Syllabus Arbowet, beleid & arbeidsomstandigheden Verzuimpreventie, veilig werken en een integrale aanpak U lapt de regels van de Arbowet natuurlijk niet aan uw laars. Maar kent u al uw arboverantwoordelijkheden? Bent u op de hoogte van de Arbeidsinspectie ten aanzien van de thuiswerkplek? Met dit rapport kunt u direct aan de slag met de Arbowet en diverse modellen.
Inhoudsopgave 1. Arbodienstverlening: verzekeraars en brancheorganisaties 5. 1.1 Liberalisering verplichte arbocontractering 5. 1.2 Maatwerk en Eigen Regie 6. 1.3 Inkoop (maatwerk) arbodienstverlening 8. 1.4 Model: wie betaalt, bepaalt 9. 1.5 Nieuwe partijen arbodienstverlening 10. 1.6 Overleg OR of PVT 12. 1.7 Model arbocontract poortwachterproof 13. 1.8 Vraag en antwoord 14. 2. Werkgeversaansprakelijkheid, zorgplicht en verhaalrecht 15. 2.1 Werkgeversaansprakelijkheid voor schade die werknemer lijdt 15. 2.2 Zorgplicht werkgever 17. 2.3 Nakoming zorgplicht 20. 2.4 Protocol en opsporing 22. 2.5 Vraag en antwoord 22. 3. Arbowet 23. 3.1 Schema Arbowet 23. 3.2 Checklist Arbowet 25. 3.3 Checklist extra s arbodienstverlener 25. 3.4 Checklist afspraken arbodienstverlener 26. 3.5 Risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) 26. 3.6 Aanvullende risico-inventarisatie en evaluatie (ARIE) 27. 3.7 RI&E-toets niet verplicht voor kleine organisaties 29. 3.8 Eenvoudige toets kleine werkgevers 30. 3.9 Verzuimbegeleiding in eigen regie 31. 3.10 Wet verbetering poortwachter 32. 3.11 Arbo en thuiswerken: Het Nieuwe Werken 32. 3.12 Vraag en antwoord 39. 4. Arboverplichtingen werkgevers en werknemers 40. 4.1 Plichten van de werkgever 40. 4.2 Plichten van de werknemer 41. 4.3 Beroepszieken en -beroepwsongevallen 41. 4.4 Arbobeleid toetsen en aanpassen 42. 4.5 Verantwoordelijkheden werknemers 42. 4.6 Vraag en antwoord 44. 4.7 Model Voorbeeld intentieverklaring 44. 5 Arbozorg: opzetten en invoeren 46. 5.1 Voordelen vastleggen arbozaken 46. 5.2 Arbozorgsysteem 46. 5.3 Stappenplan Arbozorgsysteem 47. 5.4 Model Jaarlijkse evaluatie plan van aanpak 52. 6 Tips voor een veilige werkplek 53. 6.1 Geïntegreerde aanpak biedt voordelen 53. 6.2 Aansprakelijkheid werkgever reikt ver 54. FMM.NL ARBOWET, -BELEID & ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN 2
7 Gesprek in de spreekkamer 55. 7.1 De bedrijfsarts 55. 7.2 De huisarts 55. 7.3 Doel gesprek met bedrijfsarts 56. 7.4 Bedrijfsarts als minimumvoorziening 56. 7.5 Bedrijfsarts en tuchtrecht 57. 7.6 Randvoorwaarden voor de bedrijfsarts 59. 7.7 Samenwerken met de bedrijfsarts 60. 7.8 Model Opdracht aan de bedrijfsarts 61. 8 Preventiemedewerker 63. 8.1 Preventiemedewerker 63. 8.2 Deskundige bijstand en preventiemedewerker 64. 8.3 Preventiemedewerker en OR/PVT 65. 8.4 Vraag en antwoord 66. 8.5 Model Inventarisatie opleidingsbehoefte preventiemedewerker 66. 9 Bedrijfshulpverlening: bedrijfsnoodplan en ondersteuning 68. 9.1 Aantal bedrijfshulpverleners 68. 9.2 Criteria keuze BHV ers 68. 9.3 Taken BHV ers 68. 9.4 Ondersteuning BHV ers 69. 9.5 Aanwijzingen opzetten bedrijfsnoodplan 70. 9.6 Vraag en antwoord 71. 9.7 Model bedrijfsnoodplan voor kleine bedrijven 71. 10 Alcohol- en drugsbeleid 79. 10.1 Instructiebevoegdheid werkgever 79. 10.2 Wet op de medische keuringen 79. 10.3 Rehabiliatieprogramma s 80. 10.4 Instemmingsrecht OR/PVT 80. 10.5 Inhoud alcohol- en/of drugsbeleid 81. 10.6 Wet bescherming persoonsgegevens 81. 10.7 Vraag en antwoord 82. 10.8 Model Intentieverklaring alcohol- en drugsbeleid 82. 10.9 Model Bewerkersovereenkomst 83. 10.10 Model Geheimhoudingsovereenkomst 85. 11 Psychosociale arbeidsbelasting 87. 11.1 Stress door werk 87. 11.2 Werkdruk 87. 11.3 Ongewenst gedrag 88. 11.4 Schade verhalen 89. 11.5 Beleid op gebied psychosociale arbeidsbelasting 90. 11.6 Model Aanpak ongewenst gedrag 90. 12.1 Arbozorg: verbeteren, beheersen en kosten 93. 12.1 Arbozorg verbeteren 93. 12.2 Zaken die werkgevers en werknemers moeten regelen 93. 12.3 Beheersing van de arbeidsomstandigheden 96. 12.4 Arbokosten 97. 12.5 Preventieve maatregelen 99. FMM.NL ARBOWET, -BELEID & ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN 3
Inleiding U lapt de regels van de Arbowet natuurlijk niet aan uw laars. Maar kent u al uw arboverantwoordelijkheden? Bent u op de hoogte van de bevoegdheden van de Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie), ook ten aanzien van de thuiswerkplek? Weet u hoe u arbobeleid moet opzetten en vervolgens invoeren? Overziet u de gevolgen als u de regels van de arbowetgeving niet naleeft? Hebt u een bedrijfsnoodplan en weet u hoeveel bedrijfshulpverleners u binnen uw onderneming verplicht moet inzetten? Op deze en veel andere arboregels geeft dit rapport Arbowet: een integrale aanpak antwoord. Realiseert u zich dat er een grote, niet te onderschatten verantwoordelijkheid met betrekking tot de gezondheid, de veiligheid en het welzijn van uw personeel op uw schouders rust? Die verantwoordelijkheid, en overigens ook die van uw werknemers, ligt vast in de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet). U moet samen met uw werknemers zorgen voor de optimalisatie van de arbeidsomstandigheden. U bent als werkgever eindverantwoordelijke, maar u hebt de verplichting in overleg te treden met uw werknemers. Daarin heeft iedere partij zijn eigen taak. De arbowetgeving bestaat uit drie delen: De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet). Het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit). De Arbeidsomstandighedenregeling (Arboregeling). De beleidsregels Arbeidsomstandighedenwetgeving, die onderdeel uitmaakten van de Arbowet, zijn per 1 januari 2012 vervallen. De Arbowet is een kaderwet. De wet schrijft werkgevers en werknemers voor ongevallen en ziekten, veroorzaakt door het werk, te voorkomen en vast te leggen in een eigen arbobeleid. Werkgevers en werknemers nemers de algemene normen uit de Arbowet wet over en werken deze concreet uit voor de eigen sector. Daarmee nemen zij het opstellen van de beleidsregels over van de overheid. De overheid gaat namelijk uit van het standpunt dat werkgevers en werknemers heel goed in staat zijn een professionele arbeidscatalogus samen te stellen. Wel controleert de overheid of de totstandkoming goed verlopen is en of de catalogus adequaat is. Nederland wil zich volledig aansluiten bij de Europese regelgeving. Punten waar de Nederlandse regelgeving verder gaat (de nationale kop) zijn in de Arbeidsomstandighedenwet grotendeels geschrapt (bijvoorbeeld ten aanzien van daglicht). Alleen voor zeer ernstige risico's blijft de nationale kop bestaan. Voorbeelden zijn de verplichte melding van beroepsziekten aan het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (Arbowet: artikel 9, lid 3, Arbobesluit: 2.1, Arboregeling: 1.11), het hebben van bedrijfshulpverlening (BHV) (getalscriterium 1 BHV-er op 50 werknemers. Arbobesluit: 2.19 lid 2 en 3) en de bedrijfsinterne registratie ongevallen bij verzuim. (art. 5 lid 2 jo. art. 1 lid 3 sub i, Arbowet). De wettelijke bepalingen liggen zo veel mogelijk in door de overheid vastgestelde doelvoorschriften (het niveau van bescherming dat bedrijven moeten bieden aan werknemers) vast. De doelvoorschriften worden beschreven in de Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregeling. Een voorbeeld is het nemen van maatregelen als er valgevaar bestaat van 2,5 meter hoogte of meer. De wijze waarop en met welke middelen een doelschrift wordt bereikt kan per organisatie verschillen. In dit document vindt u ook diverse modellen en formulieren. Bijvoorbeeld de modellen Opdracht aan de bedrijfsarts, Bewerkersovereenkomst en Bedrijfsnoodplan voor kleine bedrijven. De modellen zijn direct te gebruiken en u kunt ze aanpassen aan uw eigen situatie. Het is voor u van belang om op het rechte arbopad te blijven en de weg niet kwijt te raken. Met dit rapport nemen wij u hierbij aan de hand. FMM.NL ARBOWET, -BELEID & ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN 4
1. Arbodienstverlening: verzekeraars en brancheorganisaties Bij arbozorg moet u in principe rekening houden met een veelheid aan wetten en regels. Toch is de wetgeving rond arbozorg niet compleet dichtgespijkerd, de Arbowet is vooral doelstellend. Er is voor werkgevers veel ruimte de verbetering van veiligheid, gezondheid en welzijn op een eigen manier in te vullen. De overheid stelt de kaders vast in (het publieke domein): de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet); het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit); en de Arbeidsomstandighedenregeling (Arboregeling). Sociale partners (werkgevers en werknemers) hebben de kans gekregen samen mogelijkheden te bedenken en te beschrijven om aan deze uitgangspunten te voldoen. De arbocatalogus versterkt geluid is hier een goed voorbeeld van. De Arbowet geeft u als werkgever een bepaalde mate van keuzevrijheid om uw begeleiding van ziekteverzuim en preventie van ziekteverzuim zelf in te vullen en in te richten. Hoe vrij bent u daarbij? Maatwerk en vangnet Op grond van de Arbowet hebt u de plicht zich deskundig te laten ondersteunen bij het arbo- en verzuimbeleid. Hebt u een vorm van medezeggenschap, zoals een OR of PVT (zie 1.6) of overeenstemming in uw cao, dan hebt u allereerst de mogelijkheid de arbodienstverlening te organiseren in maatwerk en moet u zich laten ondersteunen door een arbodeskundige. U kunt dan de arbozorg aanpassen en invullen aan de eisen, wensen en mogelijkheden van de eigen organisatie. Als het niet lukt overeenstemming te bereiken met de medezeggenschap kunt u vervolgens met een eigen interne arbodienst of met een externe gecertificeerde arbodienst/bedrijfsarts werken (vangnetregeling). Let op! De prioriteit ligt bij maatwerk voor organisaties met een OR/PVT. Bedrijven zonder een vorm van medezeggenschap zijn wel aangewezen op een gecertificeerde arbodienst/bedrijfsarts; dit noemen we de vangnetconstructie. Spelers op de arbomarkt Door de mogelijkheid van maatwerk zijn er meer aanbieders (spelers) op de markt gekomen dan alleen de (grote) gecertificeerde arbodiensten. De aanbieder van arbodienstverlening moest zich voorheen 'in hoofdzaak' bezighouden met ondersteuning van werkgevers bij arbo en verzuim, gericht op veiligheid, gezondheid, welzijn en milieu (VGWM) zo stond in de oude Arbowet. Nu hoeft die arbo-aanbieder niet langer alleen 'arbo' als kerntaak te hebben. Daardoor zijn re-integratiebedrijven en zorg- en inkomensverzekeraars nog actiever geworden op deze markt. Arbodiensten hebben hun dienstenaanbod uitgebreid van puur arbo-adviseur naar een bredere organisatie-/hr-adviseur. Ook zijn er maatschappen van vrijgevestigde bedrijfsartsen en arbeidsdeskundigen bijgekomen alsmede casemanagementbureaus (onder allerlei verschillende namen). 1.1 Liberalisering verplichte arbocontractering De laatste jaren is de wettelijk verplichte ondersteuning op het terrein van verzuim fors veranderd. Zo verdween door Europese wetgeving per 1 juli 2005 de exclusiviteit van de arbodiensten. Hierdoor kwam er ruimte voor andere, meer gespecialiseerde aanbieders op ieder van de terreinen preventie, verzuimbegeleiding en re-integratie. Doel van de huidige regels is: 1. zorgen voor een daling van het ziekteverzuim; 2. betrokkenheid van bedrijven bij arbeidsomstandigheden vergroten. Veranderingen door de aangepaste regels: Bedrijven kijken eerst of ze met eigen medewerkers de zaken op het gebied van FMM.NL ARBOWET, -BELEID & ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN 5