Bron: Global trends 2011, UNHCR 30

31 Vluchtelingen naar belangrijkste landen van opvang Figuur C.7: Landen met de grootste groepen vluchtelingen binnen de grenzen, en Nederland (eind 2011) Pakistan Iran Syrië Duitsland Kenya Jordanië Tsjaad China Ethiopië Verenigde Staten Nederland Bron: Global trends 2011, UNHCR Uitgenodigde vluchtelingen Figuur C.8: Aantal uitgenodigde vluchtelingen naar belangrijkste landen van hervestiging Landen van hervestiging Verenigde Staten Canada Australië Zweden Noorwegen Verenigd Koninkrijk Finland Duitsland Nederland Overige landen Totaal Bron: UNHCR 31