Kwaliteitsdocument laseraltimetrie Projectgebied Kust 2010

Kwaliteitsdocument laseraltimetrie Projectgebied Kust 2010

Kwaliteitsdocument laseraltimetrie Deel 2: Resultaten controles Kust 2010 Data- ICT Dienst Augustus 2010 Rijkswaterstaat DID Afdeling DSPW 1

Inhoudsopgave 1 Doelstelling kwaliteitsdocument... 3 2 Overzicht projectspecificaties en gebruikt referentiemateriaal... 4 2.1 Referentievelden... 4 2.2 Naslagwerken... 4 3 Resultaten controles... 6 3.1 Overzicht data... 6 3.1.1 Uitvoering vluchten...8 3.2 Overzicht leveringen... 16 3.2.1 Perceel 1...16 3.2.2 Perceel 2...16 3.3 Resultaten hoofdtaak 1 controle... 16 3.3.1 Resultaten statistische hoogtecontrole...16 3.3.2 Resultaten controle van de frequentie...18 3.3.3 Resultaten van de puntdichtheidscontrole...20 3.3.4 Resultaten van de controle op ontbrekende data...23 3.3.5 Resultaten van de controle op de strookaansluiting en overlap...25 3.3.6 Resultaten van de controle op extremen...28 3.3.7 Resultaten van de controle van planimetrie...28 3.3.8 Resultaten van de foutsoortencontrole...30 3.4 Resultaten hoofdtaak 2 controle... 32 3.4.1 Resultaten van de controle op ontbrekende data in hoofdtaak 2...32 3.4.2 Resultaten van de controle op uitschieters...32 3.4.3 Resultaten van de controle op filtering van vegetatie...32 3.4.4 Resultaten van de controle op filtering van bebouwing...32 3.4.5 Resultaten van de controle op filtering van overige objecten...32 3.4.6 Resultaten van de controle op filtering van water...32 3.5 Conclusies... 33 3.6 Akkoordverklaring projectleider... 33 2

1 Doelstelling kwaliteitsdocument Laseraltimetrie is een reeds beproefde techniek op het gebied van hoogte-inwinning, waarmee in vergelijking tot terrestrische metingen tegen lage kosten nauwkeurige gegevens omtrent de maaiveldhoogte worden ingewonnen. Daarbij wordt tevens een dichte, a- selectieve bedekking van het oppervlakte gegarandeerd. Informatie omtrent de maaiveldhoogte is onontbeerlijk voor het beheer van onder meer kust, rivieren, wadden, dijken en polders. Het gebruik van hoogte-informatie is echter niet alleen belangrijke informatie voor waterbeheer, maar ook voor de berekening van grondverzet of als basisinformatie voor stedelijke inrichting en tracéstudies. Daarnaast is het een nuttige bron voor ruimtelijk onderzoek op het gebied van geomorfologie en archeologie. De behoefte aan actuele maaiveldhoogte-informatie is dan ook groot. Uit testvluchten is geconcludeerd dat met laseraltimetrie een hoge nauwkeurigheid bereikt kan worden. Bij meer routinematige vluchten blijkt echter dat na vergelijking van de laseraltimetriemetingen met referentiemetingen de nauwkeurigheid soms lager uitvalt dan onder optimale omstandigheden mogelijk zou zijn. Hierbij spelen onder andere de kwaliteit van de gebruikte meetsystemen en de invloed van de atmosfeer op de laserpulsen een belangrijke rol, maar ook de gebruikte filtertechnieken en de puntdichtheid zijn van belang. Sinds begin 2003 werkt de Data- ICT Dienst (DID) met een longlist van voorgeselecteerde leveranciers, deze lijst is in 2010 opnieuw herzien. Uitgangspunt voor deze longlist is dat de DID leveranciers in kan zetten die tijdens de voorselectie (of prekwalificatie) hebben bewezen dat zij de beloofde kwaliteit kunnen garanderen. Daarnaast herziet de DID de interne werkprocessen om zijn functie als opdrachtgever en kwaliteitscontroleur beter te kunnen uitoefenen. De data die aan de DID wordt geleverd is door de leverancier gecorrigeerd voor onregelmatigheden die zijn ontstaan tijdens de vlucht en tijdens de bewerking van de gegevens. Voor, tijdens en na de vlucht en bewerkingen worden regelmatig rapportages geleverd aan de DID. Uit deze rapportages moet blijken dat de data van de leverancier aan de gestelde eisen voldoet. Na de levering van de bewerkte data aan de DID worden een aantal controles uitgevoerd om na te gaan of eventuele aanwezige afwijkingen in de data binnen de vooraf gestelde specificaties vallen. In dit document worden de methoden die tijdens deze controle worden toegepast toegelicht. Daarnaast worden de resultaten van de controles uiteengezet. De DID kan van de data die op deze manier is gecontroleerd de garantie bieden dat de data voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen. De doelstelling van dit kwaliteitsdocument is tweeledig: ten eerste biedt dit kwaliteitsdocument inzicht in de gebruikte techniek en de stand van zaken ten tijde van de inwinning. Ten tweede worden de kwaliteitscontroles bij de DID en de resultaten hiervan uitvoerig beschreven. De DID beoogt hiermee inzicht en transparantie te verkrijgen in de uitgevoerde controles. De klant kan hieruit direct afleiden of de hoogtedata aan de specificaties voldoet en dus aan de gewenste kwaliteit. Als gevolg hiervan bestaat het kwaliteitsdocument uit twee delen: Deel 1: De techniek laseraltimetrie en de controle bij de DID (algemeen); Deel 2: Controleresultaten van het project. Deel 1 omvat de algemene, technische beschrijving van de totstandkoming van het product. Deel 2 (dit rapport) is projectafhankelijk en beschrijft de controleresultaten van het projectgebied Kust 2010 en de uiteindelijke kwaliteitsbeschrijving van de uit het project voortgekomen data. 3

2 Overzicht projectspecificaties en gebruikt referentiemateriaal In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de materialen die ter referentie gebruikt worden bij de controle. 2.1 Referentievelden Lokaties: sportvelden/parkeerplaatsen Datum van inmeting: voorjaar 2007, 2008 en 2009 Meetmethode: GPS stop and go, real time kinematische GPS of waterpassing 2.2 Naslagwerken TOP250raster (1:250.000), TOP50raster (1:50.000), TOP25raster (1:25.000) datum uitgave resp. 2005, 2008, 2006 leverancier Topografische Dienst Kadaster (voorheen Topografische Dienst Nederland) De digitale TOPraster-producten zijn afkomstig van de Topografische Dienst Kadaster. Deze functioneren tijdens de controle als ondergrond en referentie. Bij de visuele controle van de laserdata wordt voor het betreffende gebied het overeenkomende TOP10Vector bestand over het digitale hoogtemodel heen geprojecteerd. Het bestand functioneert, afhankelijk van de schaal van het product, als ondergrond en referentie. GBKN (1: 500 1:2.000) datum uitgave 2007 leverancier Landelijk Samenwerkingsverband GBKN De Grootschalige Basiskaart Nederland (GBKN) is de meest gedetailleerde topografische basiskaart van heel Nederland. De kaart heeft een grote schaal en is dus heel gedetailleerd. In bebouwde gebieden is de schaal 1:500 of 1:1000 en in landelijke gebieden 1:2000. De GBKN bevat drie soorten informatie: harde topografie (b.v. gebouwen, civieltechnische kunstwerken en hoogspanningsmasten), zachte topografie (b.v. begrenzingen van wegen, waterwegen, sloten, onder- en bovenkanten van dijken en taluds, aaneengesloten begroeiing) en semantische informatie. Voor de controle van bestanden ingewonnen met laseraltimetrie is vooral de harde topografie belangrijk. Bij de visuele controle van de laserdata wordt voor het betreffende gebied het overeenkomende GBKN bestand over het digitale hoogtemodel heen geprojecteerd. Op deze manier kan onder meer gekeken worden naar een eventuele verschuiving in de X- en/of de Y-richting van de data. Digitaal Topografisch Bestand van de natte/droge infrastructuur (DTB-nat/DTB-droog) datum uitgave 2007 leverancier DID De DID produceert eigen Digitaal Topografische Bestanden (DTB-wegen en DTB-rivieren) en daarbij horende analoge kaarten waarin gegevens over wegen en waterwegen nauwkeurig zijn vastgelegd. Een DTB is een vector georiënteerd digitaal topografisch bestand waarin een groot aantal verschillende topografische elementen op eenduidige wijze in RD-NAP zijn vastgelegd met een generalisatieschaal van 1:1.000 voor de wegenbestanden en 1:5.000 voor de rivierenbestanden. Deze vastlegging geschiedt voornamelijk door middel van fotogrammetrie, aangevuld met terrestrische metingen in het veld. Het DTB-nat bestaat uit informatie over onder meer de exacte ligging van dijken, kades, sluizen, oevers en kribben. Het DTB-droog bestaat uit zeer gedetailleerde informatie van o.a. de ligging van wegmeubilair, zoals lantaarnpalen, verkeersborden, hectometerbordjes en 4

geleiderailconstructie. Beide bestanden bevatten tevens hoogte-informatie van het maaiveld en bepaalde objecten. De bladligging van een DTB komt overeen met de grootte van een TOP10vector bestand. Dit bestrijkt een gebied van 10.000 bij 6.250 meter. Bij de visuele controle van de laserdata wordt voor het betreffende gebied het overeenkomende DTB bestand over het digitale hoogtemodel heen geprojecteerd. Er wordt gekeken naar overeenkomst van de data met het DTB op de volgende punten: het correct lopen van waterwegen en waterbegrenzingen; het voorkomen van wateroppervlakken (bv. rivieren); een eventuele verschuiving in de X- of de Y-richting van de data. Digitale Kleuren Luchtfotokaart van Nederland (DKLN) datum uitgave 2007 leverancier Aerodata International Surveys Orthofotomozaïk van geheel Nederland van het Digitale Kleuren Luchtfotografie Nederland versie 2007. Vervaardigd uit orthofoto's van Nederland met resolutie 0.5 m, op basis van luchtfotografie in kleur op schaal 1:35.000, uitgevoerd in 2007. 5

3 Resultaten controles Dit kwaliteitsdocument is opgesteld voor de Waterdienst en andere gebruikers van de laserhoogtebestanden van het projectgebied Kust 2010. In dit hoofdstuk zullen de resultaten van de controle van het projectgebied Kust 2010 uiteengezet worden. In de paragrafen 3.1 en 3.2 wordt eerst een overzicht gegeven van het gebied en de leveringen. In de paragrafen 3.3 en 3.4 worden de resultaten beschreven van de leveringen. 3.1 Overzicht data Het projectgebied Kust 2010 omvat de in tabel 3.1 genoemde kaartbladen. De gefilterde data van deze bladen zijn gecontroleerd door de Data- ICT Dienst te Delft. Figuren 3.1a t/m 3.1c geven een overzicht van het projectgebied Kust 2010. Kaartbladen 2EZ1 2EZ2 2FZ1 2FZ2 3AZ1 1GN1 1GN2 1HN1 2CN2 2DN1 2GN1 2GN2 2HN1 2HN2 1CZ1 1CZ2 1GZ1 1GZ2 1HZ1 4FN2 5AN1 4EZ2 4FZ1 4FZ2 4GN2 4DZ2 4GZ1 9BN1 9BN2 9EN1 9AZ2 9BZ1 9CZ2 9DZ1 14AN2 14BN1 14AZ2 14CN2 14CZ1 14CZ2 19CN1 72HZ2 19CZ1 24FN2 25AN1 24FZ2 24HN1 24HN2 30FN1 30EZ1 30EZ2 30DN2 30GN1 30DZ1 30DZ2 37AN2 1HN2 2CN1 1DZ1 1DZ2 4DN2 4GN1 9CN2 9DN1 19AN1 19AZ1 24HZ1 30EN2 37BN1 36FZ2 36HN2 37AZ1 37CN1 64EN2 64FN1 64FN2 37CZ1 64BZ2 64EZ1 64DN2 64GN1 64GN2 64DZ2 70FZ2 65AZ1 65AZ2 65CN1 65CN2 65CZ1 65CZ2 65DZ1 66FN1 66FN2 67AN2 66EN1 66EN2 66EZ1 66EZ2 Tabel 3.1: Geleverde kaartbladen met hoogtedata. Figuur 3.1a: overzicht projectgebieden perceel1 - Waddeneilanden. 6

Figuur 3.1b: overzicht projectgebieden perceel2 - Noord- en Zuid-Holland Figuur 3.1c: overzicht projectgebieden perceel 2 en de Voordelta. 7

3.1.1 Uitvoering vluchten De vluchten zijn in 14 dagen gevlogen. Vlucht Datum Gebiedsomschrijving 1 06-03-2010 Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog 2 07-03-2010 Texel, Vlieland en Terschelling 3 10-03-2010 Zuid-Holland 4 11-03-2010 Noord-Holland 5 12-03-2010 Zuid-Holland 6 17-03-2010 Texel, Terschelling en Schiermonnikoog 7 18-03-2010 Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog 8 12-04-2010 Zuid-Holland en Noord-Holland 9 13-04-2010 Zuid-Holland en Noord-Holland 10 14-04-2010 Schiermonnikoog 11 23-04-2010 Z-Vlaanderen, Neeltje Jans, Goeree, Voorne-Maasvlakte. 12 24-04-2010 13 25-04-2010 Schouwen 14 13-04-2010 Belgische kust 15 14-04-2010 Belgische kust 16 25-05-2010 Voordelta Z-Vlaanderen,Walcheren, Noord-Beveland, Neeltje Jans, Schouwen, Goeree, Voorne-Maasvlakte Tabel 3.2: Vliegdata en gevlogen gebieden voor het projectgebied Kust 2010 8

Figuur 3.2a: overzicht vluchtlijnen projectgebied Schiermonnikoog Figuur 3.2b: overzicht vluchtlijnen projectgebied Ameland. 9

Figuur 3.2c: overzicht vluchtlijnen projectgebied Terschelling. Figuur 3.2d: overzicht vluchtlijnen projectgebied Vlieland. 10

Figuur 3.2e: overzicht vluchtlijnen projectgebied Texel. Figuur 3.2f: overzicht vluchtlijnen projectgebied Noord-Holland noord. 11

Figuur 3.2g: overzicht vluchtlijnen projectgebied Noord-Holland zuid. Figuur 3.2h: overzicht vluchtlijnen projectgebied Zuid-Holland noord. 12

Figuur 3.2i: overzicht vluchtlijnen projectgebied Zuid-Holland zuid. Figuur 3.2j: overzicht vluchtlijnen projectgebied Maasvlakte, Voorne en Goeree. 13

Figuur 3.2k: overzicht vluchtlijnen projectgebied Goeree, Schouwen en Neeltje Jans. Figuur 3.2l: overzicht vluchtlijnen projectgebied Walcheren en Zeeuws-Vlaanderen. 14

Figuur 3.2m: overzicht vluchtlijnen projectgebied Belgie. Figuur 3.2n: overzicht vluchtlijnen projectgebied Voordelta. 15

3.2 Overzicht leveringen Allereerst wordt een kort overzicht gegeven van de leveringen van de data die bij de DID zijn binnengekomen. De leveringen zijn gedaan per deelgebied en ook als deelgebied gecontroleerd. Daarom wordt er per deelgebied een overzicht gegeven van de leveringen. Alleen de resultaten na de controle van de laatste levering worden in de rest van dit hoofdstuk besproken. 3.2.1 Perceel 1 Levering 1 (hoofdtaak 1 & hoofdtaak 2) werd voor beide hoofdtaken goedgekeurd. 3.2.2 Perceel 2 Levering 1 (hoofdtaak 1 & hoofdtaak 2) werd voor hoofdtaak 2 afgekeurd. Hoofdtaak 2: Afgekeurd vanwege de slechte filtering van de lage vegetatie Levering 2 (hoofdtaak 2) werd goedgekeurd voor beide hoofdtaken. 3.3 Resultaten hoofdtaak 1 controle 3.3.1 Resultaten statistische hoogtecontrole In tabel 3.3a en 3.3b zijn de resultaten van de statistische hoogtecontrole weergegeven. Sommige controlegebieden zijn meerdere keren gevalideerd (bijvoorbeeld in langs- en dwarsstroken). Het uitgangspunt bij de validatie met verschillende stroken is dat een onafhankelijke validatie kon plaatsvinden. In de figuur 3.2a t/m n is de ruimtelijke verdeling van de controlegebieden afgebeeld. In deel 1, paragraaf 2.4 en deel 1, paragraaf 4.5.4 worden de eisen die gesteld worden aan de hoogtevalidatie opgesomd: Aanvullende eisen aan referentievelden Op elk controleveld wordt een gemiddeld hoogteverschil berekend. De eis is dat 50% van de hoogteverschillen tussen de -5 en 5 cm ligt, 67% tussen -10 en 10 cm en 95% tussen -15 en 15 cm. Aangezien het projectgebied in deelgebieden geleverd is, is deze eis gehanteerd per geleverd deelgebied. Daarnaast kunnen er dus meerdere hoogteverschillen zijn berekend per controlegebied. Deze hoogteverschillen zijn altijd onafhankelijk. Naast de statistische controle heeft de DID ook nader gekeken naar de ruimtelijke verdeling van de grootste verschillen in verband met de aansluiting van de verschillende deelgebieden. In de volgende tabellen zijn de resultaten van de statistische hoogtecontrole per deelgebied opgenomen. naam veld locatie kaart blad inwin datum soort gebied aantal punten gem. afw. [m] st. afw. [m] RMS fout [m] 727 Hoek van Holland 37AN2 voorjaar 2007 sportveld 120 0.039 0.004 0.040 728 Den Haag 30DZ1 voorjaar 2007 sportveld 121 0.039 0.007 0.040 730 Katwijk aan Zee 30EZ2 voorjaar 2007 sportveld 119-0.035 0.005 0.036 731 Noordwijkerhout 24HZ1 voorjaar 2007 sportveld 108-0.056 0.022 0.060 732 Zandvoort 24HN2 voorjaar 2007 sportveld 120-0.014 0.008 0.016 733 IJmuiden 25AN1 voorjaar 2007 sportveld 108 0.005 0.017 0.018 734 Wijk aan Zee 19CZ1 voorjaar 2007 sportveld 120-0.056 0.011 0.057 16

736 Bergen 19AN2 voorjaar 2007 sportveld 120-0.042 0.005 0.042 737 Petten 14CZ2 voorjaar 2007 sportveld 120-0.034 0.006 0.034 738 Callantsoog 14AZ2 voorjaar 2007 sportveld 120-0.038 0.007 0.039 742 Marrum 6AZ1 voorjaar 2007 sportveld 121-0.060 0.018 0.063 743 Paesens 2GZ1 voorjaar 2007 sportveld 121-0.011 0.017 0.021 745 Ulrum 6FN2 voorjaar 2007 sportveld 121 0.018 0.018 0.026 750 t Horntje 9DN1 voorjaar 2007 parkeerterrein 119-0.038 0.017 0.042 751 De Koog 9BZ1 voorjaar 2007 sportveld 108 0.000 0.022 0.022 753 Vlieland 4GN2 voorjaar 2007 sportveld 121-0.010 0.021 0.023 753 Vlieland 4GN2 voorjaar 2007 sportveld 121-0.010 0.025 0.027 755 West-Terschelling 5AN1 voorjaar 2007 sportveld 121-0.048 0.019 0.052 757 Hoorn 1DZ1 voorjaar 2007 sportveld 121-0.061 0.018 0.064 759 Nes 2CN1 voorjaar 2007 sportveld 121-0.040 0.020 0.044 760 Schiermonnikoog 2GN2 voorjaar 2007 sportveld 120 0.009 0.023 0.024 760 Schiermonnikoog 2GN2 voorjaar 2007 sportveld 120 0.040 0.019 0.044 762 Holwert 6AN2 voorjaar 2007 sportveld 121 0.007 0.017 0.018 779 Hoek v Holland 37AZ2 voorjaar 2007 sportveld 100 0.038 0.005 0.039 865 Egmond-Binnen 19AZ2 voorjaar 2007 sportveld 109-0.016 0.006 0.017 866 Den Helder 9DZ1 voorjaar 2007 sportveld 125-0.023 0.008 0.024 872 st. Annaparochie 5HN1 voorjaar 2007 sportveld 120-0.033 0.016 0.037 873 Den Hoorn 9DN1 voorjaar 2007 sportveld 121-0.003 0.017 0.017 874 De Cocksdorp 9EN1 voorjaar 2007 sportveld 121-0.020 0.015 0.026 875 Oost-Vlieland 4FZ1 voorjaar 2007 sportveld 117-0.005 0.039 0.040 875 Oost-Vlieland 4FZ1 voorjaar 2007 sportveld 117 0.001 0.029 0.029 876 Hollum 1HZ1 voorjaar 2007 sportveld 121-0.014 0.013 0.019 711 Cadzand-Bad 66FN2 voorjaar 2007 sportveld 120-0.040 0.008 0.041 711 Cadzand-Bad 66FN2 voorjaar 2007 sportveld 120 0.069 0.028 0.075 711 Cadzand-Bad 66FN2 voorjaar 2007 sportveld 120 0.095 0.022 0.160 713 Nieuwvliet 67AN1 voorjaar 2007 sportveld 120 0.019 0.033 0.038 716 Breskens 67AN2 voorjaar 2007 sportveld 120 0.045 0.022 0.045 853 Vlissingen 65CZ2 voorjaar 2007 parkeerterrein 120 0.067 0.040 0.079 714 Zoutelande 65CN1 voorjaar 2007 sportveld 120 0.045 0.021 0.050 714 Zoutelande 65CN1 voorjaar 2007 sportveld 120 0.060 0.023 0.064 718 Vrouwenpolder 65BZ1 voorjaar 2007 sportveld 108-0.014 0.037 0.040 721 Scharendijke 64GN2 voorjaar 2007 sportveld 120-0.049 0.009 0.050 702 Serooskerke 64GN2 voorjaar 2007 sportveld 120-0.040 0.045 0.061 859 Stellendam 37CZ1 voorjaar 2007 sportveld 121-0.038 0.027 0.046 740 Maasvlakte 37AZ1 voorjaar 2007 ingesloten veld 120-0.031 0.011 0.033 17

- Belgie sportveld 121-0.003 0.009 0.010 720 Renesse 64GN1 voorjaar 2007 sportveld 108-0.068 0.008 0.069 725 Ouddorp 64FN2 voorjaar 2007 sportveld 120-0.032 0.016 0.036 726 Zonnemaire 64HN2 voorjaar 2007 sportveld 120-0.031 0.021 0.037 859 Stellendam 37CZ1 voorjaar 2009 sportveld 121-0.072 0.012 0.073 Tabel 3.3a: Een overzicht van alle gebruikte controlegebieden bij de validatie van de hoogte van de laserdata van het projectgebied Kust 2010, deelgebied Kust 2010. Samenvatting bevindingen controles referentiegebieden DID Aantal referentiegebieden: 43 waarvan 50 maal onafhankelijk gevalideerd Totaal Criteria aantal Eis Percentage Aantal < 5 cm 40 > 50% 80% Aantal < 10 cm 50 > 67% 100% Aantal < 15 cm 50 > 95% 100% Tabel 3.3b: Resultaten statistische hoogtecontrole van het projectgebied Kust 2010 Het gedeelte Walcheren (Westkapelle t/m Vlissingen) en Zeeuws-Vlaanderen is op basis van de hoogtevalidatieresultaten 4 cm opgehoogd. Te bemerken is namelijk dat dit gebied stelselmatig te laag ligt t.o.v. van de referentievelden. 3.3.2 Resultaten controle van de frequentie De ongefilterde frequentiegrids van alle deelgebieden zijn door de DID visueel gecontroleerd op de in deel 1, paragraaf 4.2 genoemde punten. Bij deze controle zijn in alle gebieden in de laatste leveringen geen storingen geconstateerd. In figuur 3.3a t/m 3.3g is bij wijze van voorbeeld het frequentiegrid afgebeeld. Figuur 3.3a: frequentiegrid van de ongefilterde laserdata van Schiermonnikoog. 18

Figuur 3.3b: frequentiegrid van de ongefilterde laserdata van Vlieland.. Figuur 3.3c: frequentiegrid van de ongefilterde laserdata van Goeree. 19

Figuur 3.3d: frequentiegrid van de ongefilterde laserdata van Zeeuws-Vlaanderen. 3.3.3 Resultaten van de puntdichtheidscontrole Het ongefilterde puntdichtheidsgrid is door de DID gecontroleerd op de in deel 1, paragraaf 4.3 genoemde punten. De puntdichtheidseis voor het projectgebied Kust 2010 betrof minimaal 1 punt per 6 m 2. Aan deze eis wordt ruimschoots voldaan. In tabel 3.4 zijn de resultaten van deze puntdichtheidsmeting gegeven. De puntdichtheid is gecontroleerd voor het hele gebied, het betreft dus een gemiddelde puntdichtheid. Daarnaast is ook gecontroleerd of een enkele strook (zonder overlap) ook voldeed aan de puntdichtheidseisen. Naast deze controles is ook het puntdichtheidsgrid visueel gecontroleerd. Het betreft hier de puntdichtheid van de ongefilterde bestanden. benaderde puntdichtheid ongefilterd Gebiedsomschrijving oppervlak (Ha) punten/m 2 1 punt per Zuid-Holland 4276 2.65 0.38 m 2 Noord-Holland 2544 2.14 0.47 m 2 Texel 2645 2.23 0.45 m 2 Vlieland 2902 2.25 0.44 m 2 Terschelling 4447 2.67 0.37 m 2 Ameland 2997 2.56 0.39 m 2 Schiermonnikoog 4172 2.51 0.40 m 2 Maasvlakte 1600 1.41 0.72 m 2 Voorne 1.39 0.71 m 2 Goeree 2985 1.65 0.61 m 2 Schouwen 1.84 0.54 m 2 Neeltje Jans 145 1.50 0.58 m 2 Walcheren, Noord-Beveland 1365 1.73 0.58 m 2 Zeeuws Vlaanderen 850 1.20 0.83 m 2 Belgische kust 590 1.03 0.97 m 2 Voordelta 280 0.55 1.82 m 2 20

Tabel 3.4: Een overzicht van de puntdichtheid van het projectgebied Kust 2010. In de figuren 3.4a t/m 3.4e zijn bij wijze van voorbeeld een aantal puntdichtheidsgrids van de Kust 2010 afgebeeld. Figuur 3.4a: Overzicht van de puntdichtheid van de laserhoogtedata van het projectgebied Schiermonnikoog. Figuur 3.4b: Overzicht van de puntdichtheid van de laserhoogtedata van het projectgebied Terschelling. 21

Figuur 3.4c: Overzicht van de puntdichtheid van de laserhoogtedata van het projectgebied Texel. Figuur 3.4d: Overzicht van de puntdichtheid van de laserhoogtedata van het projectgebied Walcheren. 22

Figuur 3.4e: Overzicht van de puntdichtheid van de laserhoogtedata van het projectgebied Zeeuws-Vlaanderen. 3.3.4 Resultaten van de controle op ontbrekende data Op Voorne is door gebrek aan overlap ontbrekende data onstaan. Het ontbrekende deel is weergegeven in figuur 3.5a. Ontbrekende data is er ook in het Belgische deel van perceel 2. Hoe dit is ontstaan is niet bekend (zie figuur 3.5b). De grootte van deze gebieden zijn dermate klein, dat overvliegen niet noodzakelijk was. 23

Figuur 3.5a: Overzicht van ontbrekende data op Oostvoorne. Figuur 3.5b: Overzicht van ontbrekende data bij Zeebrugge. 24

3.3.5 Resultaten van de controle op de strookaansluiting en overlap De strookaansluiting en overlap zijn visueel gecontroleerd in het verschilgrid van de overlappen. Hierbij zijn geen onregelmatigheden geconstateerd. In de figuren 3.6a t/m 3.6e wordt een voorbeeld gegeven van het verschilgrid van de overlappen. Figuur 3.6a: verschilgrid van de strookoverlappen op Schiermonnikoog. 25

Figuur 3.6b: verschilgrid van de strookoverlappen op Terschelling. Figuur 3.6c: verschilgrid van de strookoverlappen op Vlieland. 26

Figuur 3.6d: verschilgrid van de strookoverlappen op Goeree. Figuur 3.6e: verschilgrid van de strookoverlappen op Schouwen. 27

Voor het verschilgrid geldt dat een lichtgele kleur aangeeft dat de verschillen tussen de stroken niet groter zijn dan 5 centimeter. In gebieden waar vegetatie, bebouwing of water voorkomt, zijn de verschillen groter omdat de laserpunten niet precies op hetzelfde punt betrekking hebben. Grotere verschillen zijn daar dus normaal. Ook wanneer de stroken niet op hetzelfde tijdstip zijn gevlogen kunnen er verschillen ontstaan met name in gebieden die onderhevig zijn aan eb en vloed. Deze verschillen zijn met name te zien tussen dwars- en langsstroken. Per deelgebied zijn alle langsstroken gevlogen in een laagwaterperiode met een bepaald venster. Het kan voorkomen dat de dwarsstrook die hierover vliegt, op een andere dag is gevlogen waarbij de waterstand afweek. Deze afwijkingen zijn goed te zien. De DID controleert met name op vlakke gebieden die in een kort tijdsbestek niet al te veel veranderen. De overlappen zijn ook gecontroleerd op voldoende breedte. Voor het projectgebied Kust 2010 gold een minimale puntdichtheid van 1 pnt/6m 2, echter de werkelijke puntdichtheid ligt vele malen hoger. De werkelijke puntdichtheid wordt gebruikt bij de bepaling van de minimale strookbreedte. Hieruit is gebleken dat de min. strookbreedte 25 meter zou moeten zijn. De strookbreedte is steekproefsgewijs gemeten over meerdere overlappen en was in alle gevallen voldoende bevonden. 3.3.6 Resultaten van de controle op extremen Er zijn geen extremen in de dataset aanwezig. 3.3.7 Resultaten van de controle van planimetrie Voor de controle is gebruik gemaakt van DTB, GBKN en Luchtfoto bestanden. De horizontale nauwkeurigheidseis voor de planimetrie is 0.50 meter (zie deel 1 4.4.5). De locaties van de controles zijn evenwichtig verdeeld over de deelgebieden van het hele projectgebied zodat mogelijke verschuivingen in zowel x- als y-richting goed opgemerkt kunnen worden. In figuren 3.7a, b en c zijn voorbeelden gegeven van een vergelijk met GBKN-data en luchtfoto s. Op basis van de verschillende controles op de planimetrie kan worden geconcludeerd dat in geen van de deelgebieden een planimetrische verschuiving heeft plaatsgevonden. 28

Kwaliteitsdocument laseraltimetrie, Deel 2: projectgebied Kust 2010, Augustus 2010 Figuur 3.7a: Planimetrie controle van de laserdata m.b.v.gbkn-data ter hoogte van Monster. Figuur 3.7b: Planimetrie controle van de laserdata m.b.v.gbkn-data ter hoogte van Callantsoog. 29

Figuur 3.7c: Planimetrie controle van de laserdata m.b.v. een luchtfoto van de Jacobuskerk in Renesse 3.3.8 Resultaten van de foutsoortencontrole De foutsoorten worden als volgt gedefinieerd: F1: Fout per punt (ruis door de laserscanner) F2: Fout per gebied van 100 m x 500 m (ruis door GPS waarneming) F3: Fout per strook (combinatie GPS/INS) F4: Fout voor hele gebied (de aansluiting aan NAP) Voor het projectgebied Kust 2010 werden de foutsoorten op een andere wijze berekend dan in reguliere laserprojecten. Zie hiervoor deel 1, paragraaf 4.5.4. De resultaten van de foutsoortencontrole zijn per deelgebied in tabel 3.5 opgenomen. Het aantal referentiestrokenparen per deelgebied is afhankelijk van het aantal vliegdagen waarin het gebied is opgenomen: is het gebied op 1 dag opgenomen is er maar 1 paar referentiestroken, is het gebied op bijvoorbeeld 3 verschillende dagen opgenomen dan zijn er 3 paren referentiestroken. Per referentiestrokenpaar volgt een foutensoortresultaat. Als de fouten 2 en 3 klein zijn, dat wil zeggen dat er geen of weinig strookvervormingen zijn, kunnen de waarden van F2 en F3a en F3b slecht berekend worden. Het blijkt dat er in dat geval wel iets gezegd kan worden over de som van F2 en F3a. F3b wordt dan buiten beschouwing gelaten; als het gemiddelde van F3a kleiner is dan 10 cm², dan worden er geen eisen aan F3b gesteld. Gebied Kust 2010 Foutsoort Eis 6-3-2010 7-3-2010 10-3-2010 11-3-2010 Foutsoort 1 < 12 cm 5.6 cm 6.16 cm 1.5 cm 1.62 cm Foutsoort 2 < 31 cm 2 1.30 cm 2 1.71 cm 2 0.91 cm 2 0.55 cm 2 Foutsoort 3a < 66 cm 2 1.41 cm 2 0.57 cm 2 1.18 cm 2 0.43 cm 2 30

Gebied Kust 2010 Foutsoort Eis 17-3-2010 18-3-2010 12-4-2010 14-4-2010 Foutsoort 1 < 12 cm 5.58 cm 5.43 cm 1.98 cm 2.14 cm Foutsoort 2 < 31 cm 2 0.69 cm 2 2.05 cm 2 0.93 cm 2 0.61 cm 2 Foutsoort 3a < 66 cm 2 0.48 cm 2 3.01 cm 2 2.51 cm 2 3.02 cm 2 Gebied Kust 2010 Foutsoort Eis 23-4-2010 24-4-2010 25-4-2010 Foutsoort 1 < 12 cm 3.00 cm 5.00 cm 5.00 cm Foutsoort 2 < 31 cm 2 2.96 cm 2 1.12 cm 2 7.11 cm 2 Foutsoort 3a < 66 cm 2 2.12 cm 2 1.82 cm 2 24.58 cm 2 Tabel 3.5: Resultaten van de foutsoortencontrole. 31

3.4 Resultaten hoofdtaak 2 controle 3.4.1 Resultaten van de controle op ontbrekende data in hoofdtaak 2 Er ontbreekt een klein stukje data op Voorne (zie figuur 3.5a). 3.4.2 Resultaten van de controle op uitschieters Er zijn geen uitschieters in zowel de gefilterde- als de uitgefilterde laserdata aanwezig. 3.4.3 Resultaten van de controle op filtering van vegetatie Binnen de projectgrens is de filtering van de vegetatie correct uitgevoerd. Wel kan er plaatselijk nog wat lage vegetatie in het bestand voorkomen. 3.4.4 Resultaten van de controle op filtering van bebouwing De filtering van bebouwing is binnen de projectgrens correct uitgevoerd. 3.4.5 Resultaten van de controle op filtering van overige objecten Niet van toepassing. 3.4.6 Resultaten van de controle op filtering van water Binnen de projectgrens is de filtering van water correct uitgevoerd. 32

3.5 Conclusies Ten aanzien van de kwaliteit van het laserbestand van het projectgebied Kust 2010 kunnen de volgende conclusies getrokken worden: Het gebiedsdekkende bestand van het projectgebied Kust 2010 is opgebouwd uit opnames van 2 aannemers. De gehele kust is uitgevoerd in een 16-tal vluchten, uitgevoerd in de periode van 6 maart 2010 tot en met 25 mei 2010 (zie figuur 3.2a tot en met figuur 3.2n) Alle vluchten zijn uitgevoerd tijdens de door de DID aangegeven tijdvensters van laag water. De statistische hoogtecontrole wijst uit dat de hoogteligging van het projectgebied Kust 2010 voldoet aan de door de DID gestelde eisen. De gemiddelde puntdichtheid van het projectgebied Kust 2010 varieert van 0.55 punten per m 2 tot 2.67 punten per m 2, wat ruim voldoet aan de eis van 1 punt per 6 m 2. Voor de foutsoortencontrole waren voor het projectgebied Kust 2010 projectspecifieke eisen opgesteld. De foutsoortencontrole wijst uit dat het bestand aan de eisen van de foutsoorten voldoet. De planimetrische precisie (precisie van x- en y-coördinaten) van het bestand voldoet aan de gestelde eisen. De filtering van vegetatie, bebouwing, andere objecten en water is goed uitgevoerd. Plaatselijk kan er nog wat vegetatie of bebouwing voorkomen. Het betreft in alle gevallen zeer kleine gebieden die binnen de acceptatiegrens liggen. De bij de DID bekende lokale afwijkingen van het bestand zijn zo concreet mogelijk beschreven in dit kwaliteitsdocument, alsmede de locatie waar de afwijkingen voor kunnen komen. 3.6 Akkoordverklaring projectleider Goedgekeurd door: L.R.A. Richardson Datum: Paraaf: 33